NotebookLM: Кантар

NotebookLM neutral 2026-04-11 2739 чанков ~4365 мин чтения

Сущности

# NotebookLM: Кантар Количество источников: 114 Количество заметок: 4 --- # ЗАМЕТКИ ## Заметка: Кантар-2022_ Хроника Переворота и Расследовани Детальное руководство по изучению событий Кантара-2022 Обзор и контекст Январские события 2022 года в Казахстане, известные как Қаңтар-2022, характеризуются как драматическая попытка государственного переворота, ставшая нападением на независимость и суверенитет страны. Эти события начались с мирных протестов против повышения цен на сжиженный газ в Мангистауской области, но быстро трансформировались в массовые беспорядки и вооруженные противостояния. В ходе событий фиксировались погромы, уничтожение частной собственности, насилие и убийства. Хронология и развитие событий Начало Январских событий: Протесты начались из-за повышения цен на сжиженный газ в Мангистауской области. 4 января: Распространялись призывы о проведении митингов солидарности с бастующими в Жанаозене. Зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка, которые не применяли оружие и понесли ранения. Очаг мятежа распространился на пять регионов. 5 января: Противостояние между участниками беспорядков и правоохранительными органами нарастает. Мирный протест перерос в массовые беспорядки и погромы, Алматы был захвачен тысячами агрессивных и вооруженных погромщиков. Появились первые жертвы. Силовики не могли сдерживать протестующих, применяя только спецсредства. Нападения на административные здания происходили ночью и во второй половине дня. Участники беспорядков вооружались, останавливали автомобили и заставляли присоединяться к толпе. 6 января: Стало очевидно, что мирный митинг используется для разжигания беспорядков. Под председательством главы государства состоялось заседание Совета Безопасности. Массовые погромы постепенно стихали, силовики брали ситуацию под контроль. Роль и характеристика участников Мирные протестующие: Изначально собирались с требованиями социальной справедливости. Среди них были представители различных социальных групп. Вооруженные формирования/Провокаторы: Отмечаются как организованные и профессионально подготовленные группы, целью которых было усиление напряженности, создание хаоса и свержение законной власти. Они грабили оружейные магазины, нападали на полицейских и мирных граждан, захватывали акиматы и стратегические объекты. Состав митингующих: Большинство митингующих в Алматы составляли молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей, многие из которых не имели официальной работы. Три группы участников (по А. Куспану): Организаторы: Те, кто планировал и координировал беспорядки. Провокаторы: Те, кто разжигал насилие и подстрекал участников. Жертвы провокации: Большинство участников, которые изначально думали, что это мирный митинг, но затем совершали незаконные действия под влиянием организаторов и провокаторов. Действия правоохранительных органов и последствия Применение силы: Силовики начали применять боевое оружие 5 января для обороны резиденции президента в Алматы, а затем для отражения атак на здания полиции и акиматов. Потери: В ходе январских событий погибло 238 человек, из них 219 гражданских. 19 погибших — сотрудники силовых ведомств. 6 человек погибли в результате пыток. Украденное оружие: К началу декабря 2023 года было похищено 2960 единиц оружия, из них 1288 — табельного. Обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия, но 1863 единицы остаются ненайденными. Восстановление порядка: После принятия президентом решительных мер во всех охваченных беспорядками регионах началось восстановление законности. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах помогли проведению контртеррористической операции. Амнистия: Законодательство об амнистии было принято как необходимый и правильный исторический шаг для снижения социальной напряженности, особенно для тех, кто оказался жертвой провокаций. Оценки и мнения экспертов Мухтар Аблязов: Аркадий Дубнов характеризует его как "политического авантюриста и мошенника", отмечая, что те, кто ему поверит, будут обмануты. Его роль как "вожака", способного финансировать деятельность, важна для молодых людей. В. Половинко: Предполагает, что подготовленные люди (спортсмены, борцы) могли быть отправлены, чтобы "ответить Токаеву" после отставки правительства и увольнения племянника из КНБ, отмечая легкое захват КНБ. Жанна Бота (Ж. Ахметова): Заявляет, что ввод войск ОДКБ был заранее спланированным шагом Кремля, осуществленным с помощью "предательства" Назарбаева и Токаева, и сравнивает события с захватом Казахстана, утверждая, что это хуже, чем события в Украине 2014 года. Депутаты Мажилиса: Ряд депутатов, таких как А. Амирханян и Р. Ким, поддержали действия президента Токаева и ввод войск ОДКБ, называя события террористическими актами, а не мирными митингами, и призывали к объединению вокруг президента. Комиссия "Аманат": Работала с 22 января до конца 2022 года, состояла из юристов, правозащитников и представителей госорганов. Повлияла на изменение основного наказания для около 600 из 1600 арестованных. Выявила невыполнение или диверсию со стороны некоторых руководителей правоохранительных органов в регионах относительно объективного расследования. Отметила общие признаки массовых беспорядков: одновременное начало, наличие провокаторов, бездействие или несвоевременное действие правоохранительных органов. Также отметила случаи использования правозащитных организаций для провокаций. Дезинформация и информационная война Январские события сопровождались гибридной атакой с использованием информационно-психологического воздействия и массовым потоком дезинформации. Цели дезинформации: Эскалация ситуации и посев хаоса. Деморализация сотрудников правоохранительных органов. Оказание влияния на госорганы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений. Запугивание населения. Продолжающееся расследование Расследование январских событий продолжается. Судебные процессы по делу фигурантов, таких как Арман Джумагельдиев и Кайрат Кудайберген, всё ещё идут. Общественности предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота. Тест по материалу Инструкция: Ответьте на каждый вопрос 2-3 предложениями. Какова была основная причина начала январских событий в Казахстане, и как они трансформировались? Назовите три основные группы участников январских событий, согласно классификации А. Куспана. Каковы были основные цели вооруженных формирований, участвовавших в беспорядках? В каких городах наблюдалось наиболее сильное противостояние и захваты административных зданий? Когда силовики впервые применили боевое оружие и в каких условиях? Сколько человек, по данным на начало декабря 2023 года, погибло в ходе январских событий, и сколько из них были гражданскими лицами? Какую роль, по мнению Аркадия Дубнова, сыграл Мухтар Аблязов в контексте январских событий? Каковы были основные признаки массовых беспорядков, выявленные комиссией "Аманат"? Как Жанна Бота (Ж. Ахметова) оценила ввод войск ОДКБ в Казахстан? Какие цели преследовала дезинформация во время январских событий? Ключ к тесту Основной причиной начала январских событий стало повышение цен на сжиженный газ в Мангистауской области. Изначально мирные протесты быстро переросли в массовые беспорядки и вооруженные противостояния по всей стране. Согласно А. Куспану, участники январских событий делились на три группы: организаторы, провокаторы и жертвы провокации, которые изначально пришли на мирный митинг, но затем были вовлечены в незаконные действия. Основными целями вооруженных формирований были усиление напряженности, создание хаоса в системе управления страной и свержение законно избранной власти. Они осуществляли эти цели путем насилия, нападений на объекты и убийств. Наиболее сильное противостояние и захваты административных зданий наблюдались в крупных городах Казахстана, в частности, в Алматы, где были захвачены акиматы и другие стратегические объекты. Силовики впервые применили боевое оружие около 16:00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. Впоследствии оружие применялось ими для отражения атак на здания полиции и акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Всего в ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 были гражданскими лицами, а 19 — сотрудниками силовых ведомств. Аркадий Дубнов считает Мухтара Аблязова "политическим авантюристом и мошенником", отмечая, что он мог выступать в роли "вожака", способного финансировать деятельность, что было важно для привлечения молодых людей. Комиссия "Аманат" выявила следующие общие признаки: одновременное начало беспорядков, наличие провокационных групп среди мирных митингующих, а также несвоевременное или полное бездействие правоохранительных органов в некоторых случаях. Жанна Бота (Ж. Ахметова) расценила ввод войск ОДКБ как заранее спланированный шаг Кремля и "оккупацию Казахстана", осуществленную при помощи "предательства" казахстанских лидеров. Она считает это гораздо более страшным событием, чем события в Украине 2014 года. Дезинформация применялась с несколькими целями: для эскалации ситуации и посева хаоса, деморализации сотрудников правоохранительных органов, оказания влияния на государственные органы для принятия выгодных организаторам решений, а также для устрашения населения. Вопросы для эссе Проанализируйте, как первоначальные мирные протесты в Казахстане трансформировались в массовые беспорядки и попытку государственного переворота, исходя из представленных источников. Обсудите различные точки зрения на характер январских событий (мирный протест, террористический акт, попытка переворота), опираясь на мнения экспертов и свидетельства, приведенные в текстах. Оцените действия правоохранительных органов Казахстана во время январских событий, учитывая их потери, применение силы и проблемы с контролем над ситуацией, описанные в источниках. Рассмотрите роль дезинформации и информационно-психологического воздействия в эскалации январских событий. Каковы были цели и последствия этих действий? Проанализируйте, как различные общественные и политические деятели оценивали действия Президента Токаева и ввод войск ОДКБ, и как эти оценки влияли на общественное восприятие событий. Глоссарий ключевых терминов Қаңтар-2022 (Кантар-2022): Январские события 2022 года в Казахстане, которые описываются как драматическая попытка государственного переворота, начавшаяся с протестов против повышения цен на сжиженный газ. Алматы: Крупнейший город Казахстана, где массовые беспорядки достигли наибольшей интенсивности, включая захваты административных зданий и столкновения. Акимат: Местный исполнительный орган власти в Казахстане, аналог мэрии или областной администрации. Захваты акиматов были ключевым элементом беспорядков. Сжиженный газ (ЖЖМ): Топливо, повышение цен на которое стало катализатором первоначальных протестов в Мангистауской области. Мангистауская область: Регион Казахстана, где начались первоначальные протесты против повышения цен на сжиженный газ. ҚР ҚМ: Министерство обороны Республики Казахстан (Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі). ПД (Полиция департаменті): Департамент полиции. Здания ПД были среди целей нападений в ходе беспорядков. ҰҚК (Ұлттық қауіпсіздік комитеті): Комитет национальной безопасности Республики Казахстан. Отмечается, что его сотрудники также участвовали в пытках. ОДКБ (Организация Договора о коллективной безопасности): Военно-политический союз, войска которого были введены в Казахстан по запросу президента Токаева для подавления беспорядков, что вызвало разные оценки в обществе. Амнистия: Акт полного или частичного освобождения от уголовной ответственности или наказания. В контексте событий Кантара, закон об амнистии был принят для участников беспорядков, за исключением организаторов. Комиссия "Аманат": Комиссия, созданная для расследования январских событий и оказания правовой поддержки, в основном сосредоточившаяся на помощи "жертвам провокации". Мухтар Аблязов: Оппозиционный деятель, которого Аркадий Дубнов характеризует как "политического авантюриста и мошенника", предположительно игравшего роль "вожака" для молодых протестующих. Жанна Бота (Ж. Ахметова): Оппозиционная журналистка и беженка из Казахстана, которая считает ввод войск ОДКБ "оккупацией" и заранее спланированным шагом Кремля. Гибридная атака: Военная стратегия, сочетающая в себе традиционные военные действия, дезинформацию, кибервойну и другие формы невоенного вмешательства. События Кантара описываются как гибридная атака. Дезинформация: Распространение ложной или неточной информации, особенно с целью обмана. Использовалась во время январских событий для эскалации ситуации и воздействия на общественное мнение. ## Заметка: Хроника Январских Событий и Персонажи Конечно, вот подробная хронология событий и список персонажей, основанные на предоставленных источниках: Хронология основных событий 1979 год 26 апреля: Даулет Едилович Ергожин родился в Алма-Ате, КазССР. 1998 год Даулет Ергожин окончил Казахскую государственную академию управления (НВУЗ Институт менеджеров-экономистов) по специальности «экономика и менеджмент». 1998-2003: Даулет Ергожин работал специалистом Департамента клиринга АО НКТН «КазТрансОйл». 2001 год Даулет Ергожин окончил Университет экономики и права по специальности «Правоведение». 2003 год Даулет Ергожин получил степень магистра делового администрирования в Suffolk University (США). 2003-2005: Даулет Ергожин занимал должность заместителя директора департамента Северо-Каспийского проекта АО НК «КазМунайГаз». 2005 год 2005-2006: Даулет Ергожин занимал должность заместителя генерального директора по экономике и финансам АО МНК «КазМунайТениз». 2006 год Май - сентябрь: Даулет Ергожин был советником заместителя премьер-министра – министра экономики и бюджетного планирования РК. 2006-2007: Даулет Ергожин был начальником специализированного отдела Налогового комитета Министерства финансов РК. 2007 год 2007-2008: Даулет Ергожин занимал должность вице-министра финансов РК. 2008 год 2008-2012: Даулет Ергожин был председателем Налогового комитета Министерства финансов РК. 2012 год Февраль - ноябрь: Даулет Ергожин вновь занимал должность вице-министра финансов РК. 2012-2014: Даулет Ергожин был заведующим отделом социально-экономического мониторинга Администрации президента РК. 2014 год 2014-2016: Даулет Ергожин был председателем Комитета государственных доходов Министерства финансов РК. 2016 год 2016-2022: Даулет Ергожин занимал должность заместителя председателя Комитета национальной безопасности РК. Январь 2022 года (Кантаровские события) Общий контекст: События в январе 2022 года в Казахстане начались как мирные митинги с требованиями социальной справедливости, главной причиной которых стало повышение цен на сжиженный газ в Мангистауской области. Однако они быстро трансформировались в вооруженные противостояния и массовые беспорядки, координированные по всей стране, с участием далеко не мирных сил, организованно и профессионально подготовленных к насильственным операциям. 4 января: В течение дня в мессенджерах распространялись призывы о проведении митинга в Жанаозене Мангистауской области для выражения солидарности бастующим. Зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Правоохранители не применяли оружие, многие из них были ранены. Очаг мятежа охватил Юго-Восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с Запада на Восток, через южные области, достигнув к вечеру пяти регионов. 5 января: В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между участниками беспорядков и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест перерос в массовые беспорядки и погромы. Алматы был захвачен тысячами агрессивных и вооруженных погромщиков. Появились первые жертвы как среди мирных граждан, так и среди полицейских и военных. Силы правопорядка физически не могли сдерживать огромное количество участников протеста. Сотрудники в основном не были вооружены, до последнего применяя спецсредства (водометы, резиновые дубинки, щиты). Сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, включая ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, давили машинами, забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер сгорел заживо при пожаре в здании алматинского акимата. Нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня. Участники беспорядков вооружались битами, палками, кусками брусчатки, останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. Пример событий в Таразе (Жамбылская область): 21:15: Около 80 человек собрались у филиала Halyk Bank на пересечении улиц Толе би и Абая, выражая протест против роста цен на продукты питания и ГСМ. Затем они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек бабе, где присутствовала Б. Байтулеева, многодетная мать. 22:35: Число собравшихся на Центральной площади достигло 250 человек. Вышел аким области, предложив им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию, используя нецензурную лексику и бросая различные предметы в представителей власти. Пример событий в Алматы: 02:40: Мятежники собрались на пересечении проспекта Абая и улицы Сейфуллина, вывели из строя камеры видеонаблюдения, построили баррикады на дороге и выставили наблюдателей по периметру. Сто сотрудников СОБР и военнослужащие ВС РК, используя более 1000 светошумовых, угловых и газовых гранат, оттеснили протестующих от проспекта Абая до улицы Алтынсарина. 03:10: Около 300 мятежников собрались у входа в ДП города, проявляя насилие по отношению к охраняющим здание полицейским, используя зажигательные смеси, камни, палки, железные прутья. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова, требуя переговорщиков от властей. 09:02: Силовики продолжали оттеснять мятежников до рынка «Жибек Жолы» на проспекте Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского района и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы вышло большое количество людей, увеличив число протестующих до более чем 5000 человек, что в 20 раз превышало число сотрудников ОВД. Мятежники захватили два автомобиля — «Стена» и Камаз, прорвав полицейское заграждение, расположенное на восточной стороне микрорайона «Аккент». Позже у торгового центра «Арзан» они сожгли автомобиль ПАЗ, захватили форменную одежду, дубинки и щиты. 15:20: В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападений на государственные административные здания было установлено, что около 15:20 05.01.2022, участвуя в массовых беспорядках по улице Толе би, Бакиев начал штурмовать ОП Алмалинского района, расположенный по адресу Карасай батыра, 109. Бакиев первым подошел к КПП, несколько раз ударил ногой входную дверь, сломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз ударил ногой ворота ОП, забрался на ограждение и попытался проникнуть на территорию ОП. Примерно в 16:00, боевое оружие впервые было применено силовиками при обороне резиденции президента в Алматы. В Усть-Каменогорске комендант С. Жунисбеков сообщил, что во время беспорядков погибли три человека, 100 человек получили ранения в двух городах области. Еще 111 полицейских и военнослужащих получили ранения. 6 января: Стало очевидно, что мирный митинг используется как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Произошел перелом в пользу закона и порядка. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. Массовые погромы постепенно стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Оружие, похищенное из оружейных магазинов и арсеналов ОВД Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана, оказалось в руках участников беспорядков. Оружие также применялось силовиками при отражении атак на здания полиции и акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. После 6 января: Фактически, после принятия президентом решительных мер во всех регионах, охваченных беспорядками, началось восстановление законности. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции. Общие выводы по Кантаровским событиям: Всего погибло 238 человек, из них 219 – гражданские. 66 человек признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках. 143 человека признаны нарушителями режима чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП). 4 человека погибли при совершении иных преступлений. 6 человек погибли в результате пыток. 19 погибших – сотрудники силовых ведомств. В Алматы пострадали 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. На начало декабря 2023 года, во время массовых беспорядков в январе 2022 года было похищено 2960 единиц оружия, из них табельного – 1288 единиц. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия, в том числе 1097 единиц из числа похищенного. Всего обнаружено 478 схронов. Остаются не найденными 1863 единицы оружия. По выводам комиссии «Аманат», второй этап дискредитации включал пытки под руководством сотрудников КНБ и МВД. Митингующие характеризовались как вооруженные люди, грабившие оружейные магазины, избивавшие и стрелявшие в полицейских и мирных граждан, зачастую не знавшие цели своего нахождения в толпе. Большинство митингующих в Алматы составляли молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. 13 января: В 14 регионах Казахстана – Нур-Султане и Шымкенте, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской и Туркестанской областях, ВКО, ЗКО и СКО – отменен «красный» уровень террористической опасности. В Алматы, Алматинской и Жамбылской областях продолжается антитеррористическая операция и сохраняется критический «красный» уровень террористической опасности. Информационный центр комендатуры Алматы сообщил о зачистке жилых массивов Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц оружия и 1486 боеприпасов. КНБ РК сообщил о задержании 8 человек по подозрению в участии в беспорядках и нападении на ДП Талдыкоргана, а также 8 человек (включая 4 граждан Центральной Азии) по участию в беспорядках и мародерстве в Алматы. 22 января 2022 года - конец 2022 года Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности, работая с задержанными по уголовным делам. В ее состав входили юристы, правозащитники и представители госорганов. Март 2022 года 14 марта: Депутат Мажилиса РК А. Амирханян заявил, что акции в начале января были террористическими актами, а не мирными митингами. Он полностью поддержал решения Президента К.-Ж. Токаева, включая ввод войск ОДКБ для защиты стратегических объектов. 17 марта: А. Сарым отметил, что экономическая модель Казахстана достигла своего предела, и для дальнейшего развития необходимы политические реформы. 17 марта: Общественный деятель подчеркнул, что государство нуждается в идеях и взглядах гражданского общества для построения нового Казахстана после Кантаровских событий. Ноябрь 2022 года 3 ноября: И. Борчашвили выразил мнение, что амнистия, предложенная главой государства, является необходимым и правильным историческим шагом. Абланов на своей странице в Facebook написал, что амнистия должна обойти стороной организаторов беспорядков, а те, кто участвовал, «получили свой урок от жизни». Декабрь 2023 года По данным на начало декабря 2023 года, 1863 единицы оружия, похищенные во время массовых беспорядков в январе 2022 года, остаются не найденными. Деятельность Фонда правовой поддержки «Қаңтар» практически прекратилась, последняя активность на их страницах в соцсетях зарегистрирована более трех месяцев назад, финансовый отчет не опубликован. 2023 год 5 января: А. Куспан на межпарламентских слушаниях представил доклад, где участников январских событий условно разделили на три группы: организаторы, провокаторы и жертвы провокаций. Комиссия «Аманат» целенаправленно работала с третьей группой. Работа комиссии продолжилась в Таразе, Талдыкоргане, Шымкенте, Семее. Из 1600 арестованных по уголовным делам комиссия напрямую повлияла на изменение основного наказания для около 600 человек. Куспан отметил, что это способствовало росту доверия к справедливому расследованию. Он также сообщил о фактах бездействия или даже диверсии со стороны некоторых руководителей правоохранительных органов в регионах. А. Куспан также выявил общие признаки массовых беспорядков во всех регионах: одновременное начало, наличие провокационных групп среди мирных митингующих, нападения на административные здания, органы внутренних дел и оружейные магазины, а также бездействие правоохранительных органов. Была отмечена тревожная ситуация, когда общественные институты по защите прав человека использовали уязвимых людей (например, женщину, потерявшую мужа), убеждая их участвовать в митингах, оплачивая их проезд и проживание, и нанимая нянь для детей. 5 января 2024 года В Астане представлен доклад «КАНТАР-2022: ХРОНИКА НЕУДАВШЕЙСЯ ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА», определяющий январские события 2022 года как попытку государственного переворота и нападение на независимость и суверенитет Казахстана. Список персонажей Принципиальные действующие лица событий: Даулет Едилович Ергожин: Родился 26 апреля 1979 года в Алма-Ате. Получил образование в области экономики, менеджмента и правоведения в Казахстане и США. Занимал различные ключевые государственные должности в финансовом секторе Казахстана, включая председателя Налогового комитета и Комитета государственных доходов Министерства финансов РК. С 2016 по 2022 год занимал должность заместителя председателя Комитета национальной безопасности РК. Касым-Жомарт Токаев: Президент Казахстана. Источники указывают, что в критический период январских событий он проявил решительность, приняв меры по восстановлению законности и порядка, включая ввод войск ОДКБ, и был воспринят народом как настоящий лидер. Нурсултан Назарбаев: Упоминается Жанной Ахметовой как один из лидеров, чье предательство и неверность, наряду с Токаевым, помогли осуществить план Путина по захвату Казахстана. Мухтар Аблязов: Описан Аркадием Дубновым как "политический авантюрист и мошенник", который может обмануть тех, кто ему поверит. По мнению Дубнова, Аблязову нужен "вожак", который может финансировать какую-либо деятельность. С. Жунисбеков: Комендант ВКО (Восточно-Казахстанской области) во время беспорядков в Усть-Каменогорске. Бакиев: Упоминается как участник массовых беспорядков 5 января 2022 года, который штурмовал ОП Алмалинского района в Алматы, ломая двери и пытаясь проникнуть на территорию. Б. Байтулеева: Многодетная мать, которая присутствовала на митинге в Таразе 5 января 2022 года, протестуя против роста цен. Б. Капаев, Р. Нурканов: Сторонники КДТ, задержанные в районе центрального базара и доставленные в Ульбинский отдел полиции. Арман Джумагельдиев, Кайрат Кудайберген и другие фигуранты: Упоминаются как ключевые фигуры январских событий, по делам которых все еще идут судебные процессы. Владимир Путин: Упоминается Жанной Ахметовой как автор плана по оккупации Казахстана, осуществленного с помощью "предательства и неверности" Назарбаева и Токаева. Эксперты и общественные деятели, комментирующие события: Аркадий Дубнов: Эксперт, который считает, что власть в Казахстане не "валяется прямо на полу", и нет того, кто мог бы ее перехватить. Он крайне негативно отзывается о Мухтаре Аблязове. Жанна Ахметова (Жанна Бота): Журналист и политический беженец из Казахстана, оппозиционный активист. Выражает мнение, что январские события были заранее спланированной оккупацией Казахстана Кремлем при содействии Назарбаева и Токаева. Считает, что события в Казахстане были "в несколько раз страшнее", чем в Украине в 2014 году. В. Половинко: Эксперт, который допускает, что спортсмены и подготовленные люди в Казахстане всегда готовы к оппозиционным или провокационным действиям, и что они могли быть использованы, чтобы "ответить Токаеву", возможно, в ответ на увольнение его племянника из ГКК. Отмечает легкость захвата здания КНБ мятежниками и отсутствие сопротивления КНБ. Искендер: Призывает своих подписчиков не верить в тему мародеров и бандитов, считая, что она специально поднимается, чтобы отвлечь внимание от сути протеста и коррумпированной власти. А. Амирханян: Депутат Мажилиса РК, который 14 января 2022 года назвал январские события террористическими актами, а не мирными митингами, и полностью поддержал решения Президента Токаева, включая ввод войск ОДКБ. Р. Ким: Депутат Мажилиса РК V, VI созывов, член Попечительского совета КНУ. 21 января 2022 года выразил благодарность правоохранительным органам, военным и врачам. Выразил соболезнования семьям погибших. Высоко оценил решительные действия Президента Токаева, который, по его мнению, был единственным, кто оказался рядом с народом в тот сложный период, и спас страну от дальнейшей эскалации. А. Сарым: 17 марта 2022 года отметил, что после январских событий экономическая модель Казахстана достигла своего предела и для дальнейшего развития необходимы политические реформы. И. Борчашвили: Высказал мнение 3 ноября 2022 года, что инициатива амнистии, предложенная главой государства, является необходимым и правильным историческим шагом. Абланов: Юрист, который 3 ноября 2022 года на своей странице в Facebook высказал мнение, что организаторы беспорядков должны понести полную ответственность, а амнистия должна их обойти. Он считает амнистию актом доброй воли и показателем «Нового Казахстана». А. Куспан: Выступал на межпарламентских слушаниях 5 января 2023 года, представляя доклад о разделении участников январских событий на три группы: организаторы, провокаторы и жертвы провокаций. Руководитель комиссии «Аманат», которая работала с задержанными и способствовала изменению наказаний для многих из них. Отметил бездействие и диверсии со стороны некоторых руководителей правоохранительных органов. Лица, подписавшие официальное обращение о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар»: Абдулов Асылбек Абилов Булат Абишев Азат Апсенбетов Бейбит Ахабаев Бейбит Аханов Наурызбай Ахинжанова Лейла Ахтанова Асия Байтасов Арманжан Баталов Раимбек Бекшенов Нуржан Бишибеков Серик Буркитбаев Айбар Джакишев Мухтар Жандосов Ораз Жовтис Евгений Жуманов Нурлан Искаков Архимед Кадырбаев Досым Карабеков Бауржан Карсыбеков Оразхан Кожасбай Ерлан Кожахметов Асылбек Кожахметов Ерканат Коковинец Лариса Коковинец Светлана Копбаев Канат Кочкаров Мухтар Кремениш Николай Курмалеев Марат Муханов Едыген Нугманов Рашид Нукенов Барлык Нуржанов Даулет Пискунов Игорь Саин Аружан Сарымсаков Айдар Сейфуллин Сакен Татишев Еркин Торебай Канат Торегожина Бахытжан Туртаев Алмат Утемисов Мурат Чайжунусов Сергей Чиникеев Талгат Шакеев Еркеш ## Заметка: Январские События в Казахстане_ Анализ и После { "name": "Январские события в Казахстане (2022)", "children": [ { "name": "Характер событий", "children": [ { "name": "Попытка государственного переворота" }, { "name": "Вооруженная агрессия" }, { "name": "Гибридный характер" }, { "name": "Террористическая война" }, { "name": "Заранее спланированное нападение" }, { "name": "Не повстанческое движение" }, { "name": "Не гражданский конфликт" }, { "name": "Не чистый заговор 'белых воротничков'" } ] }, { "name": "Причины и предпосылки", "children": [ { "name": "Недовольство ростом цен на автогаз (триггер)" }, { "name": "Социально-экономические проблемы" }, { "name": "Неэффективная/провальная деятельность госорганов" }, { "name": "Несменяемость власти" }, { "name": "Рост коррупции" }, { "name": "Национальные ресурсы у олигархата" }, { "name": "Низкий уровень доверия к госинститутам" }, { "name": "Неэффективность диалога чиновников с гражданами" }, { "name": "Тотальная бюрократия" }, { "name": "Подготовка конкретных исполнителей" }, { "name": "Демаркация населения" }, { "name": "Террористические ячейки" }, { "name": "Дезориентация молодежи" }, { "name": "Проникновение лиц из Афганистана (после 2019)" } ] }, { "name": "Хроника и развитие событий", "children": [ { "name": "Начало: мирные митинги (1 января, Жанаозен)" }, { "name": "Быстрая трансформация в массовые беспорядки" }, { "name": "География: 11 регионов, Алматы, 9 обл. центров" }, { "name": "Действия протестующих/погромщиков", "children": [ { "name": "Блокировка дорог" }, { "name": "Захват зданий (акиматы, аэропорты, ДП, ДКНБ, ТВ, связь)" }, { "name": "Разрушение и уничтожение имущества" }, { "name": "Применение насилия и террора" }, { "name": "Избиения, грабежи, убийства" }, { "name": "Использование огнестрельного оружия" }, { "name": "Вооруженное сопротивление силовикам" }, { "name": "Поджоги транспортных средств" }, { "name": "Похищение оружия из арсеналов" }, { "name": "Уничтожение камер видеонаблюдения" }, { "name": "Требования: снижение цен, отставка правительства, отмена Закона о Первом Президенте, возврат Конституции 1993" }, { "name": "Использование соцсетей для координации" }, { "name": "Часть под воздействием алкоголя/наркотиков" }, { "name": "Переодевание в форму силовиков" }, { "name": "Нападения на скорую помощь" } ] }, { "name": "Роль силовых структур", "children": [ { "name": "Неспособность организовать сопротивление" }, { "name": "Предательство/бездействие руководства КНБ/ДП" }, { "name": "Отступление/оставление зданий" }, { "name": "Применение спецсредств (слезоточивый газ, светошумовые гранаты, водометы)" }, { "name": "Вынужденное применение огнестрельного оружия" }, { "name": "Потери среди силовиков (погибшие, раненые)" }, { "name": "Контртеррористическая операция" }, { "name": "Зачистки" } ] }, { "name": "Международная реакция", "children": [ { "name": "Обращение к ОДКБ за помощью" }, { "name": "Ввод миротворческого контингента ОДКБ (не участвовали в боевых действиях)" }, { "name": "Западные СМИ: обеспокоенность, призывы к реформам" }, { "name": "США: поддержка конституционных институтов, свободы СМИ, соблюдение прав человека" }, { "name": "Европа: потребность в стабильном Казахстане" }, { "name": "Украина: акции поддержки протестующих" }, { "name": "Антироссийские настроения" } ] } ] }, { "name": "Последствия", "children": [ { "name": "Погибшие (238 чел., включая силовиков и гражданских)" }, { "name": "Раненые (более 3500 силовиков, гражданские)" }, { "name": "Мародерство и грабежи (более 100 объектов торговли/банков)" }, { "name": "Ущерб (более 95.3 млрд тг)" }, { "name": "Задержанные (более 9900 чел.)" }, { "name": "Отставка правительства" }, { "name": "Введение ЧП" }, { "name": "Уголовные дела (организация/участие в беспорядках, терроризм, пытки, превышение власти)" }, { "name": "Амнистия для участников (кроме госизмены, терроризма, пыток)" } ] }, { "name": "Реформы и изменения после событий", "children": [ { "name": "Кардинальная реорганизация системы нацбезопасности" }, { "name": "Перестройка Вооруженных сил, правоохранительных структур, органов нацбезопасности, внешней разведки" }, { "name": "Противодействие религиозному экстремизму" }, { "name": "Укрепление госграницы" }, { "name": "Регулирование миграции" }, { "name": "Контроль оборота оружия" }, { "name": "Восстановление инфраструктуры" }, { "name": "Пятилетний мораторий на повышение зарплат чиновникам" }, { "name": "Повышение зарплат бюджетникам" }, { "name": "Программа повышения доходов населения" }, { "name": "Социальный кодекс" }, { "name": "Привлечение педагогов в дефицитные регионы" }, { "name": "Целевые гранты для молодежи" }, { "name": "Повышение конкурентоспособности вузов" }, { "name": "Создание общественного социального Фонда «Қазақстан халқына»" }, { "name": "Финансирование Фонда (частные, гос. источники, монополисты, крупный бизнес)" }, { "name": "Трансформация взаимоотношений государства и общества" }, { "name": "Расширение представительства женщин и молодежи в Мажилисе/маслихатах" }, { "name": "Институт парламентской оппозиции" }, { "name": "Графа «против всех» в бюллетенях" }, { "name": "Прямые выборы сельских акимов" }, { "name": "Декриминализация статей 130 и 174 УК" }, { "name": "Присоединение ко Второму Факультативному протоколу" }, { "name": "Запрет смертной казни" }, { "name": "Исключение статуса Первого Президента из Конституции" }, { "name": "Сокращение числа депутатов Мажилиса" }, { "name": "Выборность акимов областей/городов" }, { "name": "Создание новых областей (Абай, Улытау, Жетысу)" }, { "name": "Концепция Нового Казахстана" }, { "name": "Деньги от коррупционеров на строительство школ" }, { "name": "Отчисления от Нацфонда на счета детей до 18 лет" }, { "name": "Ограничение срока полномочий президента (один срок 7 лет)" }, { "name": "Переименование Нур-Султана в Астану" }, { "name": "Сменяемость власти как страховка" }, { "name": "Мемориал жертвам «Тағзым»" } ] }, { "name": "Расследование и оценки", "children": [ { "name": "Продолжающееся расследование" }, { "name": "Межведомственная следственно-оперативная группа" }, { "name": "Роль КНБ и его руководства", "children": [ { "name": "Масимов К.: госизмена, превышение власти, насильственный захват власти (18 лет)" }, { "name": "Садыкулов А.: госизмена, превышение власти, насильственный захват власти (16 лет)" }, { "name": "Ергожин Д.: превышение власти, насильственный захват власти (15 лет)" }, { "name": "Осипов М., Акипов М., Бекмурат К.: превышение власти" }, { "name": "Преступное бездействие" }, { "name": "Саботаж поручений президента" }, { "name": "Контроль над криминалом, контрабандой, СМИ" }, { "name": "Снят с должности Самат Абиш (племянник Назарбаева)" } ] }, { "name": "Гражданский сектор", "children": [ { "name": "Комиссия «Aqiqat» (А. Умарова)" }, { "name": "Цель: правовая оценка, причины трагедии" }, { "name": "Группы по расследованию, жалобам, пыткам" }, { "name": "Обращения от более 500 граждан" }, { "name": "Изменение меры пресечения более 85 лицам" }, { "name": "Просьба исключить сотрудников КНБ из следственной группы" }, { "name": "Центр правовой поддержки «Қаңтар»" }, { "name": "Разделение мирных протестующих и преступников" }, { "name": "Помощь пострадавшим от преступников и незаконных действий силовиков" }, { "name": "Проект «Азаттык» «Қанды қаңтар құрбандары» (Жертвы Кровавого января)" }, { "name": "Независимый Центр по исследованию январской резни (Ж. Куанышалин)" }, { "name": "Фонд «Ар.Рух.Хак.» (Б. Торегожина) - сбор списков пострадавших" }, { "name": "Доклад «Доступ к информации» (МИСК)" }, { "name": "Обеспокоенность НПО отсутствием независимого расследования пыток" } ] }, { "name": "Экспертные мнения", "children": [ { "name": "Д. Ашимбаев: протестная почва, маргинализация молодежи, неспособность силового блока, стойкость Токаева" }, { "name": "М. Башимов: предательство руководства КНБ, кадровый состав КНБ" }, { "name": "Е. Ертысбаев: госизмена силовых органов" }, { "name": "А. Умарова: насильственный захват власти - основная цель" }, { "name": "С. Марков: России стоило вмешиваться, угроза исламизации" }, { "name": "А. Дубнов: Аблязов не решающий фактор" }, { "name": "В. Ковтуновский: кто конкретно стоял за госпереворотом?" }, { "name": "С. Ильясов: сохранение государственности, либерализация режима" }, { "name": "Э. Полетаев: важность реализации реформ" }, { "name": "Л. Нуркатова: рост доверия к Президенту" }, { "name": "Д. Чикваидзе: Токаев - честный политик, реформы в стабильной стране" }, { "name": "Ю. Келигов: иммунитет казахстанцев, опыт Токаева" }, { "name": "Д. Карипова: экономические реформы, справедливое распределение дохода" }, { "name": "О. Николашин: проблема нежелания молодежи служить в армии" }, { "name": "М. Жакау, И. Кураев: власть услышала народ, реформы" }, { "name": "Е. Сейлеханов: системные изъяны (клановость, коррупция), крах замыслов переворота" } ] }, { "name": "Информационные манипуляции" }, { "name": "Дезинформация (об отрезанных головах, нападениях на морги)" }, { "name": "Целенаправленная информационная подготовка" }, { "name": "Антироссийские настроения" }, { "name": "Сокрытие улик (субботник на площади)" } ] } ] } ## Заметка: Январские События 2022_ Причины, Ход и Последс 1. Что стало главной причиной Январских событий 2022 года в Казахстане? Главной причиной Январских событий 2022 года стало резкое повышение цен на сжиженный газ, что привело к мирным митингам с требованиями социальной справедливости. Изначально мирные протесты, начавшиеся 4 января 2022 года, быстро трансформировались в массовые беспорядки. Призывы к митингам с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области распространялись через мессенджеры, что способствовало быстрому распространению протестов по стране. 2. Как мирные митинги переросли в вооруженные противостояния? Мирные митинги были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния. Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка 4 января. 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между участниками беспорядков и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест перерос в массовые беспорядки и погромы. Алматы был захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Появились первые жертвы как среди мирных граждан, так и среди полицейских и военных. Участники беспорядков вооружились битами, палками, кусками брусчатки, останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. 3. Какова роль провокаторов и организованных групп в Январских событиях? Провокаторы сыграли ключевую роль в эскалации протестов. Их целью было добиться выхода на улицы большего числа людей в разных регионах страны, чтобы затруднить для правоохранительных структур защиту порядка, жизни, здоровья и имущества граждан. Вооруженные группы, участвовавшие в беспорядках, были организованно и профессионально подготовлены для проведения насильственных операций. Их задачи были направлены не на локализацию конфликта, а на усиление напряженности, создание хаоса в системе управления страной и свержение законно избранной власти. Они осуществляли захваты акиматов (почти одновременно в разных регионах), что является показателем власти, а также атаковали полицейские департаменты и здания КНБ. Отмечалось, что почти все митингующие (99,9%) были мужчинами, большинство из которых составляли молодые люди из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей, многие из которых не знали, зачем они находятся в толпе. 4. Каковы были последствия массовых беспорядков в плане человеческих жертв и материального ущерба? В ходе январских событий погибло 238 человек, из них 219 гражданских лиц. Обстоятельства смерти всех 238 человек были выяснены: 66 человек подозреваются в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режима чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений; 6 погибли в результате пыток; 19 погибших — сотрудники силовых ведомств. Кроме того, только в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. В Усть-Каменогорске погибли три человека и 100 получили ранения, а также 111 полицейских и военнослужащих получили травмы. Было похищено 2960 единиц оружия, из которых 1288 — табельного. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия, в том числе 1097 единиц из числа похищенного. Всего обнаружено 478 схронов. Остаются ненайденными 1863 единицы оружия. Во время беспорядков горели здания, были повреждены частные автомобили, и захвачен и сожжен малый центр оперативного реагирования на базе служебной «Газели». 5. Как власти реагировали на беспорядки, и какие решения были приняты? Президент Казахстана принял ряд решительных мер для восстановления законности и порядка. С 6 января массовые погромы начали стихать, и силовики брали ситуацию под контроль. Были проведены кадровые перестановки в ключевых ведомствах, что устранило препятствия в проведении контртеррористической операции. Органы приступили к восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности и независимости страны. Одним из важных решений стало введение войск ОДКБ для защиты стратегических объектов, что было воспринято как необходимая мера в условиях, когда хаос и анархия охватили страну. 13 января красный уровень террористической опасности был отменен в 14 регионах, но сохранялся в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях, где продолжалась антитеррористическая операция. 6. Какую роль сыграл Даулет Ергожин в период, предшествовавший Январским событиям? Даулет Ергожин занимал высокую должность заместителя председателя Комитета национальной безопасности РК с 2016 по 2022 год. Его обширный опыт работы в финансовых и государственных органах, включая посты вице-министра финансов и председателя Налогового комитета, а также заведующего отделом социально-экономического мониторинга Администрации президента РК, показывает его значимое положение в структуре государственного управления Казахстана. Его увольнение из КНБ было отмечено как потенциальная причина или ответ на события, что указывает на возможное внутреннее противостояние или чистку в силовых структурах, связанных с Январскими событиями. 7. Какова была информационная стратегия во время и после событий? В январе 2022 года Казахстан столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформация применялась для эскалации ситуации с целью посеять хаос, деморализовать сотрудников правоохранительных органов, оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений, а также для устрашения населения. После того, как ситуация была взята под контроль, политические решения президента привели к изменению риторики большей части международных СМИ. Некоторые эксперты, такие как Аркадий Дубнов, отмечали, что тема мародерства и бандитизма специально поднималась, чтобы отвлечь внимание от сути протеста и коррумпированной власти. 8. Как гражданское общество и эксперты оценивали Январские события? Представители гражданского общества и эксперты высказывали различные оценки. Некоторые, как депутат Мажилиса А. Омарова, присутствовавшая на митинге в Алматы 5 января, указывали на наличие среди "мирных" митингующих вооруженных людей, грабящих магазины, избивающих и стреляющих в полицейских и мирных граждан, а также совершающих нападения на стратегические объекты. Они подчеркивали, что участники захватывали акиматы и не знали целей протеста, а большинство были молодыми мужчинами из других областей. Комиссия «Аманат», в которую входили юристы и правозащитники, а также представители государственных органов, работала с участниками событий, разделяя их на три группы: организаторы, провокаторы, и жертвы провокаций (те, кто изначально считал митинг мирным, а затем совершал незаконные действия). Комиссия отметила невыполнение поручений президента об объективном расследовании некоторыми руководителями правоохранительных органов в регионах, а также факты диверсий. Были случаи, когда правозащитные организации использовали уязвимых людей для участия в митингах. Эксперт Аркадий Дубнов охарактеризовал Мухтара Аблязова как политического авантюриста и мошенника, который может ввести в заблуждение молодых людей, нуждающихся в "вожаке", особенно если он может финансировать деятельность. Другие комментаторы, такие как Жанна Бота (Ж. Ахметова), высказали мнение, что введение российских войск ОДКБ было заранее спланированным шагом Кремля, указывая на "оккупацию" Казахстана и предательство Назарбаева и Токаева, сравнивая события с Украиной 2014 года. В целом, Январские события рассматриваются как драматическая попытка государственного переворота, исследование которой продолжается. --- # ИСТОЧНИКИ ## Источник: Алгоритм_драфт Алгоритм_драфт Алгоритм запуска и продвижения информационного ресурса Qantar-2022 Цели Создание долгосрочного информационного ресурса, который станет ведущим источником о январских событиях на государственном, русском и английском языках. Предоставить общественности глубокие аналитические материалы для понимания причин и последствий события и формировать авторитетное мнение. Привлечь и удерживать заинтересованную и сомневающуюся аудиторию, обеспечивая ей актуальный и качественный контент. Развивать сообщество вокруг сайта. 1. Предзапусковая подготовка сайта Обеспечить сайт адаптивным дизайном, чтобы он корректно отображался на различных устройствах. Реализовать начальную поисковую оптимизации (SEO). Установить системы веб-аналитики. Финальная проверка контента и функциональности сайта. 2. Запуск Технический запуск двуязычной версии сайта, с перспективой дополнения нескольких разделов. Презентация сайта на площадке MIND, как продолжение январской встречи с экспертами по докладу. Распространение пресс-релиза и материалов через соответствующие каналы и СМИ, с целью информирования широкой публики и привлечения внимания экспертов. Обсуждение и публикации в экспертной среде, а также в активистских сообществах. Серия разъясняющих интервью и комментариев на государственных телеканалах. Подготовка и запуск обширной таргетированной рекламной кампании в социальных сетях и через контекстно-медийные сети Гугл и Яндекс. Запуск телеграм-канала и фейсбук-сообщества с ежедневными содержательными и аналитическими публикациями. 3. Продвижение и развитие Создание английской версии ресурса. Спецпроекты-коллаборации с крупными СМИ – разработка и размещение интерактивных лонгриды по мотивам доклада, на государственном и русском языках. Запуск телеграм-канала и фейсбук-сообщества с ежедневными содержательными и аналитическими публикациями. Запуск Ютюб-канала, с фокусом на короткие объясняющие сюжеты и тематические дискуссии. Разработка и публикация контента для Википедии по разделам сайта. Договоренности с ключевыми интернет-СМИ, чтобы все последующие материалы по Кантару содержали цитирование или ссылки на сайт. Продолжение работы по оптимизации сайта для поисковых систем и активное продвижение в социальных сетях для привлечения трафика. ## Источник: Алгорит3_таблица Алгорит3_таблица Алгоритм запуска и продвижения информационного ресурса Qantar-2022 Этапы реализации Период Предстартовая подготовка сайта Обеспечение сайт адаптивным дизайном, для корректного отображения на различных устройствах. Реализация начальной поисковой оптимизации. Установка систем веб-аналитики. Финальная проверка контента и функциональности. 26 февраля – 5 марта Запуск сайта и презентация Технический запуск двуязычной версии сайта 8-9 марта Анонсирующая публикация Абзала Куспан о презентации сайта 11 марта Презентация на площадке MIND, как продолжение январской встречи с экспертами по докладу 12 марта Распространение пресс-релиза и материалов. (государственные и лояльные СМИ, шеринг и репосты) 12 марта Обсуждение и публикации в экспертной среде, а также в активистских сообществах (до 10 публикаций экспертов и ЛОМов, продвижение постов). 12-14 марта Серия разъясняющих интервью (до 5) и комментариев на государственных телеканалах. 13-17 марта Подготовка и запуск обширной таргетированной рекламной кампании в социальных сетях и через контекстно-медийные сети Гугл и Яндекс. с 13 марта в течение месяца Запуск Телеграм-канала и Фейсбук-сообщества с ежедневными публикациями. 13 и 14 марта Продвижение и развитие Договоренности с государственными и лояльными СМИ, чтобы все последующие материалы по Кантару содержали цитирование или ссылки на сайт. 14-15 марта Запуск Ютюб-канала, с фокусом на короткие объясняющие сюжеты и тематические дискуссии. 18 марта Развитие сайта — новый раздел, куда собираются релевантные материалы из СМИ. 19 марта Спецпроект-коллаборация с Nur.kz – разработка и размещение интерактивного лонгрида по мотивам доклада, на казахском языке. 20 марта Спецпроект-коллаборация с Zakon.kz – разработка и размещение интерактивного лонгрида, на русском языке. 21 марта Разработка и публикация контента для Википедии по разделам сайта. до 1 апреля Продолжение работы по оптимизации сайта для поисковых систем и активное продвижение в социальных сетях для привлечения трафика. постоянно ## Источник: Амнистия Амнистия Амнистия 1 сентября 2022 года в ходе выступления на совместном заседании палат Парламента президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев объявил, что принял решение объявить единовременную амнистию участникам январских событий. Президент заверил, что амнистия не затронет главных фигурантов, причастных к организации беспорядков, а также обвиняемых в госизмене и попытке насильственной смены власти. Также под амнистию не попадут лица, совершившие террористические и экстремистские преступления, рецидивисты, а также применявшие пытки. «Проявив гуманизм, мы как нация извлечем уроки из этой трагедии и не допустим ее повторения», ― заявил Токаев. 2 ноября 2022 года Касым-Жомарт Токаев подписал Закон РК «Об амнистии», согласно которому часть участников январских событий будут освобождены. Целью закона является единовременный акт гуманности уголовно-правового характера в отношении лиц, совершивших уголовные правонарушения в период с 4 по 7 января 2022 года в условиях беспорядков. Основная задача закона ― сокращение сроков наказания и освобождение от отбывания наказания лиц, подпавших под влияние провокаторов и совершивших преступные деяния в условиях массовых беспорядков в период с 4 по 7 января 2022 года, а также сотрудников правоохранительных органов и военных, допустивших уголовные правонарушения при пресечении противоправных деяний во время январских событий. Закон предусматривает перечень статей Уголовного кодекса, подпадающих под действие акта гуманности, условия и порядок применения амнистии, а также закрепляет компетенцию правительства и местных исполнительных органов по реализации мер по размещению, трудоустройству освобождаемых лиц, оказанию им социальной и иной помощи. Также документом предусмотрено прекращение уголовных дел в отношении участников беспорядков, совершивших уголовные проступки, преступления небольшой и средней тяжести, освобождение от наказания осужденных по таким деяниям, а также снятие судимости с отбывших наказание за такие правонарушения. Лицам, совершившим тяжкие преступления, законом сокращается назначенное судами наказание на три четверти, особо тяжкие преступления ― вполовину. Амнистии не подлежат лица, совершившие террористические, экстремистские, коррупционные преступления, государственную измену, пытки, при рецидиве или опасном рецидиве преступлений, организацию массовых беспорядков, преступления против половой неприкосновенности несовершеннолетних. Всего под амнистию подпадают около 1500 граждан. Депутат Мажилиса Геннадий Шиповских, комментируя принятие закона, расценил амнистию как проявление человечности. «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», ― отметил Геннадий Шиповских. Он отметил, что в обществе бытует мнение, что под амнистию попадают все. На самом деле это не так. Простят только тех людей, которые стали невольными участниками январских событий, которых ввели в заблуждение или они последовали убеждениям провокаторов. Амнистия не распространяется на организаторов, провокаторов и сотрудников органов внутренних дел, которые подвергали задержанных пыткам. То есть амнистия в первую очередь нацелена на простых людей. Доктор юридических наук, профессор кафедры теории и истории государства и права, конституционного права ЕНУ имени Гумилева Ермек Абдрасулов придерживается мнения, что эта амнистия имеет для общества важное значение, являясь проявлением признаков правового государства. «Такое проявление милосердия и гуманизма властью в отношении лиц, которые неумышленно совершили правонарушения и были вовлечены в беспорядки, говорит о том, что государство их прощает. Амнистия направлена, на мой взгляд, на то, чтобы показать нашим гражданам путь исправления. Такие меры принимаются в любом правовом государстве с воодушевлением. Ведь любой человек может ошибиться, и надо дать ему ещё один шанс. Это позволит сделать так, чтобы в будущем такие события не повторялись и общество не ожесточалось», – сказал Ермек Абдрасулов. Старший научный сотрудник отдела политических исследований КИСИ Амина Урпекова выделила два пункта в законе об амнистии. «Впервые предполагается существенное сокращение сроков по тяжким и особо тяжким делам, что до этого не предпринималось со стороны государства. Также нужно отметить отсутствие специальных обязательных условий для применения амнистии. Раньше при амнистии нужно было, чтобы у осуждённых были положительные характеристики и так далее. В данном случае в этом нет необходимости. Еще один посыл, который шлет государство обществу этой амнистией, ― нерушимость намерения властей идти по намеченному пути трансформации, доверия населению и его поддержке. Поэтому в законе и прописано о дальнейшей социализации амнистированных людей. Главный месседж государства: мы доверяем казахстанцам. С другой стороны, государство дает четко понять, что не приемлет любые проявления экстремизма и терроризма, измены родине, коррупции и пыток, не освобождая от ответственности граждан, совершивших подобные преступления», ― подчеркнула Амина Урпекова. Доктор юридических наук и член комитета науки КазГЮУ Индира Аубакирова рассказала, что закон об амнистии имеет ряд особенностей по сравнению с предыдущими подобными законами. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы. Государство таким образом не хочет портить им жизнь, хоть амнистия и не является реабилитирующим основанием. Амнистированные должны осознать это. Мы ведь взяли курс на справедливый Казахстан», ― сказала Индира Аубакирова. Профессор права и заслуженный деятель Казахстана Исидор Борчашвили, принимавший участие в разработке законопроекта, сказал, что эта амнистия имеет для страны историческое значение. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, ― это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учетом произошедших в январе событий», ― заявил Исидор Борчашвили. ## Источник: Введение КИСИ(1) Введение КИСИ События января 2022 года, также известные как «Трагический январь», были попыткой государственного переворота, нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан . Как показывает мировая практика подобные акции политического экстремизма ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения легальной власти. Для достижения этой цели были определены особенности «январских событий», позволившие четко охарактеризовать их как неудавшуюся попытку государственного переворота. Центр перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса специализируется на исследовании политических протестов и государственных переворотов. Согласно определению Центра Клайна, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти . При этом, чтобы охарактеризовать политическое событие как государственный переворот, оно должно соответствовать нескольким критериям: должен быть какой-то человек или группа лиц, инициировавшие переворот; цель переворота должна предполагать получение значимогоконтроля над национальной политикой; должна существовать реальная угроза удержанию действующих лидеров у власти; были применены незаконные или противозаконные средства для захвата, устранения или обессиливания объектовпереворота; должно быть организационное начало. Экспертное сообщество как в Казахстане, так и зарубежом практически единогласно охарактеризовало «январские события» как попытку государственного переворота насильственным путем.Хроника событий показывает, что на фоне сложной социально-экономической ситуации повышение цены на сжиженный газ стало триггером протестов в Мангистауской области, которые были поддержаны по всей стране. Но изначально мирные митинги, где граждане пытались выразить свое несогласие со сложившейся ситуацией, стали площадкой, на которой организованные группы развернули незаконные действия против исполнительной власти на местах ожидая, что это вызовет свержение верховной власти в центре . Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет не о "народном восстании", а о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». Как видим, январские события в полной мере соответствуют критериям государственного переворота , поскольку организаторы переворота стали инициаторами мирных протестов, ставших прикрытием, некой «дымовой завесой» для более масштабных противозаконных насильственных действий, направленных на свержение легитимного Главы государства и получения контроля над общенациональной властью. В классификации политических актов «январские события» являются именно попыткой государственного переворота . Не заговором, как запланированными, но предотвращёнными действиями, и не успешным переворотом, который достиг своих целей. При этом важно отметить, что события января 2022 года представляют собой нестандартный, можно сказать «новый рецепт» переворота. Зачастую в социальных науках считается, что зачинщики государственного переворота должны занимать формальные должности в действующем правительстве и органах власти. Но «Қантар» можно характеризовать как гибридный характер попытки переворота . Действия заговорщиков также не позволяют говорить о произошедшем как повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». По сути, Казахстан столкнулся с угрозой нового формата, но благодаря устойчивой политической системе и общественной поддержке легитимной власти, смог устоять и «закалиться», стать сильнее и консолидировать общество вокруг ценностей мира, согласия, стабильности и диалога. Пятый критерий классификации государственных переворотов исключает чисто спонтанные действия, не организованные заранее. Очевидно, что у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто штурмовал здания акиматов, а также среди тех, кто просто присоединился к мирным протестам, были представители самых разных социальных групп. Но одна или несколько групп в рядах тех, кто штурмовал здания в регионах и сжег здания акимата в г.Алматы, тщательно спланировали свои действия, имели соответствующую экипировку и вооружение , то есть были организационно подготовлены к насильственным действиям. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые в свою очередь не только владеют всей полнотой информации о происходящих в обществе процессах, но и обладают достаточным арсеналом вооружения. Поведение руководителей Департаментов Комитета национальной безопасности в г.Алматы показало, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности республики.Политолог Марат Шибутов , анализируя январские события, пришел к выводу, что «в общем под прикрытием протеста против повышения цен на сжиженный газ в Мангистау, была совершена попытка государственного переворота ». Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отметил, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. При этом он отметил, что по его данным за 40 минут до нападения на аэропорт г.Алматы была дана команда полностью убрать оцепление и охрану. Такое распоряжение могло дать только руководство КНБ РК, в ведении которого находится обязанность по обеспечению безопасности аэропорта. По оценке Е.Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена ».Данный тезис подтверждается и заключением политолога Данияра Ашимбаева: «речь идёт прежде всего об измене родине , а также о действиях, направленных на насильственный захват власти ». Законно избранный Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев своевременно принял необходимые меры для сохранения политической стабильности в стране и обеспечения национальной безопасности . Несмотря на то, что основным местом событий стал г.Алматы, насильственные действия, направленные против местной власти, происходили по всей стране, особенно в городах Актобе, Тараз, Талдыкорган. При этом объектом государственного переворота всегда является центральная власть. Протесты в г.Астана не стали массовыми и не сопровождались противозаконными насильственными действиями, благодаря чему и удалось обеспечить устойчивость центральной легитимной власти. Зарубежные эксперты также убеждены в том, что январские события 2022 года в Казахстане были именно попыткой государственного переворота. При этом дается позитивная оценка решениям Главы государства по обеспечению безопасности. В частности, эксперт по Центральной Азии Аркадий Дубнов отметил, что ввод войск ОДКБ по запросу Казахстана фактически положил конец контрперевороту. Им сравнительно легко удалось взять под свой контроль аэропорт Алматы и навести порядок в городе. Своевременные и решительные действия К.Токаева позволили ему «освободился от политических ограничений, которые связывали ему руки и мешали ему проводить экономические и политические реформы». Профессор Высшей школы экономики Святослав Каспе отметил важную рольГлавы государства в стабилизации обстановки : «Токаев мастерски вел игру, используя внешнюю поддержку для легитимизации своей власти, одновременно высвобождая силы, необходимые для подавления бунтовщиков и подавления политических соперников в течение нескольких решающих дней». Превентивные меры Президента Токаева и его решительность стали неожиданностью для заговорщиков, что позволило в итоге предотвратить ещё большее насилие и беспорядки , а также сорвать планы бунтовщиков, в результате чего цель государственного переворота не была достигнута. Государственный советник Республики Казахстан Ерлан Карин отмечал, что «январские события» были организованы реакционными силами, выступавшими против политики реформ Президента Токаева. По словам Е.Карина, «их главной целью было повернуть вспять проводимые преобразования и сохранить старые порядки». Уже спустя время мы видим, что курс на реформы не только сохранился, но и стал более масштабным и на сегодняшний день затрагивает практически все сферы, включая вопросы внутренней политики и задачи нового экономического курса. Как отметил Государственный советник РК, «власти государств, прошедших через подобные кризисы, как правило, стараются «законсервировать» ситуацию, «забетонировать» политическую систему или, попросту говоря, «максимально закрутить гайки». У нас же движение в сторону либерализации и демократизации не только не было остановлено, а наоборот, ускорилось . По инициативе Президента в стране начался динамичный и всесторонний процесс модернизации». После «январских событий» в Казахстане прошли масштабные политические реформы. 16 марта 2022 года Глава государства обратился с Посланием к народу Казахстана, где озвучил комплексную программу политических реформ. Общественная поддержка данного курса подтверждается успешным проведением референдума о принятии изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан. 5 июня 2022 года около 8 миллионов казахстанцев приняли участие в историческом событии, из них 77,18% проголосовали за принятие пакета изменений в Конституцию, тем самым подтвердив свою приверженность политическому курсу К.Токаева. Затем в Послании народу Казахстана от 1 сентября 2022 года Президент Токаев инициировал полную перезагрузку всей системы государственного управления, анонсировав президентские и парламентские выборы. Глава государства начал изменения с себя и первыми прошли президентские выборы, на которых Касым-Жомарт Токаев победил, получив 81,31% голосов избирателей. 19 марта 2023 года прошли выборы в Мажилис Парламента РК и маслихаты, по итогам которых новый созыв нижней палаты центрального законодательного органа сформировался из депутатов от 6 политических партий, а также самовыдвиженцев. Тем самым был закреплен принцип политического плюрализма . 5 ноября 2023 года успешно прошли пилотные прямые выборы акимов районов и городов областного значения. Данная электоральная кампания дополнила прямое избрание акимов сел, сельских округов, поселков и городов районного значения, которые проходят в Казахстане уже с 2021 года. Как показала практика, политические реформы в Казахстане реализуются последовательно и уверенно, закрепляя в обществе демократические принципы политической активности, прививая высокую культуру законного и мирного участия в политической жизни страны . Невольно вспоминается штурм Капитолия США 6 января 2021 года, когдаагрессивная масса протестующих, поддержавших на тот момент действовавшего президента Дональда Трампа, предприняла попытку помешать утверждению Джо Байдена в качестве следующего президента страны. Пол Поаст, доцент кафедры политологии и научный сотрудник Чикагского совета по глобальным вопросам, охарактеризовал штурм Капитолия как попытку государственного переворота. Проведение параллелей между «январскими событиями» в США и «Трагическим январем» в Казахстане может показаться необоснованным, но нельзя не заметить, что технология государственного переворота применяется повсеместно, причем независимо от экономического могущества страны или его места намировой арене . Тем не менее, попытки государственного переворота, как в США, так и в Казахстане, произошедшие с разницей в 1 год, оказались безрезультативными. Этому способствовали и высокий запас прочности политической системы, и широкая поддержка общества, стремящегося к устойчивому развитию в условиях мира и согласия . Автор доклада «Learning fromKazakhstan’s January Crisis» («Уроки изЯнварского кризиса в Казахстане») Сванте Корнелл отметил, что «хотя западные эксперты высказывали большой скептицизм по поводу его намерений и способности проводить реформы, президент Токаев теперь, похоже, укрепил свою власть над политической системой. Это, в свою очередь, должно предоставить ему более сильную позицию для проведения реформ». Доклад был опубликован в апреле 2022 года, и как прогнозировал аналитик, Президент К.Токаев продолжил политические реформы, которые, несмотря на скепсис среди экспертного сообщества, были успешно реализованы . ## Источник: Введение КИСИ Введение КИСИ События января 2022 года, также известные как «Трагический январь», были попыткой государственного переворота, нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан . Как показывает мировая практика подобные акции политического экстремизма ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения легальной власти. Для достижения этой цели были определены особенности «январских событий», позволившие четко охарактеризовать их как неудавшуюся попытку государственного переворота. Центр перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса специализируется на исследовании политических протестов и государственных переворотов. Согласно определению Центра Клайна, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти . При этом, чтобы охарактеризовать политическое событие как государственный переворот, оно должно соответствовать нескольким критериям: должен быть какой-то человек или группа лиц, инициировавшие переворот; цель переворота должна предполагать получение значимогоконтроля над национальной политикой; должна существовать реальная угроза удержанию действующих лидеров у власти; были применены незаконные или противозаконные средства для захвата, устранения или обессиливания объектовпереворота; должно быть организационное начало. Экспертное сообщество как в Казахстане, так и зарубежом практически единогласно охарактеризовало «январские события» как попытку государственного переворота насильственным путем.Хроника событий показывает, что на фоне сложной социально-экономической ситуации повышение цены на сжиженный газ стало триггером протестов в Мангистауской области, которые были поддержаны по всей стране. Но изначально мирные митинги, где граждане пытались выразить свое несогласие со сложившейся ситуацией, стали площадкой, на которой организованные группы развернули незаконные действия против исполнительной власти на местах ожидая, что это вызовет свержение верховной власти в центре . Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет не о "народном восстании", а о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». Как видим, январские события в полной мере соответствуют критериям государственного переворота , поскольку организаторы переворота стали инициаторами мирных протестов, ставших прикрытием, некой «дымовой завесой» для более масштабных противозаконных насильственных действий, направленных на свержение легитимного Главы государства и получения контроля над общенациональной властью. В классификации политических актов «январские события» являются именно попыткой государственного переворота . Не заговором, как запланированными, но предотвращёнными действиями, и не успешным переворотом, который достиг своих целей. При этом важно отметить, что события января 2022 года представляют собой нестандартный, можно сказать «новый рецепт» переворота. Зачастую в социальных науках считается, что зачинщики государственного переворота должны занимать формальные должности в действующем правительстве и органах власти. Но «Қантар» можно характеризовать как гибридный характер попытки переворота . Действия заговорщиков также не позволяют говорить о произошедшем как повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». По сути, Казахстан столкнулся с угрозой нового формата, но благодаря устойчивой политической системе и общественной поддержке легитимной власти, смог устоять и «закалиться», стать сильнее и консолидировать общество вокруг ценностей мира, согласия, стабильности и диалога. Пятый критерий классификации государственных переворотов исключает чисто спонтанные действия, не организованные заранее. Очевидно, что у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто штурмовал здания акиматов, а также среди тех, кто просто присоединился к мирным протестам, были представители самых разных социальных групп. Но одна или несколько групп в рядах тех, кто штурмовал здания в регионах и сжег здания акимата в г.Алматы, тщательно спланировали свои действия, имели соответствующую экипировку и вооружение , то есть были организационно подготовлены к насильственным действиям. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые в свою очередь не только владеют всей полнотой информации о происходящих в обществе процессах, но и обладают достаточным арсеналом вооружения. Поведение руководителей Департаментов Комитета национальной безопасности в г.Алматы показало, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности республики.Политолог Марат Шибутов , анализируя январские события, пришел к выводу, что «в общем под прикрытием протеста против повышения цен на сжиженный газ в Мангистау, была совершена попытка государственного переворота ». Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отметил, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. При этом он отметил, что по его данным за 40 минут до нападения на аэропорт г.Алматы была дана команда полностью убрать оцепление и охрану. Такое распоряжение могло дать только руководство КНБ РК, в ведении которого находится обязанность по обеспечению безопасности аэропорта. По оценке Е.Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена ».Данный тезис подтверждается и заключением политолога Данияра Ашимбаева: «речь идёт прежде всего об измене родине , а также о действиях, направленных на насильственный захват власти ». Законно избранный Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев своевременно принял необходимые меры для сохранения политической стабильности в стране и обеспечения национальной безопасности . Несмотря на то, что основным местом событий стал г.Алматы, насильственные действия, направленные против местной власти, происходили по всей стране, особенно в городах Актобе, Тараз, Талдыкорган. При этом объектом государственного переворота всегда является центральная власть. Протесты в г.Астана не стали массовыми и не сопровождались противозаконными насильственными действиями, благодаря чему и удалось обеспечить устойчивость центральной легитимной власти. Зарубежные эксперты также убеждены в том, что январские события 2022 года в Казахстане были именно попыткой государственного переворота. При этом дается позитивная оценка решениям Главы государства по обеспечению безопасности. В частности, эксперт по Центральной Азии Аркадий Дубнов отметил, что ввод войск ОДКБ по запросу Казахстана фактически положил конец контрперевороту. Им сравнительно легко удалось взять под свой контроль аэропорт Алматы и навести порядок в городе. Своевременные и решительные действия К.Токаева позволили ему «освободился от политических ограничений, которые связывали ему руки и мешали ему проводить экономические и политические реформы». Профессор Высшей школы экономики Святослав Каспе отметил важную рольГлавы государства в стабилизации обстановки : «Токаев мастерски вел игру, используя внешнюю поддержку для легитимизации своей власти, одновременно высвобождая силы, необходимые для подавления бунтовщиков и подавления политических соперников в течение нескольких решающих дней». Превентивные меры Президента Токаева и его решительность стали неожиданностью для заговорщиков, что позволило в итоге предотвратить ещё большее насилие и беспорядки , а также сорвать планы бунтовщиков, в результате чего цель государственного переворота не была достигнута. Государственный советник Республики Казахстан Ерлан Карин отмечал, что «январские события» были организованы реакционными силами, выступавшими против политики реформ Президента Токаева. По словам Е.Карина, «их главной целью было повернуть вспять проводимые преобразования и сохранить старые порядки». Уже спустя время мы видим, что курс на реформы не только сохранился, но и стал более масштабным и на сегодняшний день затрагивает практически все сферы, включая вопросы внутренней политики и задачи нового экономического курса. Как отметил Государственный советник РК, «власти государств, прошедших через подобные кризисы, как правило, стараются «законсервировать» ситуацию, «забетонировать» политическую систему или, попросту говоря, «максимально закрутить гайки». У нас же движение в сторону либерализации и демократизации не только не было остановлено, а наоборот, ускорилось . По инициативе Президента в стране начался динамичный и всесторонний процесс модернизации». После «январских событий» в Казахстане прошли масштабные политические реформы. 16 марта 2022 года Глава государства обратился с Посланием к народу Казахстана, где озвучил комплексную программу политических реформ. Общественная поддержка данного курса подтверждается успешным проведением референдума о принятии изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан. 5 июня 2022 года около 8 миллионов казахстанцев приняли участие в историческом событии, из них 77,18% проголосовали за принятие пакета изменений в Конституцию, тем самым подтвердив свою приверженность политическому курсу К.Токаева. Затем в Послании народу Казахстана от 1 сентября 2022 года Президент Токаев инициировал полную перезагрузку всей системы государственного управления, анонсировав президентские и парламентские выборы. Глава государства начал изменения с себя и первыми прошли президентские выборы, на которых Касым-Жомарт Токаев победил, получив 81,31% голосов избирателей. 19 марта 2023 года прошли выборы в Мажилис Парламента РК и маслихаты, по итогам которых новый созыв нижней палаты центрального законодательного органа сформировался из депутатов от 6 политических партий, а также самовыдвиженцев. Тем самым был закреплен принцип политического плюрализма . 5 ноября 2023 года успешно прошли пилотные прямые выборы акимов районов и городов областного значения. Данная электоральная кампания дополнила прямое избрание акимов сел, сельских округов, поселков и городов районного значения, которые проходят в Казахстане уже с 2021 года. Как показала практика, политические реформы в Казахстане реализуются последовательно и уверенно, закрепляя в обществе демократические принципы политической активности, прививая высокую культуру законного и мирного участия в политической жизни страны . Невольно вспоминается штурм Капитолия США 6 января 2021 года, когдаагрессивная масса протестующих, поддержавших на тот момент действовавшего президента Дональда Трампа, предприняла попытку помешать утверждению Джо Байдена в качестве следующего президента страны. Пол Поаст, доцент кафедры политологии и научный сотрудник Чикагского совета по глобальным вопросам, охарактеризовал штурм Капитолия как попытку государственного переворота. Проведение параллелей между «январскими событиями» в США и «Трагическим январем» в Казахстане может показаться необоснованным, но нельзя не заметить, что технология государственного переворота применяется повсеместно, причем независимо от экономического могущества страны или его места намировой арене . Тем не менее, попытки государственного переворота, как в США, так и в Казахстане, произошедшие с разницей в 1 год, оказались безрезультативными. Этому способствовали и высокий запас прочности политической системы, и широкая поддержка общества, стремящегося к устойчивому развитию в условиях мира и согласия . Автор доклада «Learning fromKazakhstan’s January Crisis» («Уроки изЯнварского кризиса в Казахстане») Сванте Корнелл отметил, что «хотя западные эксперты высказывали большой скептицизм по поводу его намерений и способности проводить реформы, президент Токаев теперь, похоже, укрепил свою власть над политической системой. Это, в свою очередь, должно предоставить ему более сильную позицию для проведения реформ». Доклад был опубликован в апреле 2022 года, и как прогнозировал аналитик, Президент К.Токаев продолжил политические реформы, которые, несмотря на скепсис среди экспертного сообщества, были успешно реализованы . ## Источник: Волонтерская инициатива Qantar-2022 Волонтерская инициатива Qantar-2022 Волонтерская инициатива Qantar-2022 31 декабря 2021 года правозащитница Бахытжан Торегожина написал на своей странице в соцсетях: «Друзья! Я и мои коллеги уходим на каникулы до 10 января. Написала для информации. Но мы на связи, надеемся до 10 января не будет ни переворота в Акорде, ни революции в Нур-Султане Всех с наступающим Новым 2022 годом! Несмотря на все тяготы нашей жизни, мы неукротимые оптимисты и смотрим с надеждой на будущее. Дорогу осилят идущие! Келе жатқан 2022 жаңа жыл құтты болсын!». Уже со 2 января 2022 года Торегожина начала активно освещать в своей ленте митинги, начавшиеся с города Жанаозена, затем распространившиеся на Актау и Атырау. 3 января Торегожина разместила на своей странице ссылку на новость КазТАГ, в которой говорилось, что Жанболат Мамай и его сторонники вышли на улицы Алматы в поддержку протестующих в Мангистау. 4 января Бахытжан Торегожина разместила пост, в котором обратилась к Euronews, CNN News, AljadeedOnline, BBC News Russian с просьбой отправить в Казахстан своих журналистов. Также она обратилась с просьбой прислать своих наблюдателей к таким организациям как Human Rights Watch, Amnesty International, Freedom House и UN Human Rights - Asia. Кроме того, отметила в посте помощницу Мухтара Аблязова Людмилу Козловскую. В этот же день Торегожина опубликовала пост, в котором сообщила: «Мы составляем список всех задержанных за эти 4 дня, чтобы представить их правительственной комиссии о немедленном освобождении! Пожалуйста, у кого есть список и фамилии и имена граждан, скидывайте в комментариях!». Вплоть до 5 января, пока на больше части Казахстана не был отключен интернет, Торегожина вела «прямую трансляцию» на своей странице в Facebook, публикуя ссылки на посты активистов из разных городов и на новости Orda.kz. С 11 января Торегожина стала требовать от властей страны опубликовать официально озвученный список убитых 164 человек, а также телефоны горячих линий, где искать пропавших. Также она сообщила, что продолжает собирать информацию об убитых, раненых и задержанных мирных гражданах. 13 января Торегожина впервые обозначила волонтерское движение Qantar-2022 и сообщила, что экстренно создана платформа для помощи правозащитникам, на которой собираются все данные по событиям 4-6 января. Еще через две недели она заявила: «Друзья! Мы нашли 142 человека из 227 погибших и более 8,5 тысяч граждан, привлеченных к административной ответственности в #QANTAR2022. Завтра мы запускаем сайт www.QANTAR.ORG где можно ознакомится со всем списком погибших, арестованных, задержанных и пропавших. ҚР Бас прокуратурасы / Генеральная прокуратура РК требуем наконец опубликовать список всех погибших 227 человек и более 970 следственно-арестованных человек! Сейчас вся наша команда состоит из 5 волонтерских групп, мы занимаемся поиском граждан, оказанием адвокатской и правовой помощи совместно с ЦПП «Қаңтар», пишем жалобы властям, распространяем информацию в сети, рисуем плакаты, переводим на английский язык, сотрудничаем с журналистами, собираем списки для оказания благотворительной помощи Еркін Қазақтар Free Kazakhs Жастардың саяси оппозициялық ұйымы. Нужны волонтеры, писать в личку! Нам нужна помощь в установлении еще более 85 человек.Мы очень устали, но сдаваться не собираемся. Каждый погибший должен быть назван, у каждого арестованного должен быть защитник!». 15 января президент общественного фонда «Ар.Рух.Хак.» Бахытжан Торегожина заявила в интервью российскому СМИ «Дождь», что в их базе находится около 400 фамилий, среди них, как предполагается, задержанные, пропавшие без вести и погибшие во время беспорядков. Торегожина сообщила, что, по ее данным, многие люди, участвовавшие в протестах, прячутся и боятся обращаться к врачам, не доверяют правосудию и правоохранительным органам. Она также сказала, что те, кто сейчас находятся в следственных изоляторах, подвергаются жестоким избиениям и пыткам. По мнению Торегожиной, таким образом правоохранительные органы, которые показали свое полное бессилие во время беспорядков, сейчас пытаются себя реабилитировать. Также, по словам правозащитницы, в Казахстане существует мнение, что есть так называемый «эскадрон смерти» — неформальная группа людей, которая тренировалась в стенах КНБ для того, чтобы вносить хаос и устраивать беспорядки во время мирных митингов, тем самым дискредитируя право на мирные собрания. Те люди, которые устраивали беспорядки, грабили нужные склады и знали расположение всех оружейных магазинов, что говорит об их подготовленности и информированности, сказала она. 29 сентября 2022 года Бахытжан Торегожина выступила с докладом о ситуации с правами человека в Казахстане на конференции ОБСЕ в Варшаве. Она заявила, что в Казахстане повсеместно нарушается право на свободу выражения мнений. «Преследуются и подвергаются репрессиям журналисты, правозащитники, гражданские активисты. Интернет полностью сканируется спецслужбами. Нет независимой прессы. У нас есть политические заключенные, осужденные за посты, лайки и перепосты в социальных сетях», — сказала Торегожина. Далее она отметила, что хочет на этой площадке воспользоваться возможностью публично обратиться к делегации Совета Европы, и заявила, что правозащитники приветствуют и поддерживают намерение Казахстана вступить в Совет Европы, но озабочены тем, что Казахстан продвигает свое вступление в Совет Европы без подписания Европейской конвенции по правам человека. Тем самым, считает Торегожина, Казахстан хочет ограничить право своих граждан обращаться в Европейский суд по правам человека. Кроме этого, продолжила она, правозащитники считают, что Казахстан уже сейчас должен перед Советом Европы показать серьезность своих намерений по соблюдению прав и свобод человека и продемонстрировать это следующим образом: освободить 13 политических заключенных; прекратить преследование более 1500 гражданских активистов за реализацию своего право на свободу выражения мнений; зарегистрировать все политические партии (их количество — 21), в том числе мирные оппозиционные партии ДВК, «Коше партиясы» и «Алга, Казахстан!»; зарегистрировать все независимые профсоюзы; немедленно освободить Ержана Елшибаева, лидера безработных Жанаозена, осужденного накануне дополнительно на 7 лет лишения свободы за предоставленные видео о нарушениях прав заключенных, угрозах и насилии над осужденными; немедленно освободить журналиста Жанболата Мамая, лидера Демократической партии Казахстана. Также Торегожина добавила, что в преддверии выборов президента в Казахстане за критику условий выдвижения кандидатов в президенты Казахстана и самого факта проведения досрочных выборов лидеры общественного мнения подвергаются блокировке массовыми жалобами сетевых ботов фабрики троллей. «А по итогам выборов мы опасаемся вновь тотальной блокировки связи и интернета. Мы считаем, что власти Казахстана должны не на словах, а на деле демонстрировать Совету Европы свое намерение соответствовать принципам и стандартам Европы», — заявила Торегожина в конце своей речи. 7 октября Торегожина сообщила о начале составления списков нуждающихся в лечении и медицинском обследовании граждан, пострадавших в январских событиях. «Писать в комментариях или мне в личку с контактами и фио пострадавших (медсправки обязательны!). Мои коллеги с вами свяжутся. Собираем списки 10 дней. P.S. Также формируем списки, нуждающихся в социальной помощи. P.S.S. Эти списки будут отправлены кандидату в президенты г-ну Токаеву, чтобы исполнил их в предвыборный период. На досрочные выборы 20,5 миллиардов тенге нашли, пусть найдут тогда и резервы помочь людям пострадавшим в Qantar», ― заявила она. ## Источник: Выступления ГГ Выступления ГГ Qazqantar.org / Заявления президента Обращение президента к народу Казахстана Дорогие соотечественники! В нашей стране продолжается антитеррористическая операция. Силами полиции, национальной гвардии и армии проводится масштабная и слаженная работа по наведению правопорядка в соответствии с Конституцией. Вчера ситуация в городах Алматы, Актобе и Алматинской области стабилизировалась. Введение режима чрезвычайного положения дает свои результаты. По всей стране восстанавливается конституционная законность. Но террористы по-прежнему наносят ущерб государственному и частному имуществу, применяют оружие в отношении граждан. Правоохранительным органам и армии мною дан приказ открывать огонь на поражение без предупреждения. За рубежом высказываются призывы к сторонам провести переговоры для мирного решения проблем. Какая глупость! Какие могут быть переговоры с преступниками, убийцами? Нам пришлось иметь дело с вооруженными и подготовленными бандитами, как местными, так и иностранными. Именно с бандитами и террористами. Поэтому их нужно уничтожить. И это будет сделано в ближайшее время. Силы правопорядка морально и технически готовы к выполнению данной задачи. Как вам известно, исходя из основных положений уставных документов ОДКБ, Казахстан обратился к главам государств-участников с просьбой ввести объединенный миротворческий контингент для оказания содействия в наведении конституционного порядка. Этот контингент прибыл в нашу страну на краткосрочный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения. Хотел бы высказать искреннюю благодарность премьер-министру Армении, который председательствует в ОДКБ, а также президентам Беларуси, Кыргызстана, Таджикистана. Особые слова благодарности адресую Президенту России Владимиру Путину. Он очень оперативно и, главное, по-товарищески тепло отреагировал на мое обращение. Высказываю также благодарность Председателю КНР, президентам Узбекистана, Турции, руководителям ООН и других международных организаций за слова поддержки. Трагические события в нашей стране по-новому высвечивают проблемы демократии и прав человека. Демократия – это не вседозволенность и, тем более, не подстрекательство, в том числе в блогосфере, к противоправным действиям. В своем выступлении по случаю 30-летия Независимости я сказал, что именно закон и порядок являются основной гарантией благополучия нашей страны. И не только Казахстана, но и всех цивилизованных государств. Это вовсе не означает наступления на гражданские свободы и права человека. Напротив, как показала трагедия Алматы и других городов Казахстана, именно несоблюдение законов, вседозволенность, анархия приводят к нарушению прав человека. В Алматы от рук бандитов-террористов пострадали не только административные здания, но и личное имущество мирных жителей. Не говоря уже о здоровье и жизнях сотен гражданских лиц и военнослужащих. Я выражаю искренние соболезнования семьям и близким погибших. Напомню, по моему предложению в мае 2020 года был принят закон о мирных собраниях граждан. Этот закон, по сути, – большой шаг вперед в продвижении демократии в нашей стране, потому что предусматривает не разрешительный, а уведомительный характер митингов и собраний. Причем, в центральных районах всех городов страны. Но отдельные так называемые «правозащитники» и «активисты» ставят себя выше закона и считают, что они вправе собираться где хотят и болтать что хотят. Из-за безответственных действий этих горе-активистов от основной деятельности по охране правопорядка отвлекаются полицейские. Зачастую они подвергаются насилию и оскорблениям. Из-за этих «активистов» «зауживается» Интернет, в результате чего страдают интересы миллионов граждан и отечественного бизнеса. То есть наносится огромный ущерб внутренней экономической, социальной и политической стабильности. Пособническую и, по сути, подстрекательскую роль в нарушениях правопорядка играют так называемые «свободные» средства массовой информации и «забугорные» деятели, далекие от коренных интересов нашего многонационального народа. Можно без преувеличения сказать, что все эти безответственные демагоги стали соучастниками развязывания трагедии в Казахстане. И мы будем жестко реагировать на все акты правового вандализма. В том, что мы достаточно быстро преодолеем эту черную полосу в нашей истории, нет никаких сомнений. Главное – не допустить повторения таких событий в будущем. Мною создана специальная межведомственная группа, которая займется поиском и задержанием бандитов и террористов. Обещаю нашим гражданам, что все эти лица будут привлечены к строжайшей уголовной ответственности. Всех казахстанцев прошу соблюдать осторожность и бдительность. Сообщайте о любой подозрительной активности сомнительных лиц органам правопорядка и на горячие линии. Предстоит «разбор полетов» в связи с действиями правоохранительных органов и армии, а также их межведомственной координацией. Выяснилось также, что не хватает спецназовцев, спецсредств и оборудования. Решением этих вопросов мы займемся в срочном порядке. Критически важно понять, почему государство «проспало» подпольную подготовку терактов спящих ячеек боевиков. Только на Алматы напало 20 тысяч бандитов. Их акции показали наличие четкого плана атак на военные, административные и социальные объекты практически во всех областях, слаженную координацию действий, высокую боеготовность и звериную жестокость. Помимо боевиков, действовали специалисты, натренированные на идеологические диверсии, умело использующие дезинформацию или «фейки» и способные к манипуляциям настроениями людей. Похоже на то, что их подготовкой и руководством занимался единый командный пункт. С этим начали разбираться КНБ и Генеральная прокуратура. Теперь о хорошем. В связи со стабилизацией обстановки мною принято решение включить Интернет-связь в отдельных регионах страны на определенные временные интервалы. Это решение, уверен, положительно повлияет на жизнедеятельность наших граждан. Но предупреждаю, что свободный доступ в Интернет не означает свободное размещение измышлений, клеветы, оскорблений, подстрекательских призывов. В случае появления таких материалов мы примем меры по обнаружению и наказанию их авторов. Контртеррористическая операция продолжается. Боевики не сложили оружия, продолжают совершать преступления или готовиться к ним. Борьбу с ними нужно довести до конца. Кто не сдастся, будет уничтожен. Впереди большая работа по извлечению уроков пережитой нами трагедии. В том числе с социально-экономической точки зрения. Правительству предстоит принять конкретные решения, о которых я скажу 11 января в Мажилисе. Сейчас же хочу сказать вам, уважаемые соотечественники, что горжусь вами. Слова благодарности высказываю тем гражданам Казахстана, которые в эти дни сохраняли спокойствие, прилагали усилия для обеспечения стабильности и общественного порядка. Несмотря на провокации, деструктивные призывы, вы сохранили верность закону и своей стране. Благодарю за гражданскую сознательность студентов крупных городов, членов трудовых коллективов, работников промышленности и сельского хозяйства. Благодарю жителей регионов, которые обеспечили мирный порядок протеста. Все требования, выражавшиеся в мирной форме, были услышаны. В результате диалога достигнут компромисс, выработаны решения по острым социально-экономическим проблемам. Поэтому в регионах, где сохранена стабильная ситуация, мы поэтапно снимем режим чрезвычайного положения. Абсолютно уверен в том, что наша священная Родина – Казахстан – станет сильным государством на карте мира, наша экономика будет динамично развиваться, улучшится социальное положение наших граждан. Для достижения этих целей я предложу план реформ и конкретные меры по их реализации. Желаю всем крепкого здоровья и благополучия! Выступление на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ Уважаемые коллеги! Проведение нашего внеочередного саммита связано с чрезвычайными событиями. За несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис. Он стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю Независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и наша Организация в целом. Хочу поблагодарить нашего Председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас Общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования по этому случаю. Хотел бы выразить признательность Генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Васильевичу Засю, всему сплоченному коллективу Секретариата и Объединенного штаба нашей Организации. Фактически, это первый случай, когда миротворческий потенциал ОДКБ был реально задействован для обеспечения безопасности, стабильности и целостности одного из государств-членов. Для нас принципиально важна не только военная, но и, прежде всего, моральная поддержка партнеров по ОДКБ. Все государства-участники Организации выступили единым фронтом, решительно поддержали обращение Казахстана. Сейчас хотел бы проинформировать вас о текущей ситуации в нашей стране и о том, что произошло за минувшие дни. Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два или три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались. Но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно-политических реформ. Но для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй-третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась «горячая фаза». Вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель: подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные, нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено 7 оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками. Террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них «живым щитом». Имея численное преимущество как минимум в 5 раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно 11 регионов. Но основной удар был направлен против Алматы. Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем и всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры.Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения, точное количество уточняется. По всей стране пострадали 1270 субъектов бизнеса. Разграблено свыше 100 торговых центров и банков. Только полицейского автотранспорта было повреждено и сожжено около 500 единиц. Причинен огромный материальный ущерб, размер которого оценивает Специальная правительственная комиссия. С уверенностью говорю о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. Это практика международных террористов известного происхождения. Именно таким образом они заметают следы. Налицо замысел формирования на нашей территории зоны хаоса с последующим захватом власти. В соответствии с решением Совета Безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и 9 областных центров оказались в руках бандитов. Мы объявили режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало нам возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. На сегодняшний день в соответствии с Решением Совета коллективной безопасности в Республике Казахстан развернуты и приступили к выполнению поставленных задач Коллективные миротворческие силы ОДКБ в количестве 2 030 человек и 250 единиц техники. Они реализуют функции прикрытия и обеспечения безопасности аэропортов, военных складов и других стратегических объектов. Чуть позже мы заслушаем доклад Генерального секретаря ОДКБ по обстановке и реализуемым задачам. Как я уже сказал, это первая миротворческая миссия ОДКБ. Уверен, что Организация получит полезный положительный опыт. Будут проанализированы «узкие места» и сделаны соответствующие выводы, внесены корректировки в регулирующие документы. В целом хочу подчеркнуть, что ОДКБ показала свою востребованность и эффективность как авторитетная военно-политическая организация. Это реально работающий механизм обеспечения стабильности и безопасности наших государств. Фактически, произошедшие события стали переломным этапом в развитии Организации, которая обрела новое качество как сильный международный институт. Угрозы, с которыми столкнулся Казахстан, являются общими для всего пространства коллективной безопасности. Поэтому нам важно и далее укреплять мощный потенциал ОДКБ. Казахстан внесет свой вклад в это дело. Одной из возможных рекомендаций может стать оптимизация сроков реагирования на кризисные ситуации. Мы должны повышать оперативность в вопросах разработки и принятия утверждающих Решений Совета коллективной безопасности и других органов. Важно также обеспечить максимальную политическую поддержку решения об использовании миротворческих сил ОДКБ, особенно со стороны ООН и других авторитетных международных организаций, ведущих мировых СМИ, а также аналитических центров разных стран. Мы уже видим, что возникают вопросы о легитимности ввода сил ОДКБ. Это происходит из-за отсутствия достоверной информации и непонимания всей ситуации. В отдельных случаях в международном сообществе, включая зарубежные СМИ, имеет место абсолютно неверное толкование как применения сил ОДКБ, так и прочтение ситуации в Казахстане. Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности, в Алматы были проведены политические митинги, а потом на город из трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооруженные боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как «Алматинская трагедия». Между тем Устав ООН признает за каждым государством неотъемлемое право на индивидуальную или коллективную самооборону в случае вооруженного нападения. В ближайшее время, после завершения предварительного расследования, мы представим на суд мировой общественности дополнительные доказательства подготовки и проведения террористической агрессии против нашей страны. Как мы видим, отдельные СМИ и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Уверен, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СВМДА, а также международные гуманитарные организации, заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. Делать поспешных выводов не следует. Я благодарю всех, кто с самого начала был уверен в том, что Казахстан преодолеет этот сложный этап в нашей новейшей истории. Особенно это касается ОДКБ. Убежден, совместными усилиями мы сделаем так, чтобы временное развертывание в Казахстане миротворческого потенциала ОДКБ было максимально безопасным, эффективным. Надо прямо сказать, что миссия миротворческого потенциала ОДКБ была в высшей степени эффективной, полезной. С нашей стороны, как я думаю, ни в коем случае нельзя допускать информационного вакуума, чтобы его наполняли провокаторы или недоброжелатели. К сожалению, в нашем случае это продолжается. В сложившейся ситуации наше недавнее решение об учреждении института Специального представителя Генсека ОДКБ по миротворческой деятельности подтверждает свою актуальность. Хотел бы четко заявить, что мы будем твердо защищать право народа Казахстана на мирное волеизъявление и открытый диалог с властью. В то же время мы будем жестко пресекать любые формы насильственного экстремизма и, тем более, боевые действия против Казахстана, как это произошло недавно. Не позволим покушаться на наши государственный суверенитет и территориальную целостность. Хочу заверить, что Казахстан будет твердо соблюдать свои международные обязательства. Уважаемые друзья, коллеги! В настоящее время конституционный порядок в Казахстане восстановлен. Опасные угрозы для безопасности страны предотвращены. В рамках антитеррористической операции ведется работа по выявлению лиц, участвовавших в преступлениях. На сегодня в органы полиции доставлено около 8 тысяч лиц. Правоохранительными и специальными органами проверяется их причастность к актам терроризма, убийствам, мародерствам и иным преступлениям. Изъято 116 единиц оружия. Операция продолжается, корректируются планы по выявлению скрывшихся боевиков, которые применяют новую тактику маскировки, переодеваются в гражданскую одежду, сбривают бороды и прочее. Предстоит большая напряженная работа, задействуются даже ветераны правоохранительных органов и армии. Все государственные органы усиленно работают над тем, чтобы полностью вернуть страну к нормальной жизни. Завтра я внесу в Парламент предложение по новому составу Правительства и поставлю конкретные задачи по решению острых проблем в социально-экономической сфере. В ближайшее время масштабная антитеррористическая операция завершится, а вместе с ней закончится успешная и эффективная миссия контингента ОДКБ. Главное – не допустить в будущем повторения таких событий на всем пространстве коллективной безопасности. Думаю, в этом и заключается наша основная задача на ближайшую перспективу. Казахстан готов к этой работе и всегда поддержит своих союзников. Выступление на заседании Мажилиса Парламента РК Құрметті Төраға! Құрметті Мәжіліс депутаттары! Тәуелсіздік тарихында біз алғаш рет аса күрделі және қатерлі кезеңге тап болдық. Ел басына түскен осындай сынақты қайыспай біртұтас ел болып еңсере білдік. Енді біз мұндай жағдайға ешқашан жол бермеуіміз қажет. Сондықтан, еліміз душар болған ауыр қасіреттің себептерін саралап, оның салдарына нақты баға беру – алдымызда тұрған өте маңызды міндет. Өкінішке қарай, бүгінде халық арасында осы оқиғаға байланысты түрлі қарама-қайшы, шындыққа жанаспайтын жалған ақпараттар тарап кеткенін көріп отырмыз. Мұның, әрине, бірнеше себептері бар: кейбір азаматтарымыз ахуалды егжей-тегжей білмей тұрып, қате пікірде болса, кейбірі әдейі ақпаратты бұрмалап, жағдайды одан бетер ушықтырады. Бірақ, бізге керегі – тек ақиқат қана. Сол себепті, оқиғаларды мұқият зерттей отырып, айтарым: жыл басынан бері орын алған барлық жағдайлар – бір тізбектің тармақтары деуге толық негіз бар. Ашығын айтсақ, бұл бірнеше жыл бойы алдын ала ойластырылған зұлымдықтың көрінісі. Олардың көздегені – өздерінің қатігез пиғылдарын іске асыру болғаны айдан анық. В этом ряду находятся и беспорядки в Жамбылской области, различные провокации на межэтнической почве и другие конфликты. Сплоченность нашего общества методично расшатывали, в том числе посредством акций протеста, согласно профессионально разработанным сценариям. Конспиративно шла подготовка конкретных исполнителей радикальных мер. Комитет национальной безопасности как уполномоченный орган не смог и не захотел дать четкую оценку этой подрывной работе. Не разглядел критической угрозы национальной безопасности. Организаторам атаки оставалось найти только повод, который появился бы в любом случае. В качестве инструмента было использовано недовольство населения из-за роста цен на автогаз. Далее события развивались как по спирали. На первом витке произошли митинги в ряде регионов, в частности, в Жанаозене. На втором – подключились бандиты и мародеры. Далее последовала «горячая» фаза уже с участием вооруженных террористов, в том числе зарубежных боевиков. После этого стала очевидна их ключевая цель – дезорганизация институтов государственного управления, подрыв конституционного строя, в конечном итоге захват власти. Называя вещи своими именами, и я уже заявил вчера об этом на саммите ОДКБ, против нашей страны была развязана террористическая война. Враг показал крайнюю жестокость и готовность пойти на любые шаги. Он сеял страх среди населения, чтобы подавить даже саму мысль о сопротивлении. План атаки на Казахстан включал в себя целый ряд различных аспектов: военный, политический, идеологический, дезинформационный и прочие. Над подготовкой захвата власти работали профессионалы. Коль скоро это была вооруженная агрессия со стороны международного терроризма против нашей страны, то Казахстан юридически обоснованно обратился к своим партнерам по Договору о коллективной безопасности с просьбой направить миротворческий контингент. Необходимо понимать: на момент принятия такого решения мы могли полностью утратить контроль над Алматы, который просто был бы отдан на растерзание террористам. Потеряв Алматы, мы потеряли бы столицу, а затем всю страну. В этом суть событий трагических январских дней. С появлением миротворческого контингента в столице мы смогли перебросить отсюда дополнительные части спецназовцев в Алматы и спасти город. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына жеке тоқталғым келеді. Бұған қатысты түрлі қауесеттің, әсіресе, шетелде тарап жатқан жаңсақ пікірдің алдын алу қажет. Бұл ұйым ұжымдық қауіпсіздік мәселелерімен айналысады. Қазақстан – оның толыққанды құрылтайшысының бірі. Осы ұйымның барлық мүшелерінен жасақталған бітімгершілік контингенті Қазақстанға уақытша мерзімге ғана келді. Оған жүктелген міндеттер нақты айқындалған. Бұл – стратегиялық нысандарды күзету және ақыл-кеңес беріп, қолдау көрсету. Лаңкестерге қарсы операцияны толығымен Қазақстанның күштік құрылымдары жүзеге асыруда. Шын мәнінде, солардың жанкешті іс-әрекетінің арқасында төңкеріске жол берілген жоқ. Попытка государственного переворота, покушение на целостность страны провалились. Вместе, как единая нация, мы отстояли Алматы и другие областные центры. В кратчайшие сроки они будут восстановлены и станут еще краше. Теперь это моя личная обязанность и, естественно, ответственность Правительства. Пользуясь настоящей возможностью, хотел бы выразить сочувствие жителям городов, ставших объектами террористической агрессии. Сегодня, когда эти «черные» дни уже позади, хочу отметить мужество бойцов спецподразделений МВД в отражении террористической агрессии. Например, в Алматы небольшая группа полицейских две ночи подряд отбивала атаки бандитов, пытавшихся захватить здание Департамента полиции. В критической ситуации достойно проявили себя и военнослужащие Министерства обороны и Службы государственной охраны. Однако не все проявили верность своему долгу. В ряде городов руководители ДКНБ, несмотря на достаточный боевой арсенал, не вступая в бой покинули служебные здания, оставив там оружие и секретную документацию. Теперь хочу обозначить первые контуры работы, которую нам предстоит выполнить. Первое. Необходимо успешно завершить антитеррористическую операцию. Полностью восстановить правопорядок, чтобы наши граждане могли свободно ходить по улицам городов, поселков и аулов, работать и учиться, не опасаться за своих детей и близких. В целом острая фаза контртеррористической операции пройдена. Ситуация во всех регионах стабильная. В связи с этим заявляю, что основная миссия миротворческих сил ОДКБ успешно завершена. Через два дня начнется поэтапный вывод объединенного миротворческого контингента ОДКБ. Процесс вывода контингента займет не более 10 дней. Второе. Следует найти и наказать всех боевиков и их пособников, причастных к преступлениям против мирных граждан. Критически важно разобраться с теми, кто стоит за террористическими атаками. Другой крайне важный момент: почему государство «проспало» наличие спящих ячеек боевиков и деятельность их командного пункта? Почему на территории нашей страны оказалось так много нелегального оружия и спецсредств? Почему не проводилась агентурная работа по выявлению и нейтрализации адептов терроризма? Специальная следственно-оперативная группа должна качественно и в полном объеме выполнить свою работу, раскрыть все причины и детали трагедии. Үшінші. Қаза болған тәртіп сақшыларының, әскери қызметшілер мен қарапайым азаматтардың отбасына көмек көрсету – біздің қасиетті борышымыз. Бұл мәселе менің жіті бақылауымда болады. Тұрғын үймен, оқумен және басқа да қажетті нәрсемен қамтамасыз етеміз. Төртінші. Қысқа мерзім ішінде қираған дүние-мүлікті қалпына келтіру керек. Толығымен қалыпты өмірге ораламыз. Қаржы жүйесі мен көлік саласының, азық-түлік жеткізу ісінің еш кедергісіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету қажет. Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің тапшылығын, бағаның негізсіз көтерілуін болдырмау маңызды. Үкімет комиссиясы өз жұмысын бастап кетті. Ол азаматтар мен бизнеске қолдау көрсетеді. Мемлекет қаржылай көмекпен қатар, кәсіпкерлерге басқа да қолдау түрлерін ұсынады. Атап айтқанда, несиелер бойынша пайыздық төлемдер, айыппұл мен өсімпұл белгілеу тоқтатыла тұрады. Бесінші. Еліміздің қауіпсіздігін нығайту және қауіп-қатердің алдын алу үшін шұғыл шараларды жүзеге асыру қажет. Біз сарбаздарды, әскери техника мен қару-жарақты қажетті жерге жедел жеткізу үшін әскери-көлік авиациясы паркін толықтыру ісін қолға аламыз. Мемлекеттік шекараны нығайтуымыз керек. Көші-қон, соның ішінде ішкі көші-қон саласын тәртіпке келтіретін кез келді. Қару-жарақ айналымын мұқият тексеріп, оны заң тұрғысынан реттеу қажет. Шұғыл түрде қираған ғимараттар мен арнаулы техниканы жөндеп, бейнебақылау жүйесін іске қосып, құқық қорғау органдарының қызметін қалпына келтіру керек. Особо хочу остановиться на такой стратегической задаче, как кардинальная реорганизация всей системы обеспечения национальной безопасности. Предстоит перестроить работу наших Вооруженных сил, правоохранительных структур, органов национальной безопасности, внешней разведки. Все они должны слаженно работать во имя одной цели – максимально эффективной защиты наших граждан, конституционного строя и суверенитета от угроз любого характера и масштаба. Этого требуют коренные интересы нашего государства. Для решения данной задачи необходимо сфокусироваться на следующих приоритетах. Первое. Внести срочные коррективы в реформирование правоохранительной системы. Мы значительно продвинулись в деле создания сервисной модели полиции и модернизации уголовного процесса. Но нужно быть готовыми противостоять тотальным террористическим атакам. Командованию силовых структур незамедлительно приступить к отработке боевых навыков, оснащению эффективными средствами защиты и нападения. Второе. Укрепить количественно и качественно Национальную гвардию. Предстоит сформировать ее новые подразделения в регионах и усилить действующие, решить вопросы с транспортным и материально-техническим обеспечением. Увеличить численность подразделений специального назначения МВД и Национальной гвардии. Повысить уровень боеготовности. Дооснастить необходимыми специальными и транспортными средствами. Увеличить оплату труда сотрудников спецподразделений всех силовых органов. Третье. Повысить правовую защищенность полицейских. Ужесточить ответственность за нападения на представителей власти и неподчинение законным требованиям. Четвертое. Кардинально повысить боеспособность армии. В кратчайший срок создать командование Сил специальных операций. Пятое. Пересмотреть принципы организации и управления Пограничной службой. Провести ревизию реформ, которые сместили акцент с войсковой охраны государственной границы на оперативные методы работы. Шестое. Полностью перестроить деятельность разведывательного сообщества, включая внешнюю, военную, криминальную и финансовую разведку. Седьмое. Обеспечить эффективную координацию между различными силовыми структурами. Актуализировать алгоритмы действий госорганов в кризисных ситуациях, усилить межведомственную координацию. Наладить оперативную и военно-техническую совместимость всех силовых структур. Восьмое. Обеспечить самостоятельность силовых структур при принятии решений, повысить уровень ответственности их руководителей. Девятое. Реализовать комплекс системных мер по противодействию религиозному экстремизму. Ни в коем случае не допустить его сращивания с криминалом, особенно в учреждениях уголовно-исполнительной системы. В ближайшее время мы проведем заседание Совета Безопасности, на котором рассмотрим конкретные направления реализации всех этих задач. Следует признать, что произошедшие трагические события во многом вызваны серьезными социально-экономическими проблемами и неэффективной, а точнее, провальной деятельностью некоторых государственных органов. Произошел заметный отрыв отдельных исполнительных органов от трудных реалий и потребностей граждан. У представителей властных структур сформировалось искаженное представление о жизни людей, их чаяниях и запросах. Обострилась и проблема неравенства. Она усугубляется из года в год, хотя средние показатели доходов населения вроде бы растут, по крайней мере на бумаге. Однако за приличными средними заработками скрывается сильное имущественное расслоение в обществе. Многие насущные проблемы граждан не решены. Обеспечение благополучия и качества жизни – главная задача государства. Эти слова следует перевести в плоскость реальных дел. Доходы всех групп населения должны расти по мере роста экономики. Это непреложная аксиома, которая в нашем случае не работает. Созданная в стране социально-экономическая система показала достаточную эффективность в обеспечении общего роста национального дохода, но при этом является неэффективной в его распределении, и вы это хорошо понимаете и знаете. Ключевыми выгодоприобретателями экономического роста стали финансово-олигархические группы. Сложившиеся олигополии серьезно ограничили развитие свободного рынка и снизили конкурентоспособность страны. Ең алдымен, еліміздің жаңа экономикалық тұғырын қалыптастыруды мықтап қолға алу қажет. Экономикалық саясатымыздың мақсаты – айқын. Бұл – заман талабына сай әлеуметтік бағдары бар нарықтық экономика құру және дамыту. Бұл жүйенің өзегінде қоғам алдындағы жауапкершілігін сезіне білетін кәсіпкерлеріміздің ауқымды тобы тұратыны анық. Яғни, бұл – өзінің және балаларының тағдырын Қазақстанмен ғана байланыстыратын кәсіпкерлер. Дәл осындай кәсіпкерлер ел болашағы үшін өзіне жауапкершілік алуға дайын. Сол себепті, кәсіпкерлікті дамыту үшін жүйелі жұмыс атқару өте маңызды. Мен бизнеске түскен бюрократиялық салмақты айтарлықтай азайтып, оның өсіп-өркендеуіне жол ашатын заңға қол қойдым. Үкімет осы заңның әлеуетін нақты іс жүзінде пайдалануы қажет. Много справедливых вопросов вызывает эффективность и доступность мер государственной поддержки. Сложившаяся система ориентирована главным образом на обслуживание крупных структур по принципу: «друзьям все, остальным – по закону». По сути, данная система еще более усиливает олигополию в экономике. Большие предприятия пользуются особыми привилегиями, подавляя конкуренцию и препятствуя проведению реформ. Например, Банк развития Казахстана, по сути, превратился в личный банк для избранного круга лиц, представляющих финансово-промышленные и строительные группы. Мы знаем всех пофамильно. Пользуясь доступом в высокие кабинеты, они получают привилегированные условия для реализации своих проектов. На эти проекты отвлекаются ресурсы государства, которые могли быть использованы для развития именно малого и среднего предпринимательства. Правительству поручается перестроить деятельность БРК. Остаются непрозрачными, неэффективными и процедуры предоставления мер государственной поддержки. Следует кардинально пересмотреть эти подходы. Это должны быть прозрачные и понятные механизмы. Особое внимание нужно уделить развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Әділ бәсекелестік біздің экономика үшін басты талапқа айналуға тиіс. Бүгінде бағаны ымыраласа отырып белгілеу қалыпты нәрсеге айналды. Мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордың сатып алу саласында картельді келісімдер жасасу кеңінен тарап кетті. Мысалы, Мен былтыр фармацевтика нарығындағы картельді ретке келтіруді тапсырдым. Бірақ, кейбіреулер заңнамадағы кемшіліктерді желеу етіп, бұл жұмысты аяқсыз қалдыруға тырысуда. Сондықтан, картельді келісімдер жасасты деген күдік болған жағдайда мемлекеттік сатып алуға қатысушыларды тексеруге тыйым салу туралы мораторийдің күшін жоюды тапсырамын. Келесі мәселе. Жылдан жылға біздің азаматтарымыз бен кәсіпкерлеріміз жанар-жағар май өндіру және оны бөліп-тарату жүйесінің ашық болмауынан зардап шегіп келеді. Тіпті, жанар-жағар май бағасын жарты жыл бойы қолдан реттеуге мәжбүр болып отырмыз. Осы кезеңде Бас прокуратура Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен, сондай-ақ Энергетика министрлігімен бірлесіп, осы саладағы жұмыстарды ретке келтіруге, оны реформалау үшін кешенді ұсыныстар әзірлеуге тиіс. Егер бұл жұмыс бір жолға қойылмаса, жанар-жағар май бағасын реттеу жүйесі сақталады. Келесі мәселе – «Самұрық-Қазына» қоры қызметінің тиімділігі. Бүгінде бұл қордың активі еліміздің ішкі жалпы өнімінің 60 пайызына жуықтайды. Яғни, осы ұйымның тиімді қызметі бүкіл экономикамызды өркендетуге тікелей әсер етеді. Қордың КЕГОК, Қазақгаз және Қазақстан темір жолы сияқты инфрақұрылымдық компаниялары экономикамыздың барлық дерлік секторының тиімділігін айқындайды. Осы тұста, қор өзінің негізгі міндетін орындап отыр ма, яғни ұлттық байлықты еселей алды ма деген орынды сұрақ туындайды. Қомақты жалақы алатын қызметкерлері, директорлар кеңесі немен айналысады? Қызметі өте қымбат консалтинг компанияларын және шетелдік мамандарды жұмысқа тартқаннан пайда бар ма? «Самұрық-Қазына» қоры еліміздің стратегиялық активтерін басқару ісінде басты рөл атқарады. Сондықтан, Үкіметке Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігімен бірлесіп, квазимемлекеттік секторды түбегейлі реформалау үшін ұсыныстар әзірлеуді тапсырамын. Егер Қорды реформалау мүлдем мүмкін болмаса, ондай құрылымның экономикамызда болмағаны жөн. Сохраняются вопросы по прозрачности закупок Фонда. Жалобы приходят регулярно. Следует обязательно найти ответы на данные вопросы. В частности, важно сократить основания, позволяющие заключать договоры по государственным закупкам способом из одного источника. Предстоит в целом пересмотреть порядок закупок «Самрук-Казына» и иных национальных компаний. В прошлом году вышел новый Закон о регулируемых закупках, но большое количество вопросов по-прежнему решается на уровне подзаконных актов и решений самого Фонда. Нужно обеспечить согласование правил и процедур «Самрук-Казына» с Министерством финансов и Агентством по защите и развитию конкуренции. Экономикалық өсім мемлекеттің экономикадағы үлесін азайтумен тығыз байланысты. Бірақ, жекешелендіру жүйелі және ашық жүргізіліп жатқан жоқ. Атап айтқанда, бәсекелестік ортаға берілуге тиіс активтерді іріктеу тәсілдері айқындалмаған. Оны шұғыл әзірлеу қажет. Үкіметке Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен бірлесіп, тиісті Мемлекеттік комиссияның жекешелендіруге қатысты шешімдерінің толық ашық әрі айқын болуын қамтамасыз етуді тапсырамын. Экономиканы әртараптандыру – күрделі міндет. Әртараптандыру болмаса, азаматтарымыздың әл-ауқатын арттырып, тұрақты жұмыс орындарын ашу мүмкін емес. Бұл жұмыстың басты бағыты – өңдеу өнеркәсібін дамыту. Дегенмен, ел экономикасындағы өңдеу өнеркәсібінің үлесі айтарлықтай өсті деп айтуға келмейді. Біз әлі күнге дейін бірқатар өнім түрінен импортқа тәуелдіміз. Жыл өткен сайын еліміздің төлем балансында өткір тапшылық байқалуда. Алюминийден, мыстан жасалған дайын бұйымдар және машина жасау саласына қажетті жабдықтар әлі күнге дейін шетелден әкелінеді. 2020 жылдың қорытындысы бойынша тек мұнай-газ және тау-кен машина жасау саласының импорты 4 миллиард доллардан асты. Әлде еліміздегі кейбір адамдар ахуалдың дәл осындай күйде болуына мүдделі ме? Үкімет бүкіл өнеркәсіп саласына терең талдау жұмысын жүргізуге тиіс. Шикізат қорын, құзіреттері мен экономикалық тиімділікті ескере отырып, бәсекеге қабілетті секторларды анықтау керек. Жүргізілген талдаудың негізінде нақты жобаларды әзірлеп, инвесторларды тарту қажет. Бұл – Үкіметтің жаңа құрамының алдында тұрған басты міндеттердің бірі. Далее. У предпринимателей и в целом в обществе множество вопросов вызывает деятельность компании, которая называется «Оператор РОП». Дошло до того, что было организовано некое общественное движение против этой частной компании. Поручаю Правительству принять меры по прекращению утилизационного сбора и распоряжения утилизационным сбором ТОО «Оператор РОП». Этим должна заниматься государственная организация, как в зарубежных странах. Что касается самих сборов, следует пересмотреть их ставки. Функции государства по утилизации, поддержке автомобильной промышленности и сельхозмашиностроения никто не отменял. Нужно конструктивно обсудить данный вопрос с бизнесом и общественностью. Следует рассмотреть вопрос предоставления покупателям отечественных автомобилей и сельхозтехники ваучеров за счет утилизационного сбора. Проработайте и иные общественно полезные способы использования его средств. Еще один вопрос, который сильно волнует, если не сказать, раздражает, нашу общественность, особенно жителей столицы, – это строительство LRT. Из обычного инфраструктурного проекта он превратился в серьезную проблему, которая вредит репутации страны. Уже затрачены огромные средства, привлечены займы, приняты объемные контрактные обязательства перед зарубежными партнерами. Проект изначально был ошибочным, это надо признать. Причем это проект с сильным запахом коррупции. Теперь нужно принять оптимальное решение, потому что простой снос означает потерю времени и денег. У нас нет иного выбора, как пригласить отечественных и зарубежных архитекторов и урбанистов, которые определят возможные варианты использования данного проекта. Ауыл шаруашылығына ерекше назар аудару керек. Соңғы жылы елімізде қуаңшылық болды. Былтырға қарағанда жиналған астық көлемі 4 миллион тоннаға кеміді. Бұл шикізатпен және жем-шөппен қамтамасыз ету ісіне әсер етті. Болжам бойынша биыл да ахуал күрделі болуы мүмкін. Үкімет тұқыммен, жем-шөппен, тыңайтқышпен қамтамасыз ету мәселелерін және егін егу науқанын қатаң бақылауда ұстауға тиіс. Субсидияны тұрақты беруге қатысты мәселе жиі көтеріледі. Мен бұған дейін субсидиялау тәсілдерін қайта қарау қажеттігі туралы тапсырма берген болатынмын. Бұл жұмыс қысқа мерзім ішінде атқарылуға тиіс. Біз субсидия алуды жеңілдетуге, оның қолжетімді болуын және ашықтығын қамтамасыз етуге тиіспіз. Жуырда болған заң бұзушылықтардың қайталануына жол бермеу маңызды. Алдағы үш жылда азық-түлік қауіпсіздігі мәселесін түбегейлі шешу қажет. Бұл Үкімет пен әкімдердің алдында тұрған негізгі басымдық екеніне айрықша назар аударамын. Егер нарықта азық-түлік тауарлары мол болмаса, инфляцияны ұстап тұруға ешқандай шара көмектеспейді. Для обеспечения макроэкономической стабильности необходимы дополнительные источники доходов бюджета. На фоне высоких цен на сырье доходы предприятий горнорудного сектора выросли. Мы это знаем. Поручаю Правительству проработать вопрос дополнительных поступлений в бюджет. Взамен можно предоставить широкие льготы для разведки и освоения новых месторождений. Я веду речь о крупных горнорудных и других компаниях. В условиях благоприятной конъюнктуры рынка производители бензина и различные посредники получают дополнительные прибыли. Считаю необходимым изымать часть этой маржи в пользу бюджета посредством акцизов. Правительство должно провести соответствующие расчеты. При этом нельзя допустить роста цен. Значительный потенциал в повышении доходов бюджета кроется в наведении порядка на таможне. Особенно на границе с Китаем. Самый настоящий бардак, творящийся там, общеизвестен. Машины не досматриваются, налоги и пошлины не платятся. Расхождения в «зеркальной» статистике с таможенными органами КНР достигают миллиардов долларов. Существуют некие «уполномоченные операторы», имеющие статус неприкасаемых. Страна теряет десятки миллиардов тенге в виде налогов. Так дело не пойдет. Поручаю Генеральной прокуратуре совместно с Минфином, Агентством по финансовому мониторингу и другими заинтересованными органами провести комплексную проверку и обеспечить порядок на таможенной границе. Говоря о доходах бюджета, нельзя не отметить и некоторые статьи расходов. Отмечу заработные платы членов Правительства, депутатов и акимов. В конце прошлого года данный вопрос активно обсуждался в обществе. Считаю, что заработные платы у упомянутой категории государственных служащих вполне достаточные. Поэтому считаю возможным объявить пятилетний мораторий на повышение заработных плат членов Правительства, акимов регионов и депутатов. Я понимаю, что это не очень хорошая новость для депутатов Мажилиса, но думаю, что вы эту новость воспримете с пониманием. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы продолжим поднимать по мере роста возможностей бюджета. Қаржы жүйесінің тұрақтылығы ұлттық экономиканы одан әрі дамытудың кепілі екені белгілі. Экономика өсіп, халықтың табысында алшақтық пайда болғандықтан, тұтыну несиелері айтарлықтай артты. Оның мөлшері бизнесті несиелеу көлемінен асып кетті. Халық қазіргі уақытта көп несие алып жатыр. Осыны ескерсек, бұл қаржы нарығын құбылтып, әлеуметтік тұрақсыздық қаупін тудыруы мүмкін. Үкімет жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң жобасын әзірлеуді бастады. Бірақ, бұл тығырықтан шығатын жол емес. Ең алдымен, шектен тыс қарыздың көбеюін болдырмау қажет. Сондықтан, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне Ұлттық банкпен бірлесіп, пруденциалды реттеу тетіктері арқылы нақты әрі жедел шешім қабылдауды тапсырамын. Устойчивый экономический рост невозможен без обеспечения стабильности на валютном рынке. На фоне произошедших событий и режима чрезвычайного положения возникли серьезные риски спекулятивного давления на национальную валюту. Поручаю Национальному банку и Агентству по регулированию и развитию финансового рынка обеспечить стабильность валютного рынка до полного восстановления доверия к тенге со стороны внутренних и внешних участников рынка. С целью повышения благосостояния казахстанцев мы неоднократно поднимали зарплаты и пенсии, но каждый раз сталкиваемся с неконтролируемым ростом цен. На протяжении многих лет высокая инфляция остается ключевой проблемой нашей экономики. Она снижает эффективность экономической и социальной политики. Пришла пора поставить точку в этом вопросе, стабилизировать цены и инфляционные ожидания населения. Нужна планомерная работа по снижению инфляции. Целевой коридор – 3-4% к 2025 году. Правительству совместно с Национальным банком и Палатой «Атамекен» предстоит разработать комплекс мер по контролю инфляции. Он должен включать в себя меры по снижению импортной зависимости, снижению избыточного посредничества и инструменты денежно-кредитной политики. В Казахстане созданы все условия для привлечения прямых иностранных инвестиций. Мы заинтересованы в том, чтобы благоприятный инвестиционный климат сохранялся. Могу заверить, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. На данном этапе нужна новая Концепция инвестиционной политики для повышения привлекательности страны в условиях усиления требований ESG, глобального энергетического и технологического перехода. Отдельно заострю внимание на следующем вопросе. В связи с введением чрезвычайного положения высок риск вывода капитала отдельных финансово-промышленных групп за рубеж, в том числе путем заключения фиктивных сделок. Мы уже зафиксировали движение на счетах отдельных лиц. Поэтому поручаю Национальному банку совместно с Агентствами по финансовому мониторингу и регулированию финрынков обеспечить четкое наблюдение, проверку и контроль всех транзакций и лиц, необоснованно выводящих средства из страны. В завершение экономического блока выступления отмечу. Сегодня мы назначили нового Премьер-министра, поставили ряд конкретных задач. Поручаю Премьер-министру в течение трех недель подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Рассмотрим ее на расширенном заседании Правительства в начале февраля. Во всем мире началась новая вспышка коронавируса. В Казахстане наблюдается резкий рост заболеваемости. Фиксируется более 2 тысяч новых случаев в сутки. За весь период пандемии число заражений составило более 1 млн человек. Поэтому важно не расслабляться и продолжить борьбу с коронавирусом. Это также должно быть ключевой задачей нового Правительства. Теперь о межрегиональных диспропорциях. Общеизвестно, что регионы Казахстана развиваются неравномерно. Диспропорции создают предпосылки для социального дискомфорта, роста миграционных настроений. Последние события показали острую проблему с занятостью в западных и южных регионах. Там высока рождаемость, а экономика не поспевает с созданием рабочих мест. Поэтому системная индустриализация, содействие МСБ, развитие сектора услуг в этих областях являются не региональным, а национальным приоритетом. Нельзя забывать о культурной, образовательной составляющей развития. Образованные граждане более конкурентны в масштабах страны, имеют больше шансов на успех и достойную жизнь. Поручаю Правительству разработать для данных регионов отдельные направления в рамках программ «Ауыл – Ел бесігі», «Дорожной карты бизнеса» и других. Далее. Не секрет, что зачастую уровень поддержки региона зависит от «веса» конкретного акима, а не от реальных потребностей жителей. Это ведет к диспропорциям в развитии и недовольству граждан. Многие из них, особенно жители сырьевых регионов, считают, что их области заслуживают большего внимания при распределении бюджетных ресурсов. Данные области, являясь донорами бюджета, отстают по многим параметрам социально-экономического развития. Поэтому подходы нужно постепенно менять. Назрела основательная реформа межбюджетных отношений. Поручаю Правительству подготовить пакет законодательных изменений. Комплексного реформирования требует система государственного управления. Необходимо признать невысокий кадровый потенциал, формализм, коррупцию, большую текучесть кадров. Поэтому сохраняется низкий уровень доверия общества к институтам государственной власти. Следует усовершенствовать систему отбора кадров на государственную службу, убрать излишние препоны и барьеры для поступления. Реальным принципом приема и продвижения по службе должен стать принцип «меритократии». Государственная служба должна быть открыта любому казахстанцу. Следует также упростить порядок «выхода» из государственной службы. Некоторые безынициативные чиновники могут просиживать штаны годами в своих кабинетах. Они не дают расти молодым и перспективным ребятам, снижают эффективность госаппарата. С такими чиновниками надо легко прощаться, хотя, что касается государственного аппарата, институциональная память чиновников имеет очень большое значение. Нельзя просто так, «чохом», заменять всех чиновников на молодых. Здесь должен быть абсолютно разумный подход. Если человек справляется в свои 60 лет с работой, обладает институциональной памятью, очень полезен для государственной службы, его ни в коем случае увольнять нельзя. То есть здесь должен присутствовать разумный, дифференцированный подход. Поручаю Правительству и Агентству по делам госслужбы разработать и внедрить соответствующие механизмы. Мною инициирован проект «Президентский молодежный кадровый резерв». Это социальный лифт для перспективной молодежи и в то же время механизм формирования нового мышления, внедрения новых подходов в работе госаппарата. Эта практика будет продолжена. В соответствии с моим поручением в прошлом году численность государственного аппарата была сокращена на 15 %. Госаппарат является двигателем и исполнителем реформ, оказывает гражданам важные государственные услуги, обеспечивает реализацию концепции «Слышащего государства». Без государственного аппарата само государство не может успешно существовать. На текущем этапе численность госслужащих следует признать оптимальной. После всех организационных решений, связанных с назначением нового Правительства, эту численность нужно зафиксировать на среднесрочный период. А затем посмотрим: если мы постепенно будем избавляться от государственных функций, передавать их в конкурентную среду, следовательно и численность государственного аппарата будет постепенно сокращаться. Необходимо констатировать, что в целом эффективность диалога чиновников с гражданами по-прежнему низка. Руководители госорганов не умеют, а порой и боятся общаться с народом. Члены Правительства должны регулярно выезжать в регионы, а акимы регионов обязаны проводить постоянные встречи с жителями каждого населенного пункта. Еще одна проблема – тотальная бюрократия. Она справедливо формирует у граждан представление о госаппарате как медлительной, равнодушной машине. Бюрократия – одна из главных причин некачественной реализации реформ. От этой болезни предстоит излечиться всем нам. Приоритетом должно стать содержание, а не форма. Отчет ради отчета и контроль ради контроля должны уйти в прошлое. Конечный результат важнее процесса. Все процессы, неоправданно усложняющие и замедляющие реальные решения, должны быть ликвидированы. Сегодня госорганы ориентированы не на содержательную реализацию поручения, а на его бюрократическое исполнение. Готовятся документы – образцовые по форме, но выхолощенные по содержанию. Несмотря на интеграцию ключевых информационных систем, госорганы по-прежнему плодят макулатуру и бессмысленную переписку. Данные информационных систем государственных органов следует признать официальными и не требующими бумажного переподтверждения. В противном случае, зачем мы вводим цифровизацию? Цифровизация – это ведь не модная игрушка. Она должна практически функционировать, быть полезной с точки зрения исполнения функций госаппарата. Большинство совещаний нужно проводить в онлайн-формате. Эти и другие меры по кардинальной дебюрократизации госаппарата будут отражены в отдельном Указе. В функционале Агентства по стратегическому планированию и реформам и Агентства по делам государственной службы следует предусмотреть конкретные функции мониторинга и реализации мер по дебюрократизации и повышению эффективности госаппарата. Благополучие граждан и их социальное самочувствие должны быть главными и всегда находиться в фокусе внимания государства. Пора завершать игру с цифрами и переходить к реальным делам. Зачастую госорганы любят маскировать ситуацию терминами вроде «продуктивных самозанятых», «неформальной занятости». В результате многие люди остаются «один на один» с безработицей и социальной незащищенностью. Это требует качественного обновления социально-трудовой сферы. В этих целях следует принять комплекс следующих мер. Разработать программу повышения доходов населения. Работа должна быть точной и адресной. На каждом управленческом уровне следует установить конкретные показатели снижения бедности. Предстоит выявить реальное количество граждан, нуждающихся в трудоустройстве. Поручаю Правительству совместно с «Атамекен» в двухмесячный срок принять программу по повышению доходов населения. Правительству следует обеспечить своевременное принятие Социального кодекса. В рамках данного документа мы должны адаптировать социальную политику под новые реалии с учетом вызовов пандемии и накопившихся проблем. Социальный кодекс должен стать ключевым элементом нового «общественного договора». Особое внимание следует уделить снижению безработицы, особенно молодежной. Выпускники вузов, колледжей, особенно молодежь без образования не всегда имеют возможность трудоустроиться на постоянные рабочие места. Это мы хорошо знаем. Выживают, перебиваясь случайными заработками. Некоторые в поисках дохода могут переступить закон. Поручаю Правительству рассмотреть возможность увеличения продолжительности участия и размера оплаты труда по проектам «Молодежная практика» и «Первое рабочее место». Важно создавать условия для реализации деловых инициатив молодежи и уязвимых категорий населения. Правительству поручается проработать возможность увеличения соответствующего гранта в два раза до 400 МРП. Следующее. Безусловным приоритетом является повышение доступа к качественному образованию. Это важнейший фактор развития всего общества. Как бы мы ни обеспечивали школы материально, без хороших учителей поднять качество образования невозможно. Ұлы Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, «Мұғалім – мектептің жүрегі». Поэтому поручаю разработать специальную программу привлечения лучших педагогов с соответствующим пакетом мер поддержки для регионов, где есть дефицит учителей. Злободневным остается вопрос доступности высшего образования. Особое внимание следует уделить выделению целевых грантов для молодежи из густонаселенных регионов страны. Для построения новой экономики важно повышение конкурентоспособности вузов. Недавно в Казахстане начали открываться филиалы ведущих зарубежных вузов. В скором времени планируется открытие филиалов передовых технических вузов России. Считаю необходимым к 2025 году открыть в нашей стране не менее 5 филиалов авторитетных зарубежных университетов. При этом два филиала вузов с техническим уклоном необходимо открыть на западе страны. В целом, нам всем нужно изменить взгляд на образование. Пора увлечения гуманитарными специальностями прошла, приоритет нужно отдать техническим профессиям. Предстоит взрастить новое поколение инженеров, промышленников. Далее. Важнейшим вопросом остается социальная справедливость. Казахстан по Конституции – социальное государство. Государством делается немало. Более 50 % расходов республиканского бюджета – расходы социального характера. Но этого недостаточно. У нас есть Национальный фонд – это финансовая опора страны. Сегодня же я поручаю создать общественный социальный Фонд «Қазақстан халқына». Он будет заниматься решением реальных проблем в сфере здравоохранения, образования, социальной поддержки. Например, помощью детям с редкими заболеваниями. Ведь для большинства семей расходы на лечение попросту неподъемны. Будем строить спортивные объекты для детей в городах, районах, поселках, селах. Окажем содействие способным детям. Поддержим культуру. Поможем Алматы оправиться от страшной трагедии. Из средств этого Фонда мы поддержим семьи погибших полицейских и военнослужащих. И это лишь отдельные примеры. Подчеркну: это не фонд Президента, Правительства или какого-либо другого государственного органа. Это фонд всех казахстанцев, народный фонд. Он не будет функционировать при Администрации или Правительстве. Будет создан авторитетный наблюдательный совет, назначен честный и ответственный руководитель. Обеспечим полную прозрачность его деятельности, подотчетность и подконтрольность именно обществу. Планы, бюджет, проекты будут публиковаться на сайте. Вся информация будет открытой. Финансирование Фонда будет осуществляться из частных и государственных источников. Планируется привлечь помощь международных благотворительных организаций. В данный фонд будут направлены обязательные отчисления оператора лотерейной деятельности, центра учета ставок и других монополистов. Конечно, мы ожидаем значительные и регулярные, я подчеркиваю, регулярные отчисления в Фонд со стороны крупного бизнеса. Благодаря Первому Президенту – Елбасы в стране появилась группа очень прибыльных компаний и прослойка людей, богатых даже по международным меркам. Считаю, что пришло время отдать должное народу Казахстана и помогать ему на системной и регулярной основе. Поэтому Правительству предстоит определить круг компаний и согласовать с ними размер ежегодных взносов в Фонд. Кроме того, ожидаю активного участия и от тех лиц, которые, фактически обладая огромными средствами, находятся в тени. Уверен, Фонд может стать еще одним инструментом консолидации общества, укрепит в гражданах чувство социальной справедливости. Прошедшие события обнажили острые проблемы, существующие в нашем обществе. Нападения на наши города, родных и близких показали, насколько хрупкими оказались главные ценности нашего государства – мир и стабильность. Мы должны четко понимать, что государство и граждане – это единое целое. Эти понятия неделимые, особенно когда речь идет о безопасности страны. Баса назар аударуды қажет ететін тағы бір мәселе бар. Көптеген жас азаматымыз Қарулы күштер қатарында әскери борышын өтеуден қашады. Әскери билетке ие болу жастардың мақтанышын тудырмайды және Отанға қызмет етудің белгісі саналмайтын болды. Армия қатарында қызмет ету, құқық қорғау саласында жұмыс істеу – айрықша миссия. Бұл – Отан үшін жанын салуға бел буған азаматтардың саналы таңдауы. Жастарымызды әскери борышын өтеуге қалай ынталандыруға болатынын біз бүкіл қоғам болып ойластыруымыз керек. Біз – мықты халықпыз. Төл тарихымызда талай жаугершілік заманды, ашаршылықты және басқа да алапат қиындықты бастан өткердік. Соңғы күндердегі қайғылы оқиғалар біз үшін тағы бір сынақ болды. Оны еңсеріп, бұрынғыдан да мықты боламыз. В целом, назрела необходимость трансформации взаимоотношений между государством и обществом. Нужен новый формат общественного договора. Казахстан продолжит курс политической модернизации. Это моя принципиальная позиция. В политической сфере сделано немало. Мною было выдвинуто четыре пакета политических реформ, в рамках реализации которых принято более 10 законов. И в этом плане я благодарен депутатам Мажилиса и Сената за очень оперативную и качественную работу. Заработало новое по сути законодательство о митингах. Снижен регистрационный барьер для создания партий и порог их прохождения в Парламент. Расширено представительство женщин и молодежи в Мажилисе и маслихатах. Введен институт парламентской оппозиции, в избирательных бюллетенях появилась графа «против всех». Впервые в истории страны состоялись прямые выборы сельских акимов. Серьезные сдвиги произошли в сфере защиты прав человека. В частности, были декриминализованы и гуманизированы статьи 130 и 174 Уголовного кодекса. Наша страна присоединилась ко Второму Факультативному протоколу к Международному пакту о гражданских и политических правах. Подписан Указ «О дальнейших мерах Республики Казахстан в области прав человека», направленный на комплексную модернизацию правозащитной сферы. Начал системно укрепляться институт уполномоченного по правам человека. Полностью отменена смертная казнь. В своем очередном Послании в сентябре я представлю новый пакет политических реформ, который будет подготовлен на основе широкого и конструктивного диалога с гражданским обществом и экспертами. Государство также должно обеспечить полноценное и качественное выполнение своих базовых функций. Государство должно гарантировать соблюдение законности и правопорядка, защиту прав собственности и безопасности граждан, обеспечивать социальные блага и качественные государственные услуги. В свою очередь бизнес и граждане ответственны за соблюдение законодательства и норм общественного поведения, справедливую уплату налогов и прозрачность в трудовых отношениях. В этой связи следует сформировать программу последовательных преобразований. Поручаю Правительству совместно с ответственным экспертным сообществом и гражданским обществом подготовить пакет соответствующих предложений. Он будет рассмотрен на одном из заседаний Национального совета общественного доверия. Уважаемые соотечественники, уважаемые депутаты! Во время недавних трагических событий абсолютное большинство наших сограждан проявили патриотизм, единство в борьбе с экстремистами. Считаю, что сплоченность народа, искренняя вера в идеи суверенного развития и Независимости Казахстана являются мощным фундаментом для консолидации общества и прогресса нашей страны. Вместе мы преодолеем все трудности. Вместе мы построим новый Казахстан! Қадірлі отандастар! Қиын күндер артта қалды. Осы сәтте ел тағдыры үшін ұйыса білген бүкіл халқыма шынайы ризашылығымды білдіремін! Бәріміз бұл оқиғадан сабақ алуымыз керек. Ең бастысы, береке-бірлікті, тыныштық пен тұрақтылықты сақтауымыз қажет. Енді, Қазақстанда дамудың жаңа кезеңі басталады. Бұл шынайы жаңару кезеңі болады. Егемен елімізді бірге өркендетейік! Халқымыз үшін Тәуелсіздік бәрінен қымбат. Жаңа Қазақстанды Бірге құрайық! ## Источник: Гражданский сектор Казахстана(1) Гражданский сектор Казахстана Гражданский сектор Казахстана в целом негативно воспринял январские события. Общественные организации и активисты обвиняли власти в насилии в отношении мирных протестующих, в пытках и незаконных задержаниях. Они также критиковали расследование событий, утверждая, что оно необъективно и направлено на защиту интересов властей. Общественная комиссия «Aqiqat», созданная по инициативе адвоката Айман Умаровой, пришла к выводу, что январские события были попыткой насильственного захвата власти. Комиссия также обвинила сотрудников КНБ в подготовке и организации беспорядков. Центр правовой поддержки «Қаңтар», созданный бизнесменами и общественными деятелями, заявил о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Адвокаты фонда, представляющие интересы пострадавших и родственников погибших, заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. Таким образом, гражданский сектор Казахстана выступает с критикой официальной версии январских событий. Представители гражданского общества считают, что власти необъективно расследуют события и пытаются скрыть правду от общественности. ## Источник: Гражданский сектор Казахстана Гражданский сектор Казахстана Гражданский сектор Казахстана в целом негативно воспринял январские события. Общественные организации и активисты обвиняли власти в насилии в отношении мирных протестующих, в пытках и незаконных задержаниях. Они также критиковали расследование событий, утверждая, что оно необъективно и направлено на защиту интересов властей. Общественная комиссия «Aqiqat», созданная по инициативе адвоката Айман Умаровой, пришла к выводу, что январские события были попыткой насильственного захвата власти. Комиссия также обвинила сотрудников КНБ в подготовке и организации беспорядков. Центр правовой поддержки «Қаңтар», созданный бизнесменами и общественными деятелями, заявил о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Адвокаты фонда, представляющие интересы пострадавших и родственников погибших, заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. Таким образом, гражданский сектор Казахстана выступает с критикой официальной версии январских событий. Представители гражданского общества считают, что власти необъективно расследуют события и пытаются скрыть правду от общественности. ## Источник: Доп цитаты зарубеж СМИ(1) Доп цитаты зарубеж СМИ Цитаты из зарубежных СМИ Fakti.bg (Болгария) Автор: Денис Джамбазов Дата: 22.02.2022 Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам. Президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия. Прокуратура уже возбудила 180 уголовных дел по заявлениям о пытках. Vivre Demain (Франция) Автор: Кевин Дата: 18.03.2022 Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит Президент Токаев. oejc.at (Германия) Дата: 11.03.2022 Президент готов за очень короткий срок перестроить всю систему бывшей советской республики, сложившуюся в последние годы. Revue Internationale (Франция) Автор: Майкл Левистоун Дата: 14.02.2022 Токаев предпринял усилия по либерализации режима. В частности, он принял законы, чтобы ослабить контроль над демонстрациями на площадях, создал структуру, которая объединяет вокруг Президента Республики различных лидеров политических партий для обсуждения реформ, проводимых в стране. Wall Street International Magazine (Великобритания) Автор: Урс Ункауф Дата: 14.02.2022 Последовавший весьма быстрый и эффективный ответ Президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе. Diplomatic World Institute (Великобритания) Дата: 22.02.2022 Решающее значение имела твердость реакции Президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности. Дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана. Diario de Notícias (Португалия) Автор: Сусанна Сальвадор Дата: 06.03.2022 От Токаева мы всегда ждем самого лучшего. Мы ожидаем, что он изменит страну. Il Giornale (Италия) Дата: 06.03.2022 Казахстан, спустя чуть более года после беспорядков в январе 2022 года, стала страной, которая встала на путь политического возрождения и начала ускоренную программу демократизации общественно-политических институтов. Сегодня, спустя чуть более года после тех бунтов, Казахстан стал страной, которая пытается смотреть вперед, не забывая при этом о недавнем прошлом, и решила довериться программе Касым-Жомарта Токаева по построению плюралистического общества, открытой экономики и демократических институтов. Полную поддержку процессам, происходящим в Казахстане, высказал Папа Римский, во время исторического визита в Астану. Здесь цитата Понтифика ## Источник: Доп цитаты зарубеж СМИ Доп цитаты зарубеж СМИ Цитаты из зарубежных СМИ Fakti.bg (Болгария) Автор: Денис Джамбазов Дата: 22.02.2022 Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам. Президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия. Прокуратура уже возбудила 180 уголовных дел по заявлениям о пытках. Vivre Demain (Франция) Автор: Кевин Дата: 18.03.2022 Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит Президент Токаев. oejc.at (Германия) Дата: 11.03.2022 Президент готов за очень короткий срок перестроить всю систему бывшей советской республики, сложившуюся в последние годы. Revue Internationale (Франция) Автор: Майкл Левистоун Дата: 14.02.2022 Токаев предпринял усилия по либерализации режима. В частности, он принял законы, чтобы ослабить контроль над демонстрациями на площадях, создал структуру, которая объединяет вокруг Президента Республики различных лидеров политических партий для обсуждения реформ, проводимых в стране. Wall Street International Magazine (Великобритания) Автор: Урс Ункауф Дата: 14.02.2022 Последовавший весьма быстрый и эффективный ответ Президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе. Diplomatic World Institute (Великобритания) Дата: 22.02.2022 Решающее значение имела твердость реакции Президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности. Дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана. Diario de Notícias (Португалия) Автор: Сусанна Сальвадор Дата: 06.03.2022 От Токаева мы всегда ждем самого лучшего. Мы ожидаем, что он изменит страну. Il Giornale (Италия) Дата: 06.03.2022 Казахстан, спустя чуть более года после беспорядков в январе 2022 года, стала страной, которая встала на путь политического возрождения и начала ускоренную программу демократизации общественно-политических институтов. Сегодня, спустя чуть более года после тех бунтов, Казахстан стал страной, которая пытается смотреть вперед, не забывая при этом о недавнем прошлом, и решила довериться программе Касым-Жомарта Токаева по построению плюралистического общества, открытой экономики и демократических институтов. Полную поддержку процессам, происходящим в Казахстане, высказал Папа Римский, во время исторического визита в Астану. Здесь цитата Понтифика ## Источник: Дополнительная информация_запрос Дополнительная информация_запрос Уточняющие вопросы Необходимо актуализировать всю информацию по уже прошедшим судебным процессам по всем городам. Обозначить основных участников/лидеров беспорядков в каждом городе. По Алматы: есть ли выводы, каким образом доставлялись участники беспорядков из районов Алматинской области? Есть ли выводы, как была выстроена структура участников беспорядков? Начиная от высшего звена цепочки, заканчивая низовыми участниками. Установлена ли связь между рядовыми участниками беспорядков и активистами, которые уже получили сроки? Например, по захвату аэропорта, здания акимата и резиденции в Алматы? В некоторых случаях указывается, что участники беспорядков находились в состоянии алкогольного и наркотического опьянения. По итогам экспертиз, какой наркотик был определен? Установлен ли факт, что алкоголь и наркотики раздавались участникам в течение беспорядков? Число избитых сотрудников акиматов, какие травмы они получили? Кого задержали за нападения? Каков их статус? 4, 5, 6 января ― приказы из Центра поступали? КНБ, МВД, Совбез. Необходим приговор активиста Елшибаева Ержана (Жанаозен), получившего срок в 2021 году. Необходима информация по гибели случайных жертв ― обстоятельства, статус расследования, если есть ― приговоры обвиняемым. Необходимы показания сотрудников акимата, ДП, прокуратуры городов и областей, которые общались с протестующими. Необходима хронология штурма ДП Алматы, показания свидетелей и полицейских. Полная информация по нападавшим, убитым, задержанным. Участие иностранных граждан: сколько зафиксировано, их роль в беспорядках, статус на данный момент (под следствием, оправданы, вынесен обвинительный приговор и тд). Необходима информация по делу Армана Джумагельдиева. Хронология событий. Необходим приговор в отношении Жанболата Мамая. Необходима информация о ключевых фигурах, которые призывали к беспорядкам, митингам до 5 января. Необходима хронология увольнения руководителей силовых структур, включая региональные департаменты, а также сотрудников этих ведомств: ФИО, дата увольнения, основание, статус на данный момент. Если есть приговоры ― то решения суда. Необходимо актуализировать информацию по следующим данным (из хронологии): 1. 5 января в Алматы «в 04:20 на пересечении Абая и Сейфуллина начались активные столкновения митингующих с полицией с применением специальных средств и зажигательных смесей. Одновременно вооруженные преступники открывали беспорядочный огонь на улицах, убивая сотрудников полиции, военнослужащих и прохожих, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, совершали мародерство». Количество пострадавших и убитых в это время. Показания пострадавших и свидетелей. 2. 5 января в Алматы «в 12:33 пресечена попытка захвата административных зданий УП Ауэзовского района и ОП при УП Алмалинского района, объявлен специальный план «Камал». Количество пострадавших в это время. Показания пострадавших и свидетелей. 3. 5 января в Алматы «в 13:30 протестующие, разбив окна проникли во внутрь фронт-офиса УП Алмалинского района, подожгли его, а также ворота и КПП. В 15:30 часов группа лиц перед зданием УП Алмалинского района предприняла очередную попытку захвата здания, после чего принято решение об открытии огня по ногам». Количество пострадавших и убитых в это время. Показания пострадавших и свидетелей. 4. 5 января в Алматы «далее толпа разгромила офис партии «Нур Отан» (ул. Толе би, 277), подожгла здание УКПСиСУ, откуда впоследствии эвакуировано более 60 сотрудников прокуратуры». Количество пострадавших и убитых в это время. Показания пострадавших и свидетелей. 5. 5 января в Алматы «в 15:00 демонстранты подожгли акимат и переключились на здание резиденции по пр.Назарбаева». Количество пострадавших и убитых в это время. Показания пострадавших и свидетелей. Приговоры ключевым участникам. 6. 5 января в Алматы «в это время на территории площади замечен Сарсенбай Р. (собственник газеты «Жас Алаш»), который небольшое время наблюдал за происходящим, после чего покинул очаг демонстрации». Показания Сарсенбаева. 7. 5 января в Алматы «в 17:00 на площади стали раздавать оружие похищенное в оружейном магазине «АННА» по ул.Мукатаева для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих . В 18:30 часов сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение ввиду неоднократных вооруженных нападений на здания полиции». Откуда оружие взялось у силовиков? Возможно, нужно рассказать, как удалось прорваться через толпу, чтобы раздать им оружие, или объяснить, каким образом оно у них оказалось. 8. 5 января в Алматы «в 19:25 бастующие штурмом с применением оружия захватили здание резиденции. При этом в качестве живого щита использовались курсанты и военнослужащие». Количество пострадавших в это время. Показания пострадавших и свидетелей. 9. 5 января в Алматы «в то же время Международный аэропорт города полностью захвачен демонстрантами в количестве 800 человек, разграблены все имеющиеся в здании бутики, магазины и кассы». Количество пострадавших в это время. Показания пострадавших и свидетелей. Полная хронология событий, начиная со снятия охраны аэропорта. Приговоры ключевым участникам. 10. 5 января в Алматы «в ночное время и в последующие сутки в городе орудовали мародеры, которые грабили торговые объекты (ТРЦ «Променад», «Прайм плаза», «Москва», «ЦУМ», сеть магазинов «Магнум», «Технодом», «Сулпак» «Домиллион», магазины, «Тойота центр» и другие брендовые магазины), угоняли и поджигали машины, применяли насилие в отношении обычных граждан». Количество пострадавших в это время. Показания пострадавших и свидетелей. 11. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погибло 148 человек. По предварительным данным на сегодняшний день, к числу случайных жертв отнесена смерть 10 лиц. Из числа погибших 9 сотрудников сил правопорядка, 139 гражданских. Из них 87 жители города Алматы и пригорода, 52 приезжие. Из общего количества умерших 130 трупов с огнестрельными ранениями, 1 труп с дробовым ранением, 3 ножевое ранение, 1 телесные повреждения, 2 трупа обугленных, 1 ранение взрывного характера, 1 с признаками ожога. По половому признаку – 132 мужчин, 5 женщин. По объектам: С района площади 103 погибших, с ДП города Алматы 16 погибших, неустановленное место – 3 погибших, с разных частей города – 17 погибших. По времени (ПРЕДВАРИТЕЛЬНЫЕ ДАННЫЕ): 5 января – 72 трупа; В ночь с 5 на 6 января 2022 года – 16 трупов; 6 января – 18 трупов; 7 января – 13 трупов; Кроме того, погибло 9 сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих (в ночь с 4 на 5 января 2 сотрудника РОП Алмалинского района, 1 сотрудник УП Алмалинского района, 5 января 5 сотрудников погранслужбы, 10 января обнаружен труп 1 военнослужащего ДШБ при осмотре акимата города). По месту смерти гражданских лиц: На центральной площади: 5 января 2022 года, 12.00-17.00 часов – 31 труп, 17.00-23.00 часов – 41 труп. 6 января 2022 года, 12.00-17.00 – 10 трупов, 17.00 часов-00.00 часов – 8 трупов. 7 января 2022 года, 12.00 – 17.00 часов – 7 трупов, 17.00-00.00 – 6 трупов. Телесные повреждения получили 2 247 лиц (гражданские – 505 - кто они Спецпрокурорами расследуются 72 уголовных дела, из них по актам терроризма – 7, по массовым беспорядкам – 15, по другим статьям УК – 50. Подозреваемыми признаны 204 лица. Под стражей – 93 лица, домашним арестом – 4. Избрана мера пресечения в виде залога – 4, подписки о невыезде и надлежащем поведении – 93. Актуализировать всю информацию. Приговоры основным участникам событий. Свидетельские показания. По самым громким нападениям ― хронология. 14. Дать информацию по общему количеству участников беспорядков, сколько из них ― жители Алматы, сколько ― Алматинской области, из каких районов, сколько ― из других регионов страны (из каких), возраст (от и до), род занятий. 15. 5 января в Талдыкоргане «в 16:30 часов скопление митингующих перед обл.акиматом. Сотрудники, высвободившиеся с кольца, присоединились к сотрудникам, охранявшим обл.акимат. Протестующие начали кидать камни в сотрудников. В ходе массовых беспорядков убит военнослужащий НацГвардии». ФИО военнослужащего, как убит, хронология события, приговор основным участникам, показания свидетелей. Сколько всего было нападавших. 16. 5 января в Талдыкоргане «в 16:45 часов первый заместитель акима области Турлашов Л. был избит возле ДК. Турлашова Л. завели в ДК. В 16:55 часов захват административного здания УП города. В 17:43 часов военнослужащие ДШБ покинули позиции. Около 18:00 часов поступила команда начальника ДП области об эвакуации всего личного состава, находящегося в ДП. В это же время несколько человек ворвались в здание ДП области, где повредили имущество и взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину марки «Санг Еенг». В 18:30 часов сломаны ворота ДКНБ области, попытка проникновения в здание. 7 января в 12:00 часов совершено нападение на СИЗО, где группа неизвестных лиц открыли огонь по административному зданию. В результате перестрелки убит сотрудник ДУИС и трое ранены. Сотрудниками СОБР обстреляна гражданская автомашина, в результате 1 лицо убито и 1 ранен. Расследованием установлено, что в результате неправильной информации произошла перестрелка между сотрудниками ДП и ДУИС области. Факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение переквалифицировано с ч.4 ст.255 на ст.362 УК и передано по подследственности в ДСБ МВД. Количество пострадавших в это время. Показания пострадавших и свидетелей, особенно замакима, приговоры основным участникам. 17. 2 военнослужащих ВКР застрелены военнослужащими за нарушение режима ЧП (Нуркенов и Смаилканов). Детали этого события. 18. Спецпрокурорами расследуются 78 уголовных дел, из них по актам терроризма – 6, по массовым беспорядкам – 1, по другим статьям УК – 71. Актуализировать всю информацию. 19. 5 января в Актобе «в 20:30 часов группа митингующих прибыла и захватила международный аэропорт г.Актобе (здание аэропорта не повреждено). - хронология, с какой целью Спецпрокурорами расследуются 6 уголовных дел, из них по актам терроризма – 1, по массовым беспорядкам – 1, по другим статьям УК – 4. Подозреваемыми признано 21 лицо. Под стражей – 7 лиц, домашним арестом – 14. Актуализировать информацию. 20. 3 января в Атырау «в 21:30 часов житель г.Атырау Жұптыбаев Н., обративший внимание на обострение политической ситуации, создает в социальной сети «Telegram» чат «Атырау халқы», участниками которой за короткое время становятся 6 523 пользователя. Жұптыбаев ― кто этот человек? Понес ли он наказание, если да ― какое? Почему 2000 участников не смогли установить? Спецпрокурорами расследуются 15 уголовных дела, из них по актам терроризма – 1, по массовым беспорядкам – 3, по другим статьям УК – 11. Подозреваемыми признаны 26 лиц. Под стражей – 14 лиц, домашним арестом – 11. Избрана мера пресечения в виде подписки о невыезде и надлежащем поведении – 1. Актуализировать всю информацию. 21. 5 января в Семее «в 20:36 часов группа протестующих в количестве 5 лиц, среди указанных лиц следствием установлен и арестован Жолатов А., установлен не задержан Барахоев Р. (скрывается), который завел служебное спец.автосредство «Тигр» в/ч 5511 НГ и управляя им выехал с Центральной площади на проезжую часть». Актуализировать информацию. 22. 5 января «в районе площади акимата ВКО обнаружено 3 трупа с огнестрельными ранениями (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Статус указанных лиц еще не определен. Телесные повреждения получили 226 лиц (гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132). Ущерб причинен на сумму более 182 млн тенге. Спецпрокурорами расследуются 2 уголовных дела, из них по актам терроризма – 1, по массовым беспорядкам – 1. Подозреваемыми признаны 135 лиц. Под стражей – 57 лиц, домашним арестом – 12. Избрана мера пресечения в виде залога – 2, подписки о невыезде и надлежащем поведении – 62». Актуализировать информацию. 23. В Таразе «с 23:00 до 00:15 часов 5 января толпа в количестве 2 000 человек по улице Конаева прибыла к зданию акимата области, большинство находились в нетрезвом состоянии. В этот день, Бекмолда Б. уроженец Жамбылской области, Таласского района с.Ойык, находясь в г.Алматы создал телеграмм канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3 800 участников. Данный телеграмм канал активно работал 4,5,6 января и корректировал передвижение, маршрут и место сбора. Также задержаны участники телеграмм канала «Оян-Тараз» Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. При изучении данного телеграмм канала установлено 13 активных участников, которые поддерживали его призывы. Меры по установлению их личности принимаются». Актуализировать информацию. «Все это время, Абделиев Б. сопровождая колонну на автомашине «ниссан-максима» посредством использования рупора активно призывал население к сбору, высказывал лозунги «Шал кет» (в настоящее время Абделиев Б. задержан). Спустя некоторое время около 300 человек, под руководством Нуралиева Д. (задержан) продолжили движение в сторону центральной площади. Шествуя по проезжей части дороги и создавая препятствие передвижению автотранспорта». Актуализировать информацию. 24. В Таразе «в 02:06 часов вооруженными злоумышленниками осуществлено нападение на ДКНБ области, порядка 250-350 человек с применением огнестрельного оружия, «коктейлей Молотова» и автогена. В ответ личным составом Департамента, рассредоточенным по всему зданию, в рамках закона, был открыт огонь из автоматического оружия. Ранено 8 экстремистов. В результате противник был вынужден ретироваться. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д». Хронология события, показания пострадавших и свидетелей, приговоры ключевым участникам. «Там же, Кемелов О. в спецформе черного цвета призывая толпу к массовым беспорядкам, взяв в руки флаг РК, взобравшись на крышу автомашины марки «Фольксваген-Гольф 3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры Сейсембаева А. и Мейрбек Б.) возглавляя толпу, направились по улице Момышулы в сторону улицы Тауке хана». Кемелов ― кто этот человек? Понес ли он наказание, если да ― какое? Его сообщники ― каков статус по ним? 25. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 лиц (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). 6 января в ГБ №1 г.Тараз доставлены трупы 13 лиц с огнестрельными ранениями: 11 трупов с центральной площади «Достык» (Катенов, Рысбеков, Абрамов, Куатбеков, Кадиров, Донбаев, Опушиев, Серкебаев, Ошакбай, Сейдомаров, Байжанов), ликвидированы при отражении нападений; 1 труп с блокпоста по ул. Толе би (Бегишев участник массовых беспорядков), ликвидирован за неподчинение требованиям полиции; 1 труп с центральной площади «Достык» (Ким), мирный житель; 1 труп с центральной площади «Достык» (Сланбеков сотрудник УП г.Тараз); 1 труп с района здании ДКНБ области (Адилбай сотрудник ДКНБ). Телесные повреждения получили 270 лиц (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. Ущерб причинен на сумму более 8 млрд тенге. Спецпрокурорами расследуются 81 уголовное дело, из них по актам терроризма – 10, по массовым беспорядкам – 4, по другим статьям УК – 67. Подозреваемыми признаны 144 лица. Под стражей – 67 лица, домашним арестом – 7. Избрана мера пресечения в виде залога – 16, личного поручительства – 5. Актуализировать информацию. 26. В Кызылорде 6 января «в процессе отступления агрессорами была угнана служебная грузовая автомашина марки «КАМАЗ» и совершен смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М». Биография военнослужащего, хронология события, приговор основным участникам, показания свидетелей. Сколько всего было нападавших. «в 21:38 группа около 400 человек пыталась проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудниками областного департамента, не получив должного результата, а именно захвата здании, нападающие отступили». Хронология событий. 27. В Кызылорде 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП г.Кызылорда ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). 1 военнослужащий НацГвардии Кайсаров погиб при отражении нападений. Телесные повреждения получили 272 лица (гражданские – 163, военнослужащие – 51, полицейские – 58). Похищено 3 единицы оружия (служебное – 3). Ущерб причинен на сумму более 2,1 млрд тенге. Спецпрокурорами расследуются 30 уголовных дел, из них по актам терроризма – 7, по массовым беспорядкам – 4, по другим статьям УК – 19. Подозреваемыми признаны 131 лицо. Под стражей – 38 лиц, домашним арестом – 67. Избрана мера пресечения в виде залога – 12, подписки о невыезде и надлежащем поведении – 8. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 лиц (гражданские – 25, военнослужащий – 1). Актуализировать информацию. 28. В Шымкенте 4 января «на фоне протестных волнений в г. Жанаозен группа жителей г. Шымкент, используя социальные сети анонсировала несанкционированную акцию в поддержку Жанаозенцев». ФИО жителей, статус ― было ли уголовное дело? Суд? Если да ― приговор. 29. В результате январских событий в г. Шымкент погибло 20 лиц (гражданские – 20). 6 января с площади акимата г. Шымкента доставлены трупы 20 гражданских лиц с огнестрельными ранениями (Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай). Указанные лица ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 лиц (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы оружия (служебное). Ущерб причинен на сумму более 392 млн тенге. Спецпрокурорами расследуются 29 уголовных дел, из них по актам терроризма – 2, по массовым беспорядкам – 5, по другим статьям УК – 22. Подозреваемыми признаны 95 лиц. Под стражей – 44 лица, домашним арестом – 2. Избрана мера пресечения в виде залога – 11, подписки о невыезде и надлежащем поведении – 37. Актуализировать информацию. 30. «в 11:00 — бастующие начали объявлять о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. Однако среди митингующих пошел раскол. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (1 юрта). Ранее было более 8-9 тыс. человек (2 палатки, 2 юрты). Актау? Жанаозен? Из-за чего произошел раскол?3 ## Источник: Драфт доклада КАЗ 05-01-24 Драфт доклада КАЗ 05-01-24 ҚАҢТАР-2022: СӘТСІЗ МЕМТӨҢКЕРІС ӘРЕКЕТІНІҢ ХРОНИКАСЫ Қазақстандағы Қаңтар оқиғалары — қайғылы мемлекеттік төңкеріс әрекеті мен оның қоғам санасында алған орны Астана, 2024 жыл Құжат құрылымы 1. Кіріспе 2022 жылғы қаңтардағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде танылған оқиғалар Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігіне жасалған шабуыл болды. Бұл оқиға ― ел тарихындағы заңды билікті қарумен құлатудың алғашқы әрекеті, республиканы халық әл-ауқатының өсуінің өзге деңгейіне шығаруға бағытталған саяси және экономикалық реформаларға кедергі жасауға ұмтылу. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, терроризм әдістерін, халықты қорқытуды, жеке меншікті жаппай жоюды қолданатын саяси экстремизмнің мұндай әрекеттері заңды биліктің тұрақтылығына ғана емес, жалпы әлеуметтік тұрақтылыққа да қауіп төндіреді. Егер олар жүзеге асырылса, мұндай оқиғалар елді ондаған жылға артқа тастайды, халықтың өмір сүру деңгейінің күрт төмендеуіне әкеледі. Бірақ бұл кімге тиімді? Орта Азияның көшбасшы мемлекетін, оның аймақ үшін маңызы, әлемдегі негізгі геосаяси ойыншылармен ең ұзын шекарасы бар мемлекеттік әлсірету. Оның тұрақсыздығы әлемдегі ең маңызды аймақтардың бірінде ғана емес, дүние жүзінде ауыр зардаптарға әкелетіні сөзсіз. Оқиғаны егжей-тегжейлі талдау заңды, демократиялық жолмен сайланған билікті күшпен құлату әрекеттерін қайталау қаупін жоюға бағытталған. Сондай-ақ, қоғам назарын 2022 жылдың басындағы оқиғалардың жай-жапсарына аудару және қаңтар трагедиясынан қорытынды жасау. Құжат авторлары оның қатысушыларының рөлін, олардың іс-әрекеттерін, мотивациясын, басқару логикасын және негізгі акторлардың іс-әрекеттерін көрсетуді мақсат етеді. Баяндама бейбіт наразылықтарды билікті қарулы күшпен басып алуға айналдырудың сценарийлік моделін документация арқылы расталғанын белгілеуге және нақты сипаттауға мүмкіндік береді. Саяси толқулар мен наразылықтарды зерттеуге маманданған Иллинойс университетінің Клайн жетілдірілген әлеуметтік зерттеулер орталығының анықтамасына сәйкес, мемлекеттік төңкеріс дегеніміз ― ұлттық үкіметтің қазіргі атқарушы органын күтпеген жерден және заңсыз алып тастауға немесе бір немесе бірнеше билік тармағының жоғарғы деңгейлерінің басшылығын алып тастауға бағытталған ұйымдастырылған әрекет. Британ энциклопедиясында мемлекеттік төңкерістің маңызды белгілеріне күш құрылымдарының бөлімшелерін ішінара бақылау, олардың негізгі бөлімшелердің басшылығын ауыстыру, бәсекелес саяси топтардың мүдделері үшін ел билігін ауыстыру мақсатында бүлікке қатысуы жатқызылған. Қазақстанда да, шетелде де сарапшылар қауымдастығы қаңтардағы оқиғаларды зорлық-зомбылықпен жасалған мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде бірауыздан сипаттады. Мәселен, ТМД елдері институтының Орталық Азия және Қазақстан бөлімінің басшысы А.Грозин толқулар бір мезгілде бірқатар қалада пайда болып, бірнеше күн бойы жалғасқанына назар аударды. «Бұл төңкеріс әрекеті екені анық». Қаңтар күндерінің хроникасы әлемдегі, посткеңестік кеңістіктегі күрделі геосаяси жағдай мен ел ішіндегі күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың фонында сұйытылған газ бағасының өсуі Маңғыстау облысындағы митингілердің басты себебі болғанын көрсетеді, олар кәсіби түрде бүкіл ел бойынша үйлестірілген қарулы қақтығыстарға айналды. Бүліктер, жеке меншікті жою, зорлық-зомбылық, кісі өлтіру барлық жерде болды, оған бейбіт шерушілер емес, мақсаты бөтен адамдар қатысты. Бұл күш құрылымдары бөлімшелерінің кейбір басшысының жәрдемдесуімен немесе қылмыстық әрекетсіздігімен жүзеге асты. Ұйымдастырылған топтардың бағаны көтеруімен келіспеушілік тез арада жергілікті орындарда атқарушы билікке қарсы заңсыз әрекеттерге ұласты, кейін олар күшейе түсіп, түпкі мақсат мемлекет басшылығының бағытын бұзуға және нәтижесінде оны құлатуға бағытталды. Мүдделі саяси ойыншылар тарапынан олардың санасына Қазақстан ішінде де, одан тыс жерлерде де ықпал ету мүмкіндігімен адамдардың үлкен массасын басқару мен манипуляция жасаудың заманауи ресурстарын пайдалана отырып, мемлекеттік төңкеріс технологиясы елдің экономикалық күшіне немесе оның әлемдік аренадағы орнына қарамастан барлық жерде қолданылады. Тарихшылардың бағалауы бойынша, 1950 жылдан 2010 жылға дейін әлемде 457 мемлекеттік төңкеріс болыпты, олардың жартысына жуығы ― 227-сі ― сәтті аяқталған. Бұл «соқпақ жолдан» тіпті әлемдік демократияның тірегі ― АҚШ та өтуге мәжбүр болды. 2021 жылдың 6 қаңтарында болған Вашингтондағы Капитолийді басып алу оқиғасы сарапшылардың басым көпшілігі экс-президент «өз еркімен және қалағанындай қызметінен кете алмаған» мемлекеттік төңкеріс әрекеті деп атайды. Саясаттанушы Д. Әшімбаев 2022 жылдың қаңтарында «бастапқы митингілерде қарақшылардың қалаларға, полицияға, БАҚ-қа алдын ала жоспарланған шабуылы жасырын қалды. Бұл билікті күшпен басып алу әрекеті, терроризммен және тонаумен қатар жүретін мемлекеттік төңкеріс». Айта кету керек, Қаңтар ― гибридтік ерекшелігімен сипатталатын бүліктің бейстандартты, «жаңа рецепті». Қастандық жасаушылардың әрекеттерін көре отырып, бұл оқиға туралы көтеріліс, азаматтық қақтығыс немесе нағыз «ақ жағалы» қастандық деп сипаттау қате. Бейбіт митингіге жиналған азаматтардың түрлі уәждері мен үміттері болғаны, олардың арасында түрлі әлеуметтік топтардың өкілдері болғаны сөзсіз. Бірақ өңірлердегі әкімдіктерді басып ала бастағандар, Алматыдағы әкімшілік пен Резиденция ғимараттарын өртеп жібергендер, облыс орталықтары мен мегаполистердегі полиция және ҰҚК департаменттеріне шабуыл жасағандар арасында қарулы содырлар да болды. Олар зорлық-зомбылық операцияларына ұйымдасқан және кәсіби түрде дайындалған. Олар өлтіруге дайын болды. Бұл ретте, полиция мен ҰҚК жекелеген департаменттері басшылығының әрекеттері немесе әрекетсіздігі арқасында содырлар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, өз арсеналын ұлғайтты. Мұндай бүлікші топтарды газдың бағасы, жалпы әлеуметтік мәселелер алаңдатпады. Олардың саяси мақсаты болды. Алға қойған міндеттері локализацияға емес, қақтығыстың өршуіне, елді басқару жүйесінде хаос тудыруға, заңды түрде сайланған билікті бөлшектеуге бағытталған. Мұның бәрі ― қарусыз қазақстандықтарға қарсы зорлық-зомбылық жасау және террор арқылы антына берік, опасыздық жасамаған, күш қодланбаған, халық пен билікті қорғауға асыққан жандарды өлтіру жолымен жүргізілген әрекетер. Осындай ауқымдағы саяси акция ел ішінде және одан тыс жерлерде болып жатқан процестер туралы толық ақпаратқа ие жекелеген тұлғалар мен бүкіл ұйымдардың ресурстық қолдауымен ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Күш блогы басшыларының синхрондалған қылмыстық әрекетсіздігі, заңдар мен Жарғыны бұзуы өз лауазымдық міндеттері аясында төңкеріс әрекетін болдырмауға, ішкі саяси ахуалдың тұрақтылығын және Республиканың ұлттық қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз етуге тиіс адамдар тарапынан сатқындық пен мемлекетке опасыздық жасалғанын көрсетті. Еуропалық құқық және адам құқықтары сараптамалық институтының директоры М. Башимов атап өткендей, «ҰҚК басшылығының конституциялық құрылысқа, ұлттық қауіпсіздікке, ішкі саяси тұрақтылыққа қол сұғуы, мемлекеттік төңкеріс әрекеті ― бұл халықтың мүдделеріне опасыздық жасау және халық конституциялық жолмен сайлаған мемлекет басшысына опасыздық жасау». Сарапшы мұны бұрын-соңды болмаған факт деп атады. Саяси қайраткер Е. Ертісбаев Қазақстан мемлекеттік төңкеріс әрекеті саналған қарулы көтерілістің нысанына айналғанын атап өтті. Ол еліміздегі ең ірі қаланың негізгі нысандарының бірі ― Алматы әуежайына шабуыл жасаудан 40 минут бұрын аса маңызды стратегиялық нысанды басып алуға және стратегиялық бастама алуға іс жүзінде кепілдік беру үшін қоршау мен күзетті толығымен алып тастау бұйрығы берілгенін атап өтті. Ертісбаевтың бағалауы бойынша, қаңтардағы оқиғалар кезіндегі күш құрылымдарының әрекеті «бұл, шын мәніндегі сатқындық». 2022 жылғы 3-6 қаңтарда Қазақстанда болған оқиғалар ел ішінде және одан тыс жерлерде ақпараттық айла-шарғы жасау құралына айналғанын атап өту маңызды. Белгілі бір ықпал ету топтары Қаңтардағы ең ауыр трагедияны әлі күнге дейін қолданып келеді және болашақта қазіргі биліктің беделін түсіру және қаңтардағы оқиғаларға дейін басталған және сәтті жүзеге асырылған барлық реформаның құнсыздануы үшін ақпараттық шабуылдар жасауға үнемі қолданылатын болады, олар қазірдің өзінде қарқынды түрде жүзеге асып, елді өзгертуге әрекеттеніп жатыр. Бұл құнсыздандыруға, бұрмалауға, жалпыға бірдей игілікке паразит ету құқығынан айырылғандарға, жеке мүдделерін халық пен мемлекет мүдделерінен жоғары қоюға дағдыланғандарға бағытталған. Орнықты әділ Қазақстанды қажет етпейтін және елдің алға қарай қарқынды саяси және экономикалық қозғалысын тиімді тежейтін, барлық саланың монополиясыздандырылуын, азаматтардың әл-ауқатының ұдайы өсуіне, ресурстарды ортақ мүддеге қайта бөлуге бағытталған демократиялық қайта құруларды тоқтата тұратын күштер әрекет етуге дайын. Саяси күштердің шағын болса да, бірақ белсенді бөлігі мен белгілі қаржыландыру көздері бар азаматтық сектордың кейбір өкілдерінің іс-әрекеттері үнемі арандатушылық сипатқа ие болады, қазақстандық қоғам ішінде жағдайды тұрақсыздандыруға, халық пікіріне манипуляция жасауға бағытталған бағыт. Бұл әсіресе әлемдегі геосаяси жағдай мен «әділдік үшін күреске» ұтымды үндеу арқылы өз жолындағы барлық нәрсені сыпыратын агрессив, кейде «адамгершілікке жатпайтын гуманизмнің» өркендеуі аясында қатты сезіледі. Мұндай жағдайда алданған адамдардың көпшілігі азшылықтың теріс мүддесі үшін шайқас құралына айнала кетеді, олар өз мақсаттарына жету үшін басқалар өлуі керек деп санайтын әрі өзін элита деп есептейтіндер билікке заңсыз келуге дайын. Алайда Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті оның ұйымдастырушылары күткен нәтижеге әкеле қоймады. Билік құлдырауының орнына біз қазір қоғамның президент айналасында ұйысқанын, түбегейлі реформаларды және бейбітшілік пен келісім жағдайында тұрақты дамуға деген ұмтылысқа куәміз. 2. Оқиғалар мен жағдайлар Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл ел ауқымындағы тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушы- лардың негізгі және түпкі мақсаттары әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Агрессия, зорлық-зомбылық, қирату арқылы қарапайым қазақстандықтардың күнделікті өміріне және елдің қоғамдық-саяси құрылымына хаос пен анархия жүргізілді. Оқиғалардың қарқынды ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындықтарымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны одан да көп болды, оның ішінде атыс қаруы да болды. 1 қаңтар 2022 жылдың бірінші күні Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласының әкімдігінің алдына 20-ға жуық адам жиналды. Олар газ бағасын төмендетуді талап етіп, ел басшылығына видеохабарлама түсірді. Жаңа жылдың бірінші күнінен бастап газ өндірушілер электронды сауда-саттыққа көшті, нәтижесінде газ бағасы екі есеге өсті. Жаңа ережелерге сәйкес, бүкіл әлем сияқты автогаздың, бензиннің және дизельдің түпкілікті құнын нарық анықтауы керек, сондықтан бағалар сұранысқа байланысты көтерілуі де, төмендеуі де мүмкін. Электрондық сауда-саттыққа ауысқанға дейін сұйытылған мұнай газының бағасы өндірушілер үшін тиімсіз болды, өйткені ол өзіндік құнынан төмен еді. 1 қаңтардағы жағдайда Маңғыстау облысында бөлшек сауда бағасы 50 тг/л-ден 100-120 тг/л-ге дейін өсті. Билік көліктердің көп бөлігі жанармай құятын жанармай бағасының өсуін, нарықтағы жағдайды және сұраныстың өсуін түсіндірді. Энергетика министрлігі елімізде сұйытылған газды тұтыну жыл сайын артып келеді және өндіріс көлемі өткен жылдар деңгейінде қалып отыр деп мәлімдеді. Маңғыстау облысының әкімдігінде қазақстандық газ өңдеу зауыты өңірдегі газ өндіретін жалғыз кәсіпорын екенін еске салды. Ол өндіретін көлемдер — айына 14,5 мың тонна — өңірдің қажеттіліктерін өтемейді, осыған байланысты 3,5 мың тонна облыстан тыс жерлерден жеткізіледі. Бұл ретте 1973 жылдан бастап жұмыс істейтін зауытта жабдықтардың тозуы 90% көрсеткіште болатын. 2 қаңтар Бейбіт митинг ретінде басталған наразылықтарды белгілі бір ықпал ету топтары қолдана бастады. Жаңаөзендіктердің наразылығын қолдауға үндеулер айтыла бастады. Маңғыстау облысы әкімдігінің ішкі саясат басқармасындағылар жағдай туралы түсініктеме берді. Онда жиналғандармен қала әкімінің м. а. Ғ. Байжанов, әкімнің орынбасары Ж. Аймағамбетов және құқық қорғау органдарының өкілдері түсіндірме әңгімесін өткізді. Наразылық білдірушілерге сұйытылған газды өткізу жөніндегі істердің жай-күйі және «Бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру туралы» Заң, атап айтқанда олардың әрекетінің заңсыз екені түсіндірілді, өйткені жиналыс өткізілгенге дейін 5 жұмыс күні бұрын әкімдікке хабарлау қажет. Қалалық әкімдік өкілдері митингіге өз талаптарын жазбаша түрде баяндауды ұсынды. Сағат 11:00-де Жаңаөзенде АХАЖ ғимаратының жанына 100-ге жуық автокөлік иесі жиналды. Осы уақытта Форт-Шевченко қаласында 20 автокөлік иесі, Жетібай ауылында – 30, Құрық ауылында – 40-қа жуық адам жиналды. Түске қарай Ақшұқыр ауылының аумағында 18 км трассаға 100-ге жуық адам, Қызыл-төбе ауылында әкімдік алдында 20-ға жуық адам жиналды. Сағат 12:10-да Шетпе ауылының әкіміне газ бағасы туралы сұрақтарға жауап алғысы келген жеті жергілікті тұрғын жүгінді. Сағат 12:30-да жүз жаңаөзендік 5-ші шағынауданындағы жолдағы қозғалысты шектеді. Тізбекті реакция жүріп, аймақ тұрғындары жолдардың басқа бөліктерін жауып тастай бастады. Көптеген учаскедегі қозғалыс тоқтап қалды, бұл мереке күндері туыстары мен жақындарына уақытында жете алмаған облыс тұрғындарына елеулі проблема туғызды. Оларды да наразылық білдірушілерге қосу арқылы олардың көбеюін жасанды түрде қамтамасыз ете отырып, наразылықты білдірудің жалпы процесіне қатыстырып қойды. Кешке сағат 22:20-да Ақтаудағы ресми рәсімдер алаңына 34 адам жиналды. Сағат 23:15-те Форт-Шевченко қаласында 20-ға жуық адам жиналды. Олардың барлығы 23:30-ға дейін өз бетінше тарап кетті. Наразылық білдірушілердің келесі заңсыз әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестіріп, бағыттады, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Сонымен қатар, Маңғыстауда бұл үдеріс құлдырай бастаған кезде, Алматыда болған Қазақстанның тіркелмеген Демократиялық партиясының (ҚДП) жетекшісі Ж.Мамай Facebook әлеуметтік желісінде 3 қаңтарда сағат 14:00-де Республика алаңында жаңаөзендіктерді қолдау митингісіне шығуға шақырған хабарлама жариялады. Атырау қаласының тұрғыны белсенді М. Боқай (2016 жылы «жер митингілерін» ұйымдастырғаны үшін сотталған) Facebook-те Атырау облысының тұрғындарын митингке шығуға шақырған жарияланымды жариялады. Осылайша, мүдделі тараптардың күш-жігерін үйлестіре отырып, наразылық акцияларының географиясы кеңейді. Арандатушылар елдің түрлі аймағындағы адамдардың көптеп көшеге шығаруға тырысты. Мұндай жағдайда азаматтардың, құқық қорғау органдарының тәртібін, өмірін, денсаулығын, мүлкін қорғау әлдеқайда қиын болар еді. Сонымен қатар, қоршаудағы полицейлерде атыс қаруы жоқ және өте осал болды. Митингілер дүрбелеңге айналған жағдайда, наразылық білдірушілердің сандық артықшылығы өте маңызды болуы мүмкін. 3 қаңтар Жаңаөзендегі жиынға қатысушыларға Маңғыстау облысындағы мұнай компанияларының қызметкерлері қосыла бастады. Таңертеңгі сағат 7-де «Қаламқас» кен орнында түрлі мұнай-газ компаниясының 800-ге жуық қызметкері видеоүндеу түсірді. Сағат 08:00-де дәл осындай видеоүндеуді «Өзенмұнайгаз» АҚ МГӨБ – 1, 2, 3, 4 және УТТ ПСП 100-ге жуық қызметкері, сағат 08:15-те Қаражанбас кен орнының «Қаламқас» кәсіпшілігінің 60-қа жуық қызметкері «УТТиОС» ЖШС түсірді. Сағат 10:00-де Бейнеу ауылының алаңына 200-ге жуық адам жиналды. Автожолдарды жабу бойынша акциялар басталды. Сағат 11:20-да 500-ге жуық адам Ақтау қаласындағы облыс әкімдігінің алдындағы жолда (11, 12, 14 шағынаудандарының қиылысы) көлік қозғалысын шектеді. Алматыда таңғы сағат үште Тәуелсіздік монументінің алдына ҚДТ-ның алты жақтаушысы жиналды: М. Танабаев, Ж.Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Түнғатарова, Ғ. Несіпбаев, олар басқа белсенділерді митингке қатысуға шақырды. Олар ұсталып, полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Сағат 12:00-де «Достар» мейрамханасында (Дулати көшесі, 145) марқұм А. Атабектің қырқына орай ас берілді. Анықтама: 2006 жылы Алматыдағы «Шаңырақ» шағынауданындағы тәртіпсіздіктер кезінде Атабек басты фигуранттардың бірі болды, оның басшылығымен жантүршігерлік кісі өлтіру оқиғасы болды ― полиция қызметкерін тірідей өртеп жіберді. Оған 180-ден астам адам қатысты. Еске алу кеші кезінде Республика алаңына қарай шеруді ұйымдастыруға шақырумен белсенділер Б. Тұрсынбаев, М.Есенғазы, Р. Сәрсенбай, Г. Әбілхатина, Х. Әділханов, Н. Бұланбаев сөз сөйледі. Еске алу кешінен кейін, сағат 14:20-да іс-шараға қатысушылар Республика алаңына қарай тартты. Олардың жолымен қала әкімдігінің өкілі А. Есенбеков митингілерді өткізу туралы Заңның нормаларын түсіндіруге тырысты, бірақ оның сөздері мүлдем еленбеді. Осылайша, акцияға қатысушылар өздерінің заңсыз әрекеттерге дайын екенін нақты көрсетті. Қоғамдық тәртіпті бұзбау үшін құқық қорғау органдарының қызметкерлері шеруге қатысушыларды ұстап алып, аудандық полиция бөлімшелеріне жеткізді. Осы уақытта Тәуелсіздік монументіне Ж. Мамай, оның әйелі И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достияров, Т. Жүкеевті қоса алғанда, ҚДП-ның 12 жақтаушысы келді, олардың алдында қалалық әкімдіктің атынан А. Сатаев пен қала прокурорының орынбасары Н. Ибраймолдаева сөз сөйледі, А1 форматындағы төрт плакаттың мазмұны былай еді: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Сағат 14:45-те жиналғандар Тәуелсіздік монументінен: Сәтбаев көшесі – Назарбаев даңғылы – Абай даңғылы – Байзақов көшесі, ҰҚКД бағытына қарай – жүйелі түрде «Алматы, шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!» деп ұрандатып жүрді. Сағат 16.00-ге қарай олар цирк ғимаратына жақындап, бірлескен суретке түсіп, тарап кетті. Сол сағаттарда Ақтөбе облысында – төртінші өңірде наразылық көңіл-күйінің белсенді қалыптасуы басталды. Шын мәнінде, елдің бүкіл батыс бөлігі бүлік қаупіне ұшырады. Наразылық географиясы ғана емес, билікке қойылатын талаптар да кеңейді. Сағат 12:30-да Ақтөбе облысы әкімдігі ғимаратының алдына 70-ке жуық адам жиналды. Сұйытылған газдың бағасын көтерумен қатар, олар ақылы жолдарды енгізу, азаматтарды вакцинациялау және т.б. мәселелерін де қозғады. Түсіндіру жұмыстарынан кейін облыс басшысының орынбасары Е. Кенжеханұлы мен Ақтөбе әкімі А. Шахаров 6 қаңтарда жергілікті атқарушы билік өкілдерімен қайта кездесу туралы уағдаластыққа қол жеткізді. Жиналғандар тарап кетті. Сағат 15:00-де М. Боқай Атырау қаласындағы Исатай мен Махамбет алаңына шығып, Facebook-те тікелей эфирге шығып, қала тұрғындарын көрші облыстағы митингілерді қолдауға үгіттеді. Боқайға 30-ға жуық адам қосылды, олар мемлекет жүргізіп жатқан саясатқа наразылық білдіре бастады. Олардың барлығын полиция қызметкерлері ұстады және профилактикалық жұмыстар үшін тірек пункттеріне жеткізді, содан кейін үйлеріне жіберді. Осы уақытта Маңғыстау облысында стратегиялық бағыттар бойынша жолдар жабыла бастады, бұл құқықтық тәртіп күштерінің ауысуын едәуір қиындатып, бағынбаудың шиеленісуіне жағдай жасады. Осылайша, биліктің қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі әрекеттері кәсіби түрде бұғатталды. Маңғыстау облысында 120-ға жуық адам Ақтаудағы әуежайдан көлік қозғалысын шектеп, ескі жол полициясы бекетінің орнында жолды жауып тастады. Сағат 22:30-да 100-ге жуық адам Форт-Шевченко қаласынан Ақтауға дейінгі жол учаскесін жауып тастады. 200-ге жуық адам Құрық және Жетібай ауылдарына кіреберісті жауып, Жетібай-Шетпе жолын жауып тастады. Сағат 21: 30-да Атырау қаласының тұрғыны Н. Жұптыбаев Telegram мессенджерінде «Атырау халқы» чатын құрды, оған қысқа уақыт ішінде 6523 пайдаланушы жазылды. Талқылау барысында орнатылмаған чат пайдаланушылары 4 қаңтарда сағат 12:00-де «Аламан» базарының алдында митинг өткізуге шешім қабылдады. Астанада 3 қаңтарда Қазақстан президенті үкіметке Жаңаөзендегі жағдайды шұғыл қарауды тапсырды. ҚР премьер - Министрі А. Маминнің өкімімен Үкіметтік комиссия құрылды, ол сұйытылған мұнай газының бағасын реттеу жөніндегі шаралар пакетін әзірледі. Үкіметтік комиссияны премьер-министрдің орынбасары Е.Тоғжанов басқарды. Маңғыстау облысының әкімдігінде өңір басшысы Н. Ноғаевтың төрағалығымен газға баға белгілеу мәселесі бойынша кеңес өтті. Оған ҚР энергетика вице-министрі Ж. Қарағаев, облыс әкімінің орынбасарлары, ҚР БҚА Тергеу департаментінің басшысы Е. Әлжан, 16 АГҚС иесі, Жаңаөзен әкімінің орынбасары Г. Байжанов, «ҚазГӨЗ» ЖШС зауытының директоры, Жаңаөзен қаласының кәсіпкерлер палатасының өкілдері қатысты. Кешке қарай көптеген мұнай кен орнының қызметкерлері жаңаөзендіктерді қолдау бойынша акцияларды бастады – барлығы 5000-нан астам адам. Іс жүзінде екі күннің ішінде төрт аймақта билікке қысым жасау құралы ретінде қолданылатын жаппай наразылықтар ұйымдастырылды. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді газдың күрт қымбаттауына наразы болу сылтауымен белсенді қолданған соң бірнеше мың адам көшеге шығарылды. 4 қаңтар Маңғыстау облысында заңсыз жиынға қатысушыларды қолдау туралы бүкіл Қазақстан бойынша айтылды. Әлеуметтік желілер арқылы наразылық үндеулері белсенді түрде таратылды. Алматы, Талдықорған, Семей, Ақтөбе және басқа қалаларда жаппай шерулер, жолдардың жабылуы, наразылық білдірушілердің қауіпсіздік күштерімен алғашқы қақтығыстары басталды. Бейбіт наразылық тәртіпсіздіктерге айналатыны белгілі болды. Маңғыстау облысында заңсыз акциялар мен жолдарды бұғаттау жалғасты. Наразылық білдірушілер саны 15000-нан асты. 1000-ға жуық адам ескі жол полициясы бекетінің орнында жол учаскесін жауып, әуежайдан Ақтауға апаратын жол бойымен қозғалысты шектеді. Осы әскери техниканың көмегімен құқықтық тәртіп күштерін ауыстыру өте күрделі болды. Іс жүзінде бастама иелері өзгеріп, шегінуден бас тартатыны айқын аңғарылды. Сағат 11:00-де Ақтауда үкіметтік комиссия жұмысқа кірісті. Белсенділер мен депутаттар қатарынан қоғамдық штаб құрылды, наразылық білдірушілер құрамынан бастамашыл топтар анықталды. Сағат 15:00-де Баянды ауылының маңындағы «Адай бұрылысының» жанында 100-ге жуық адам жолды жауып тастады. Күні бойы наразылық білдірушілер қатарынан бастамашыл топтармен кездесулер өткізілді, онда СГ бағасын 50 тг/л дейін төмендету туралы талап қойылды. Сағат 17:00-де облыстық әкімдіктің алдына жиналғандарға Е. Тоғжанов, Н. Ноғаев және Мәжіліс депутаттары С. Мұсабаев, Е. Жаңбыршин бастаған үкіметтік комиссия мүшелері шықты. Наразылық білдірушілерге сұйытылған газ бағасын 50 тг/л дейін төмендету туралы қабылданған шешім туралы ақпарат жеткізілді. Экономикалық талаптардың арты саяси талаптарға ұласты: үкімет отставкаға кетіру және Атырауда ұсталған белсенділерді босату. Наразылық білдірушілер үкіметтік делегацияны бұғаттауға тырысып, сотталған Е. Елшібаевты босатуды талап етті. Анықтама: Е. Елшібаев – Жаңаөзен қаласының тұрғыны, 2019 жылдың наурызында ұсталып, қараша айында төбелесте ауыр дене жарақаттарын салды деген айыппен 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2022 жылдың қыркүйегінде Қызылорда қаласының № 2 соты БҚ-169/5 колониясындағы белсендіге зорлық-зомбылық сипатындағы қылмысы үшін тағы жеті 7 жыл жаза қосты. ЖӘАЖ қызметкерлері жиналғандарды ығыстырып, ресми делегацияға, облыс әкімі мен депутаттарға «сақинадан» шығуға мүмкіндік берді. Осыдан кейін наразылық білдірушілер облыс әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасауға тырысты. Қазақстан президенті демонстранттарға жүгініп, деструктив тұлғалардың үндеуін орындамауды өтінді. «Үкімет өзіне берілген өкілеттіктер шеңберінде елдегі тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында Маңғыстау облысында сұйытылған газ бағасын литріне 50 теңгеге дейін төмендету туралы шешім қабылдады. Демонстранттардан қоғамымыздың тұрақтылығы мен бірлігіне нұқсан келтіруге мүдделі деструктивті тұлғалардың өтініштерін орындамауын сұраймын. Әлеуметтік-экономикалық сипаттағы басқа да талаптар бөлек қаралатын болады, оның ішінде елордадағы ертеңгі жұмыс кеңесі барысында», ― деп жазды Қ.-Ж. Тоқаев Twitter-де. Сол күні таңертең ҚДТ жетекшісі М. Әблязов әлеуметтік желілер арқылы Алматы қалалық әкімдігі ғимаратының алдында және «Арбат» жаяу жүргіншілер көшесінде сағат 12:00-де митингіге қатысуға үндеу таратты. Сонымен қатар, Telegram және WhatsApp мессенджеріне қаланың түрлі бөліктерінде митингілер өткізуге үндеу таратылды. ҚДП жетекшісі Ж. Мамай мен оның жақтастары Д. Достияров пен А. Дүйсебаева базардың қоршалған аумағына кіруге тырысты, алайда оларға полиция қызметкерлері бұған жол бермеді. Содан кейін Мамай Facebook арқылы азаматтарды 18:30-да Almaty Arena мұз кешенінің алдында митингіге шақыра бастады. («Нұркент» ықшамауданы, 7). Осы уақытта Тұңғыш Президент саябағы ауданында «Oyan, Qazaqstan» қозғалысының 12 қатысушысы солтүстік бағытта Науаи көшесі бойымен шеру ұйымдастырды. Жолда олар Жаңаөзен тұрғындарын қолдап ұрандар айтты. Мұстафин көшесіне жетпей белсенділерді полиция қызметкерлері ұстады, сол кезде шерушілер саны 25 адамға дейін өсті. Сонымен қатар, танымал спортшы Қ. Хамитов Instagram-да азаматтарды «Компас» жанармай құю станциясына (Құлжа трактісі) жиналуға шақырған хабарлама жариялады. Нәтижесінде аталған жерде 300-ге жуық адам жиналды, олар өзін сабырлы ұстады, «Жаңаөзенді қолдаймыз», «Жаңаөзенмен біргеміз» және «Жаңаөзен қашпаймыз» деген мазмұндағы А1 форматындағы плакаттарды көрсетті және осындай ұрандарды жүйелі түрде айқайлап айтып отырды. Наразылық білдірушілермен аудан әкімі А. Масабаев пен әкімнің орынбасары М. Кикимов әңгімелесті. Аудан прокурорының орынбасары А. Оңдасын демонстранттарға заң талаптарын бірнеше рет түсіндірді. Сағат 20:30-да «Алатау» дәстүрлі өнер театрының алдына «Магнум» СҮ (Момышұлы мен Рысқұлов көшелерінің қиылысы) тарапынан ұйымдасқан топпен келген адамдар жинала бастады. Сағат 21:00-ге дейін акцияға қатысушылар саны 2000-3000 адамға дейін өсті. Жиналғандар құқықтық тәртіп органдарының талаптарын елемеді және Момышұлы көшесінің жол бөлігін жауып тастады. Олар Ұлттық ұлан қызметкерлеріне қарсылық көрсетіп, олардан құрал-жабдықтарды тартып алды. Сағат 12:00-ден бастап «Жетісу» базарының (Құлжа трактісі) аумағында митингілерге қатысу туралы үндеулерді естіп, жинала бастады. Бірте-бірте жиналғандар саны 80-ге жетті. Олар жолды жауып, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға шақырды. Сағат 12:45-те Түрксіб ауданы ПБ бастығы-полиция полковнигі Е.С. Амантаевтың басшылығымен ПД ЖӘАЖ 25 адам және 30 жауынгерден тұратын полиция жасақтары жіберілді. Олар «Ақ Жолтай» жанармай құю бекетінің жанында (Құлжа трактісі, 9/4) митингіге 12 белсенді қатысушыны ұстап алып, Түрксіб ауданы ПБ-ға жеткізді. Қалған наразылық білдірушілер түрлі бағытта қашып кетті, жағдай бақылауға алынды, қозғалыс қалпына келтірілді. Сағат 16:55-те Ж. Мамай мен оның жақтастары «Жетісу» базарының қоршалған аумағына кіруге тырысты, алайда полиция қызметкерлері бұған жол бермеді. 17:25-те Мамай Facebook арқылы адамдарды Almaty Arena мұз кешенінің жанында сағат 18:30-ға жоспарланған митингіге қатысуға шақыра бастады. Құқық қорғау органдарының өкілдеріне қарсы алғашқы агрессив әрекеттер тіркелді. Тиісті экипировкасы да, сәйкес бұйрығы да болмаған Ұлттық ұлан сарбаздары саны жағынан бірнеше есе көп бүлікші топты тоқтата алмады, іс жүзінде бейбіт азаматтарды ғана емес, өздерін де қорғай алмады. Олардың көпшілігі жарақат алды. Мұндай бөлімшелердің дәрменсіздігі тек жазасыздық сезімін күшейтті және бағытталған көпшіліктің агрессиясына әкелді. Сағат 18:30-дан 20:00-ге дейін мұз сарайында 300-ден астам адам жиналып: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!» деп ұрандатып, өтіп бара жатқан азаматтарды олардың митингісіне қосылуға және сол арқылы Маңғыстау облысында ереуілшілерді қолдауға шақырды. Сағат 19:05-те оқиға орнында Алатау ауданының прокуроры І. Масақбаев болд, ол наразылық білдірушілердің агрессив әрекет еткенін және билік өкілінің талаптарын елемегенін түсіндірді. Сағат 19:32-де Алматы ПД бастығының бірінші орынбасары полиция полковнигі Н. Алмасбеков пен Алатау ауданы ПБ басшысы полиция полковнигі И.Өмірсеріковтің басшылығымен 60 қызметкермен, сондай-ақ ПД ЖӘАЖ командирі полиция полковнигі С. Афанасенконың басшылығымен 188 жауынгер наразылық білдірушілер жоспарланған акция орнынан қуды. 25 белсенді қатысушы арнайы құралдар мен дене күшін қолданбай ұсталды. Қабылданып жатқан шараларға қарамастан, Almaty Arena ("Нұркент", 1/1 ықшамауданы) оңтүстігінде орналасқан «Алатау» дәстүрлі өнер театрына барлық жағынан акцияға қосылған адамдар келді. Нәтижесінде наразылық акциясына қатысушылар саны 20:00-ге дейін 3000 адамға дейін өсті. Сағат 19:51-де «Магнум» СОО жанында (Хан Шатыр көшесі, 273) 500-ге жуық жас жиналып, Момышұлы көшесімен солтүстік бағытта наразылық акциясына қатысушылардың негізгі тобына қарай жүріп өтті. Сағат 20:30-да командир А. Есеновтің басшылығымен ПД ЖӘАЖ-дың 30 қызметкері жедел тәртіпте орынға жіберілді, оларға наразылық білдірушілер таяқтарды, металл шыбықтарды және төсеніштерді қолдана отырып, бірден шабуыл жасады. Кездейсоқ құрбан болмас үшін ЖАӘЖ жауынгерлері Рысқұлов көшесіне қарай шегінуге мәжбүр болды. Наразылық білдірушілер «Алатау» театрының акциясына қатысушыларға қосылды. Олар театрға жиналған негізгі топтағы адамдарды шеруді бастауға шақырды. Азаматтардың басым бөлігі арандатушылық үндеулерге бой алдырып, Момышұлы көшесі бойымен оңтүстік бағытта жүріп, жол бөлігін тоқтатып тастады. Осы уақытта Алматы қаласы ПД бастығы полиция генерал-майоры Қ. Таймерденов келді, ол жеке құрамды барлау жұмыстарын жүргізді. Сағат 21:41-де Рысқұлов пен Момышұлы көшелерінің қиылысынан солтүстікке қарай 150 метр жерде орналасқан нүктеге 14 техника мен ҚР Ұлттық ұланының 250 қызметкері келді. Олар шерудің жолын кесуге тырысты, бірақ наразылық білдірушілер әскери қызметшілерді қоршап алды (аулалар, тротуарлар арқылы), оларға шабуыл жасап, көліктерден шығарып, ұра бастады. Сағат 21:43-те Ұлттық ұлан сарбаздарына көмекке Алатау ауданы ПБ және ПД ЖӘАЖ қызметкерлері келді. Жалпы күштер наразылық білдірушілердің одан әрі шабуылын болдырмады және олардың арнайы құралдар мен техниканы иемдену әрекеттерін тоқтатты. Қақтығыс барысында 30 әскери қызметші дене жарақатын алды. Сағат 21:45-те көпшілік Момышұлы көшесімен оңтүстік бағытта Абай даңғылына, содан кейін Республика алаңына қарай жылжыды. Сағат 22:00-де демонстранттар колоннасы алдын ала мемлекеттік нөмірлері алып тасталған мопедтерді, скутерлерді, жеңіл және жүк автомашиналарын пайдаланып, Абай даңғылында жүріп, жол ережесін өрескел бұзған. Наразылық білдірушілер көліктерді тоқтатып, жүргізушілерден кілттерді алып, салондағы адамдарды қорқытып, қала әкімдігінің алаңына баруға мәжбүр етті. Наразылық акциясына қатысушылар саны 7000-ға жетті. Шеру барысында олар биталармен, таяқтармен, тастармен қаруланған. Сағат 21:30-да жиналғандарға қала әкімінің орынбасары М.Кикимов, Медеу ауданының әкімі А. Масабаев шығып, сындарлы диалог құруға тырысты, алайда көпшілік агрессив әрекет етті. Сағат 22:15-те Halyk Arena-ға жиналғандар ШААЖ арқылы Төле би көшесіне барды, сол жерден Назарбаев даңғылына жетті, содан кейін Республика алаңына келді. Қозғалыс кезінде оларға қосымша 5000 адам қосылды, наразылық білдірушілердің жалпы саны 10000-нан асты. Сонымен бірге қаланың әр түкпірінен наразылық білдірушілердің әртүрлі топтары жаппай Республика алаңына қарай тартылды. Абай даңғылы мен Төле би көшесі тарапынан шеруді тоқтату мүмкін болмады және жедел штаб алаңда барлық күштер мен құралдарды жұмылдыру туралы шешім қабылдады. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: тергеу мәліметтері бойынша, 2021 жылғы тамызда А. Жұмагелдиев А.Амандықовқа «BSV Securites» ЖШС күзет фирмасын басқаруды, бірінші талап бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтар жасау үшін белгіленген жерге жиналуға дайын қарулы жедел әрекет ету тобын құруды тапсырған. 17.12.2021 Жұмагелдиев БАӘ-ден Алматыға келіп, The Ritz Carlton Almaty қонақүйінде орналасқан, ол жерден Р. Ысқақовтың нұсқауы бойынша шықпаған, әлеуметтік желілерде өзін жарнамаламаған, елге келгенін жасырған. 04.01.2022 ж. сағат 22:00-23:00 шамасында Жұмагелдиев әл-Фараби даңғылының оңтүстік бөлігінде The Ritz Carlton қонақүйіне қарама-қарсы орналасқан автотұрақта қылмыстық ұйымға қатысушыларды жинауды жариялады. 05.01.2022 ж. сағат 16:00 шамасында Ысқақов Жұмагелдиевке алаңда жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылардың бірігуін ұйымдастырып, қолданыстағы билікке талаптар қою үшін «Халықтық кеңес» құруды тапсырды. 16:15-тен 18:20-ға дейін Жұмагелдиев пен Құдайберген митингілерді бағындырып, біріктіруге тырысты. Сағат 18:20 шамасында, қойылған міндеттерге қол жеткізбей, Жұмагелдиев қонақүйге оралды және мессенджер арқылы Ысқақовпен байланысқа шықты. 5 қаңтардан 6 қаңтарға қараған түні Жұмагелдиевтің қарулы тобы оның нұсқауы бойынша Алматы көшелерінен The Ritz Carlton қонақүйінде 15 азаматты ұстап, паркингке жеткізді, олар 06.01.2022 жылы 16:00-де «JAC» автокөлігімен «Tezco trade» ЖШС аумағында орналасқан Ангарская көшесі, 133 в көшесіндегі контейнерге көшірілді. 6 қаңтарда сағат 12:30-да Ысқақов Алматы халықаралық әуежайына келді. 06.01.2022 09:49-дан 23:00-ге дейін Жұмагелдиевтің тобы тағы 29 азаматты ұстап алып, «Қазақстан» қонақүйіне жеткізді, олар «JAC» автокөлігімен «Tezco trade» контейнерлеріне көшірілді. Сағат 23:16 шамасында Жұмагелдиевтің қылмыстық тобы Алматы қаласындағы «Орталық клиникалық аурухана» АҚ-ға және № 12 ОҚКБ-ға күзетке аттанды, онда полиция қызметкері Айдархановты ұрып-соғып, оның табельдік қаруын иемденді. 07.01.2022 Жұмагелдиев ҰҚШҰ күштерінің келгенін біліп, «Қазақстан» қонақүйіне қылмыстық топ қатысушыларын жинап, қылмыс жасаған жерден кетуге нұсқау берген. Сағат 14:20-да құқық қорғау органдарының қызметкерлері Жұмагелдиевті оның тобымен бірге The Ritz Carlton Almaty қонақүйінде ұстады. Сағат 22:35-те қаладағы жағдайдың күрделілігін ескере отырып, Алматы ПД бастығы генерал-майор Таймерденов «Гонг» жедел жоспарын іске қосты. Қала аумағында жаппай тәртіпсіздіктерді оқшаулау және жолын кесу жөніндегі арнайы операция басшысының шешімі дайындалды. Ішкі істер органдарының 2800 қызметкері жұмылдырылды. Қауіпсіздік күштері шығынға ұшырап, Алматыда тәртіпті қалпына келтіруге тырысып жатқанда, жаппай тәртіпсіздіктер географиясы Алматы облысы аумағына кеңейді. Көтеріліс ошағы елдің оңтүстік–шығысын басып алып, біртіндеп батыстан шығысқа қарай, оңтүстік аймақтар арқылы тұрақсыздық жағдайын жасап, 4 қаңтарда кешке қарай бес аймаққа жетті. Талдықорғанда 4 қаңтарда сағат 16:10-да қалаға кіреберісте 12 белсенді Жаңаөзен тұрғындарын қолдау мақсатында видеосюжет түсірді. Кейін олар Талдықорған ПБ-ға жеткізілді. Сағат 19:30-да белсенділер босатылды. Сағат 19:40-та ПБ ғимаратының жанына 30 жергілікті тұрғын жиналып, бұрын полиция басқармасына жеткізілгендерді босатуды талап етті. Содан кейін олар орталық алаңға қарай бет алды. Сағат 20:00-де жиналғандар саны 200-ге жуық болды. Олар Жаңаөзен тұрғындарына қолдау білдіріп, азық-түлік, ЖЖМ бағасын төмендетуді талап етті. «Дабыл бойынша жинау» сигналымен полицияның жеке құрамын және Талдықорғанға жақын орналасқан ПД аумақтық бөлімшелерін жинау жарияланды: Текелі қаласының ББ – 24 қызметкер, Қаратал – 18, Көксу – 18, Ескелді ӨКП – 20. Сағат 21:20-да алаңға жиналған 60 адам Ақын Сара көшесінде орналасқан «Айсер» қонақүйіне қарай жылжи бастады. Сағат 21:23-те алаңда қалған азаматтардың алдында облыс ПД бастығы С.Күдебаев сөз сөйледі. Сағат 21:26-да полиция наразылық білдірушілерді «Айсер» қонақүйінің алдында ұстады және оларды қалалық ПБ-ға жеткізді. Сағат 21:39-да адамдар алаңға қайта жинала бастады. Рупор арқылы олар мынадай талаптар қойды: бұрын ұсталғандарды шығарып, Талдықорған ҚП-на жеткізілгендерді босату; кредиттерді өтеуге жәрдемдесу. Сағат 22:00-де жиналғандар алдында Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары Л.Тұрлашов сөз сөйледі, наразылық білдірушілер саны 1000-нан асты. Сағат 22:04-те 5514 НГ-дан 150 әскери қызметші келді. Сағат 22:28-де облыс әкімінің бірінші орынбасары Тұрлашов сөз сөйледі. Сағат 22:30-да Жансүгіров атындағы мәдениет үйінің алдындағы наразылық білдірушілер саны 3000-ға жетті. Сағат 23: 05-те Ұлттық ұланның 5514 ә/б әскери қызметшілері алаңның периметрі бойынша (Ақын Сара көшесі мен Абай көшесімен қатар) сап түзеді. 23:10-да наразылық білдірушілер өздерінің наразылықтарын белсенді түрде білдіре бастады. Сағат 23:35-те Орталық алаңға УТВ/ЖӘАЖ келді. Осымен қатар Қазақстанның батыс облыстарында толқу жалғасып жатты. Ақтөбеде сағат 12:20-да 312-ші атқыштар дивизиясы даңғылында «Газель» маркалы автокөліктердің 50-60 жүргізушісі жиналды. Олар видеоүндеу түсірді, содан кейін полиция департаменті даңғылға тосқауыл қою шараларын қабылдады. Келесі жабық автожолдардағы видеолар түрлі әлеуметтік желілерде және мессенджерлерде белсенді түрде көрсетілді, бұл басқа автокөлік иелері мен жақын маңдағы такси жүргізушілерін наразылық білдірушілерге қосылуға шақыру еді. Жиын өтетін жерге Ақтөбе қаласының әкімі А. Шахаров келіп, жиналғандармен диалог орнатуға тырысты. Келіссөздер барысында Ж.Есмұрзаева, Е. Әжниязов қатысты, олардың іс-әрекеттері кейіннен жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру ретінде сараланды (ҚК 272-бабы 1-бөлігі). Сағат 14:45-те 300-ге жуық наразылық білдіруші «Газель» маркалы автокөліктерді сүйемелдеу кезінде Ақтөбе облысы әкімдігінің алдындағы алаң бағытында Бейбітшілік даңғылында жаппай қозғалысты бастады. Сағат 15:03-те олар Есет батыр көшесімен жүріп, полиция қызметкерлерінің тоқтау туралы заңды талаптарына бағынбады, ЖӘАЖ жауынгерлерінің шебін бұзып өтіп, жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастырды. Мұндай оқиғалар жиналғандар жүріп өткен бүкіл жолында болды. Сағат 15:37-де наразылық білдірушілер алаңға келді. Осы уақытқа дейін олардың саны 600-ге дейін өсті. Әкімдік жанынан келген демонстранттар тобын тағы 300-ге жуық адам күтті. 16:00-ден 18:00-ге дейін алаңға жиналғандар түрлі талаптар қойды: сұйытылған газ бағасын төмендету және ұсталған жүзге жуық белсендіні босату. Келіссөздер жүргізу үшін Ақтөбе қаласының әкімі А. Шахаров пен облыс әкімінің орынбасары Е. Кенжеханұлы наразылық білдірушілерге шықты. Алайда, әңгіме оң нәтиже бермеді және шенеуніктер жиналу орнынан кетті. Осы уақытқа дейін наразылық білдірушілер саны 1500-2000-ға дейін өсті. Сағат 18:45-те алаңдағы қоғамдық тәртіпті күзететін полиция қызметкерлері «Газель» көлігін өткізбей қойды. Содан кейін наразылық білдірушілер металл қоршауларды қиратып, полиция қызметкерлерінің машинасына қарай бет алды да, күш қолданып, оларды алаңнан ығыстырды. Атырауда 4 қаңтарда сағат 11:55-те «Аламан» базарының алдына наразылық білдірушілер жинала бастады. Сағат 12:40-та олардың саны 300-ге жетті. Жиналғандар келген полиция қызметкерлерінің тарап кету талаптарын ашық түрде елемей, жол қозғалысына кедергі келтірді. Сағат 12:45-те демонстранттар жол бойымен Исатай мен Махамбет алаңына қарай жүріп, өтіп бара жатқан адамдар мен жүргізушілерді өз қатарына қосылуға шақырды. Сағат 13:12-де шерушілер саны 350-ден асты. Полиция қызметкерлері Тайманов даңғылы мен Бигелдинов көшесінің қиылысында кордон орнатты. Алайда, саны жағынан артықшылыққа байланысты көпшілік блокаданы бұзып, орталық қала алаңына қарай шеруді жалғастырды. Сол уақытта оларға М. Боқай қосылды. Сағат 14:00-ге дейін шерушілер саны 500-ге жетті. Полиция тағы да Досмұхамедов көшесі мен Тайманов даңғылының қиылысында көпшілікті тоқтатуға әрекет жасады. Алайда, демонстранттар кордонды айналып өтіп, сағат 14:10-да Исатай мен Махамбет алаңына жетті. Олардың саны өте тез өсіп, 2000-ға жетті. Сағат 14:30-да алаңда болған полиция қызметкерлері ең белсенді қатысушыларды ұстап алып, оларды Daewoo автобусына алып барды. Полицейлерді итеріп жіберген жиналғандар шабуыл жасап, тұтқындарды босатты. Сондай-ақ, олар бұрын Атырау қаласының ПБ-ға жеткізілген Макс Боқайды босатуды талап етті. Сағат 14:40-та алаңда 3000 адам болды. Оларға облыс әкімі М. Досмұхамбетов диалог орнатуға тырысты. Сағат 15:23-те Боқай қалалық ПБ-дан шығарылды, ол көпшілікке қосылып, бірден «Жаңаөзендікті қолдаймыз» деген плакатын жайды. 15:45-те наразылық білдірушілер облыс әкіміне тіл тигізе бастады, ал 16:08-де аймақ басшысы алаңнан кетуге мәжбүр болды. Сағат 19:00-де демонстранттар киіз үй мен шатырлар жайып, тамақ дайындау үшін от жағылды. Сағат 21:20-да акустикалық жабдық орнатылды, содан кейін заңсыз жиналыс жетекшілері микрофон арқылы мәлімдеме жасай бастады. Семейде сағат 14:05-те ескі Жағалау ауданында 15 адам Жаңаөзен қаласының тұрғындарын қолдау үшін видеоүндеу түсіріп, ЖЖМ бағасының өсуіне қарсы шықты. Олармен профилактикалық әңгіме жүргізіліп, ҚДТ-ның алты белсендісі полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Сағат 19:05-те Семей қаласының орталық алаңына алты адам жиналды. Қала әкімінің орынбасары А. Садырбаев, прокурор К. Баринов, қалалық ПБ бірінші орынбасары Ж. Ахметжанов олармен түсіндірме әңгіме өткізді. Сағат 19:10-да жиналғандар тарап кетті. Сағат 23:30-да орталық алаңға 70 адам жиналды, олар жанар-жағармай бағасының өсуіне қарсы болды. Қала әкімі мен ҚП бастығының бірінші орынбасары олармен түсіндірме әңгіме өткізді. Түн ортасында акцияға қатысушылар тарап кетті. Шығыста жағдай тұрақталғанымен, оңтүстікте шиеленіс күшейе түсті. Алматы қаласы мен облысынан кейін Жамбыл облысында наразылық басталды. Осымен жетінші өңір. Таразда 4 қаңтарда сағат 13:00-де қала әкімдігінің алдына әлеуметтік сипаттағы талаптары бар 30 көпбалалы ана жиналды, кейін оларға 15 ер адам қосылды. Сағат 13:10-да Тараз қаласының әкімі мен оның орынбасары жиналғандармен түсіндірме әңгіме өткізді, бірақ соған қарамастан, олар Төле би көшесімен Әйтиев көшесі бағытында шеруді бастады, жол қозғалысына кедергі келтіріп, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға үндеді. Сағат 15:40-та ПД ЖӘАЖ қызметкерлері 21 белсендіні ұстап алып, полиция бөлімдеріне жеткізді. Сағат 21:15-те Halyk Bank филиалының алдына Төле би мен Абай көшелерінің қиылысында 80-ге жуық адам жиналып, азық-түлік пен ЖЖМ бағасының өсуіне наразылық білдірді. Кейін олар Тараздың орталық алаңына Бәйдібек баба ескерткішіне көшті. Онда көпбалалы аналардың бірі – Б.Байтүлеева да болды. Сағат 22:35-те Орталық алаңға жиналғандар саны 250-ге жетті. Оларға облыс әкімі шығып, оларға бастамашыл топ құруды және қоғамдық тәртіпті сақтауды ұсынды. Демонстранттар аймақ басшысына қарсы агрессия таныта бастады, билік өкілдеріне қарсы балағат сөздер айтып, оларға түрлі зат лақтырды. Сағат 22:50-де көпшілік Төле би даңғылымен Рысқұлов көшесіне қарай бет алды, сол жерден шағын аудандарға бұрылып, Рысқұлов, Сейфуллин, Әйтиев көшелерімен шағынаудан арқылы өтті. 1, 2, 3, 4, 6, осыдан кейін митингіге қатысушылар облыс әкімдігіне бет алды. Сағат 23:00-ге дейін 2000 адамнан тұратын халық облыс әкімдігінің ғимаратына келді, олардың көпшілігі мас күйінде болған. 4 қаңтарда «Оян-Тараз» Telegram-арнасы құрылды, ол қысқа уақыт ішінде 3800 адам жинап алды. Бұл арна 4, 5, 6 қаңтарда белсенді жұмыс істеді, ол арқылы наразылық білдірушілердің қозғалысы, бағыты және жиналатын орны үйлестірілді. Кейін Б. Бекмолда мен Telegram-арнаның қатысушылары Е. Еспенбет пен Ш. Өмірзақов ұсталды. Ресми: Тараз қалалық № 2 сотының 2022.12.13 жылғы үкімімен Б. Бекмолда ҚК-нің 272-бабының 1, 3-б. бойынша (зорлық-зомбылықпен, бүліктермен, өртеумен, қиратумен, мүлікті жоюмен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен қатар жүретін жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, оның ішінде шетелдік көздерден алынған қаражатты пайдалану арқылы; билік өкілдерінің заңды талаптарына және жаппай тәртіпсіздіктерге белсенді бағынбауға шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) ҚК-нің 55-бабы 4-бөлігін қолдана отырып 1 жыл 9 айға бас бостандығынан айырылды. ҚК-нің 62-бабына сәйкес қамауда ұстау уақыты ескеріліп, ол сот залынан босатылды. Тараз қалалық сотының 04.11.2022 жылғы № 2 қаулысымен Е.Еспенбет, Ш. Өмірзақовқа қатысты қылмыстық іс ҚК-нің 272-бабының 3-бөлігі бойынша (билік өкілдерінің заңды талаптарына белсенді бағынбауға және жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) рақымшылық жасау актісі бойынша тоқтатылды, екеуі де жазадан босатылды. Жаппай тәртіпсіздіктердің Батыстан Оңтүстікке қарай тұрақсыздандыратын қозғалысы, сыртқы және орталық биліктің сын-қатерлері, оның тірек құрылымдары ― күш құрылымдары, көтеріліс орбитасына көбірек аймақтарды тарту ― мұны тоқтату мүмкін еместей көрінді. Бәрі жоспарланған және ұйымдастырылған еді, сондықтан бір күнде мемлекет үш жағынан қоршауға алынды. Қызылордада және облыстың алты аудан орталығында (Арал, Қазалы, Қармақшы, Жаңақорған, Шиелі, Жалағаш ауданы) 4 қаңтарда сағат 11:30-да Жаңаөзенде наразылықты қолдау үшін азаматтарды жинау әрекеттері басталды. Жиналғандардың ең көп саны 1700 адам болды. Сағат 13:20-да «Арай Сити Молл» СОО алдында Қызылордада 30-ға жуық адам жиналды. Олармен Қызылорда ҚП басшысының орынбасары Р.Каюпов, қала әкімінің орынбасары Б. Нұридинов, қала прокурорының орынбасары Б. Мұсабаев, ПД бастығының бірінші орынбасары Ш. Амитов, ЖПҚ бастығы Б. Ибраев, ЖПБ бастығы А. Жаназаров түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Алайда әңгіме оң нәтижесін бермеді. Сағат 13:50-де акцияның ең агрессив алты қатысушысы Қызылорда ЖБТ-ға жеткізілді. Кейін СОО-ға Қызылорда қаласының әкімі Г.Қазантаев келді, бірақ ол наразылық білдірушілермен диалог орната алмады. Сағат 15:30-да 150-ге жуық демонстрант Назарбаев даңғылын жауып тастады. Сағат 17:00-ге дейін «Арай Сити Молл» СОО-на жиналғандар саны 400-ге жуықтады. Осы уақыт ішінде олармен қалалық және облыстық әкімдіктердің өкілдері байланыс орнатуға тырысты. Сағат 20:00-де жиналғандар алдында облыс әкімі Г. Әбдіқалықова сөз сөйледі, ол үкімет Маңғыстау облысында газ бағасын төмендету туралы шешім қабылдағанын, ал Қызылорда өңірі бойынша осыған ұқсас мәселе қаралып жатқанын хабарлады. Облыс басшысы тәртіпті сақтауға шақырып, митинг өткізу регламентін түсіндірді. Осы уақытта облыс әкімінің жанында облыс прокурорының орынбасары Н. Ержанов пен ПД орынбасары Ш. Амитов болды. Заңсыз акцияға қатысушылар әкімнің сөзін тыңдаудан үзілді-кесілді бас тартып мынадай шарттарды ұсынды: · Жаңаөзен тұрғындарының талаптарын орындау және газ бен бензин бағасын төмендету; · ҚР үкіметінің отставкасы; · «ҚР Тұңғыш Президенті туралы» конституциялық заңның күшін жою; · ҚР Конституциясына өзгеріс енгізу (1993 жылғы редакцияға оралу). Жиналғандар әкімге қатысты агрессия көрсетіп, балағат сөздер айтып, қызметтік автокөлікке зақым келтіре бастады. Нәтижесінде әкім ПД арнайы бөлімшесінің көмегімен митинг орнынан кетті. 20:30-да наразылық білдірушілер екі қазан мен бір титан орнатып, алкоголь тасымалдауды ұйымдастырды. Шымкент тоғызыншы аймаққа айналды, онда дайындалған мамандар арқылы, әлеуметтік желілер мен жергілікті белсенділер арқылы наразылықтар басталды. Елдің көп бөлігі, мемлекеттілік, егемендік, аумақтық тұтастық мәселесі туындады. Бейбіт азаматтар не болғанын түсінбеді, неге тәртіп орнатпайды, қауіпсіздік күштері қару қолданбайды, мұның арты неге әкеп соғады? Билік құлдырай ма, содан кейін мемлекеттің ертеңі не болады? Шымкентте 4 қаңтарда Жаңаөзен қаласындағы наразылық толқуларының аясында белсенділер тобы әлеуметтік желілерді пайдалана отырып, жаңаөзендіктерді қолдауға арналған рұқсат етілмеген акция жариялады. Шымкентте азаматтарды жинау әрекеттері сағат 19:00-ден бастап жеті локация бойынша басталды: · әл-Фараби алаңы; · «Жібек Жолы» базары; · Республика даңғылындағы «Колос» аялдамасы; · «Дендропарк» тұрағы; · «Метро» супермаркетінің тұрағы; · Бәйдібек би ескерткіші; · Қасиет көшесі, 7-үй, «Самал» базары ауданы. Бастапқыда әр жинау нүктесінде кем дегенде 150-дей адам болған. Сағат 20:30-да «Колос» аялдамасының жанында 200-ге жуық адам Гагарин көшесі мен Республика даңғылының қиылысында (Түркістан облысының оңтүстігін қаламен байланыстыратын негізгі автожол) жол бөлігін жауып тастады. Осы уақытта «Шымкент Плаза» СОО (әл-Фараби алаңы) алдына 2000-ға жуық адам жиналды. Көпшілікке шыққан қала әкімінің орынбасары Ш. Мұқан оларға өткізілетін акцияның заңсыздығын түсіндіруге тырысып, өз талаптарын білдіріп, диалог орнатуды ұсынды. Мұқанға жауап ретінде қоқан-лоққы жасалды, наразылық білдірушілер одан жиналыс орнынан кетуді талап етті. Сағат 21:30-да «Колос» аялдамасының жанында жиналғандар саны 2000-ға дейін өсті. Олар Республика даңғылымен Арбатқа қарай (Республика даңғылының Бейбітшілік көшесімен қиылысы) шықты, онда әл-Фараби алаңында наразылық білдірушілердің басқа тобына қосылды. Ресми түрде олар қандай да бір талаптар қойған жоқ, тек Жаңаөзен тұрғындарына қолдау білдірді, қазіргі билікке қатысты ұрандар айтты. Сонымен қатар, сағат 21:00-де Назарбаев даңғылындағы қала әкімдігі ғимаратының алдындағы алаңда 200-ге жуық адам жиналды, 22:00-ге дейін 2000 демонстрант болды. Сағат 22:20-да әл-Фараби алаңына жиналғандар әкімдік ғимаратына (бағыт Б.Момышұлы және Түркістан көшелерімен, Тәуке хан даңғылы мен Қонаев гүлзарымен өтті), жол бойында Қаратау ауданы (Бәйдібек би даңғылы) прокуратурасының ғимаратына тас лақтырды. Қасбеттің қаптамасы мен алты терезе әйнегі зақымдалды. Көптеген наразылық білдіруші өте қатал агрессия танытып, алкогольдік және басқа да мас күйінде болды. 4 қаңтарда кешке Қазақстан президенті Қ.-Ж. Тоқаев наразылық білдірушілерге жүгінді: « Құрметті Отандастар, қадірлі ағайын! Баршаңызға тағы да айтарым: іштен және сырттан болған сан түрлі жалған ақпараттарға сеніп, ереуілге салынған топтың қитұрқы әрекеттері мен тәртіпсіздікке ермей, парасатпен және ақылмен шешім қабылдауға шақырамын. Азаматтық және әскери мақсаттағы қызметтік ғимараттарға шабуыл жасауға үндейтін ұрандар заңға мүлдем қайшы келеді. Бұл өрескел қылмыстық әрекет. Билік құламайды, бірақ бізде өзара сенім және өзара диалог керек ». 5 қаңтар Қазақстанның ірі қалаларында наразылық білдірушілер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері арасында текетірес күшейе түсті. Бейбіт наразылық жаппай тәртіпсіздіктерге, бүліктерге ұласты. Алғашқы құрбандар акцияға қатысушылар арасында да, полиция мен әскери қызметкерлер арасында да бар екені хабарланды. Алматыда мыңдаған агрессивті және қарулы бүлікшілер тұтқынға алынды. Қазақстан билігінен шешуші шаралар мен ерікті шешімдер қажет. Қазақстан президенті елдегі қалыптасқан жағдайға байланысты мәлімдеме жасады. Мемлекет басшысы «игілік танытуға және іштен және сырттан арандатушылыққа, митингілік пен рұқсат етудің эйфориясына берілмеуге" шақырды. Президент азаматтық және әскери ведомстволардың қызметтік үй-жайларына шабуыл жасауға шақыру мүлдем заңсыз екенін атап өтті. «Ал жастарға айтарым: жарқын болашақтарыңа балта шаппаңыздар. Жақындарыңыз бен туған-туысқандарыңыздың жағдайын ойлаңыздар. Жалпы барлық заң аясындағы өтініштер мен талаптар ескеріледі. Тиісті шешімдер қабылданады. Өйткені осы мәселелер бойынша арнайы жиналыс өтеді. Мен баршаңыздың парасаттылықтарыңызға сенемін. Сіздердің амандықтарыңыз бен тұтас еліміздің қазіргі әлемдегі жағдайы осыған байланысты», - деді Тоқаев жастарға. Сондай-ақ, Қазақстан президенті Алматы қаласы мен Маңғыстау облысында төтенше жағдай енгізілгенін хабарлады. Бұл шара мемлекеттегі жағдайдың шиеленісуіне байланысты және қауіпсіздік күштерімен қақтығыстармен бірге өткен митингілерден кейін қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қолданылды. ҚР президенті баспасөз қызметі таратқан хабарлама: « Қасым-Жомарт Тоқаев Алматы қаласы мен Маңғыстау облысында 2022 жылғы 5 қаңтардағы сағат 01:30-дан 2022 жылғы 19 қаңтардың сағат 00:00 кезеңі аралығында төтенше жағдай енгізу туралы Жарлыққа қол қойды . Осылайша бұл аумақтарда мынадай шаралар әрекет етеді: коменданттық сағат 23:00-ден 07:00-ге дейін енгізіледі; комендатуралар құрылады; барлық бұқаралық іс-шараға тыйым салынады; озғалыс еркіндігіне, оның ішінде көлік құралдарына шектеу қойылады; Маңғыстау облысындағыдай Алматыға кіру және одан шығу шектелген; құжаттарды тексеру, жеке тексеру, заттар мен автокөліктерді тексеру жүргізіледі; қару-жарақ пен оқ-дәрілерді сатуға тыйым салынады, дәрі-дәрмектер мен алкоголь айналымының ерекше режимі белгіленеді; төтенше жағдай кезеңінде тұрғындардан қару-жарақ пен оқ-дәрі уақытша алынды » . Сол күні ТЖ режимі Қазақстанның барлық аумағына 19 қаңтарға дейін енгізілді. Аталған күнге дейін коменданттық сағат енгізілді – ол 23:00-ден 07:00-ге дейін күшінде болды. Таңертең ерте Тоқаев еліміздегі әлеуметтік-экономикалық ахуал мәселелері бойынша кеңес өткізді. Президент премьер-министр А. Маминнің отставкаға кету туралы өтініш бергенін айтты. Оны мемлекет басшысы қабылдады. Конституцияға сәйкес, министрлер кабинеті басшысының отставкаға кетуі бүкіл үкіметтің өкілетін тоқтатуды білдіреді, оның мүшелері оның жаңа құрамы құрылғанға дейін өз міндеттерін орындауды жалғастырады. Премьер-министрдің міндетін атқарушы А. Смайылов болды. Сондай-ақ, мемлекет басшысының өкімімен М.Нұртілеу ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. Кеңеске қатысушыларға арнаған сөзінде Қ.-Ж. Тоқаев атқарушы биліктің басты міндеттерінің бірі – инфляцияны тежеу орындалмағанын атап өтті. Бұл ел үкіметінің келесі құрамы мен кабинеттің жаңа басшысы үшін маңызды болады. Президент үкіметтік комиссияға, құқықтық тәртіп күштеріне, Маңғыстау облысы әкіміне жағдайды тұрақтандыру жөніндегі жұмысы үшін алғысын білдірді. Еліміздегі күрделі қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдай туралы айта келе, Тоқаев сұйытылған газ бағасының өсуіне байланысты наразылық жағдайына жол бергені үшін Үкіметтің, атап айтқанда энергетика министрлігінің, сондай-ақ «Қазмұнайгаз» және «Қазақгаз» компанияларының кінәсі екенін атап өтті. Мемлекет басшысы жағдайды тұрақтандыру бойынша барлық өкілеттіктер берілгенін, негізгі жүктеме өз міндеттерін ойдағыдай орындайтын ІІМ, ЖӘАЖ және Ұлттық ұланға жүктелгенін атап өтті. Президент сұйытылған газ, бензин және дизель бағаларын 180 күн мерзімге мемлекеттік реттеуді енгізуді тапсырды. ҚР Қаржы мониторингі агенттігі «ҚазГӨЗ» басшылығына қатысты тергеуді бастады, Жаңаөзендегі директор және сұйытылған газ бойынша электрондық сауда орталығының басшысы ұсталды. Қасым-Жомарт Тоқаев Нұрсұлтан Назарбаевтың орнына ҚР Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы болды. «Қандай жағдай болмасын, мен елордада қаламын. Халықпен бірге болу – менің конституциялық міндетім. Қазақстан тарихындағы қаралы тарихты бірге өткереміз. Одан мықты болып шығамыз», — деді президент. Қ.-Ж. Тоқаев бүгіннен бастап құқықбұзушыларға қатысты билік барынша қатаң әрекет етуге ниетті екенін айтты. « Сондықтан Мемлекет басшысы және бүгіннен бастап Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы ретінде барынша қатаң әрекет етемін. Бұл – өмірін қорғап қалуға өтініш білдірген көптеген азаматымыздың қауіпсіздігіне қатысты мәселе. Бұл – мемлекетіміздің қауіпсіздігіне тікелей қатысты. Халық мені қолдайтынына сенімдімін. Қандай жағдай болса да мен елордада боламын. Халықпен бірге болу – менің Конституциялық міндетім», — деді Қазақстан президенті. Президент «өзіне соққы алған және шығынға ұшыраған» құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілерге алғысын білдірді. Оқиғалар шежіресі былай дамыды. Атырау облысында 18 000-нан астам адам қатысқан митингілер жалғасты. Жаңаөзенде жиналғандар жаңа талаптар қойды: азық-түлік бағасын төмендету, барлық деңгейдегі әкімдерді сайлауды енгізу, 1993 жылғы Конституцияға қайта оралу, интернет байланысын толық көлемде қалпына келтіру, барлық саяси тұтқындарды босату. Әуежай – Ақтау жолында наразылық акциясына қатысушылар полиция КАМАЗ-ын аударып, 30-ға жуық ЖӘАЖ жауынгерін тұтқындады. Сағат 10:30-да Достық үйінде Е. Тоғжанов, Е.Карин және Н. Ноғаевтың наразылық білдірушілердің бастамашыл тобымен және «қоғамдық пікір көшбасшыларымен» кездесуі өтті. Жиналғандарға қарсаңында қойылған талаптардың орындалуы және облыста енгізілген ТЖ режимі туралы айтылды. Сағат 12:05-те Ақтау әуежайын қазу туралы хабарлама келіп түсті. Полицияның жедел тобы ғимаратты пен оның айналасын тексерді, жарылғыш құрылғы табылмады. Алматыда сағат 00:25-те Республика алаңына бір уақытта батыс және шығыс жақтан наразылық білдірушілердің екі тобы келді. Нәтижесінде олардың саны 20 000-нан асты. Жиналғандарда тастар, тұтандырғыш қоспасы бар бөтелкелер болған. Олардың барлық әрекеті ұйымдастырылды. Қала әкімінің орынбасары М. Кикимов, ҚДБ бастығының орынбасары А.Есенбеков, қала прокурорының орынбасары Н. Ибраимолдаев, аудан прокурорлары И. Масақбаев, Б. Ерсаев, А. Оңдасын, қала прокурорының аға көмекшісі Б. Молдажаннан тұратын келіссөз жүргізушілер тобы наразылық көшбасшыларымен қарым-қатынасты бастау сәтін күтті. Бірақ заңсыз алымдарға агрессивті түрде қатысушылардың көп болуына және шабуылдың алдын алу үшін олардың нақты талаптарының болмауына байланысты келіссөз жүргізушілер наразылық білдірушілермен диалогқа түспеу туралы шешім қабылдады. Сағат 00:28-де демонстранттар тастарды, таяқтарды, металл илектеуіштерді және басқа заттарды пайдаланып, полиция қызметкерлеріне белсенді шабуыл жасай бастады. Сағат 00:30-да саны жағынан басымдықты пайдаланып, олар қоршауды бұзып, Республика алаңындағы «Алмалы» СОО-ны қирата бастады. Сағат 00:34-те 2000-ға жуық бүлікші қала әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасай бастады. Әуезов және Түрксіб аудандарының ҚП, сондай-ақ МКҚБ қызметкерлері 280 адамнан тұратын шабуыл әрекетін бұғаттау және жолын кесу бойынша шаралар қабылдады. Көптеген адам импровизацияланған құралдарды пайдаланып, полиция қызметкерлеріне шабуылын жалғастырды. Олардың шабуылында және кездейсоқ құрбан болудан аулақ болу үшін МКҚБ қызметкерлері шегінуге мәжбүр болды. Сағат 00:36-да әкімдіктің негізгі кіреберіс есіктерін сындырған 300-ден астам адам ғимаратқа кіріп, оның дәлізінде банкоматтар қирап, жиһаздар өртенді. Өртке қарсы жүйе тілсіз жаудың бетін қайтарды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар өздерінің қылмыстық ниетін жүзеге асыру мақсатында Алматы қаласы әкімдігі ғимаратының оңтүстік кіреберісіне жақындады, онда олар мемлекеттік әкімшілікті қорғайтын полиция қызметкерлерінен дене күшін, таяқтарды, резеңке таяқтарды пайдалана отырып, қалқандар мен резеңке таяқтарды алып, оларға қатысты зорлық-зомбылық қолданды. Нәтижесінде полиция қызметкерлері қорғанысты ұстай алмады және алдыңғы есіктен түрлі бағытта шегінуге мәжбүр болды, ал шабуылдаушы адамдар есікті бұзып, Алматы әкімдігінің ғимаратына заңсыз кіріп, оны басып алды. Кейіннен ғимарат ішінен полиция қызметкерлерін көріп, оларға физикалық зорлық-зомбылық көрсетуді жалғастырды. Ғимаратқа шабуыл жасау кезінде шабуылдаушылар ондағы мүлікті жойып, полиция мен әскери қызметшілерді ұрып-соғып, қорлады, олардың арнайы құралдары мен формаларын тартып алды. Содан кейін олар демонстранттардың қалған тобына оралды. Сағат 00:42-де полиция командирі полковник С.Афанасенко бастаған ПД ЖӘАЖ 250-дей жауынгері 5571 ә/б командирі полковник Б. Оспанбековтің басшылығымен Ұлттық ұлан әскери қызметшілерімен бірлесіп, жарық-дыбыстық гранаталарды (800 дана) қолдана отырып, көпшілікті әкімдік ғимаратынан ығыстырды. Содан кейін күзетшілер шабуылдаушылардың бір бөлігін Назарбаев даңғылы мен Сәтбаев көшесінің бұрышына ығыстыра алды. Олардың жартысы желтоқсан даңғылымен солтүстік және оңтүстік бағытта, екінші бөлігі Сәтбаев көшесімен батысқа қарай жылжыды. Осы уақытта тәртіпсіздікке қатысушылар Алматы ПД Iveco, Hyundai және Peugeot маркалы 16 қызметтік автокөлікті өртеп жіберді. Сонымен қатар, олар зардап шеккендерге медициналық көмек көрсету үшін «жедел жәрдем» көліктерін қақтығыс орындарына жібермеді. Сағат 01:20-да Абай мен Назарбаев даңғылдарының қиылысында бүлікшілер бір жекеменшік автокөлікті өртеп, Сәтбаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысында орналасқан автокөліктерді зақымдады. Сағат 01:40-та полиция қызметкерлері ығыстырған 1000-ға жуық ереуілші Наурызбай батыр мен Сәтбаев көшелерінің қиылысына жиналып, онда «Алматы тазалық» компаниясының КАМАЗ-ын басып алып, полиция жасақтарының қоршауынан өтуге тырысты. Бұған жауап ретінде қызметкерлер жарық пен түтін гранаталарын қолданды, көлік тоқтап, қарақшылар қашып кетті. Сағат 01:45-те әкімдік ғимаратына алты КамАЗ бен екі бронетранспортермен ҚР десанттық-шабуылдау әскерлері бригадасының 986 әскери қызметшісі келді. Кейіннен барлық арнайы техника баррикадаларды тазарту үшін қолданылды. Сағат 02:26-да Сәтбаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысында бүлікшілер ЖӘАЖ бен ПБ қызметкерлеріне тағы да шабуыл жасады. Полицейлер 200-ге жуық дыбыстық, 60 көзден жас ағызатын және 10 газ гранатасын қолданды. Нәтижесінде бүлікшілер түрлі бағытта қашты. ЖАӘЖ ПД қызметкерлері Сейфуллин мен Тимирязев көшелерінің қиылысына ығыстырған 800-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушылар тұтандырғыш қоспаларды, тастарды, таяқтарды және темір шыбықтарды қолданып, полиция жасақтарына шабуыл жасады. Сағат 02:37-де оқиға орнына келген қосымша полиция күштері тәртіпсіздікке қатысушылармен қақтығыстарға әкеп соққан белсенді әрекеттерді бастады. Соңғысы тастар мен тұтандырғыш қоспаларды қолданды. Сағат 02:40-та бүлікшілер Абай даңғылы мен Сейфуллин көшесінің қиылысына жиналып, бейнебақылау камераларын істен шығарды, жол бойында баррикадалар жасап, периметрі бойынша бақылаушылар қойды. ЖӘАЖ-дың жүз қызметкері мен ҚР ҚМ әскери қызметшілері 1000-нан астам жарық-дыбыс, бұрыш және газ гранаталарын қолдана отырып, наразылық білдірушілерді Абай даңғылынан Алтынсарин көшесіне дейін ығыстырды. Сағат 03:10-да 300-ге жуық бүлікші қаланың ПД-ға кіреберісіне жиналып, ғимаратты күзететін полиция қызметкерлеріне қатысты тұтандырғыш қоспаларды, тастарды, таяқтарды, темір шыбықтарды пайдаланып зорлық-зомбылық көрсетті. Содан кейін олар Тимирязев пен Байтұрсынов көшелерінің қиылысындағы жолды жауып, биліктен келіссөз жүргізушілерді талап етті. Сағат 03:20-да демонстранттармен келіссөз жүргізу үшін жедел штабтан қызметтік автокөліктермен қала әкімінің орынбасары М. Кикимов, қала прокурорының орынбасары Н.Ибраймолдаев және қала прокурорының аға көмекшісі Б. Молдажан шықты, олар Байтұрсынов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында бүлікшілер тарапынан шабуылға ұшырады. Алайда олар сағат 03:30-да межелі жерге жетіп, жиналғандармен сөйлесуді бастады. Олар келіссөз жүргізушілердің талаптарына оң жауап беріп, ЖПҚ аумағынан өз еркімен кетті. Сағат 06:10-да Абай даңғылы мен Әуезов көшесінің қиылысында қауіпсіздік күштері басып алынған 12 троллейбустан ереуілшілер жасаған баррикадаға тап болды, бұл арнайы техниканың қозғалысын біраз уақытқа қиындатты. Полиция қызметкерлері мен әскери қызметкерлердің үйлесімді әрекеттерінің арқасында жол тазартылып, бүлікшілер ығыстырылды. Қабылданған шаралардың нәтижесінде наразылық білдірушілердің көпшілігі қашып кетті, аталған учаскелердегі тәртіпті қалпына келтіруге мүмкіндік туды. Қаланың оңтүстік бөлігінде, Райымбек–Момышұлы және Рысқұлов–Момышұлы көшелерінің қиылысында сағат 00:05-тен 01:20-ға дейін 1500-ге жуық наразылық білдірген адам жиналды, олар ауыр жүк машиналарын пайдаланып, тіпті өрт сөндіру автомашиналары мен жедел жәрдем көліктерін өткізбей, шығыс бағытта көлік қозғалысын тоқтатты. Сағат 08:20-да Алматы ПД бастығының бірінші орынбасары полиция полковнигі Н. Алмасбеков пен ЖӘАЖ командирінің орынбасары полиция полковнигі А.Әлмұхамбетовтің басшылығымен келген алғашқы әрекет ету тобы баррикаданы бұзуға тырысты. Бүлікшілер қызметкерлерге қарсы «Черемуха» газ гранаталарын қолданды. Қосымша күштер орнына тартылды. Таңғы сағат 8 шамасында «Алтын Орда» базары ауданында 200-ге жуық адам жиналды. Олар көлік қозғалысын тоқтатып, жолдарды жауып тастады. Жиналғандар бағалардың жоғарылап кеткеніне қарсы шығып, Қазақстанның әнұранын орындады. Бір сәтте олар Қалқаман ауданына қарай жол бойымен жүрді. Сағат 08:40-та Абай даңғылын тазартқаннан кейін Райымбек батыр даңғылы мен Момышұлы көшесінің қиылысына ПД бастығы полиция генерал-майоры Қ.Таймерденовтің басшылығымен Әуезов ауданы ПБ қызметкерлері – 40 адам, ПД ЖАӘЖ – 150 жауынгер және 30 әскери қызметшісі келді. Жарық пен бұрыш гранаталарын қолдана отырып, олар бірнеше топқа бөлініп, шашырап кеткен наразылық білдірушілерді ығыстыра алды. Сағат 09:02-де қауіпсіздік күштері Райымбек батыр даңғылындағы «Жібек Жолы» базарына дейін бүлікшілерді ығыстыруын жалғастырды. Алайда Қарасай ауданы мен Рысқұлов пен Момышұлы көшелерінің қиылысы жағынан көптеген адам шықты, осылайша наразылық білдірушілер саны 5000 адамнан асты, бұл ІІО қызметкерлерінің санынан 20 есе көп. Бүлікшілер екі көлікті – «Стена» мен Камазды басып алып, «Ақкент» шағынауданының шығыс жағында орналасқан полиция тосқауылын бұзды. Кейінірек «Арзан» сауда орталығының жанында олар ПАЗ көлігін өртеп жіберді, форма киімдерін, дубинкалары мен қалқандарын тартып алды. Сағат 09:20-да 5000-ға жуық ереуілші қолға түскен техникамен және арнайы құралдармен Төле би көшесі бойымен шығыс бағытта «Астана» алаңына қарай жылжыды. Жол бойында сағат 11:30-да олар Төле би көшесі, 277 мекенжайында орналасқан «Nur Otan» партиясының кеңсесін талқандап, «Тастақ» модульдік полиция бекетін жойды. Сағат 12:25-те жаппай тәртіпсіздіктердің қалған қатысушылары бес түтін гранатасын қолдана отырып, қаруды иемдену мақсатында Әуезов аудандық полиция басқармасы мен Алмалы аудандық полиция бөлімі ғимараттарына шабуыл жасады. «Камал» арнайы жоспарына қатысқан қызметкерлер басып алу әрекетін тоқтатты. 10 жарық-дыбыстық граната қолданылып, әуеге ескерту оқтары атылды, содан кейін ереуілшілер негізгі топтардың бағытына қарай жылжыды. 5 қаңтар күні түстен кейін жедел штаб Төле би және Байтұрсынов көшелерінің қиылысына тосқауыл қою туралы шешім қабылдады. Сағат 11:30-да Алматы ПД бастығы К.Таймерденовтің басшылығымен Төле би көшесі бойынша батыс бағытта Chevrolet базасындағы төрт «Стена» бөгегіш көлігін, КАМАЗ маркалы Ұлттық ұланның 10 к-708 арнайы көлігін, бес Daewoo автобусын қойды. Сондай-ақ, учаскеде ЖӘАЖ-дың 100 жауынгері, «Арлан» арнайы бөлімшесінің 20 жауынгері, аудандардың ПБ-сына қарасты 100 қызметкері және Ұлттық ұланның 200 әскери қызметшісі болды. Сағат 12:20-да Төле би-Байтұрсыновқа 7000 адам жиналды, олар екі «Стена» арнайы көлігімен полиция қызметкерлерінің «Стена» арнайы машиналарын қағып, белсенді қарсылық көрсетті, тастар мен бұрын басып алынған гранаталарды лақтырды. Полиция 700 жарық, түтін және бұрыш гранаталарын қолданып, шабуылдаушыларға тойтарыс берді. Алматыдағы Медеу аудандық полициясының № 79 учаскелік тірек пунктінің аға лейтенанты Е. Әйтеновтің әңгімесінен: «Сол күні қатты тұман болды және 20-30 метр радиуста ештеңе көрінбеді. Бір сәтте біз қатты шу естідік. Бұл адамдардың айқайы еді. Біз олармен бетпе-бет келуге дайындалдық, бірақ тұманнан наразылық білдірушілер басып алған әскери КАМАЗ-дар көрінді. Үш көлік біздің қатарымызды және алдымызда тұрған ЖӘАЖ қызметкерлерінің көліктерін соға бастады. Барлығы есеңгіреп қалды, әскерилердің және полиция қызметкерлерінің көпшілігі ауыр жарақат алды». Бүлікшілер ығыстырылды, бірақ олардың саны қауіпсіздік күштерінен 15 есе көп болды. Бұрын қолға түскен «Гелиос» жанармай құю станциясының бензин тасығышын, КАМАЗ маркалы арнайы машинаны және жеңіл автокөліктерді пайдалана отырып, сағат 13:05-те бүлікшілер қызметкерлердің тосқауылын толық жылдамдықпен қағып өтіп, жасақтарға тұтқиылдан шабуыл жасады. Олар кордонды бұзып үлгеріп, екі бөлікке бөлініп, алаңға қарай бет алды. Сағат 13:10-да жағдайдың күрделенуіне байланысты жедел штаб қала әкімдігі ғимаратының жанында жеке құрам мен техниканы шоғырландыру туралы шешім қабылдады. Сағат 13:24-те наразылық білдірушілердің бір бөлігі Төле би көшесімен шығыс бағытта Абылай хан көшесіне дейін, Республика алаңына дейін жүріп өтті. Екінші топ қатарласып, Қазыбек би мен Бөгенбай батыр көшелерімен жүрді. Сағат 13:35-те ол Байтұрсынов көшесімен оңтүстікке қарай бет алып, Алмалы ауданы (Қарасай батыр көшесі, 109) ПБ ғимаратына жақындап, бүлікшілер фронт-офисті, қақпаны және БӨП-ты өртеп жіберді. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Алматы ауданы ПБ жедел-криминалистикалық бөлімінің техник-криминалисі Е.Мұхановтың айғақтарынан ол 05.01.2022 жылы сағат 08:00-де жедел-тергеу тобы құрамында криминалист ретінде тәуліктік кезекшілікке келген. Сағат 14:30 шамасында Алмалы аудандық ПБ-да «Камал» жедел жоспары жарияланды. Барлық қызметкер посттар мен қызметтік кабинеттерге бөлінді. Сағат 15:10 шамасында кабинеттен терезеге қарап, Қарасай батыр көшесі жағынан ПБ-ға жақындаған адамдар тобын көрді. Жиналғандар азаматтарды қабылдау бөлмесіне және БӨП-ке кіріп, есіктерді бұзды. Жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар ғимаратты таспен атқылады. «Камал» арнайы жоспарына қатысқан қызметкерлер әуеге ескерту оқтарын атып, негізгі топтарға оралған шабуылдаушыларды қорқытуға тырысты. Сонымен қатар, қаланың әр түкпірінде ұйымдастырылған бүлікшілер тобы жеті қару-жарақ дүкенін тонады: «Қорған», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» және т.б. Олар 1022 қаруды ұрлап кетті: мылтық – 354, тегіс ұңғылы – 639, газ-травматикалық – 29. Сағат 14:30-дан бастап республиканың аумағы наразылық білдірушілермен толықты, олардың саны 20 000-ға дейін өсті. Олар агрессивті болды, көпшілігінде тастар, таяқшалар және басқа заттар болды. Сағат 14:37-де бүлікшілер полицияның қоршауынан өтіп, жол бойында жылжымалы турникеттерді қирата бастады. Олар қауіпсіздік күштерін аяусыз ұрып-соғып, кепілге алып, ҚР ҰҚК ШҚ курсанттары мен полиция қызметкерлерінен арнайы киімдерін шешіп алды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар өздерінің көптігін пайдаланып, полиция қызметкерлері мен әскери қызметшілердің қорғанысын бұзып өтіп, орталық кіреберіс арқылы әкімдік ғимаратына кірді. Осыған байланысты және әкімдік үй-жайындағы түтінге байланысты курсанттар, әскери қызметшілер, полиция қызметкерлері түрлі бағытта шашырай бастады. Олардың бір бөлігі әкімдіктің жоғарғы қабаттарына көтеріле бастады, бір бөлігі көшенің орталық кіреберісі арқылы жүгірді, бір бөлігі әкімдік ғимараты арқылы артқы аулаға өтті, әкімдік ғимаратынан шыға алмаған әскери қызметшілер мен курсанттар жертөледе жасырынды. Ғимаратқа кірген тәртіпсіздіктерге қатысушылар ғимаратты өртеп жіберген кезде тұтандырғыш қоспаларды лақтыра бастады. Заңсыз әрекеттерін жалғастыра отырып, ғимараттың ішінде болған тәртіпсіздіктерге қатысушылар дубинкаларды, таяқтарды, арматуралық шыбықтарды пайдаланып, курсанттарға, әскери қызметшілерге және полиция қызметкерлеріне физикалық зорлық-зомбылық көрсете бастады. Ешнәрсемен қаруланбаған тәртіпсіздіктерге қатысушылар билік өкілдеріне қолымен және аяғымен ұрып-соғу арқылы физикалық зорлық-зомбылық көрсетті. Жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар таяқтарды, пышақтарды және атыс қаруын қолдану қаупімен курсанттарды, әскери қызметшілерді және полиция қызметкерлерін өздерінің нысанды киім-кешектерін шешіп тастауға және жаппай тәртіпсіздікке қатысушыларға қосылуға мәжбүр етті. Шабуылдаушылар әкімдік ғимаратын толығымен басып алып, барлық қызметтік кабинетті өртеп жіберді. ҚР Бас прокурорының Парламент мәжілісіндегі баяндамасынан, 14.03.2022: «Шабуылшылардың бірнеше есе басымдығына байланысты қауіпсіздік күштері мұндай агрессияны тоқтата алмады. 18-20 жас аралығындағы полицейлер мен сарбаздарды аяусыз ұрып-соғып, қорлап жатқан кадрларды көрдіңіздер. Қауіпсіздік күштерінің арасында 3,5 мыңы жараланған немесе сол күндері жарақат алғандардың үлесі 80%. Бірақ содан кейін де шабуылдаушыларға ешқандай күш қолданылмады, оларға оқ атылмады. Бұл қиын жағдайда полиция қызметкерлері, Ұлттық ұлан мен Қарулы күштердің әскери қызметшілері зорлық-зомбылықты соңына дейін тоқтатуға тырысты және соңына дейін жауынгерлік қаруды қолданбады, тек өлімге әкелмейтін арнайы құралдармен, резеңке оқтармен, көзден жас ағызатын газбен, жарық-шу гранаталарымен шектелді. Бірақ бұл әлсіздік ретінде қабылданды. Жиналғандар қызметкерлерге үлкен табандылықпен шабуыл жасады, атыс қаруы мен импровизацияланған құралдарды қолданды». Сағат 17:00-де алаңда Мақатаев көшесінде орналасқан «Анна» қару-жарақ дүкенінен ұрланған қаруды қарусыз полицейлер мен әскери қызметшілерге қатысты тәртіпсіздікке қатысушылардың қолдануы үшін таратыла бастады. Сағат 18:30-да полиция ғимараттарына бірнеше рет жасалған қарулы шабуыл салдарынан нысанаға оқ ату туралы шешім қабылдады. Сағат 17:10-да бүлікшілер Республика алаңындағы барлық бейнебақылау камераларын ажыратып, Назарбаев даңғылында орналасқан ҚР Президенті резиденциясына кіріп, бұрын қолға түскен өрт сөндіру қызметінің автокөлігімен қақпаны қағып өтті. Жол бойында олар тағы екі өрт сөндіру машинасын қалқан ретінде пайдаланып, Назарбаев даңғылындағы басты қақпаның алдына жиналды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Алматы әкімдігі мен Президент Резиденциясының ғимараттарын басып алу кезінде зардап шеккендердің жалпы саны 344 адамға жетті, олардың екеуі қаза тапты. Зардап шеккендердің барлығы – құқық қорғау және арнайы органдардың қызметкерлері. Алматы қаласы бойынша Қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының өндірісінде С.Кекілбаевқа, Т. Алпысбаевқа қатысты ҚР ҚК 380-бабының 3 бөлігі 1, 4, 8-тармақтары, 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі бойынша қылмыстық іс қаралуда (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, Алматы әкімдігіне шабуыл жасау, полиция қызметкерлеріне қатысты зорлық-зомбылық қолдану), Н. Каранеевке, Р. Мамыровқа, К.Маханбаевқа, Ә. Таубайға, А. Әлімбековке қатысты ҚР ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі бойынша (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, резиденцияға шабуыл жасау), Н. Байгисиевке қатысты ҚР ҚК 272-бабының 3-бөлігі, 272-бабының 2-бөлігі, 269бабының 3-бөлігі бойынша (жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, резиденцияға шабуыл жасау), А. Жандарбековке қатысты ҚР ҚК 380-бабының 3-бөлігі 1, 4, 8, 9-тармақтары, 272-бабының 2-бөлігі, 261-бабының 3-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі бойынша (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, әкімдікке және резиденцияға кепілге алу және әскери қызметшілерге қатысты зорлық-зомбылық қолдану арқылы шабуыл жасау), Д. Бакиевке, С. Орынғазыға қатысты ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі (тәртіпсіздіктерге қатысу, Алмалы ауданы ПБ-на шабуыл жасау) бойынша қылмыстық істер қаралып жатыр. Сағат 19:15-те Президент резиденциясын басып алғаннан кейін шабуылдаушылар тобы ҚР Ұлттық ұланына тиесілі КАМАЗ автокөлігін иемденді. 35 адам бортқа көтеріліп, үш АК-74 автоматы мен екі ПМ тапаншасынан әуеге оқ атып, адамдарды Алматы ПД әкімшілігіне шабуыл жасауға шақырды. Сол оқиғалардың куәгерлері барлық жерде топтарға қатысушылар қару-жарақты меңгерудің кәсіби дағдыларын көрсетті, олардың іс-әрекеттерінде тәртіп пен ұйымшылдық байқалды. Сағат 20:00-де Алматы халықаралық әуежайына (Майлин көшесі, 2) 200 адамнан тұратын топ кірді. Дубинкалармен, металл шыбықтармен және басқа да қатты заттармен қаруланған олар әуежайдың жолаушылар терминалын басып алды. Нәтижесінде ұшып кететін 60 рейс және ұшып келетін 56 рейс тоқтатылды, бұл көліктің коллапсына әкеп соқты. ҚР Жоғарғы сотының ақпараты бойынша: сот 05.01.2022 ж. Тілеужанова мен Нұрпейісов Алматы әуежайының ғимаратында жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастырғанын анықтады, олар бүліктермен, өрттермен, мүліктің жойылуымен және жойылуымен қатар жүргізілді. Әуежайда оларға Дәлібаев, Шилібаев және Кәрменов қосылды. Бұл адамдар зорлық-зомбылықпен қорқытып, қызметкерлерден ұшақтардың қонуына жол бермеу үшін ұшу-қону жолағын жарықтандыруды өшіруді талап етті. Сол кезде әуе кемелерінде аспанда да, жерде де болған көптеген азаматтың қауіпсіздігі мен өміріне нақты қауіп төнді, әуежайдың, диспетчерлердің және бірқатар әуекомпаниялардың қызметі тоқтап қалды. Шабуыл кезінде сотталушылар қызметтік көлікті ұрлап, радиостанцияларды ұрлап әкетті. Тілеужанова мен Нұрпейісовтің рөлі олардың көшбасшылық қабілеттері мен шешендік дағдыларын пайдалана отырып, көптеген азаматты басқара алғаны және оларды әуежай аумағында жаппай тәртіпсіздіктер жасауға итермелегені анықталды. Мысалы, Қ.Нұрпейісов пен А. Тілеужанова Ресей әскерінің Алматы қаласының аумағына келуіне жол бермеу үшін әуежайды ұстап тұру қажеттілігі туралы үндеу және хабарлау арқылы әуежай алдында жиналған агрессивті азаматтардың назарын аудара бастады. Әрі қарай олар 15 адамды әуежайдың шлагбаумына басқа топты тәртіпсіздіктерге қатысуға шақыру үшін жіберді, олардың келуін өздері күтті. 30-ға жуық адамнан тұратын біріккен топ әуежай ғимаратына кірді. Нұрпейісов пен Тілеужанова Қазақстан билігінің жойылуы мен ауысуына, сондай-ақ Ресей әскерилерінің келуіне жол бермеуге қатысты ұрандарды айқайлап, мынаны айқайлады: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек! Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Сотталушылар Дәлібаев, Шилібаев және Кәрменовтердің рөлі оларға қосыла отырып, олар белсенді болып, әуе кемелерінің келуіне және ұшуына жол бермеуді талап ете отырып, әуежай қызметкерлеріне талаптар қоюға байланысты болды. Нұрпейісов «Қазаэронавигация» жабдығын ажырату үшін адамдарды ұйымдастырды. Ол үшін ол адамдар тобында КАН ғимаратына жеткен екі әуежай көлігін иемденіп, жабдықты өшіруді талап етті. Осылайша олар әуедегі әуе кемелеріне нақты қауіп төндірді. Айыпталушылардың кінәсі бірқатар куәгердің айғақтарымен, сараптамалардың қорытындыларымен, сол күнгі оқиғалардың хронологиясы толық қадағаланатын сыртқы бақылау камераларының бейнежазбаларының мазмұнымен дәлелденді. Барлық сотталушының жауапкершілігі мен жазасын ауырлататын мән-жай бойынша сот оларды ТЖ жағдайында қылмыстық құқықбұзушылық жасады деп таныды. Сот сотталушы Тілеужанованың жеңілдететін мән-жайларын анықтаған жоқ. Сот сотталушылар Нұрпейісов, Дәлібаев және Кәрменовтердің асырауында жас балалары бар екенін, ал сотталушы Шилібаевтың денсаулығының ауыр жай-күйін жеңілдететін мән-жайлар ретінде таныды. Анықтама: 11.06.2023 Алматы ауданының Наурызбай ауданының соты А. Тілеужанованы 4 жылға, Қ. Нұрпейісовті, Н. Дәлібаевты, Е. Шилібаевты және Ж.-А. Кәрменовті әрқайсын 8 жылға бас бостандығынан айырды. Сотталғандар үшін жазасын өтеу орны ретінде сот орташа қауіпсіздік қылмыстық-атқару жүйесінің мекемесін белгіледі. Сотталушылар Қылмыстық кодекстің 272-бабы бойынша («Жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу») айыпталды. Олардың кейбіріне «ғимараттарға, құрылыстарға, хабарлама және байланыс құралдарына шабуыл жасады немесе оларды басып алды», «ұрлау мақсатынсыз көлікті немесе басқа көлікті заңсыз иемденді» және «тонау» айыптары тағылды. Әуежайдың басқарушы компаниясы, «Қазаэронавигация» мекемесі, Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan және SCAT әуекомпаниялары жәбірленуші деп танылды. 10.11.2023 Алматы қалалық соты Наурызбай аудандық сотының үкімін өзгеріссіз қалдырды. Оқиға куәгері – АХӘ ұшу жөніндегі жетекшісінің әңгімесінен: «Мен мұнараға диспетчерлерге көтеріліп, ғимаратты басып алғысы келетін бөгде адамдар бар екенін ескерттім. Біздің міндетіміз ештеңені қиратпауы үшін, оларды тыныштандыру болды. Бұл ғимарат – электр қуатын өшіруге болмайтын әуе қозғалысын басқару орталығы, өйткені мұнда бір ақау шықса бәрі өшеді: мониторлар өшеді, радиобайланыс өшеді. Бұл диспетчерлермен байланыста болатын ұшақтар үшін қауіпті. Сол кезде қосалқы аэродромға кететін көптеген ұшақ болды. Егер осы кезде электронды жабдық өшірілсе, бұл үлкен шығынға әкеп соғар еді. Апат болар еді. Құрбандар болар еді. Өйткені, әуедегі ұшақтар диспетчерлердің барлық нұсқауын орындайды. Олардың қатаң шарттары болды: ресейлік әуе кемелерінің қонуына жол бермеу үшін барлық жабдықты толығымен өшіруді талап етті. Олардың ақпараты қайдан шыққанын білмеймін, бірақ олар ҰҚШҰ күштерінің қонуына жол бермеуді талап етті…» Сағат 20:00 шамасында БАҚ Алматыда Республика алаңындағы ғимаратта орналасқан «Мир» МТРК өкілдігінің кеңсесі қиратылғанын хабарлады. Телерадиокомпанияның хабарлауынша, теледидар жабдықтары жойылды. Әкімдіктің белсенді көмегінің арқасында ТРК барлық қызметкерлері уақтылы эвакуацияланып, қауіпсіз болды. РИА Новостидің хабарлауынша, «Sputnik Қазақстан» өзінің тілшісін Алматыда Республика алаңындағы кеңселерді басып алған бүлікшілер бір сағаттай ұстап тұрғанын хабарлады. Сағат 19:50-де 2000-ға жуық тәртіпсіздікке қатысушы Масанчи және Қарасай батыр көшелерінің, Никольск соборының, сондай-ақ бұрынғы базар жағынан ПД ғимаратының жанына жинала бастады. Тартып алынған КАМАЗ-ды пайдаланып, олар департамент аумағына кіруге тырысты. Сағат 20:30-да шығыс жағында «Альфа-Банк» аллеясының бойында 500-ге жуық шабуылшы № 1 ПД ғимаратының аумағына кіруге тырысты. Аумақтағы қызметкерлер көпшілікті арнайы құралдармен, негізінен жарық-дыбыстық гранаталармен қорқытты. Сағат 22:13-те Алмалы ауданы полиция басқармасы жанындағы полиция бөлімшесі аумағына полиция бөлімінің әкімшілігін басып алу және ауданның ПББ қару-жарақ бөлмесінде орналасқан арсеналды иемдену мақсатында қарулы шабуыл жасалды. Шабуылдаушылар жеңіл Шу гранаталары мен белгісіз атыс қаруын қолданды. Ауданның полиция бөлімінің қызметкерлері жауап ретінде сорғы қаруын қолданып, АК-74-тен әуеге бірнеше ескерту оқтарын атқан. Содан кейін нысанаға оқ ату туралы шешім қабылданды. Атыс барысында қызметкерлер А. Асылханов пен Р. Қамбетов өлімге әкелген жарақат алды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: А.Асылханов, Алматы қаласы ПД Алмалы ауданы ПІБ полиция жүргізушісі, полиция аға сержанты. 15.03.1993 жылы Алматы облысының Қаскелең қаласында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2015 жылдың сәуір айынан бастап қызмет етті. Әйелі мен кәмелетке толмаған баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. Р. Қамбетов, Алматы қаласы ПД Алмалы ауданы ПБ жүргізуші-полицейі, полиция старшинасы. 02.08.1988 жылы Алматыда дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2010 жылдың шілдесінен бастап қызмет етті. Әйелі мен екі кәмелетке толмаған баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. 22:15-те және 22:25-те батыс жағынан (бұрынғы – «Никольский» базары, қазір – автотұрақ) 20 наразылық білдіруші № 1 ПД ғимаратына екі рет кіруге әрекеттенді. Оларға жеңіл дыбыстық гранаталарды қолдана отырып, полиция қызметкерлері өтуге рұқсат бермеді. Сағат 22:40-та оңтүстік-батыс жағынан, шіркеу аумағының бұрышынан № 1 ПД ғимаратына 15 наразылық білдіруші шабуыл жасады. Жарық дыбыстық гранаталардың көмегімен бұл топ ғимараттан алыстатылды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: полиция қызметкерлері қала көшелерінде наразылық білдірушілермен қақтығысқаннан кейін Алматы ПД жеке құрамы мен оның аудандық бөлімшелері «Камал» жоспары бойынша оларды күзету үшін ведомстволық ғимараттарға шоғырланды. Оның ішінде ПД қызметкерлері Масанчи көшесі, 55, 55а, 57а мекенжайындағы ғимараттарда болды. 18:00-де Д.Валиев пен басқалар ПД ғимаратына жақындады, олар келіссөздер барысында барлық әкімшілік қамауға алынғанды босатуды және наразылық білдірушілерге берілуді талап етті. Валиев пен басқалар 2 сағаттан кейін олардың талаптары орындалмаған жағдайда, олар екі мың адаммен, оның ішінде қарулы адамдармен бірге ПД ғимаратына шабуыл жасай бастайтынын хабарлады. 05.01.2022 19:59-да ғимаратқа шабуыл басталды. Шабуылдаушылар мен полиция қызметкерлері атыс қаруын қолданды. Шабуыл кезінде жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар ұрланған КАМАЗ әскери көлігін қоршауды зақымдау үшін пайдалануға тырысты. ПД ғимаратына шабуыл 04:00-ге дейін жалғасты, содан кейін тәртіпсіздіктерге қатысушылар қашып кетті. Қылмыстық істі тергеу барысында жаппай тәртіпсіздіктер мен мемлекеттік әкімшілік ғимараттарға шабуыл жасау фактілері бойынша 05.01.2022 ж. сағат 15:20 шамасында Төле би көшесі бойында болып жатқан жаппай тәртіпсіздіктерге қатыса отырып, Қарасай батыр көшесі, 109 мекенжайында орналасқан Алмалы ауданы ПБ-ға шабуыл жасай бастағаны анықталды. Өз кезегінде Бакиев бақылау-өткізу пунктіне бірінші болып келіп, кіреберіс есікті бірнеше рет тепкілеп, оны бұзып, БӨП үй-жайына заңсыз кіріп, содан кейін ПБ қақпасын бірнеше рет тепкілеп, қоршауға көтеріліп, Пб аумағына кіруге тырысты. Сонымен қатар, Орынғазы жерден тастарды алып, оларды ПБ фронт-офисіне қарай лақтырып, фронт-офис ғимаратына кіріп кетті, бірақ бұдан әрі УП аумағына ене алмады. Ғимараттар мен құрылыстарға жасалған шабуылды тойтару мақсатында ПБ қызметкерлері өздерінің қызметтік міндеттерін атқара отырып, атыс қаруын қолданды, нәтижесінде Бакиев пен Орынғазы жарақат алып, ауруханаға жеткізілді. Күдіктілер Бакиев пен Орынғазының іс-әрекеттері ҚР ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу; ғимараттарға, құрылыстарға, қатынас және байланыс құралдарына шабуыл жасау немесе оларды басып алу) бойынша сараланған. 23.08.2023 қылмыстық іс айыптау актісімен Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі МАС-қа жіберілді. Сағат 23:30-да Масанчи көшесіндегі № 2 ғимараттың шығыс жағында газ маскасын киген адам атыс қаруынан атуды бастады. Осы уақытта 200-ге жуық наразылық білдіруші ПД жанында орналасқан медициналық орталықтың жанында жинала берді. Жиналғандар жеке бронды қорғаныс құралдарын, белсенді қорғаныс құралдарын және әскери киімдерді киіп алды. Бұл топты ПД қызметкерлері жеңіл шу гранаталарын қолдану арқылы ығыстырды. Полицейлердің тәртіпсіздіктерге қатысушылармен қақтығыстары қаланың әр түкпірінде өтті. 5-6 қаңтарға қараған түні бетперде киген адамдар ерекше қатыгездікпен ұрған патрульдік полиция полкінің инспекторы А. Байысбаевтың әңгімесінен: «Мен ол жерде өлемін деп ойладым. Бұл адамдарда аяушылық болған жоқ. Сол кезде бір адам: «Оны ұрмаңдар» деп айқайлап, шетке алып шықты. Онда ол маған: «Кет, олар өлтіреді» деді. Бізде қару жоқ, тек қалқан мен каска болды. Біз бейбіт тұрғындарға қарсы қару қолданған жоқпыз және қолданбаймыз, сондықтан бізде қарулар болған жоқ». Талдықорғанда 5 қаңтарда сағат 00:34–те алаңға МҮ-ден аппаратура-микрофон, дыбыс күшейткіш құрылғы шығарылды. Жиналғандар алдында облыс әкімі Қ. Бозымбаев сөз сөйледі. Наразылық білдірушілер талап қойды: бұрын ұсталған азаматтарды босату. Түнгі сағат 15-те алаңға автобуспен бұрын ұсталған 15 белсенді әкелінді. Жиналғандар алшақтай бастады, сағат 02:00-ге дейін алаңда 2400-ге жуық адам қалды, олардың 600-ге жуығы Назарбаев даңғылындағы Батыс шеңберге қарай бет алды. Сағат 02:45-те олар «Qazaq Oil» станциясының маңында Жансүгіров көшесін Үштөбе және Жалайыри даңғылдарын Алматы бағытында жауып, Жансүгіров көшесінің жанына жиналды. Бұл учаскеде оларға тағы 20 адам қосылды. Сағат 03:40-та ПД жеке құрамы Батыс айналмаға келді. Полиция қызметкерлері 86 белсендіні ұстап алып, Талдықорған ПБ-ға жеткізді. Жиналғандардың бір бөлігі қашып кетті. Сағат 07:00-де жедел штабта «Гонг» жоспарын қолданысқа енгізу туралы шешім қабылданды. Сағат 07:30-да Талдықорған ҚП ғимаратының алдына 40-қа жуық адам жиналып, бұрын ұсталғандарды босатуды талап етті. Сағат 09:30-да облыстық ПД бастығы жедел штаб құрды. БШ мүшелері мен Департамент бөлімшелерінің бастықтарына қоғамдық тәртіпті сақтау бойынша дайындалу, Талдықорғанға кіреберісте блокбекеттер қою және маңызды нысандарды күзету туралы нұсқау берілді. Сағат 12:00-де ПД бастығы және департамент аппаратының 50-ден астам қызметкері қаланың орталық алаңына келді. Сағат 12:30-да 100-ге жуық адам ПБ ғимаратының алдына жиналып, рұқсат етілмеген митинг үшін ұсталғандарды босату туралы талаптарын айтты. Осы уақытта Талдықорған маңындағы Еркін ауылының әкімдігі ғимаратының алдына осындай талаптары бар 300-ге жуық адам жиналды. 13:14-те Орталық алаңға 5514 Ұлттық ұланның әскери қызметшілері, 13:20-да десанттық-шабуылдау бригадасының жауынгерлері келді. Қалалық полиция басқармасының жанына үш БТР қойылды. 13:56-да наразылық білдірушілер арнайы техника мен БТР-дің өтуіне кедергі келтіріп, жолды жауып тастай бастады. Сағат 14:00-де орталық алаңға 30-ға жуық адам жиналды. Мәдениет үйіне қарама-қарсы әскер қойылған. Сағат 14:25-те Назарбаев даңғылы мен Балпық би көшесінің қиылысында 100-ге жуық адам жиналды. Тұтқындаулар дереу басталды. Сағат 14:27-де Абылай хан көшесі мен Назарбаев даңғылының қиылысында «Сказка» кафесінің жанында 200 адам жиналды. Сонымен қатар, Назарбаев даңғылы мен Абай көшесінің қиылысы жағынан 400-ден астам адам орталық алаңға, ал алаңда 150-ге жуық адам Абай көшесіндегі Талдықорған ПБ-ға қарай жылжыды. 250 адамнан тұратын ереуілшілердің тағы бір тобы сол жерге барды. Сағат 14:37-де Абай мен Төлебаев көшелерінің қиылысында ЖӘАЖ жауынгерлері қойылды. Десанттық-шабуыл бригадасы да сол жерге жіберілді. 14:43-те тәртіпсіздіктер мен қауіпсіздік күштері арасында төбелес басталды. ПД бастығының нұсқауы бойынша наразылық білдірушілер алаңға қарай ығыстырыла бастады. Ұстау басталды. Сағат 14:51-де бүлікшілер алаңға қарама-қарсы жұқпалы аурулар ауруханасының жанына жиналды. Сол жерде 5514 ә/б 75 әскери қызметшісі болды. Сағат 15:04-те қауіпсіздік қызметкерлері жарық-шу гранаталарын қолдануға мәжбүр болды, содан кейін наразылық білдірушілер Абай көшесі бойымен қалалық әкімдік пен Орталық саябақ бағытында тарады. Олар үш топқа бөлінді: саябаққа 350-ге жуық адам, орталық алаңға – 450-ге жуық, облыс әкімдігіне – 200-ге жуық адам жол тартты. Түрлі учаскеде наразылық білдірушілер мен полиция қызметкерлері, әскери қызметкерлер арасында қақтығыстар болды. Қауіпсіздік күштері ереуілшілерді ығыстыру үшін жеңіл шу гранаталарын қолданды. Шамамен бір уақытта, сағат 15:13-тен 15:18-ге дейін адамдар тобы алаңға жинала бастады – шамамен 150 адам және МҮ маңында – шамамен 100. Орталық саябақтың бойындағы қоршаудан наразылық білдірушілер қабырғаларды сындырып, кірпішті жұлып алып, оларды кішкене бөліктерге бөліп, қалталарына салды. Абай көшесі – Назарбаев даңғылының (орталық саябақ) қиылысында 125 адам жол бөлігін жауып тастады. 5514 ә/б әскери қызметшілерінің күшімен оларды орталық алаңға қарай ығыстыру басталды. Жарық шу гранаталары қолданылды. Сағат 15:27-де алаң наразылық білдірушілерден тазартылып, Абылай хан көшесі бойындағы автокөлік қозғалысы қалпына келтірілді. Бірнеше минуттан кейін облыс әкімдігінің жанында 10 адамнан тұратын топ пен 5514 ә/б әскери қызметшілері арасында қақтығыс басталды. Қауіпсіздік күштері жеңіл шу гранаталары мен көзден жас ағызатын газды қолдануға мәжбүр болды. «Сказка» кафесінің жанында бүлікшілер ПБ қызметкерлері мен әскери қызметшілерді кірпішпен атқылай бастады. Жаппай тәртіпсіздіктер басталады. Олардың қатысушылары мен қауіпсіздік күштері арасындағы қақтығыстар қаланың түрлі жерлерінде болды. Полиция мен әскери қызметшілер жарық шу гранаталары мен су атқыштарды қолданды. Наразылық білдірушілердің саны жиналу нүктесіне байланысты 100-ден 350 адамға дейін болды. Сағат 16:23-те фонтанның алдында тәртіпсіздікке қатысушылар ПБ-ның 50-ге жуық қызметкерін қоршауға алып, оларды таспен атқылай бастады. Полицейлер шайқасып, бүлікшілерді Абай көшесіне қарай ығыстыра алды. Осы уақытта ереуілшілер мен облыстық әкімдік жанындағы ҚБ қызметкерлері арасында қақтығыс басталды. Наразылық білдірушілер қауіпсіздік қызметкерлерін таспен атты. Жаппай тәртіпсіздіктер барысында Ұлттық ұланның қатардағы жауынгері А. Аманов көліктің соғылуынан алған бас жарақатынан қаза тапты. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: А.Аманов, 29.05.2003 ж. т., жедел мақсаттағы екінші ротаның аға маманы (гранатометші ст.) ә/б 5514 (Талдықорған). 2021 жылдың маусым айында Қарағанды облысының Қорғаныс істері департаментінен шақырылды. Жетісу облысы ПД қаза болу фактісі бойынша ҚК 99-бабының 2-бөлігі 7, 9, 15-тармақтары бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізілді (төтенше жағдай кезінде немесе жаппай тәртіпсіздіктер кезінде адамдар тобы жасаған кісі өлтіру). 11.09.2023 сотқа дейінгі тергеп-тексеру мерзімдері осы қылмысты жасаған адамды анықтамауға байланысты ҚІЖК-нің 1-тармағының 45-бабының 7-бөлігінің негізінде тоқтатылды. Сағат 16:32-де бір топ бүлікші әкімдік ғимаратына басып кірді. Сағат 16:40-та Талдықорған ҚП ғимаратын қорғау бойынша «Камал» жоспары жарияланды. Алаңда наразылық білдірушілер саны артты. Сағат 16:45-те Мәдениет үйінің жанында жиналғандар Алматы облысы әкімінің орынбасары Л.Тұрлашовты ұрып-соғып, кейін оны МҮ ғимаратына апарды. Осы уақытта бүлікшілер облыс әкімдігінің ғимаратын қирата бастады. Алаңға соққыға жығылған Тұрлашов шығарылды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Л.Тұрлашовтың айғақтарына сәйкес, ол азаматтарды тыныштандыру үшін әкімдік алдындағы алаңға шықты. Оның айналасына агрессивті адамдар жиналды, олар оны тартқылай бастады. Осы кезде Турлашов басынан соққы алып, жерге құлады. Оны дәл кім ұрғанын ол байқамады, өйткені соққы артқы жақтан тиген. Сотталған Б. Оразымбетовтің айғақтарына сәйкес, ол өзінің ауыл тұрғындарымен бірге алаңға митингке қатысу үшін келді және оның жаппай тәртіпсіздікке қалай айналғанын байқамады. Көпшіліктің арасында ол адамдар көп жиналып, жақындап келе жатып, әкімдік өкілін (Тұрлашов) көрді, олар заттарын тартып алды. Оразымбетов Тұрлышовтың артынан бұрын фонтанның жанынан тапқан әскери күрекпен басына бір рет соққы жасады. Одан кейін ол әкімдік өкілін жедел жәрдемге апарғанын көрді. Әкімдік алаңында зардап шеккендердің негізгі бөлігі – қоғамдық тәртіпті сақтаған әскери қызметшілер мен полиция қызметкерлері. Олардың айғақтарына сәйкес, ашуланған адамдар оларға физикалық күш қолданды, тастар, арматуралар лақтырды, қолдарымен, аяқтарымен және жерден алынған әртүрлі заттармен ұрып-тепкілеген. Бұл ретте қызметкерлер мен әскери қызметшілер күш қолданбады, тек қалқандармен, каскаларымен, жарық-шу гранаталарымен, көзден жас ағызатын газбен, су атқышпен қорғанды. Осы факт бойынша 111 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды, оның 53-і қару ұрлағаны және сақтағаны үшін, 58-і жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін. Барлығы бас бостандығынан айыруға байланысты емес түрлі жазалау шараларына сотталды. Тек бір адам 3 жыл мерзімге бас бостандығынан айырылды (өтелмеген соттылығы болған). Сағат 16:55-те наразылық білдірушілер қалалық полиция басқармасының әкімшілік ғимаратын басып алды. Тағы бір топ адам Абай көшесіне қарай Назарбаев ескерткішіне бет алды. Қолға түскен «Орал» әскери автомашинасының көмегімен олар ескерткішті бұзуға тырысты. Сағат 17:00-де облыстық ПД ғимаратын қорғау бойынша «Камал» жоспары жарияланды. Осы уақытта наразылық білдірушілер ескерткішке бірнеше кабель мен шлангтарды байлап, құлатты. Ереуілшілер саны 5000-ға жетті. «Орал» арнайы машинасымен демонстранттар Талдықорған ПБ ғимаратына бет алды. Сағат 17:43-те БШБ әскери қызметшілері позицияларынан кетіп, саны 7000-ға жеткен наразылық білдірушілер басқару ғимаратына басып кірді. Онда олар бүлік жасады, мүлікті жойды, атыс қаруын басып алды, бірінші және үшінші қабаттардағы кабинеттерді, сондай-ақ аулада тұрған екі машинаны өртеді. Сағат 17:50-де облыстық ПД жеке құрамы «Камал» жоспарына сәйкес автоматты және табельдік қарумен қаруланған 50 қызметкер ПД ғимаратының қабаттарында және фойеде болды. Сондай-ақ, фойеде 37 БШБ әскери қызметшісі қорғаныс қызметін атқарды. Сағат 18:00-де департаменттегі барлық жеке құрамды эвакуациялау туралы облыс ПД бастығы С. Қүдебаевтың командасы келіп түсті. Осы уақытта бірнеше адам ғимаратқа кіріп, мүлікке зақым келтірді, қару-жарақ қоймасының қабырғасын бұзып, аумақта орналасқан қызметтік көлікті өртеп жіберді. Сағат 18:30-да бір топ бүлікші облыстық ҰҚКД қақпасын бұзып, ғимаратқа кіруге тырысты. Сағат 19:00-де 30-50 адамнан тұратын топ Жансүгіров көшесіндегі «Nur Otan» партиясының ғимаратына кіріп, мүлікті бүлдіріп, үшінші қабатты өртеп жіберді. 22:00-ден 01:00-ге дейін Талдықорған ҚП және Алматы облысы ПД қызметкерлері тастап кеткен ғимараттардан қару-жарақ, оқ-дәрілер мен мүлік ұрланған. Кейіннен тонау басталды, ол 6 қаңтарда сағат 06:00-ге дейін жалғасты. Ақтөбеде сағат 12:40-тан 16:00-ге дейін алаңға 3000-ға жуық адам жиналды. Олар бүкіл үкімет пен елбасының отставкаға кетуін, сондай-ақ азық-түлік бағасының төмендеуін және т.б. талап етті. Наразылық акциясына қатысушылар облыс әкімдігінің ғимаратын күштеп басып алуға алғашқы әрекетін жасады. Оларды ығыстыру үшін полиция қызметкерлері жарық-шу гранаталарын, көзден жас ағызатын газды, сорғы қаруын қолданды. Бұған жауап ретінде бүлікшілер қауіпсіздік күштеріне тас лақтыра бастады, қалқандарын теуіп, әкімдіктің терезелерін сындырып, Молотов коктейльдерін лақтыра бастады. Сағат 17:30-ға дейін алаңдағы жағдай біртіндеп тұрақтана бастады, полицейлер шегініп, әкімдіктің басты кіреберісінің алдында қоршау тұрғызды. Ақтөбе әкімі тағы да келіссөздерге шығып, жиналғандардан тарауды өтінді. Осы кезде 200-ге жуық адам әкімдік ғимаратына тағы да кіруге тырысты. Осы уақытта МКҚБ-ның 40-қа жуық қызметкері қалды, олар есіктерін жауып, ғимаратқа бүлікшілердің кіруіне жол бермеу үшін шаралар қабылдады. Көпшілік саны бойынша артықшылығын пайдаланып, негізгі кіреберістің есіктерін бұзып, бөлмеге кірді. Сағат 18:30-да әкімдік ғимараты шабуылдаушылардың бақылауында болды. Сағат 18:00-де бір топ бүлікші Ақтөбе қаласының халықаралық әуежайын басып алды (әуежай ғимаратына зақым келген жоқ). ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: 05.01.2022 белгісіз тұлғалар Ақтөбе қаласының халықаралық әуежайының кіреберісінде болған кезде аталған әуежайдың директоры Д.Малиевке әуе кемелерінің ұшуы мен ұшып келуін тоқтата тұру туралы талаптар қойды. Анықталмаған адамдардың қылмыстық әрекеттерінің нәтижесінде әуежайдың қызметі тоқтатылды. 09.01.2022 бұл факт ҚК 269-бабының 2-бөлігі 1-тармағы бойынша СДТБТ-да тіркелді (әуежайды басып алу фактісі бойынша) және сотқа дейінгі тергеу басталды. Жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізу барысында ҚІЖК-нің 128-бабы тәртібінде Н. Шаккузов, М.Жұмабек және Е. Қосыбаев анықталып, ұсталды. Ұсталғандардан басып алу мақсаты болған жоқ, өйткені барлық қала бойынша әуежайлар жабылып, олар Ақтөбе әуежайының қызметін тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл талап облыс әкімдігі ғимаратының алдындағы көпшіліктен туындады. Әуежайды басып алу барысында күдіктілер тарапынан бүліктер мен зорлық-зомбылық әрекеттері (мүліктің бүлінуі, азаматтарға, қызметкерлерге және т.б. физикалық зиян келтіру) байқалмады. Іс бойынша залал 1 672 250 теңге деп бағаланып (әуежай жұмысының тоқтап қалғаны үшін шығын сомасы, алты рейс тоқтатылды), толық өтелді. Тергеу нәтижелері бойынша күдіктілермен кінәсін мойындау туралы мәміле нысанында іс жүргізу келісімі жасалды. Ақтөбе қаласы сотының 05.07.2022 жылғы үкімімен Қосыбаев, Шаккузов және Жұмабек ҚК-нің 269-бабы 1-бөлігі бойынша кінәлі деп танылды, оларға 3 жыл 6 ай бас бостандығын шектеу түріндегі жаза тағайындалды. Атырау облысында 5 қаңтарда сағат 00:10-да Сәтбаев даңғылымен 1000-ға жуық адам орталық көпірге қарай жылжып, автокөліктің қалыпты қозғалысына кедергі келтірді. Осыдан кейін олардың кейбіреулері үйіне кетті, ал кейбіреулері алаңға оралды. Сағат 08:00-де 40-қа жуық адам болды, олардың саны 2000-ға дейін өсті. Сағат 14:10-да наразылық білдірушілер Сәтбаев даңғылымен облыс әкімдігінің ғимаратына қарай жүрді. Ғимараттың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін УССО-ның 46 қызметкері жұмылдырылды. Сағат 14:25-те жедел штаб «Гонг» арнайы жоспарын іске қосты, әкімдікті күзетуге және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуге 250 полиция қызметкері жұмылдырылды, оның 150-і арнайы құралдармен қаруланған. Сондай-ақ, әкімдік ғимаратының алдында тосқауыл жасау үшін 5546 Ұлттық ұланның 13 әскери қызметшісі, облыстық ПД ЖӘАЖ-дың 60 жауынгері, оқу-жаттығу взводынан 17 және «Б» тобының 18 адамнан тұратын жасағы тартылды. Сағат 14:28-де 2000 адам облыс әкімдігінің алдына жиналды. Полиция қызметкерлерінің тарау туралы заңды талаптарына қарамастан, олар жанжалға итермелей бастады, қауіпсіздік қызметкерлеріне тас лақтырып, ұрып-соғып, қолдарынан қалқандар мен басқа да арнайы құралдарды жұлып алды. 14:30-да жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар әкімдік ғимаратындағы әйнектер мен есіктерді сындыра бастады. 15 минуттан кейін олар полиция қызметкерлерін әкімдікке кіруден алыстатып, ғимаратта тұрған МКҚБ-ның 46 қызметкерінен шығуды талап етті. Бұл ретте бүлікшілер полицейлерден оларға қосылуды талап етті. Сағат 15:55-те полицейлерден алынған арнайы құралдармен қаруланған наразылық білдірушілер қауіпсіздік күштерінің саптарын бұзып, оларды ұрып тастады. Жеңіл шу гранаталарын қолдану нәтиже бермеді. Демонстранттар екі топқа бөлінді. Олардың бірі Құлманов көшесімен, екіншісі облыс әкімдігінің артындағы құрылыс алаңына қарай бет алды. Тәртіпсіздікке қатысушылар тұраққа қойылған арнайы машиналар мен брондалған машиналарға зақым келтірді, сонымен қатар оларды аударып тастауға тырысты. Сағат 16:09-да облыстық ПД УТВ жауынгерлері полиция қызметкерлерін босату үшін құрылыс алаңына «Тигр» маркалы БМ-мен барды. Олар АКМС автоматынан әуеге бірнеше ескерту оқ атты. Бірақ тәртіпсіздіктерге қатысушылар қорықпады, керісінше – УТВ жауынгерлеріне қарай жүгірді. Резеңке таяқшамен жүгіріп келе жатқан бүлікші Е.Ещановтың бағытында жерге ескерту атылды, алайда оқ рикошетпен басқа наразылық білдіруші А. Берекеновке тиді, ол сол жерде қаза болды. Пікірлес адамның өлімі бүлікшілерді тоқтата алмады – олар шабуылын жалғастырды. Сағат 16:17-де Р. Әбішев оқу-жаттығу взводының командирі Н.Амантаевқа шабуыл жасап, оның АКМС табельдік автоматын иемденіп, қаруын бағыттап, оқ атты. Алайда автомат атылмай қалды – автоматта оқ-дәрілер таусылған. Осы уақытта жүгіріп келген О. Айсин Пмантаевтан сапер иық пышағын алып, оны желке аймағына екі рет ұрды (денсаулығына жеңіл зиян келтірді). Сағат 16:30-да орталық көпірде болған тәртіпсіздіктерге қатысушылар 5546 ә/б қатардағы жауынгер Д.Ешімовті ұрып, оны көпірден құлатып жіберді. ҚР Бас прокурорының Мәжілістегі 14.03.2022 жылғы баяндамасынан: «Акцияның түпкі мақсаты билікті күшпен басып алу болды. Мұндай әрекеттер терроризм актісі ретінде қарастырылады. Көшедегі зорлық-зомбылықты тоқтату және азаматтардың өмірін қорғау үшін құқық қорғау және арнайы органдардың қызметкерлері қару қолдануға мәжбүр болды. Мен олардың қару қолдануға мәжбүр болғанын тағы бір рет атап өткім келеді. Бұл құқық қорғау қызметі, Ұлттық ұлан, әскери қызмет және терроризмге қарсы іс-қимыл туралы заңдарда тікелей көзделген. Бұл, сондай-ақ, осындай дағдарыс жағдайларына арналған күш органдарының арнайы жоспарларымен реттеледі». Сағат 16:50-де бүлікшілердің бір бөлігі орталық алаңға оралды, олардың саны 1000-нан аспады. Кейіннен терроризмге қарсы операцияны жүргізу кезінде Атырау қаласының ПБ-на 600-ден астам адам жеткізілді, оның 433-і әкімлішілік жауапкершілікке тартылды. Атырау облысында қаңтар оқиғасы салдарынан 1 адам қаза тапты. 28 әскери қызметкер мен 56 полиция қызметкері дене жарақатын алды. Қызметтік қарудың бес данасы ұрланған. Өскеменде 5 қаңтарда сағат 08:00-де қаланың орталық алаңында қоғамдық тәртіпті сақтауға 812 қызметкер мен әскери қызметші жұмылды. ҚР Ұлттық ұланының «Бүркіт» жедел топтары мен ШҚО ПД қызметкерлері облыс әкімдігінің ішкі ауласында орналасты. Сағат 11:27-ден бастап Орталық алаңға алғашқы наразылық білдірушілер жинала бастады. Сағат 12:34-те ПД ЖӘАЖ 60 белсендіні ұстап алып, оларды қаланың ПБ-на жеткізді. Сондай-ақ, ұстаулар орталық базар ауданында өтті: ҚДТ жақтаушылары Б.Қапаев, Р. Нұрқанов Үлбі полиция бөліміне жеткізілді. Түстен кейін алаңда 60 адам болды. Тағы 40 адам Forte Bank ғимаратының алдына жиналды, оларды ЖӘАЖ жауынгерлері ұстады. Сағат 13:20-да алаңға полиция қызметкерлері мен ЖӘАЖ жауынгерлері арасынан қосымша күш келді. ПБ ППБ және ПД ППБ қызметкерлері орталық алаңға кірме жолдардағы қозғалысты тоқтатты. Наразылық білдірушілер саны 250-ге дейін өсті. Сағат 13:37- де алаңға ШҚО ПД басшылығы, бірнеше минуттан кейін қала әкімі мен прокуратура қызметкерлері келді. Жағдай қиындаған жағдайға дайындық үшін Ұлттық ұланның 5518 ә/б жеке құрамымен күшейтілді. Әкім мен прокурорлар жиналғандармен әңгімелесіп жатқанда, олардың саны 500-ге дейін өсті. Бір сағаттан кейін 700 адам болды. Көпшілік агрессивті әрекет ете бастады. Демонстранттар қауіпсіздік күштерінің қалқандарын тепкілеп, бұрыш баллондарын қолданды. Облыстық ПД бастығы заңсыз әрекеттердің жолын кесу туралы бұйрық берді. Полицейлер көзден жас ағызатын және жарық шу гранаталарын қолданып, ереуілшілерді ығыстыра бастады. Қақтығыстар басталды. Наразылық білдірушілер саны 1000-ға жетті. Сағат 16:06-да ШҚО ПД бастығы су ағызатын машинаны қоршау тобына бағыттау туралы бұйрық берді (қолданусыз). Сағат 16:57-де орталық алаңға 6699 Ұлттық ұланның жедел резерві – 150 әскери қызметші мен 13 техника келді. 17:00-ге дейін митингіге қатысушылар саны 1500-ге дейін өсті. Жаңа наразылық білдірушілердің келуін болдырмау үшін әскери қызметшілер Нұрмағамбетов көшесінің жағынан Пермитин көшесінің бағытына қоршау қойды. Наразылық акциясына қатысушылар олардың жолын кесуге тырысып, әскери қызметшілерге шабуыл жасады. ЖӘАЖ күзетшілері мен жауынгерлері жауап ретінде шу мен көзден жас ағызатын гранаталарды қолданды. 18:50-ге қарай көпшілік 2000-ға дейін өсті. Олар Қазақстан көшесі бойымен Ертіс өзені арқылы өтетін көпір бағытына қарай жылжып, «Бәйтерек» айналма жолындағы қозғалысты жауып тастады. Сағат 19:00-де ауданға 3477 НГ әскери қызметшілері – 155 адам, 10 техника келді. Жеке құрамға арналған 400 қол жарықдиодты гранаталарды ШҚО ПД от арттехқару қоймасынан жеткізу ұйымдастырылды. 19:23-те көпшілік «Император» сауда орталығына қарай жылжып, Үлбі өзені арқылы өтетін көпірге қарай бет алды, кейінірек оны жауып тастады. Сағат 19:44-те ШҚО ПД бастығы «Гонг» арнайы жедел жоспарын енгізді. ШҚО ПД әкімшілік ғимараттарында «Камал» арнайы жедел жоспары енгізіліп, ғимараттарды қорғау күшейтілді. Сағат 19:50-де демонстранттар тағы да орталық алаңға бет алды. ШҚО ПД басшылығы бұғаттау бойынша күштер мен құралдарды көшіру туралы шешім қабылдады. Сағат 20:05-те ереуілшілер қоршауды бұзып, Ахуалдық орталық ғимаратының оң қапталынан жеке топтармен кіруге тырысты. Бұл әрекетті жеңіл шу гранаталарын қолданған полиция қызметкерлері тоқтатты. Сағат 20:10-да бүлікшілер алдын-ала дайындалған баспалдақтар мен пиротехникалық құралдарды қолдана отырып, ғимараттың артқы жағынан облыс әкімдігін басып алуға тырысты. Полиция қызметкерлері жарық пен көзден жас ағызатын гранаталарды қолданып, бұл әрекетті тоқтатты. Тойтарысқа тап болғаннан кейін 600-ге жуық демонстрант Горький көшесі арқылы әкімдікке қарай бет алып, жол бойында Halyk Bank ғимаратына (терезелер, қоршаулар) және тұраққа қойылған көліктерге зақым келтірді. Олар қызметтік «Газель» базасындағы шағын жедел әрекет ету орталығын басып алып, өртеп жіберді. Банк ғимаратының қаптамасын сындырып, фарфордан жасалған тастан жасалған бұйымдарды, таяқшалар мен Молотов коктейльдерін пайдаланып, бүлікшілер облыс әкімдігіне кіруге тырысты. ЖӘАЖ қызметкерлерінің күшімен шабуылға тойтарыс берілді. ҚР БП ЖПБ бастығының орынбасары Е. Килымжановтың 16.08.2022 жылғы баяндамасынан: «Сол күндері Алматы, Шымкент қалаларында, Ақтөбе, Атырау, Алматы, Жамбыл, Қызылорда және ШҚО-да қарулы қылмыскерлер стратегиялық мемлекеттік және азаматтық нысандарды мақсатты түрде басып алып, жойды. Оның ішінде әкімдіктер, әуежайлар, полиция ғимараттары, ҰҚКД, телевизия және байланыс, сондай-ақ сауда үйлері, қару-жарақ дүкендері және азаматтардың өзге де мүліктері болды. Демонстрациялық ұрып-соғу, тонау және кісі өлтіру кеңінен қолданылды. Бұл әрекеттердің мақсаты көшелерде дүрбелең тудыру, қылмыскерлердің жолына түскен адамдарды қорқыту, бүкіл халық арасында қорқыныш тудыру, жалған ақпарат тарату арқылы елдегі жағдайды тұрақсыздандыруға қол жеткізу болды. Бүлікке қатысушылар полиция қызметкерлеріне, әскери қызметшілерге және қарапайым азаматтарға шабуыл жасады, жолдарды жауып тастады, Көлік құралдарын өртеп жіберді, адамдарды тәртіпсіздіктерге қауіп төндірді, тонау, тонау, ұрлық және зорлық-зомбылық жасады. Қылмыскерлер қару-жарақ дүкендерін тонап, ұрланған қарудың көмегімен қауіпсіздік камераларын жойды». Бүлікшілер қоршау тобын бұзуға тырысты. Алайда полицияның қосымша күштері оны наразылық білдірушілер тобына қарсы автобус қою арқылы күшейте алды. Сағат 21:05-те ШҚО ПД қару-жарақ қоймасынан ЖӘАЖ жеке құрамына оқ-дәрілер мен арнайы қаруды қосымша жеткізу ұйымдастырылды. Бүлікшілердің шабуылына тойтарыс беру нәтижесінде 31 полиция қызметкері мен 8 әскери қызметкер түрлі ауырлықтағы жарақаттар алды. ІІО қызметтік көлігінің бес данасы, Ұлттық ұлан техникасының төрт данасы бүлінді. Сағат 21:15-те қалыптасқан жағдайды ескере отырып, ШҚО ПД бастығы жауынгерлік қаруды әуеге атуға және аса қажет болған жағдайда аяқтан атуға бұйрық берді. 22:36-да көпшілік Қазақстан көшесіндегі Sulpak дүкенінің қаптамасын сындыра бастады. Бүлікшілер тобы Әуезов даңғылындағы пиротехника дүңгіршегіне және Жібек Жолы көшесіндегі Magnum дүкеніне кіруге тырысты. 23:19-да тәртіпсіздікке қатысушылар Қазақстан көшесі, 70 мекенжайы бойынша «Бекет-2» стационарлық полиция бекетін өртеп жіберді. Сағат 23:30-да ТЖД Өрт сөндіру күштерімен өрт оқшауланды. Бүлікшілердің құқықтық тәртіп күштерімен белсенді қақтығыстары жалғасты. Семейде 5 қаңтарда таңғы сағат 8-де орталық алаңда қоғамдық тәртіпті сақтауға 547 полиция қызметкері мен әскери қызметші қойылды. Сағат 09:00-де олар алаң мен қала әкімдігінің периметрін қоршады. Сағат 09:47-де ҚДТ жақтаушысы Д.Мұхажанов мекенжайдан ұсталды. Ол Семей қаласының Затон полиция бөліміне жеткізілді. Сағат 11:30-да үйден шыққан кезінде ҚДТ жақтаушысы Н. Сембаев ұсталды. Ол Семей қаласының Әуезов полиция бөліміне жеткізілді. Сағат 11:35-те «Сары Арқа» мейрамханасының алдына 50 адам жиналды. Бұл жерде әкімдік пен прокуратура өкілдері болды. 15 минуттан кейін жиналғандар саны 100 адамға дейін өсті. Полицейлердің патрульдік экипажының түсіндіруіне құлақ аспай, олар Мұхаметханов көшесімен алаңға қарай жүрді. Сағат 12:09-да қаланың орталық көшелерінде 100-ге жуық адам шеруді бастады. Сағат 12:15-те Семей қаласы ПБ жеке құрамы (150 адам) әкімдік ғимаратын қоршауға, соққыға қарсы қалқандарсыз қойылды. «Егоза» тікенді сымы орналастырылды. Алаңға жақындағанда 84 адам ұсталды. Тағы 50 демонстрант шашырады, бірақ орталық көшелерде болуын жалғасты. Сағат 13: 00-де «Спартак» стадионына 2000-ға жуық адам жиналды. Сағат 16:10-да митингіге шыққандар Абай көшесіндегі көлік қозғалысын жауып, орталық алаңға бет алды. Жеке қорғаныс құралдарын киген 60 полиция қызметкері мен ЖӘАЖ-дың 50 жауынгері Абай театрының алаңын жауып тастады. Сағат 16:20-да наразылар орталық алаңға өтіп, қала әкімдігіне қарай бет алды. Қалалық ПБ басшысы Ахметжанов наразылық білдірушілерді тоқтатып, олардың талаптарын тыңдады. Сағат 16:29-да бүлікшілер полиция қызметкерлеріне шабуыл жасамақ болды. ЖӘАЖ бөлімшесі жауап ретінде көзден жас ағызатын және жарық шу гранаталарын қолданды. 16:46-да митингке қала әкімі шықты. 17:30-да наразылық білдірушілер саны 3000-ға жетті. Олар мезгіл-мезгіл полиция қызметкерлеріне шабуыл жасауға тырысты. Сағат 19:00-ге дейін ҰҚК ШҚ 68 әскери қызметшісімен күшейтілді. Митингілер қауіпсіздік күштерін тепкілей бастады және олардан таяқтарды, арматуралар мен тастарды пайдаланып қорғаныс құралдарын ала бастады. ЖӘАЖ жауынгерлері жеңіл шу гранаталарын қолданды, атыс басталды (60-тан астам оқ атылды). Жеке құрамнан 121 адам әртүрлі дене жарақаттарын алды. Сағат 19:40-та бүлікшілер ЖӘАЖ қызметкерлерінің арасынан қорғанысты бұзып, Семей әкімдігіне екінші рет кірді. ШҚО ПД басшылығының нұсқауы бойынша Ұлттық ұланның арнайы техникасы мен су атқыш машинасы оларды басып алмау үшін оқиға орнынан әкетілді. Қалалық БП басшысы жеке құрамға топтасып, басқару ғимаратына келуді бұйырды. Осы уақытқа дейін демонстранттар қызметтік көліктің 12 бірлігін құлатып, бүлдірді. Сағат 20:00-де Семей ПБ басшылығы «Камал» арнайы жедел жоспарын енгізді, жеке құрам табельдік қарумен қаруланды. Сағат 20:30-да наразылық білдірушілер төңкерілген қызметтік көліктерден баррикада ұйымдастырды. Бес демонстрант Ұлттық ұланның 5511 ә/б «Тигр» арнайы автокөлігін оталдырып, оны басқара отырып, орталық алаңнан жолға шықты. 10 минуттан кейін қауіпсіздік қызметкерлері «Тигрды» қайтарып алды. Ресми түрде: А. Жолатов пен Р. Барахоев ҚК 272-бабының 2-бөлігі (зорлық-зомбылықпен, бүліктермен, өрттермен, қиратулармен, мүліктің жойылуымен, жойылуымен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен, оның ішінде алынған құралдарды пайдалана отырып, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, 200-бабының 2-бөлігі (Алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобының ұрлау мақсатынсыз автомобильді немесе өзге де көлік құралын құқыққа сыйымсыз иемденуі; бірнеше рет; өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес зорлық-зомбылықты қолдану арқылы немесе осындай зорлық-зомбылықты қолдану қаупімен) бойынша бойынша күдікті болды. 25.08.2022 Семей қаласының соты оларды кінәлі деп танып, 4 жылға бас бостандығынан айырды. 20:51-де наразылық білдірушілер әкімдікке кіріп, таңертеңге дейін жалғасқан бүлік ұйымдастырды. Таразда 5 қаңтарда сағат 00:15-те Қонаев көшесіндегі 2000 адамнан тұратын топ Жамбыл облысы әкімдігінің ғимаратына келді. Олардың көпшілігі мас күйінде болды. Өңірдік ПД бастығының өкімімен «Камал» жоспары жарияланды, облыстық әкімдіктің күзетіне 5513 Ұлттық ұланның әскери қызметшілер резервінен 80 адам жұмылдырылды. Сағат 00:20-дан 00:50-ге дейін ереуілшілер әкімдік ғимаратына екі рет кіруге тырысты. Екі әрекетті де полиция қызметкерлері мен келген қосымша күштер тоқтатты. Бүлікшілер қоршауда тұрған полицейлерге шабуыл жасады, полицейлер мен әскери қызметшілерге тас пен төсеніш сынықтарын лақтырды, тәртіп сақшыларын ұрды. Нәтижесінде бес полиция қызметкері, бір әскери қызметкер және бір азаматтық қызметкер зардап шекті. Түнгі уақытта облыс ПД кезекші бөліміне тәртіпсіздікке қатысушылар полиция майоры Х.Мырзақасымовға ауыр жарақат салып, одан 16 патроны бар «Макаров» тапаншасын алып кеткені туралы ақпарат келіп түсті. 01:25-те ПД бастығы «Гонг» сигналын, 01:49-да «Сирена» сигналын жариялады (ұрланған қаруды табу, қылмыскерлерді анықтау және ұстау жоспары). Сағат 02:00-де наразылар Қазыбек би көшесімен жүруді жалғастырды және Айтиев пен Қазыбек би көшелерінің қиылысында 8 патрульдік автокөлікті аударып, оның 6-сы өртенді. Сағат 04:05-те облыс әкімдігі ғимаратының күзетін күшейту үшін "Оңтүстік" РМҚК 367 әскери қызметшісі келіп, шабуылдаушыларды орталық алаңға қарай оттыстырды. Погромшылар Тобы шағын топтарға бөлінді. Сағат 04:45-те топтардың бірі Төле би даңғылының бойында тұрған бес автокөліктің әйнегін сындырды («Гелиос» ЖҚС және «Арай-плаза» БО). Сағат 05:00-де облыстық ПД қызметкерлері тәртіпсіздікке қатысушыларды анықтау және ұстау үшін көше сызуды бастады. Таңертеңгі сағат 10-да облыстық және қалалық әкімдіктердің күзетін күшейту үшін «Арлан» жеті броньды доңғалақты машинасы және «Оңтүстік» РМҚК 47 әскери қызметшісі келді. Сағат 11:15-те қала әкімдігінің алдына 40-қа жуық адам жиналды. Қала басшысының олармен жүргізген түсіндіру жұмыстарына қарамастан, халық тарапынан келіспеушіліктер болған жоқ. Ұстауды бастау туралы шешім қабылданды. Сағат 12:20-да екі БТР сүйемелдеуімен Ұлттық ұланның 450 жауынгері қоғамдық тәртіпті сақтау үшін облыс әкімдігіне келді. Сағат 16:30-да «Аса» ш/а-да («Қайқармет» базарының жанында) 150-ге жуық адам жиналды, содан кейін олар Момышұлы көшесімен Сейфуллин көшесіне қарай бет алып, одан әрі Рысқұлов көшесіне қарай бағанмен жүрді, ҚР әнұранын шырқап, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға белсенді шақырды. Төле би көшесіне түсіп, 200 адамға дейін артқан топ Тұрысов көшесінде орналасқан «Жеңіс» саябағына қарай жүрді. Онда оған тағы 50-ге жуық адам қосылды. Барлығы бірге Шостакович көшесімен жүріп, Рысқұлов көшесіндегі базардың жанында тоқтады. Кейін демонстранттар Сейфуллин көшесінен өтіп, Момышұлы көшесіне бұрылып, «Қайқармет» базарынан Тәуке хан көшесіне дейін өтіп, Төле би көшесіндегі Тұңғыш Президент саябағына түсті, онда оларды тағы 50-ге жуық адам күтті. Осы уақыт ішінде Б. Әбделиев «Ниссан Максима» автокөлігіндегі колоннаны сүйемелдеп, рупор арқылы халықты белсенді түрде жинауға шақырды, олар «Шал, кет!» деп айғайға басты. Біраз уақыттан кейін Д.Нұралиевтің басшылығымен 300-ге жуық адам орталық алаңға қарай жүруді жалғастырды. Онда оларға басқа демонстранттар қосылып, барлығы бірге облыс әкімдігіне қарай бет алды. Ресми түрде: Тараз қаласы сотының 09.12.2022 ж. № 2 қаулысымен Б. Әбделиевке қатысты ҚК 272-баптың 3-бөлігі бойынша (билік өкілдерінің заңды талаптарына белсенді бағынбауға және жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) рақымшылық актісі бойынша қылмыстық іс тоқтатылды. Әбделиев жазадан босатылды. 28.04.2023 жылғы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сот үкімімен Д. Нұралиев ҚК 272-б. 2-б. бойынша (зорлық-зомбылықпен, погромдармен, өртеумен, қиратумен, мүлікті жоюмен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен, оның ішінде шетелдік көздерден алынған құралдарды пайдалана отырып, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу) 4 жылға бас бостандығынан айыру жазасына сотталды, рақымшылық жасау нәтижесінде мерзім ¾ бөлікке қысқарды, түпкілікті – 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасы кесілді. Сағат 18:16-да Абай даңғылындағы 70 адамнан тұратын тағы бір топ облыс әкімдігінің алдына пикет ұйымдастырып, жолды жауып тастады. Жиналғандардың арасында тәртіпсіздікке қатысушылардың әрекеттерін басқарған қара киім мен бетперде киген адамдарды атап өтуге болады. Сағат 19:35-те әскери жедел резерв жеке құрамы арнайы құралдарды қолдана отырып, көпшілікті шағын топтарға бөліп, оларды Абай, Қазыбек би, Әйтеке би, Әйтиев көшелеріне ығыстырды. 560 әскери қызметші жұмылдырылды. Бүліктер кезінде олардан арнайы қорғаныс құралдары алынды немесе жоғалды. Сағат 22:00-де тәртіпсіздікке қатысушылар Ұлттық ұлан әскери қызметшілеріне қарсы кесу-тесу заттарын, тастарды, таяқтарды пайдаланып күш қолдана бастады. Бүлікшілердің саны жағынан артықшылығы болды. Басшылықтың бұйрығымен ұландықтар облыс әкімдігінің ауласына шегіне бастады. Заңсыз акцияларға қатысушылармен қақтығыс кезінде «Оңтүстік» РМҚК әскери қызметшілерінен 45 кевлар каскасы, үш оқ өтпейтін жилет, екі бронды жүйе, үш радиостанция тартып алынып, жоғалды. Сағат 22:15-те қарақшылар Молотов коктейльдерін қолданып, облыс әкімдігіне шабуыл жасай бастады. 15 минут бұрын мамандандырылған күзет қызметі мемлекеттік мекемесінің 45 қызметкері аулаға шыққан соң қатыгез шабуылға ұшырады. Сағат 22:30-да жиналғандар кіреберіс есіктерді сындырып, әкімдік дәлізіне кіріп кетті. Бүліктердің нәтижесінде 2, 5 және 6-қабаттар өртеніп, өрттің ауданы 7510 м2 құрады. Сағат 22:45-те бүлікшілердің қарулы бөлігі Абай көшесімен алаңға қарай, содан кейін – «Nur Otan» ХДП ЖФ ғимаратына қарай бет алды, ол да өртенді. Сағат 23:00-де топ қатардағы жауынгер Д. Меккоға шабуыл жасап, одан «ФОРТ-500 №BI-055407» қаруын тартып алды (сол күні мылтықты ПД қызметкерлері тапты). Сағат 23:30-да қолға түскен қару-жарақ пен арнайы құралдармен жиналған жұрт Тараз қаласы ПБ ғимаратына қарай бет алды. Қызылордада 5 қаңтарда сағат 08:30-да «Арай Сити Молл» СОО алдына 70-ке жуық адам жиналып, ұсталып, қала ПБ-ға жеткізілді. Барлығы сағат 11:00-ге дейін полиция қызметкерлері ұсталып, басқармаға 169 адамды жеткізді. Сағат 14:00 шамасында наразылық білдірушілерді қатардағы Ұлттық ұланның қалалық алаңынан оттыстыру жөніндегі қызметтік-жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде М. Қайсаров автокөліктің соқтығысуы салдарынан өлімге әкеп соққан жарақат алды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: М.Қайсаров, 29.01.2002 ж. т. жедел мақсаттағы батальонның жауынгерлік қамтамасыз ету ротасын қорғау РХБ взводының арнайы өңдеу бөлімшесінің маманы (газсыздандырушы), ә/б 5547 (Қызылорда). 2021 жылдың маусым айында Қарағанды облысының Қорғаныс істері департаментінен шақырылды. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. Жоғарғы Соттың ақпараты бойынша: Қызылорда облысының 29.11.2022 жылғы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының үкімімен Қ.Құдайбергенов жаппай тәртіпсіздіктерге (272-б. 2-б.), әскери қызметшінің өміріне қол сұғушылыққа (380-1-Б., 1-Т. 2-б.), 6-Б.) қатысқаны үшін кінәлі деп танылды. 17 жылға бас бостандығынан айыруға жазаланды. Терроризм актісін жасау эпизоды бойынша (255-б.4-б.) ақталды. Қызылорда облыстық сотының 06.02.2023 жылғы апелляциясымен 16 жылға және 6 айға бас бостандығынан айырылды. Куәгер А. Тұрмановтың айғақтары бойынша, 05.01.2022 «Арай Сити Молл» сауда орталығының алаңында ол КАМАЗ-ды арнайы көлігін басқарған кезде оған шабуыл жасалды. Нәтижесінде тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушылар көлікті иемденді. Тұрманов КАМАЗ-дың 30-40 км/сағ жылдамдықпен әскери бағытқа бағытталғанын, сол кезде тізгінде Құдайбергенов отырғанын көрді. Осыдан кейін куәгер басқа әскери қызметкерлермен бірге қайтыс болған Қайсаровқа көмек көрсетуге тырысты. Шымкентте 5 қаңтарда сағат 00:30-да қала әкімдігіне келген 6000-нан астам адам өзін агрессивті ұстады, полицейлерге мақсатты түрде шабуыл жасады. Құқықтық тәртіпті жабдықталған, бірақ ПД қаруланбаған 500 қызметкері, ҚР ІІМ Ұлттық ұланы 6506 ә/б 351 әскериі, ҚМ 35748 ә/б-нің 400 сарбазы эәне ҚР ҰҚК ШҚ «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының 100 сарбазы болды. Сағат 02:10-да бүлікшілер № 1 кіреберістен қала әкімдігінің ғимаратын басып алуға тырысты, бірінші қабаттың қасбеттік әйнегін және 6506 НГ әскери қызметкерлердің кіреберісіндегі күзетіне тас лақтырды. Шабуылдаушылардың көпшілігі тастармен, арматурамен, металл сынықтарымен, күректермен және пышақтармен қаруланған. Ғимаратқа кіре алмаған шабуылдаушылар ПД қызметкерлері мен әскери қызметшілерді тұраққа қарай ығыстыра бастады. Әкімдік ғимаратына кіреберісті ПД ЖӘАЖ-дың қарусыз жауынгерлері күзетуге қалды. Шабуылдаушылардың барлық әрекеті ұйымдастырылды, агрессивті сипатта болды, оларды ПД қызметкерлері мен әскери қызметкерлері келіссөздер арқылы тыныштандыруға тырысты. Нәтижесінде демонстранттар полиция қызметкерлері мен әскери қызметшілерді саябаққа (оңтүстік жағына) ығыстырып, арнайы полиция мен әскери автокөліктерді қиратып, аудара бастады, олардан арнайы құралдарды (соның ішінде планшеттер мен рацияларды), сондай-ақ каскаларды, қалқандарды, дубинкаларды және т. б. ала бастады. Көліктер аударылды, екеуі өртенді, бір ҰҚКД арнайы машинасы қатты бүлінді. Қала әкімінің орынбасары М. Исахов бүлікшілермен бейбіт келіссөздер жүргізуге, оларға жүргізіліп жатқан акцияның заңсыздығын түсіндіруге тырысты. Олардың ешқайсы Исаховтың сөзіне жауап бермеді, нәтижесінде әкімнің орынбасары соққыға жығылды. Сағат 02:30-да 80-ге жуық шабуылдаушы № 2 бүйірлік кіреберістегі қоршауды бұзып, есіктің алдыңғы әйнектерін сындырып, әкімдікті күзететін полиция қызметкерлерін ұрып-соғып, ғимаратқа кіріп, терезе әйнектерін ішінен сындырып, екінші қабаттан алтыншы қабатқа дейін кеңсе бөлмелеріне кіріп, жиһаз бен кеңсе жабдықтарын сындырды. Құжаттама көшеге лақтырылды, компьютерлік техниканың бір бөлігі ұрланды. Жедел штаб арнайы құралдар мен белсенді қорғаныс құралдарын пайдалану туралы шешім қабылдады. Сағат 02:45-те полиция мен арнайы күштердің күшімен әкімдік ғимаратынан жарылғандарды қуып шықты. Түнгі сағат үшке қарай су ағындары, жарық гранаталары және резеңке таяқшалар арқылы жасалған тойтарыстан кейін көпшілік тарады. Сағат 20:00-ге дейін әкімдік ғимаратының жанында Шымкент пен Түркістан облысының тұрғындары қайта жинала бастады. Құрылған топтар әкімдікке түрлі бағыттаан келіп, шеру барысында жолдар мен қиылыстарды жауып тастады. Бүлікшілер Қонаев гүлзары мен Тәуке хан даңғылының қиылысын «Мега Планета» СОО алдында жауып тастады. Екі жүк көлігі Төле би мен Қапал батыр көшелерінің қиылысында көлік қозғалысын тоқтатты. Бәйтереков пен Назарбаев даңғылының қиылысы жабылды. Сағат 20:30-да әкімдіктің жанына жиналғандар полиция мен әкімдік қызметкерлерін түсіндіру үшін штабтың нұсқауы бойынша келгендерге тас лақтыра бастады. Бұл агрессивті топты жарық-дыбыстық гранаталар, Көзден жас ағызатын газ, су атқыштар және «Тигр» АПМ ығыстырып тастады. Сағат 21:25-те 2000-ға жуық бүлікші әкімдікке кіріп, оны, сондай-ақ Көрме орталығы, Қазақ драма театры, «Түркістан» мәдениет үйінің ғимараттарын өртеуге тырысты. Ғимараттардың алдыңғы әйнектеріне тас лақтырылды. Өрт сөндіру машиналары үшін өрт ошақтарына жақындау орындары бұғатталды. Жергілікті тұрғындардың көліктері бар алты арнайы көлік пен тұрақ өртенді (5 көлік өртенді). Шабуылдаушыларды қауіпсіздік күштері жеңіл дыбыстық гранаталарды қолданып ығыстырды. 22:10-ға дейін тәртіпсіздіктерге қатысушылар саны 6500-ге дейін өсті. Полиция қызметкерлері мен 35748 ә/б әскери қызметшілерінің күшімен шабуылдаушылар әкімдік алаңынан ығыстырылды. Тәртіпсіздікке қатысушылар үнемі жасалатын толқын тәрізді шабуыл тактикасын қолданды – тас пен тұтанғыш қоспасы бар бөтелкелерді лақтыру екі-үш жағынан параллель жүргізілді. Бұл тактика ғимараттың қорғаныс күштерін өзара алшақтатып, жол полициясы мен әскери қызметкерлерді әбігерге салды. Шабуылдаушылардың бір бөлігі алкогольдік немесе басқа есіртетін затқа мас күйінде болды, бұл оларға қорқынышты сезінбеуге және өте қатал агрессия танытуға мүмкіндік берді. Күннің аяғында шабуылдаушылардың әрекеті нәтижесінде ел бойынша 90 адам қаза тапты. Оның ішінде ЖӘАЖ-дың 6 жауынгері, ҰҚК ШҚ-ның 1 өкілі бар. Сондай-ақ Ұлттық ұланның 100-ден астам қызметкері жарақат алды. Әкімдік ғимаратын басып алу, сондай-ақ қызметкерлердің, әскери қызметшілер мен бейбіт тұрғындардың өмірі мен денсаулығына төнген қауіп-қатерді ескере отырып, қаланың жедел штабы нысанаға атуға рұқсат берді. 6 қаңтар Бейбіт митингті белгілі бір ықпал етуші топ бүкіл елдегі тәртіпсіздіктерді қоздыратын құрал ретінде қолданғаны түсінікті болды. Өткен түн шешуші болды және заң мен тәртіп үстем болды. Біртіндеп жаппай бүлік басылып, қауіпсіздік қызметкерлері жағдайды бақылауға алды. Мемлекет басшысының төрағалығымен Ақордада Қауіпсіздік кеңесінің отырысы өтті. Талқылаудың күн тәртібіне еліміздегі жағдайды тұрақсыздандыруға тырысатын террористік және қылмыстық элементтерге қарсы күрес мәселелері кірді. Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы оқиғалардың күрделілігін айтып өтіп, бірқатар шұғыл шара қабылдау керегін мәлімдеді. Ол Қазақстанға шабуыл жасаған күштерді нағыз террористер деп атады. «Осыған байланысты біз лаңкестерге тойтарыс беру үшін оларға қарсы операция жүргізуіміз қажет. Мен террористерге қарсы штабты басқарамын. Бұзақылар жасаған террористік актінің ұйымдастырушылары – нағыз террористер. Олардың қазіргі уақытта Алматы мен басқа да қалалардағы істеп жатқан жүгенсіздігі бізге белгілі. Инфрақұрылымдарды, ең бастысы, қару-жарақ сақталған қоймаларды басып алуда. Училище курсанттарымен ұрыс жүргізіп жатыр. Қазіргі уақытта Алматының түбінде Қорғаныс министрлігінің әуе-десант бөлімшелері ұрыс жүргізуде», ― деді Қ.-Ж. Тоқаев. Президент аталған террористік топтардың, шын мәнінде, шетелде үлкен дайындықтан өткен халықаралық террористер екенін және олардың Қазақстанға жасаған шабуылын басқыншылық акті ретінде қарастыру қажет екенін айтты. «Осыған байланысты Қауіпсіздік алқасы жөніндегі Шартқа сүйене отырып, мен ҰҚШҰ мемлекеттерінің басшыларына осы террористік қауіпті еңсеру үшін Қазақстанға көмек көрсетуді сұрадым. Шын мәнінде, бұл – қауіп қана емеc, бұл – мемлекеттің тұтастығына нұқсан келтіру, азаматтарымызға шабуыл жасау. Олар менен, Мемлекет басшысы ретінде тез арада өздерін қорғауды сұрайды. Азаматтарымыздың игілігін, қауіпсіздігі мен тыныштығын ойлау – менің Конституциялық міндетім. Сондықтан ҰҚШҰ-дағы әріптестеріме білдірілген өтініш – уақытылы әрі толығымен дұрыс қабылданған шешім. Қазақстан халқы бұл шешімді қолдайтынына сенімдімін. Жұмылсақ, сөзсіз, жеңеміз. Террористік топтар ірі инфрақұрылымдық объектілерге шабуыл жасауда. Атап айтқанда, Алматы әуежайы, бес ұшақ, оның ішінде шетелдік те ұшақтар басып алынды. Өкінішке қарай, Алматы қаласына шабуыл жасалып, қиратуға және вандализмге жол берілді. Қала тұрғындары террористер мен қарақшылар шабуылының құрбанына айналды. Сондықтан біздің, оның ішінде осында қатысып отырған Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің міндеті – елімізді сыртқы қауіптен қорғау үшін барлық қажетті әрі мүмкін болған шараларды қабылдау», ― деді Қ.-Ж Тоқаев. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы өз сөзінде террористердің агрессиясына ұшыраған ел азаматтарына үндеу жасады. «Қазақстан Республикасының Президенті ретінде сіздердің өмірлеріңізді қорғау үшін барымды саламын. Бірге жеңіске жетеміз деп ойлаймын. Бұл — ел тарихындағы күрделі кезең. Бұл қалай, неге болды деген сұрақтардың жауабын анықтауға тура келеді. Бірақ бастысы, елімізді, азаматтарымызды қорғау», ― деді мемлекет басшысы. ҚР президентінің «Хабар» ТА-дағы 06.01.2022 сөзінен: «Бұл енді қауіп емес, бұл мемлекеттің тұтастығына нұқсан келтіру және ең бастысы, бұл менен мемлекет басшысы ретінде оларға шұғыл түрде көмек көрсетуімді сұрайтын азаматтарымызға жасалған шабуыл. Менің конституциялық міндетім – мен өз азаматтарымыздың әл-ауқатына, тыныштығына және қауіпсіздігіне қамқорлық жасауым керек. Сондықтан ҰҚШҰ-ға жүгіну өте орынды, уақтылы деп санаймын». Алматыда тәртіп орнату үшін терроризмге қарсы арнайы операция басталды. «Біз бірге біздің әл-ауқатымыз бен болашағымызға қауіп төндіретін терроризм мен бандитизм актілерін тоқтата аламыз. Өкінішке қарай, түбегейлі тәртіпсіздіктерді жақтаушылар қалаға үлкен зиян келтірді, тәртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін құқық қорғау органдарының заңды әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Экстремистер тонау әрекеттерін жасайды, бизнеске зиян келтіреді. Сонымен қатар, олар медицина қызметкерлерінің жұмысына кедергі келтіріп, емханалар мен ауруханаларға зиян келтіріп, бейбіт тұрғындардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіреді», — деді Алматы қаласы комендатурасының ақпарат орталығы. Комендатурадағылар тұрғындарды сабырлы болуға және құқық қорғау органдарына конституциялық тәртіп орнатуға және қоғамдық қауіпсіздікті орнатуға жәрдемдесуге шақырды. Қ.-Ж. Тоқаев бірқатар тағайындау өткізді. Президент Жарлығымен Қ. Мәсімов ҚР ҰҚК төрағасы қызметінен босатылды. ҰҚК-нің жаңа басшысы бұрын Мемлекеттік күзет қызметін басқарған Е.Сағымбаев болды. Президент стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттіктің басшысын ауыстырды – оған дейін Ұлттық экономика министрлігін басқарған А. Ирғалиев болды. Бұрын агенттікті басқарған Қ. Келімбетов мемлекет басшысының жарлығымен қызметінен босатылды. ҚР Мемлекеттік күзет қызметі бастығының орынбасары – ерекше мақсаттағы күштер қолбасшысының міндетін атқарушы А. Омарбеков болды. Ұлттық және қор биржасынан басқа барлық банктердің жұмысы уақытша тоқтатылды. 25 жолаушы және 120 жүк пойызының қозғалысы тоқтатылды. «Қазақстан темір жолы» ҰК қазақстандықтарға билеттер үшін ақшаны қайтаруды бастады. 6 қаңтар күні таңертең 5321 билет үшін 24 млн 488 мың теңге қайтарылды. Он пойыз жолда тоқтап қалды. Жолаушыларды межелі жерлерге жеткізу мүмкін болмады, олар уақытша станцияларға орналастырылды және тамақ пен сумен қамтамасыз етілді. Республикадағы жаппай тәртіпсіздіктер аясында бірқатар әуекомпаниялар Қазақстанға рейстерді тоқтатты. Сауда желілері одағы Алматыда тонаушылардың әрекетіне байланысты бөлшек саудагерлерге келтірілген залал бойынша алдын ала деректерді ұсынды, ол шамамен 26 млрд теңгеге жетті. Осы уақытта Маңғыстау облысында митингілер мен жолдардың жабылуы жалғасты. Наразылық білдірушілердің саны шамамен 20 000 адам болды. 34-ші ш/а «Маңғыстау арена» СК жанында 150-ге жуық адам қоршап тұрды, спорт кешенінің ішінде 700 әскери қызметші болды. Алматыда 6 қаңтарда қалалық полиция департаментінің қоршауы жалғасты. Сағат 01:30-да Масанчи көшесі жағынан бұрынғы «Целинный» кинотеатрының қоршауы бойымен наразылық білдірушілердің бірі қаланың № 1 ПД ғимаратына қарай оқ жаудыра бастады. Ол жараланды, содан кейін екінші шабуылшы автоматын алып, атуды жалғастырды. Жаралыларды қосалқы адамдар алып кетті. Сағат 02:00-де КАМАЗ-дағы онға жуық наразылық білдіруші № 2 ғимараттың қақпасын тағы бір рет соғуға тырысты. ПД қызметкерлері қаруды қолдана отырып, көлікті тоқтата алды. 10-15 минуттан кейін шабуылдаушылар полиция қызметкерлерін Молотов коктейльдерімен және жарық-шу гранаталарымен атқылай бастады. Қызметкерлер шабуылға тойтарыс берді. Кейінірек тәртіпсіздіктерге қатысушылар КАМАЗ-ды өртеп жіберді. Сағат 03:00-де ПД № 2 ғимаратына қарама-қарсы Қабанбай батыр көшесі, 111 мекенжайында орналасқан 12 қабатты тұрғын үйдің төбесінен департамент қызметкерлері бойынша снайпер оқ атты. Ол қарсы атылған оқпен көзі жойылды. Кейінірек оның денесін тәртіпсіздікке қатысқандар алып кетті. ПД ғимараттарына қарай атыс аталған үйдің ауласынан және № 18 балабақша аумағынан (Қарасай батыр көшесі, 82) оқ атылды. ДП ғимаратын қорғау 11:00-ге дейін созылды. Шабуылдаушылар жалпы 27 шабуыл ұйымдастырды. Таңертең «Тигр» арнайы техникасын қолдана отырып, таңертеңгі қызметкерлер іргелес аумақты тазарту операциясын бастады. Алғашқы ұстаулар басталды. Полиция қызметкерлері мобильді топтармен бірлесіп, қала әкімдігі мен Президент резиденциясының ғимараттарын босатты. Сағат 00:30 шамасында БАҚ куәгерлердің сөзіне сүйеніп, бірнеше ондаған адам Алматыдағы ҰҚК Департаментінің ғимаратына кіріп, оны толығымен басып алғанын хабарлады. Шабуыл кезінде ғимаратқа айтарлықтай материалдық шығын келтірілді. Ресми түрде: ҚР Бас прокуроры Б. Асылов Мәжілістің жалпы отырысында 05.01.2023 сөйлеген сөзінде Алматы қаласы, Алматы және Қызылорда облыстары ҰҚК департаменттерінің барлық дерлік жеке құрамы өз ғимараттарын тастап кеткенін хабарлады. Бас прокурор тергеу деректері бойынша 05.01.2023 жылы ҰҚК төрағасының орынбасары Садықұловтың жеке құрамның ғимаратты тастап кетуге дайындығы туралы жазбаша нұсқауы келіп түскенін атап өтті. «Мәсімовтің нұсқауы бойынша Алматы және Қызылорда облысының ҰҚКД ғимараттары бос қалған. Басшылықтың бұйрығы бойынша Алматы және Жамбыл облыстарының полиция департаменттерінің ғимараттары бос қалған. Бұл басшылар әлсіздік танытты. Бұл жеке құрамның көңіл-күйін түсірді. Нәтижесінде тәртіпсіздіктердің жолын кесу бойынша уақтылы шаралар қабылданған жоқ», ― деді Асылов. Сайып келгенде, ҚР БП басшысының айтуынша, Алматы мен Талдықорған екі тәулікке қарулы бандиттердің билігінде болды. Олардың қолына 3000-ға жуық автомат, тапанша, мергендік мылтық және ондаған мың оқ-дәрісі бар бүкіл арсенал кірді. Осы басшылардың кінәсінен ең қауіпті мылтық қаруы бүлікшілердің қолына түсті. 25.04.2023 ж. Алматы аудандық соты Алматы қаласы бойынша ҰҚКД бұрынғы бастығы Н. Мәжіловтің ісі бойынша үкім шығарды. Ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды . Мәжілов ҚК-нің 362-бабының 4-бөлігі бойынша (биліктің немесе лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланды) кінәлі деп танылды. Оған жергілікті өзін-өзі басқару органдарында және қаржы ұйымдарында 10 жылға дейін қызмет атқаруға тыйым салынды. Сонымен қатар, ҰҚК генерал-майоры атағынан айырылды. 15:30-да Республикалық жедел штаб төрағасының шешімімен терроризмге қарсы ауқымды операция жүргізілетіні жарияланды. Сағат 21:30-да Алматы әкімі Б.Сағынтаевтың кортежіне Сәтбаев көшесінің оңтүстігіндегі Назарбаев даңғылында атыс қаруын қолдану арқылы шабуыл жасалды. Атыс салдарынан «Алматы» телеарнасының жүргізушісі М. Базарбаев қаза тапты. Алматы қаласында терроризмге қарсы арнайы операция барысында барлығы ____ адам қаза тапты. Кездейсоқ құрбандар қатарына 11 азаматтың қазасы жатқызылды. Қаза тапқандардың 10-ы ― құқық қорғау күштерінің қызметкерлері, 139-ы ― шабуылдаушылар. Оның ішінде 87-сі ― Алматы және қала маңындағы тұрғындар, 52-сі ― сырттан келгендер. 130 адам оқ жарақатынан, біреуі атыс жарақатынан, үшеуі пышақ жарақатынан, бір адам алған дене жарақатынан, біреуі жарылғыш заттан алған жарақатыан қайтыс болды. Екі адамның күйген денесі де табылды, ал біреуінде күйік белгілері бар. Қаңтар оқиғалары кезінде республика алаңында ең көп адам қаза тапты ― 103 адам, Алматы қаласы ПД жанында ― 16 адам қаза тапты. Бұл ретте қаза тапқандардың ең көп саны 5 қаңтарда ― 90 адам. Алматыда террористік топ мүшелерінің әрекеттері нәтижесінде құқық қорғау органдары мен күштік ведомстволардың 1097 қызметкері зардап шекті. 5 фронт-офис өртенді: Алматы қаласы ПД, Әуезов ауданы ПБ, Алмалы ауданы ПБ, Алмалы ауданы полиция бөлімі, Жетісу ауданы ПБ. 19 модульдік және 13 экологиялық полиция бекеті зақымданды. 165 автокөлік бүлінген, оның 64-і қалпына келтіруге жатпайды (оның 53-і өртенген). Талдықорғанда 6 қаңтарда сағат 16:30-да «Toyota Camry 30» көлігімен мемлекеттік нөмірлері жоқ белгісіз тұлғалар 21751 «Авиа-полк» ә/б БӨП-не келіп, бірнеше рет оқ атқан. Кейін шабуыл фактісі расталмады, қылмыстық құқық бұзушылық ҚК-нің 255-бабының 4-бөлігінен 419-бабына қайта сараланып, тергеу бойынша ІІМ ӘАОО-ға берілді. Сол күні белгісіз тұлғалар Алматы облысы әкімінің резиденциясының аумағына кіріп, 6,8 млн теңгеге кеңсе техникасын, тұрмыстық заттарды, кілемдерді және т.б. ұрлап әкеткен. Сағат 23:00-де Өтеген батыр кентінде белгісіз тұлғалар Іле ауданы ПБ ғимаратына келіп, екі жарық-дыбыс гранатасын лақтырды. Полиция қызметкері жараланып, бір азамат қаза тапты. Ақтөбеде 6 қаңтарда облыс әкімдігінің ғимараты толығымен тәртіпсіздікке қатысушылардың бақылауында болды. Сонымен бірге алаңдағы адамдар саны 1000-ға дейін азайды. Олар ешқандай заңсыз әрекет жасаған жоқ, полиция қызметкерлерімен қақтығыс тіркелген жоқ. Әбілқайыр хан ескерткішінің алдына жиналғандар бүкіл Үкіметтің, әкімнің және т.б. отставкаға кетуін талап етті. Өскеменде 6 қаңтарда сағат 00:35-те облыс әкімдігіне жасалған шабуылды тойтару үшін Қорғаныс министрлігінің күштері – 27943 ә/б-ден 40 офицер мен 80 келісімшарт бойынша қызмет ететін әскери, сондай-ақ жаяу әскердің сегіз жауынгерлік машинасы келді. Әскери қызметшілер орталық алаңның аумағында екі бағытта – Қазақстан көшесі бойымен орталық базарға және Ертіс өзені арқылы өтетін көпірге қарай бағыт алды. Қосымша келген күштерді ескере отырып, жауынгерлік тәртіп қалыптасты. Әуеге атыс қаруын, травматикалық қаруды, жарық-шу және газ гранаталарын қолдана отырып, арнайы операцияның күштік кезеңі – жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушыларды төрт бағытта ығыстыру және олардың ең белсенділерін ұстау жүргізілді. Бүлікшілер жеке топтарда аулалар арқылы қуғын-сүргіннен жасырынып, алдын-ала тұрақта тұрған көліктермен кете бастады. 6 қаңтардан бастап Өскеменде жедел-тергеу тобы жұмыс істей бастады. Ақпарат жинау, оқиға орындарын тексеру және басқа да тергеу әрекеттері жүргізіледі. Қоғамдық тәртіпті сақтау және қалпына келтіру қамтамасыз етілді. Сағат 11:00-де ҚДТ жақтаушысы А.Байсағатов орталық алаңға келді. Көрші аулаларда адамдар біртіндеп жинала бастады. Түстен кейін алаңда он белсенді болды. Сағат 16:12-де ҚДТ жақтаушысы Е.Заркумканов «Қазпошта» ғимаратынан орталық алаңға қарай бет алды. Көп ұзамай ол ұсталып, Өскемен полиция басқармасына жеткізілді. Мекенжайынан ҚДТ жақтастары қалалық ПБ-ға жеткізілді: 18:00-де – А.Ыдырышев, 20:15-те – Қ. Қабаев. Семейде 6 қаңтарда сағат 08:20-да тәртіпсіздіктерді тоқтату үшін Қорғаныс министрлігінің күштері келді: 400 әскери қызметші, сегіз БМП және төрт КАМАЗ арнайы көлігі. Осы уақытта 300-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушы қала әкімдігінің басып алынған ғимаратында болды. Жоспарланған операция төрт кезеңнен тұрды: «сақина», «дауыс», «шабуыл», «басып алу». Қала көшелері жабылды. Арнайы құралдарды қолдану тобы биік ғимараттарда позицияларға ие болды. Сағат 11:37-де әскерилер орталық алаңға кіріп, периметрін қоршап тастады. Сағат 11:55-те – операция басталды. Сағат 11:59-да әкімдік, Семей қалалық ПБ және прокуратура басшылығы бүлікшілермен келіссөздерді бастады. Нәтиже шыққан жоқ. Сағат 12:11-де «Штурм» бұйрығы берілді. Наразылық білдірушілер сақинаға алынды. Алаңға сегіз «Арлан» БКМ орналастырылды. Су атқыштармен өрт сөндіру есебі наразылық білдірушілерге бағытталды. Сағат 12:30-да өрт сөндіру бөліміне «Су» командасы берілді. Сағат 12:35-те ЖӘАЖ жауынгерлері шабуыл жасап, әкімдік ғимаратына кірді. Ұстау басталады: «Восток» РМҚК ғимараты жағынан, әкімдік ғимаратында және одан тыс жерлерде. Сағат 13:18-де «Спартак» стадионында 50-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушы жиналды. 13:20-да ЖӘАЖ сарбаздары әкімдік ғимаратын қайтарып алды. Полицияға 264 тәртіпсіздікке қатысушы жеткізілді. Сағат 22:30-да арнайы операция өтетін жерде жедел-тергеу тобының жұмысы ұйымдастырылды. Таразда 6 қаңтарда сағат 00:03-те бүлікшілер полиция басқармасының ғимаратын өртеп жіберді, содан кейін Төле би көшесімен облыстық ПД-ға қарай бет алды. Жолда олар арнайы полиция көлігі орналасқан Департаменттің гараждарын қиратып, тонады. Сағат 00:40-та демонстранттар Жамбыл облысының полиция департаментінің ғимаратын басып алды, ол бүліктен кейін өртенді. Содан кейін Төле би көшесімен олар қаланың УҰИ-на қарай бет алды. Полиция департаментінен ұрланған заттар: оқ өтпейтін жилеттер – 847 дана; каска – 592; қалқан – 508; қорғаныс қалқандары – 351; кісендер – 194; дубинкалар – 659; аэрозольді бүріккіш – 429; бинокль – 34; металл детектор – 2; газ маскалары – 444; электршокерлер – 75; өртсөндіргіштер – 396; торатқыш – 48; табельдік қару – 610; азаматтық қару – 205 дана. Сағат 01:35-те тәртіпсіздікке қатысушылар әуе күштерінің ғимаратын басып алып, бүліктен кейін оны өртеп жіберді. Сағат 02:06-да 350-ге жуық қарулы демонстранттар атыс қаруын, Молотов коктейльдерін және автогенді қолданып, ҰҚК департаментіне шабуыл жасады. Бүкіл ғимаратқа таралған ҰҚКД жеке құрамы автоматты қарудан оқ жаудырды. Сегіз шабуылшы жарақат алды. Бүлікшілер мәжбүрлі түрде шегінді. Алған жарақаттарынан ҰҚКД қызметкері – ТҚО бөлімінің бастығы подполковник Д. Әділбай қаза тапты. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: 06.01.2022 ж. 01:30 шамасында Е. Жұманов адамдар тобымен Е. Сайлауовпен бірге Жамбыл облысы ПД қару-жарақ қоймасына кіріп, АК автоматын, тапанша-пулеметті, 9 мм 4 патронды, 5,45 мм 20 патронды, 1-ПР ұрлап әкетті. Сосын Жұманов облыстық ҰҚКД-ға шабуылға қарумен қатысып, алған жарақатынан қаза болды. 28.04.2023 Жамбыл облысының қылмыстық істер жөніндегі қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының үкімімен Жұманов ҚК 291-бабы 3-бөлігі 4-бөлігі, 24-бөлігі 291-бабының 3-бөлігі 4-тармағы, 287-бабы 4-бөлігі, 380-1-бабы 2-бөлігі 1, 10-тармағы 24-бөлігі 3-380-1 2-бөлігі 1, 10-тармағы бойынша кінәлі деп танылып, 16 жылға бас бостандығынан айырылды. Сағат 17:40-та 40-қа жуық демонстрант екінші шағын ауданнан Рысқұлов көшесімен Сейфуллин көшесіне қарай жүре бастады. Шеру барысында митингілердің саны екі есеге артты. Сағат 17:55-те бұл топ Сейфуллин бойымен Момышұлы көшесіне қарай мемлекеттік нөмірі жоқ 20 машинаның сүйемелдеуімен бет алды. Сағат 18:30-ға дейін демонстранттар «Қайқармет» базарына жетті, онда олардың саны жүз адамға дейін өсті. О. Кемелов қара түсті арнайы киім киіп, көпшілікті жаппай тәртіпсіздікке шақырды. Қазақстанның туын алып, О.Жақсымбет (жолаушылар – А. Сейсембаева және Б. Мейірбек) басқарған «Фольксваген Гольф-3» маркалы автокөлігінің төбесіне көтерілді. Бүкіл топ Момышұлы көшесімен Тәуке хан көшесіне қарай бет алды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: ювеналды соттың 08.08.2022 жылғы үкімімен кәмелетке толмаған О.Кемелов ҚК 272-бабының 1, 2, 3-бөліктері, 291-бабының 3-бөлігі, 287-бабының 3, 4-бөліктері бойынша кінәлі деп танылып, ҚК 55-бабының 4-бөлігі, 58-бабының 3-бөлігі қолданылып, 3 жылға бас бостандығынан айырылды. Кемеловтың сыбайластары анықталмаған. Тәртіпсіздікке қатысушылардың саны өсті, колоннаға жаңа көліктер қосылды, олардың жалпы саны 40-тан асты. Кемелов Тәуке хан көшесін екі бағытта да жабуды тапсырды. Автокөлік салондарынан қозғалыс кезінде бір оқ атылды. Бүлікшілер колоннасы орталық алаңға қарай бет алды, жол бойында мемлекеттік нөмірі жоқ машиналармен Төле би көшесі бойынша кедергісіз өту үшін көлденең көшелерді жауып тастады. Сағат 21:30-да алкогольдік және есірткілік мас күйінде болған Кемелов тәртіпсіздікке қатысушы 250 адаммен бірге бұрын облыстық ПД-дан ұрланған атыс қаруымен және арнайы құралдармен қаруланып Назарбаев атындағы орталық алаңға келді. Сағат 21:40-та М.Бекбау мен И. Донбаев өздеріне жақын 70 адамнан тұратын жеке топты жинап, тәртіпсіздікке қатысушыларды іс-қимылдардың бірлігі мен үйлесімділігіне шақыра отырып, облыстың және қалалық әкімдіктің МКД ғимараттарын басып алуды ұйымдастыра бастады. Олар әскери қызметкерлер мен полиция қызметкерлерін аяғынан емес, басынан атуға нұсқау берді. Өз тобының қатысушыларын Бекбау мен Донбаев «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!» деген үндеулерімен әкімшілік ғимараттарға қарай бағыттады. 22:00-ден 22:40-қа дейін Бекбау мен Донбаев өз тобымен бірге қалалық әкімдік ғимаратын басып алуға тырысты, алайда «Оңтүстік» РМК әскери қызметшілері (78 адам жұмылдырылды) әуеге ескерту оқтарын атып, атыс қаруын қолданды. Шабуыл тойтарылды. М. Бекбау А. Абрамов, Е. Байжанов, Т. Серкебаев, Н.Қуатбаев, Р. Рысбеков, Б. Сейдомаров, Т. Ошақбаймен бірге, кәмелетке толмағандар Б. Катенов, А. Опушиев және Т. Қадыровпен, басқа да бүлікшілерді шақырып, тағы да қала әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасауға тырысты. Осы уақытта тәртіпсіздіктердің басқа қатысушылары облыстың МКД ғимаратын басып алды. Олар аулада тұрған «Газель» маркалы автокөлікті өртеп жіберді, әйнектерді сындырып, артқы есікті сындырып, бөлмелерді қиратып, банкоматты сындырған бөлмеге кірді. Сағат 22:30-да Тараз қаласы ПБ 1-бөлімінің қызметкерлері – полиция майоры О. Төлегенов, полиция капитаны Р. Сланбеков және полиция аға лейтенанты Н. Козиев – қалалық әкімдік ғимаратының артындағы орталық алаңның аумағын патрульдеу кезінде олардың көлігіне белгісіз адамдар оқ жаудырды. Нәтижесінде Сланбеков кеуде қуысының жаралануынан қаза болды, Төлегенов – оң аяғы жараланды, Козиев – іш қуысы мен жамбасы жараланды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: Р.Сланбеков, Жамбыл облыстық ПД Тараз қ. ПБ 1-ші полиция бөлімшесінің кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі учаскелік полиция инспекторы, полиция капитаны. 01.01.1988 жылы Жамбыл ауданы Жамбыл ауылында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2016 жылдың наурыз айынан бастап қызмет етті. Әйелі мен кәмелетке толмаған 5 баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін II дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. 23:10-да қалалық әкімдік бағытында терроризмге қарсы операция өткізу үшін БТР-2 және «Орал-Федерал» әскери техникасымен облыстық ПД «Арлан» бөлімшесінің қызметкерлерімен бірлесіп, Ұлттық ұланның 5513 ә/б маневрлік тобы шықты. Барлығы – 15 адам. 23:25-те М. Бекбау мен тәртіпсіздіктердің басқа қатысушылары маневрлік топтың әскери техникасына атыс қаруын қолдана бастады. Сағат 23:35-те Төле би көшесі, «Жамбыл» қонақүйіне қарама-қарсы Н. Қалметовтің тобын тазарту барысында BMW автомашинасының жүргізушісі Ж.Оразов оқтан жарақат алды. Қаңтар айындағы оқиғалар нәтижесінде Жамбыл облысында 15 адам қаза тапты (бейбіт тұрғын – 13, ҰҚКД – 1, полиция – 1). 270 адам дене жарақатын алды (бейбіт тұрғындар – 28, әскери – 85, полиция – 157). 815 қару (қызметтік – 610, азаматтық – 205), 60 459 оқ-дәрі ұрланған. Қызылордада 6 қаңтарда сағат 11:30-да «Арай Сити Молл» СОО алдына тағы 300-ге жуық адам жиналды. Облыстық мәслихат хатшысы Н. Байқадамов, облыс прокурорының орынбасары Н. Ержанов олармен сөйлесуге тырысты, алайда бұл әрекеттер нәтижесіз болды. Демонстранттардың саны үнемі өсіп отырды. Оларға алкоголь, арматура, кірпіш және басқа заттар әкелінді. Сағат 12:45-те Қызылорда облысы полиция департаментінің бастығы «Гонг» жоспарын енгізу туралы шешім қабылдады. Наразылық білдірушілерді құқықтық тәртіптің кешенді күштерімен (340 қызметкер) ығыстыру үшін арнайы құралдарды, қалқандар мен таяқтарды, өлімге әкелмейтін қаруды пайдалана отырып, ішкі істер органдарының бірыңғай іс-қимылдарының егжей-тегжейлі алгоритмі пайдаланылды. Ол кезде наразылық білдірушілер саны 1500-ден асты. Жиналғандар қауіпсіздік қызметкерлерін ұйымдасқан түрде тастай бастады. Полиция колоннасы Назарбаев даңғылындағы демонстранттарды УМПС ғимаратына қарай оттыстырды. Бұл ретте тәртіпсіздікке қатысушылар құқық қорғау органдарына тас бұршақпен шабуыл жасады, істен шыққан қызметкерлерді ұрып-соғып, көліктерін өртеп жіберді, арнайы құралдар мен нысанды киім-кешектерді таңдады. Бейбіт тұрғындар арасында кездейсоқ құрбандықты болдырмау үшін тактикалық әрекеттер тоқтатылды. 14:00-де шегіну барысында демонстранттар КАМАЗ қызметтік жүк көлігін ұрлап, Ұлттық ұлан сарбазы М. Қайсаровты өлтірді. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Қ. Құдайбергенов белгісіз тұлғалармен бірге жүргізуші А. Тұрмановты Ұлттық ұланның 5547 ә/б тиесілі КАМАЗ автомашинасынан ұрып-соғып, итеріп жіберді, содан кейін оны әскери қызметшілер мен полиция қызметкерлеріне бағыттады. Нәтижесінде алған жарақаттарынан қатардағы жауынгер М. Қайсаров қайтыс болды. Қызылорда облысының 29.11.2022 жылғы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының үкімімен Құдайбергенов ҚК-нің 272-бабы 2-бөлігі, 380-1-бөлігі 2-тармағы 1, 6-тармағы бойынша 17 жылға бас бостандығынан айыру жазасын өтей отырып, ҚАЖ-дың ең жоғары қауіпсіздік мекемесінде өтеуге сотталды. Осы үкіммен Құдайбергенов ҚК 255-бабының 4-бөлігі (терроризм актісі) бойынша ақталды. 06.02.2023 апелляциясымен ҚК-нің 272-бабы 2-бөлігі бойынша тағайындалған жаза мерзімі бөлігінде сот үкімі рақымшылыққа сәйкес қысқартылды, қалған бөлігінде өзгеріссіз қалды. Қорытынды бостандығынан айыру мерзімі 16 жыл 6 айға дейін қысқартылды. Сағат 15: 00-де 3000-нан астам адам облыстық әкімдікке қарай бет алды. Өңір басшысы барлық қызметкерді шұғыл түрде эвакуациялауды тапсырды. Әкімдік ғимаратын күзетуге ҚР ІІМ МКҚБ қызметкерлерінің 130 адамнан тұратын күшейтілген күші жұмылдырылды. Іргелес аумақты күзету үшін ҚР ҚМ 66597 ә/б 260 әскери қызметші, ҚР ҰҚК ШҚД ― 100 және ПД ЖӘАЖ-дың 15 қызметкері тартылды. Қауіпсіздік күштерінен саны жағынан көп бүлікші кіреберіс қақпаны бұзып, периметрі бойынша тұрған сарбаздарды ұрып тастады. Әскери қызметшілер көптеген агрессивті шабуылдаушылардың шабуылына қарсы тұра алмады және эвакуацияланды. Бейбіт тұрғындар арасында кездейсоқ құрбан болуы мүмкін болғандықтан, табельдік қару қолданылмады. Демонстранттар облыс әкімдігінің ғимаратын талқандап, гаражды өртеп, тоғыз қызметтік автокөлікті айдап әкетті. Содан кейін олар үш негізгі топқа бөлінді. Сағат 16:15-те қару-жарақпен қаруланған бүлікшілер қару-жарақты басып алу мақсатында жергілікті полиция қызметінің ғимаратына шабуыл жасады. Қызметкерлер атыс қаруын қолданды. Оннан аса шабуыл жасалды. Ғимараттың қорғанысы мен әскеи қимылдар 12 сағатқа созылды. Шабуылдаушылар тек 04:00-де шегінді. Сағат 18:00-де ереуілшілердің бір бөлігі қалалық полиция басқармасының ғимаратына шабуыл жасады. УП қызметкерлері қорғанысты таңғы алтыға дейін ұстады. Тек таңертең шабуылдаушылар шегінді. Сағат 20:45-те тәртіпсіздікке қатысушылардың үшінші тобы орталық алаңға келіп, жаңажылдық шыршаны, алты модульдік бекетті, облыстық сот ғимаратын және «Nur Otan» партиясының филиалын өртеп жіберді. Сағат 21:38-де 400-ге жуық адам аймақтық полиция департаментінің ғимаратына кіруге тырысты, қызметкерлердің күшті қорғаныс әрекеттерінен кейін шабуылдаушылар шегінді. Сол күні түрлі сипаттағы 27 полиция қызметкері (оның бесеуі – атыс қаруы), 23 Ұлттық ұлан қызметкері және Қорғаныс министрлігінің барлау ротасының 18 сарбазы жарақат алды. Қарсыласу процесінде жоғалған заттар: Калашников автоматы (табылды), зеңбірек гранатомет, төрт тегіс ұңғылы мылтық (табылды) және екі травмат қаруы, 118 арнайы құрал – қалқандар, каска, дубинкалар және т. б. Жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар облыс әкімдігінің ғимараттарын басып алып, өңірлік және қалалық соттар мен «Nur Otan» партиясының ғимараттарын өртеп жіберді. 63 көлік өртенді (әкімдіктің, полицияның, Ұлттық ұланның 52 қызметтік машинасы, 11 жекеменшік көлік). Облыстың ПД және ЖПҚ, қаланың ПБ, алты тірек пунктінің ғимараттары зақымданды. Қаңтар айындағы оқиғалардың нәтижесінде Қызылорда облысында 26 адам қаза тапты (азаматтық тұлғалар – 25, әскери қызметші – 1). 6 қаңтарда Қызылорда қаласының ЖПҚ және ПБ ғимараттарына жасалған шабуылдарды тойтару кезінде 25 азаматтық тұлғаның көзі жойылды (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Ізбасаров, Жүсіп, Күмісбаев, Дүкенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Қойшманов, Омаров, Көпжасаров, Алмағамбетов, Әлиев, Жұмабаев, Скендір, Санақбаев, Қанатбаев, Тұяқбай). Ұлттық ұланның әскери қызметшісі Қайсаров қаза тапты. 272 адам дене жарақатын алды (азаматтық – 163, әскери – 51, полиция – 58). ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Піржанов пен Омаров Қызылорда облысының жергілікті полиция қызметі ғимаратының жанында полиция қызметкерлерімен ЖПҚ ғимаратын босату туралы келіссөздер жүргізді. Бас тартқаннан кейін Піржанов Омаровқа полиция қызметкерлеріне оқ атуға бұйрық берді. Атыс нәтижесінде рота командирі Ж. Естаевтың денсаулығына ауыр зиян келтірді. Полиция қызметкерлерінің жауап әрекеттерімен Ф. Омаров атып өлтірілді. Қызылорда облысының ҚІЖМС үкімімен 04.07.2023: · Ғ. Піржанов ҚК 272-бабының 1-бөлігі, 24-бөлігі 3, 291-бабының 4-бөлігі 2-тармағы, 380-бабының 1-бөлігі 2-тармағы 5, 6-тармақтарымен 16 жылға бас бостандығынан айыру жазасын өтеумен сотталды; · Ф. Омаров ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 380-1-бөлігі 2-тармағы 2, 4, 269-1-бабы 2, 2, 4-тармақтары бойынша кінәлі деп танылды және оның қайтыс болуына байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылды (ҚІЖК 35-бабының 1-бөлігі 11-тармағы). 05.01.2022 Қызылорда аумағындағы жаппай тәртіпсіздіктерге А.Әлиев, Ж. Дүкенбаев, Ж. Қойшманов, А. Күмісбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Омаров қатысты, олар кейіннен атыс жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, қайтыс болды. Қызылорда қаласының № 2 сотының үкімдерімен жоғарыда аталған адамдар жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін кінәлі деп танылды және ҚР ҚІЖК 35-бабының 11-тармағына және 4-бөліміне сәйкес қайтыс болуына байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылды. Шымкентте 6 қаңтарда сағат 03:00-де ЖПҚ, «Арлан» ЖСН, ПД ЖӘАЖ қызметкерлері, ҚР ІІМ Ұлттық ұланының 6506 ә/б және ҚР ҚМ 35748 ә/б әскери қызметшілері тәртіпсіздікке қатысушыларды әкімдік алдындағы алаңнан ығыстыра бастады. Нәтижесінде жиналғандар тарады. 03:30-04:30-да 200 адамнан тұратын топ «Метро» супермаркетінің ғимаратына кіріп, бөтеннің мүлкін ұрлау фактілері тіркелді. Бүлікшілер ғимаратты өртеуге тырысты, бірақ өрт сөндіру жүйесінің арқасында өрт болған жоқ. Олар ғимарат ішіндегі банкоматтарды бұзып, оларды жүк көліктерімен алып кетуге тырысты. Басқа наразылық білдірушілер «Nur Otan» ғимаратын, Абай және Әл-Фараби прокуратурасын және олардың жанында тұрған көліктерді өртеп жіберді. ТЖД жедел шараларымен өрт жойылды. Сағат 04:50-де 35 адамнан тұратын топ Абай және Әл-Фараби ауданының прокуратура ғимаратына шабуыл жасап, кеңсе бөлмесіне тұтандырғыш қоспасы бар бөтелкелерді лақтырды. Өрт басталды, бірақ қызметтік құжаттаманың жоғалуына жол берілмеді. Сонымен қатар, терезелер, ғимараттың ішкі және сыртқы қабырғаларының қаптамалары айтарлықтай зақымданды. Наразылық білдірушілер мемлекеттік нөмірлерсіз автокөлікпен белсенді жүрді. Олар көшелерді жауып тастады. «Газель» автокөліктерін пайдаланып, жол бойында ЖБО камералары бұзылып, істен шығарылды. Штаб позициясынан Шымкент қаласының ПД «Тигр» СПМ арнайы машиналарын пайдалана отырып, погромдарға белсенді қатысқан мемлекеттік нөмірлері жоқ бірнеше автомобильдер тартылды. «Газели» жүргізушісі Алпысбаев, «ВАЗ-21014» арнайы көлігінің жүргізушісі Қыдырбай және оның жолаушылары Шалданбай мен Жұмаділлә қамауға алынды. 50-ге жуық адам Республика даңғылындағы туннельді жабуға тырысты (қаладан Қазығұрт ауданына-Түркістан облысына шығу). ПД қызметкерлері бұл әрекеттерді су атқыштар мен «Тигр» арнайы машиналарын қолдану арқылы тоқтатты. Қаңтар айындағы оқиғалардың салдарынан Шымкент қаласында 20 адам қаза тапты, барлығы – азаматтық. Шойбеков, Аманбек, Асылбеков, Салдаров, Қазыбай, Қалықұл, Алпамыс, Орынбай, Жүсіпбаев, Қали, Оңалтаев, Амангелдиев, Тленбек, Аяз, Көбей, Шәріпбай, Жандар, Көпжанов, Еркеш, Ағатай облыс әкімдігі ғимаратына және полиция қызметкерлеріне жасалған шабуылдарды тойтару кезінде көзі жойылды. 166 адам дене жарақатын алды (азаматтық – 92, әскери – 23, полиция – 51). 2 қызметтік қару ұрланған. Президент қатаң шаралар қабылдағаннан кейін барлық бүлік шыққан аймақта тәртіп орнату басталды. Негізгі ведомстволардағы кадрлық өзгерістер заңдылық пен тәртіпті қалпына келтіру, ел Тәуелсіздігінің аумақтық тұтастығын нығайту, мемлекетті қалыпты өмірге қайтару бойынша терроризмге қарсы операцияны жүргізудегі кедергілерді жойды. Бастама біртіндеп құқықтық тәртіп күштеріне ауыса бастады. Мемлекеттік төңкеріс пен билікті күштеп басып алу сценарийі Қазақстан ішінде және одан тыс жерлерде белгілі бір күштердің мүддесі үшін сәтсіздікке ұшырайтыны белгілі болды. Басқа тарихи мысалдардағыдай, елді құлату және қақтығыстар мен азаматтық соғыс хаосына тарту модельдері нәтиже бермеді. Аймақтың тұрақсыздану қаупі жойылып, геосаяси сілкіністер бұдан былай қауіп төндірмеді. 7 қаңтар Қ.-Ж. Тоқаев Президент әкімшілігі, Қауіпсіздік кеңесі және күш құрылымдары басшылығының қатысуымен терроризмге қарсы штабтың отырысын өткізді. Мемлекет басшысы терроризмге қарсы акциялар содырлар толығымен жойылғанға дейін жалғасуы керек деп мәлімдеді. «Антитеррор операциясы басталды. Күштік құрылымдар қауырт жұмыс атқарып жатыр. Негізінен бүкіл өңірде конституциялық тәртіп қалпына келтірілді. Жергілікті органдар жағдайды бақылауда ұстап отыр. Алайда лаңкестер қару қолданып, азаматтардың жеке мүлкіне залал келтіруде. Сондықтан лаңкестікке қарсы іс-қимылдар содырларды толық жойғанша жалғаса береді», – Тоқаев. ҰҚШҰ-ның біріккен бітімгершілік контингентінің бөлімшелері тәртіп орнатуға жәрдемдесу үшін Қазақстанға келе бастады. Бұл күштер стратегиялық нысандарды күзету және қорғау функцияларын жүзеге асыру үшін шектеулі уақытқа келді. Бітімгерлер әскери операцияларға қатысқан жоқ. Қазақстанның Бас прокуратурасы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру және оған қатысу фактілері бойынша қылмыстық істер бастады, терроризм актілерін сотқа дейінгі тергеу басталды. Сұйытылған газдың алты көтерме сатушысына қатысты тергеу басталды. Олардың іс-әрекеттерінде баға келісімінің белгілері табылды. Ақтауда 7 қаңтарда сағат 11:00-де ереуілшілер митингіні тоқтатып, киіз үйлер мен шатырлардың демонтажын бастады. Әкімдік алдындағы алаңда 500-ден астам адам (бір киіз үй) қалды. Жаңаөзенде 600-ге жуық адам митингісін жалғастырды. Қарақия ауданы Құрық және Жетібай ауылдарында – 400-ге жуық. Талдықорғанда 7 қаңтарда сағат 12:00-де ЛА-155/16 (ЖҚҚ) мекемесіне шабуыл жасалды. Белгісіз бір топ әкімшілік ғимаратқа оқ жаудырды. Атыс нәтижесінде ҚАЖД қызметкері Е. Ержанов басынан өлім жарақатын алды, тағы үш қызметкер жарақат алды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: Е.Ержанов, Алматы облысы бойынша ҚАЖД ЛА-155/16 білім беру режимі және қорғау бөлімінің корпусы бойынша жетекшісі, әділет прапорщигі. 30.08.1976 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 1999 жылдың тамызынан бастап қызмет етті. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. Алматы облысында 5-8 қаңтар аралығында 15 адам қаза тапты: азаматтық – 10, әскери – 3, полиция – 2. Ақтөбеде 7 қаңтарда сағат 04:30-дан 04:50-ге дейін облыс әкімдігінің алдындағы алаңды бүлікшілерден тазарту бойынша терроризмге қарсы арнайы операция жүргізілді. Атыс қаруы қолданылды. Әскерилендірілген күштер Ақтөбе облысы әкімдігінің ғимаратын қоршап алып, алаңда бақылау орнатты. Сағат 05:40-та МКҚБ-ның 33 қызметкері ғимаратты күзетуге қойылды. Ақтөбе облысында қаңтар оқиғасы салдарынан екі адам қаза тапты. Олардың бірі 7 қаңтарда терроризмге қарсы операция кезінде көзі жойылды (Жұбаназаровтың денесі Әбілқайыр хан даңғылындағы көпқабатты үйдің ауласынан табылды). Екінші адам ауыр жарақат алып, 2 наурызда реанимация бөлімінде алған дене жарақатынан қайтыс болды. 96 адам дене жарақатын алды: азаматтық – 48, әскери – 4, полиция – 44. Қызметтік қарудың бір данасы ұрланған. Өскеменде 7 қаңтарда сағат 15:00-де қалалық ПБ ғимаратының алдына 50-ге жуық адам жиналды – олар тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін ұсталғандардың туыстары. Түн ортасында олар тарап кетті. Семейде 7 қаңтарда сағат 12:22-де Жарма ауданы Суықбұлақ кентінің жанында 8 адам ұсталды. Түстен кейін олардың туыстары – 20 адам – қала ПБ ғимаратының алдына жиналды. Сағат 15:50-де бәрі тарап кетті. Қаңтар айындағы оқиғалардың нәтижесінде ШҚО-да үш азаматтық тұлға қаза тапты. Олардың денесі атыс жарақаттарымен облыс әкімдігі маңындағы алаңда (Алдашов, Есенжол, Қабылқанов) табылды. 226 адам дене жарақатын алды: азаматтық – 75, әскери – 19, полиция – 132. Қарсылықтың жекелеген ошақтарына қарамастан, 7 қаңтардағы оқиғалар елдің тәуелсіздік тарихындағы ең ауыр сілкіністен кейін сенімді түрде қалыпты өмірге оралатынын көрсетті. Заң мен тәртіпті қалпына келтірумен қатар, трагедияның себептерін, негізгі құрылымдардың рөлін, олардың қателіктерін, әрекеттері мен әрекетсіздігін зерттеу басталды. 8 қаңтар Мемлекетке опасыздық жасады деген күдік бойынша Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы К.Мәсімов ұсталғаны белгілі болды. Ресми түрде: сот талқылауы аясында ҰҚК төрағасы К. Мәсімовті мемлекеттік төңкерісті жүзеге асыру әрекетінде айқындаушы рөлі дәлелденді. Оның орынбасарлары қастандыққа қатысты. Мәсімов пен оның орынбасарларына қатысты 24.04.2023 Астана қ. қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының айыптау үкімі жарияланды: К. Мәсімов ҚК-нің 362-бабы, 4-бөлігі 3-тармағы (билікті асыра пайдалану), 179-бабы 3 (билікті күштеп басып алуға бағытталған іс-әрекеттер), 175-бөлігі (мемлекетке опасыздық) бойынша 18 жылға бас бостандығынан айырылды; А. Садықұлов ҚК-нің 362-бабы, 4-бөлігі 3-тармағы (билікті асыра пайдалану), 179-бабы, 3-бөлігі (билікті күштеп басып алуға бағытталған әрекеттер), 175-бабы, 1-бөлігі (мемлекетке опасыздық) бойынша 16 жылға бас бостандығынан айырылды; Д. Ерғожин ҚК-нің 362-бабы 4-бөлігі 3-тармағы (билікті асыра пайдалану), 179-бабы 3-бөлігі (билікті күштеп басып алуға бағытталған іс-әрекеттер) бойынша 15 жылға бас бостандығынан айырылды; М. Осипов ҚК-нің 362-бабы 3-бөлігі (билікті асыра пайдалану) бойынша орташа қауіпсіздік ҚАЖ-да 3 жылға бас бостандығынан айырылды; М. Акипов ҚК-нің 362-бабы 1-бөлігі (билікті асыра пайдалану) бойынша 1 жылға 6 айға бас бостандығын шектеу жазасына сотталды; Қ. Бекмұрат ҚК-нің 362-бабы 1-бөлігі (билікті асыра пайдалану) бойынша 1 жылға 6 айға бас бостандығын шектеу бойынша сотталды. 2023 жылдың қараша айында Қ.Мәсімовке қатысты жаңа қылмыстық істер басталғаны белгілі болды. ҚР ҰҚК хабарлағандай, оған қатысты ҚК-нің 218-бабында (Қылмыстық жолмен алынған ақшаны және өзге де мүлікті заңдастыру, жылыстату) және 366-бабында (аса ірі мөлшерде пара алу) көзделген қылмыстық құқық бұзушылық белгілері бойынша сотқа дейінгі тергеу жалғасуда. ҚАК-тің 92-бабының 3-бөлігіне сәйкес, сотталған Мәсімов прокуратураның санкциясымен қылмыстық іс аясында бірқатар тергеу әрекеттерін жүргізу үшін Астана ҰҚК тергеу изоляторына қамалды. Республикадағы жағдай біртіндеп тұрақтана бастады. «ҚТЖ» АҚ ұлттық тасымалдаушысы бүкіл ел бойынша жолаушылар және жүк пойыздарының қозғалысы толығымен қалпына келтірілгенін хабарлады. Сағат 12:00-де Маңғыстау облысы әкімдігінің алдында наразылық білдірушілер шатырлар мен киіз үйлерді демонтаждап, жолды босатты, қозғалыс қалпына келтірілді. Алаңда шамамен 20-30 адам қалды. Сағат 12:30-да Ақтаудағы жағдай толығымен тұрақталды. Жаңаөзеннің 200-ге жуық тұрғыны митингіні жалғастырды. Орталық жолдағы көлік қозғалысы әлі де жабық болды. 12:30-да жергілікті атқарушы билік өкілдері түсіндіру жұмыстарын жүргізді, нәтижесінде адамдар тарап кетуге шешім қабылдады. Жағдай тұрақталды. Облыстың қалған аудандарында жағдай тұрақты. Ақтау әуежайы өз жұмысын қайта бастады. 9 қаңтар Ішкі істер министрінің міндетін атқарушы Е. Тұрғымбаев бүлік кезінде қылмыскерлер полиция және әскери киім кигенін айтып берді. Жалпы, оның айтуынша, ел бойынша тәртіпсіздіктер барысында 400-ден астам автокөлік, оның ішінде 346 ішкі істер органдары тиесілі көліктер бүлінген және жойылған. Тонаушылар 100-ден астам ірі сауда нысандары мен банктерді тонады. Алдын ала залал 87 млрд теңгеден асады. Сондай-ақ Тұрғымбаев 6 және 7 қаңтарда Тараз мен Талдықорғанда аса қауіпті қылмыскерлер ұсталатын тергеу изоляторларына қарулы шабуыл жасалғанын, басып алуға бірнеше рет әрекет жасалғанын мәлімдеді. Алайда «полицейлер барлық шабуылды тойтарып тастады». Бұл ретте «барлық жерде наразылық білдірушілер кәсіби дайындықтан өткені» белгілі болды. Олардың іс-әрекеттерінде тәртіп пен ұйымшылдық байқалды. Болу орындарында және шабуыл алдында бейнебақылау камералары істен шығарылды, жүріс бөліктері баррикадаланды, периметрі бойынша бақылаушылар қойылды. Әрекеттерді үйлестіру үшін олар радиостанцияларды пайдаланды. Қазақстанның құқық қорғау органдары тәртіпсіздіктерге қатысқан 5,9 мыңнан астам адамды ұстады. 125 қылмыстық іс қозғалды. ҚР ҰҚК Алматы қаласының аумағында екі экстремистік ұяшық бейтараптандырылды, олардың мүшелері 4-8 қаңтар аралығында мегаполистегі жаппай тәртіпсіздіктерге белсенді қатысты. Олардың тұратын жерлерін тінту кезінде атыс қаруы, травматикалық және жарық-шу гранаталары, патрондар, діни әдебиеттер және өзге де заттай дәлелдемелер табылды және тәркіленді. Алматы қалалық терроризмге қарсы күрес оперштабының ресми өкілі С. Әзірбек полиция департаментінің ғимаратына шабуыл нақты жоспарланғанын айтты. Ұсталғандардан 18 атыс қаруы мен 314 оқ-дәрі тәркіленді. Терроризмге қарсы операция басталғаннан бері террористік акциялардың, жаппай тәртіпсіздіктердің, тонаудың және басқа да қылмыстардың 852 қатысушысын ұстай алды. Бандиттік топтардан бірнеше нысандарды тазартуға болады. Олардың ішінде: Президенттің Резиденциясы, әкімдік, Республика алаңы, «Думан» ықшамауданы, «Car City» сауда орталығына іргелес тұрғын алабы, сондай-ақ Әуезов және Наурызбай аудандары. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: қаңтар оқиғасы барысында 238 адам қаза тапты. Оның ішінде 219 – азаматтық тұлға, 19 – күш органдарының қызметкерлері. Азаматтық тұлғалардың қаза болуы Алматы (151) және Шымкент (20), сондай-ақ Қызылорда (26), Жамбыл (17), Алматы (16), ШҚО (5), Ақтөбе (2) және Атырау (1) облыстарында тіркелді. Қабылданған шаралар арқылы барлық 238 азаматтық адамның қайтыс болу мән-жайлары анықталды, оның ішінде: · 66 жаппай тәртіпсіздікке күдікті деп танылды; · 143-і төтенше жағдай режимдерін және терроризмге қарсы операцияны бұзушылар деп танылды (оның ішінде 22 адам кездейсоқ оққа немесе ЖКО-ға ұшырады); · 4-еуі басқа қылмыстар жасау кезінде қаза тапты (1 тонау кезінде фирманың күзетшісі өлтірді, 1 бензин ұрлау кезінде күйік шалды және 2 билік өкілдеріне бағынбау салдарынан қаза тапты); · Азаптау салдарынан 6 адам қаза тапты; · Күш ведомстволарының 19 қызметкері. Алматы комендатурасы қаланы тазарту бойынша жедел қорытынды жариялады. Ақпарат орталығының мәліметінше, мынаучаскелер тазартылды: Саин – Райымбек – Карьерная – Жандосов көшесінің шаршысы, Абай – Достық – әл-Фараби – Желтоқсан көшесінің шаршысы. Әуезов, Алатау және Медеу аудандарын тазарту бойынша операция жалғасуда. Террористік актілерге, тонауға және басқа да қылмыстарға барлығы 508 қатысушы ұсталды. 22 атыс қаруы мен 1412 оқ-дәрі тәркіленді. Тосқауыл бекеттерінде 56 адам, тоғыз көлік ұсталды. «102» пультіне 1021 хабарлама, комендатураның колл-орталығына ― жедел ден қоюды талап ететін 525 сигнал келіп түсті. Барлық хабарлама өңделді. Түнгі сағат үш шамасында Талдықорған қаласында Абай мен Төлебаев көшелерінің қиылысында көлікпен жүріп келе жатқан белгісіз адамдар Талдықорған қаласы ПБ-ға қарай оқ атқаны туралы хабар келіп түсті. Осы уақытта полиция лейтенанты Д. Барғанаев ПБ ғимаратын күзету қызметін атқарды. Атыс нәтижесінде ол мойын аймағына оқтан жарақат алып, қаза бодлы. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: Д. Барғанаев, Алматы облысы ПД ЖӘАЖ инспекторы, полиция лейтенанты. 29.08.1990 жылы Алматы облысы Алакөл ауданы Үшарал қаласында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2011 жылдың тамыз айынан бастап қызмет етті. Әйелі мен 2 кәмелкетке толмаған баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін II дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. 10 қаңтар Ұлттық ұланның Бас қолбасшысы тәртіпсіздіктер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне жасалған шабуылдар кезінде зардап шеккен жауынгерлердің санын айтты. Құқық тәртібін қамтамасыз ету барысында Алматы, Шымкент қалаларында және бірқатар облыс орталықтарында бұзақылық топтармен қарсыласу нәтижесінде жараланған Ұлттық ұлан жауынгерлерінің саны 394 адамға жетті. Жаппай тәртіпсіздіктер барысында Ұлттық ұланның 90-нан астам әскери техникасы зақымданды. ҚР мемлекеттік хатшысы Е. Карин «Хабар 24» мемлекеттік арнасына берген сұхбатында Қазақстанда радикалды және террористік топтарды пайдалану арқылы жағдайды тұрақсыздандырудың мүлде басқа сценарийі сыналғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, әртүрлі өңірде бір алгоритм қолданылды, мемлекеттік мекемелер мен құқық қорғау органдарының ғимараттарын басып алу бойынша ұқсас міндеттер көзделді, қаруды басып алу бойынша акциялар, коммуникация құралдарына бағытталған соққылар, жолдарды жабу, инфрақұрылымдық объектілерді бұғаттау жүргізілді. Тәртіпсіздік күндері Алматыда жедел медициналық жәрдем станциясының қызметкерлеріне 12 шабуыл жасалғаны, ЖМКҚ-ның 5 қызметкері (екі жүргізуші және үш фельдшер) жарақат алғаны белгілі болды. 32 жедел жәрдем көлігі бүлінген (фаралар, әйнектер, корпус және т.б. сынған), төртеуі жарамсыз күйге келтірілген, үш көлік ұсталып, қайтарылған. ШҚО ПД мәліметінше, тәртіпсіздіктер мен қылмыскерлердің радикалды әрекеттері барысында 69 полиция қызметкері мен Ұлттық ұланның әскери қызметшілері жарақат алды. 11 полиция көлігі жойылды, тағы 10-ы зақымданды. 5-9 қаңтар аралығындағы тәртіпсіздіктер барысында 1000-нан астам адам ұсталды, 66 адам қамауға алынды. Қылмыстық істер қозғалды. ҰҚК Қазақстандағы жағдай тұрақтандырылғанын және бақылауда екенін мәлімдеді. Терроризмге қарсы күрес жөніндегі республикалық және өңірлік жедел штабтар позициясынан террористік қатерлер ошақтары бейтараптандырылды. Алматы, Қызылорда, Талдықорған және Тараз қалаларында бұрын басып алынған барлық әкімшілік ғимараттар босатылды. Аса маңызды стратегиялық объектілер мен қару-жарақ, оқ-дәрілер сақталатын орындардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілді. Содырлар мен жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылардың ықтимал баспана орындарын тазарту жұмыстары жүргізілді. Қылмыстық әрекеттің іздерін тіркеу және жинау жүзеге асырылады. Білім министрлігі жатақханаларда қалған студенттер азық-түлік пен қажетті тауарлармен қамтамасыз етілетінін айтты. Сол күндері мегаполистердің жатақханаларында тұратын студенттердің көпшілігі шетелдіктер мен шалғай аймақтардың тұрғындары болды. Осы күндері ЖОО басшылығы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін кешенді шараларды іске асырды. Сенім телефондары жұмыс істеді. ҚР ҰҚК баспасөз қызметі Нұр-Сұлтанда ҰҚК полковнигі өз тұрып жатқан үйінің ауласында А. Ибраевтың денесі табылғанын хабарлады. ІІМ Жамбыл облысы полиция департаментінің бастығы Ж.Сүлейменов қайтыс болғанын хабарлады. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Жамбыл облысы ПД экс-бастығы Сүлейменовтің 02.11.2022 әрекеттері 362-баптың 4-бөлігі (өкілеттігін асыра пайдалану) бойынша сараланған және 04.11.2022 қылмыстық қудалау жұбайының келісімімен адамның қайтыс болуына байланысты тоқтатылған. Осы іс-қимыл шеңберінде Жамбыл облысы ПД 5 қызметкері (тыл бойынша ПД бастығының бұрынғы орынбасары Ф. Шанқаров, тылмен қамтамасыз ету басқармасының бастығы Н. Киімбеков, қару-жарақ бөлімінің бастығы С. Оразов, завскладом М. Төребеков, Тараз қ. ПБ бастығы А. Заурбеков) 370-бап, 4-бап, 1-бап, 362-бап, 4-бап бойынша біліктілікке ие. 07.09.2023 Тараз қаласының № 2 сотының үкімімен Шанқаров, Заурбеков, Қымбеков ҚК 370-бабы бойынша кінәлі деп танылып, 4 жылға бас бостандығынан айырылды, Оразов рақымшылық актісін қолдануға байланысты жазадан босатылды, Төребеков ақталды. Түркістан облысы ПД жеке құрамы күшейтілген режимде қызмет атқарады. Полиция департаментінің бастығы Қ.Далбеков комендант болып тағайындалды. Түркістан облысының кіреберістері мен шығу жолдарында жолаушылардың автокөліктері мен құжаттары тексерілетін бірнеше блокбекеттер орнатылды. 4-5 қаңтардағы митингілер кезінде наразылық білдірушілер жағдайды пайдаланып, Жетісай, Сарыағаш, Арыс аудандарындағы, Кентау және Түркістан қалаларындағы жағдайды тұрақсыздандыруға тырысты. Төтенше жағдай енгізілген кезде полиция бөлімдеріне түрлі құқық бұзушылықтар үшін 900-ден астам адам жеткізілді, оның 329-ы ТЖ режимін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Осы күндері Алматы мен Шымкентте жаппай тәртіпсіздіктерге байланысты 12 қылмыс тіркелді. 11 күдікті ұсталды. Олардан қару-жарақ пен тоналған мүлік тәркіленді. 10 қаңтарда Алматы мен Алматы облысында ҰҚК, ІІМ, Қорғаныс министрлігі мен Ұлттық ұланның арнайы бөлімшелерінің жиынтық күштерімен 675 күдікті ұсталды. ҰҚК хабарлағандай, автомобильдер мен үй-жайларды жеке тінту, тексеру барысында барлық жерде қару-жарақ, оқ-дәрілер, құқық қорғау органдары қызметкерлерінің жалған құжаттары, демонстранттар полициядан басып алған өлімге әкелмейтін әсер ету құралдары (жарық-шу гранаталары, каска, қалқандар, оқ-дәрілер) және үлкен көлемде тоналған мүлік анықталады. Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасында жаппай тәртіпсіздіктер кезінде қаланың медициналық мекемелері күшейтілген режимде жұмыс істегені айтылды. 100-ден астам адам көмек сұрады. Олардың жартысы әскери және құқық қорғау органдарының қызметкерлері. Қазіргі уақытта көптеген тәртіп сақшылары босатылып, өз қалауы бойынша дереу қызметке оралуға шешім қабылдады. 11 қаңтар Алматы комендатурасының мәліметінше, тәртіпсіздікке қатысушылар тобынан қорғаушылар Әуезов, Алатау және Медеу аудандарының, «Өжет» ш/а учаскелері, сондай-ақ Алматы әуежайына іргелес тұрғын алабы тазартылды. Террористік актілерге, тонауға және басқа да қылмыстарға барлығы 1237 қатысушы ұсталды. 31 атыс қаруы мен 1428 оқ-дәрі тәркіленді. Жол тосқауылдарында 38 адам ұсталды. Қазақстанда барлығы 9900 адам ұсталды. 11 қаңтарға бүкіл ел бойынша тәртіпсіздіктерден келтірілген залал сомасы шамамен есептеулер бойынша 95,3 млрд теңгеден асты. Колл-орталыққа кәсіпкерлерден барлығы 3507 қоңырау түсті, оның ішінде тонау мәселелері бойынша – 1669, форс-мажор туралы куәлік – 138, блок-бекеттерден өту – екі, зардап шеккен кәсіпкерлерді қолдау қоры – 11, сондай-ақ жеке тұлғалардан 1671 қоңырау түсті. Еліміздің тоғыз өңірінде 1709 нысанда орналасқан 1528 бизнес субъектісі анықталды, оның ішінде Алматыда – 1578 нысанда орналасқан 1408 субъект. Зардап шеккен бизнес субъектілерінің салалары: сауда – 1448; қоғамдық тамақтану – 32; қаржы секторы – 37; логистика – тоғыз; БАҚ – екі. Шекара қызметінің аумақтық бөлімшелері терроризмге қарсы операцияның басталуымен өз бетінше де, құқық қорғау органдарымен бірлескен топтардың құрамында да қоғамға қарсы акцияларға қатысуға күдік бойынша 366 адамды ұстады, олардың алтауы қарсылық көрсету кезінде жарақат алды. Ұстау кезінде: 30 бірлік қару (тегіс ұңғылы – 22, карабин – 3, тапанша – 3), 245 дана оқ-дәрі, екі бірлік суық қару, сегіз радиостанция, төрт оқ-дәрілер тәркіленді. Ұсталғандардан 200-ден астам ұялы телефон, планшеттер, ноутбуктер, халық тұтынатын тауарлар және көп ақша тәркіленді. Сондай-ақ, ұсталғандар жүрген 29 автокөлік, діни әдебиеттер мен митингілерді заңсыз ұйымдастыру тәртібі бойынша көмекші құралдар тәркіленді. Алматыдағы тәртіпсіздіктер кезінде ауданаралық соттың судьясы М. Абраев қайтыс болып, ҚазҰУ ректоры Ж. Түймебаевтың ұлы қаза тапқаны белгілі болды. Анықтама: 04.07.2023 Алматы гарнизонының әскери соты ҚазҰУ ректоры Ж.Түймебаевтың ұлы Е.Қансейітті өлтірді деп айыпталған әскери қызметші М. Серікболды 6,5 жылға соттады. Іс материалдары бойынша, Қансейіт 06.01.2022 күні кешке қайтыс болды. Оның көлігіне Сәтбаев – Назарбаев көшелері қиылысында оқ атылды. Әскери соттың баспасөз қызметі ұсынған ақпаратқа сәйкес, сотталушы Алматыдағы жаппай тәртіпсіздіктер кезінде қиылыста тұрған Lexus 570 машинасын бірнеше рет атып, сол арқылы билік өкілеттігінен асыра пайдаланған. Алматыда қоғамдық көлік бағыттары іске қосылды. Алматының жедел жәрдем қызметі штаттық жұмыс режиміне көшті. Алматыдағы бірқатар сауда-ойын-сауық орталықтары өз жұмысын бастады. 13 қаңтарда Forum Almaty, 19 қаңтарда Esentai Mall ашылды. Жамбыл облысында жаппай тәртіпсіздіктерге қатысы бар деген күдікпен 288 адам ұсталды, оның 13-і уақытша ұстау изоляторына қамалды. ҰҚК бүлік кезінде қылмыскерлер «Көктөбе» телемұнарасын басып алуға тырысқанын, онымен сөз сөйлеуді ұйымдастыруға, өз талаптарын қоюға ниетті, алайда шекарашылар шабуылды тойтарыс бергенін хабарлады. Олар сондай-ақ «Медеу» селден қорғау бөгетінің периметрін бақылауға алды. ҰҚШҰ бітімгерлері Қазақстандағы тағы бес нысанды күзетуге кірісті. 12 қаңтар Қазақстандағы тәртіпсіздіктерден келтірілген залалдың жалпы сомасы шамамен есептеулер бойынша 103,7 млрд теңгені құрады, оның ішінде Алматыда – 102,2 млрд теңге. Әкімдіктердің жедел деректері бойынша ел бойынша сегіз өңірде 53 мемлекеттік объект және 151 ШОБ объектісі бүлінген. Ақпаратты әкімдіктер күн сайын жаңартып отырады. Алматы әкімдігінде тәртіпсіздіктер кезінде қанша жанармай құю бекеті зардап шеккені айтылды. Зардап шеккен нысандардың екеуі (РП – Алатау ауданы, Рысқұлов ауданы – Школьная, PetrolAsia – Әуезов ауданы, Райымбек – Саин) толығымен өртеніп, 15-і қатты бүлініп, 57-сі ішінара зардап шекті. Қ.-Ж. Тоқаев Алматыда жедел штаб отырысын өткізді. Әкім Б.Сағынтаевтың айтуынша, Алматының жылумен, электрмен, сумен және газбен жабдықтаудың барлық нысаны штаттық режимде жұмыс істейді. Сауда, қоғамдық тамақтану объектілері, базарлар, жанармай құю станциялары және өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмысын жалғастыруда, қоғамдық көлік іске қосылды. Мемлекет басшысы Алматыға еліміздің ірі қаласына жасалған террористік шабуыл салдарының ауқымын жеке бағалау үшін келгенін атап өтті. Қостанай облысында жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушылардың бірі дәлелдемелерді жоюға тырысты. Бірақ тінту барысында оның пәтерінен компьютерлік техника, ұялы телефондар, SIM және флэш-карталар тәркіленді. Сондай-ақ, оның авторлығын әкімшілікте және жалған хат-хабарларды құруда дәлелдейтін арнайы қосымша табылды, онда полиция қызметкерлері наразылық білдірушілердің жағына өтіп, күш қолданбауға ниет білдірді. Топ Әкімшісі азаматтарды митингке шығуға және полиция қызметкерлерінен қорықпауға шақырды, өйткені олардың бір бөлігі наразылық білдірушілер жағына өтіп үлгерді. Өзінің ұсталуын болжай отырып, мессенджердегі әкімшілеу құқығын одан әрі жұмыс істеу үшін Украинадағы сыбайласына, Қостанай қаласының бұрынғы тұрғынына тапсырды. Жедел және арнайы іс-шараларды өткізу барысында 6 қаңтарда Алматы полиция департаментінің әкімшілік ғимараттарына шабуыл жасады деген күдіктілер ұсталды. Қала ПД бастығының орынбасары Р. Әбдірахманов бейнекамералардан алынған мәліметтер мен ұсталғандардың айғақтарына сүйене отырып, шабуылдың нақты жоспарланғанын және ұйымдастырылғанын, ал оның жақсы дайындалған, қарулы жауынгерлері әскери құрал-жабдықтармен жүзеге асырылғанын атап өтті. ШҚО коменданты С. Жүнісбеков Өскемендегі тәртіпсіздіктер кезінде үш адам қаза тауып, облыстың екі қаласында 100 адам жарақат алғанын хабарлады. Тағы 111 полиция қызметкерлері мен әскери қызметкерлер жарақат алды. 13 қаңтар Қазақстанның 14 өңірінде – Нұр-Сұлтан және Шымкент аумақтарында, сондай-ақ Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Қарағанды, Қызылорда, Қостанай, Маңғыстау, Павлодар және Түркістан облыстарында, ШҚО, БҚО және СҚО аумақтарында террористік қауіптіліктің «қызыл» деңгейі жойылды. Бұл ретте Алматыда, Алматы және Жамбыл облыстарында жаппай тәртіпсіздіктер кезеңінде террористер мен өзге де қылмыстық әрекеттерге қатысы бар адамдарды анықтау және ұстау жөніндегі шаралар іске асырылуда. Аталған өңірлерде терроризмге қарсы операция жалғасуда, террористік қауіптің сыни «қызыл» деңгейі сақталуда. Алматы комендатурасының ақпарат орталығы Бостандық және Түрксіб аудандарының тұрғын алабы тазартылғанын хабарлады. Барлығы 1925 заңсыз акция, тонау және басқа да қылмыстарға қатысушылар ұсталды. 38 қару мен 1486 оқ-дәрі тәркіленді. ҚР ҰҚК Талдықорған ПД-ға тәртіпсіздіктер мен шабуылға қатысы бар деген күдікпен 8 адам және Алматыдағы тәртіпсіздіктер мен тонауға қатысы бар 8 адам (оның ішінде Орталық Азия өңірінің 4 азаматы) ұсталғанын айтты. Ұрланған қару Кейінгі мәліметтер бойынша (2023 жылдың желтоқсан айының басында), 2022 жылдың қаңтарындағы жаппай тәртіпсіздіктер кезінде 2960 қару ұрланған, оның ішінде: Табельдік – 1288 дана · ІІО – 1206: 263 автомат, 569 тапанша, 7 пулемет, 234 травматикалық қару, 12 гранатомет, 1 пулемет, 16 мылтық, 94 арнайы мылтық, 10 сигналдық қару; · ҰҚК – 5 травматикалық тапанша; · МКҚ – 45: 1 пулемет тапаншасы, 12 автомат, 20 тапанша, 11 оқпан астындағы гранатомет, 1 РПГ; · БП – 2 тапаншасы; · Ұлттық ұлан – 30: 23 арнайы. мылтық, 2 оқпанды гранатомет, 4 автомат, 1 тапанша; · Алматы, Жамбыл облыстарының ПД ғимараттарынан және Алматы қаласының қару-жарақ дүкендерінен ұрланған азаматтық қару – 1672. Жедел-іздестіру іс-шаралары барысында 5760 түрлі қару табылды және тәркіленді: 2 пулемет, 17 пулемет, 11 гранатомет, 247 автомат, 1089 тапанша, 3 оқпанды гранатомет, 162 карабин, 229 мылтық қаруы, 3230 тегіс ұңғылы мылтық, 223 мылтық, 52 револьвер, 293 дана травматикалық және 202 қарудың басқа түрлерінің бірлігі), сондай-ақ әртүрлі калибрлі 722 граната мен 89 936 оқ-дәрі. Табылған және тәркіленген қарудан 1097 дана – қаңтар оқиғалары барысында ұрланған қарудан: · 571 дана МКҚ табельдік қаруы: 164 автомат, 242 тапанша, 6 пулемет, 97 бірлік травматикалық қару, 7 гранатомет, 1 пулемет, 10 мылтық, 41 арнайы мылтық, 3 сигналдық қару; · 10 дана Ұлттық ұланның табельдік қаруы: 6 арнайы мылтық, 1 оқпанды гранатомет, 3 автомат; · 10 дана МҚҚ табельдік қаруы: 5 тапанша, 1 пулемет-тапанша, 2 оқпанды гранатомет, 2 автомат; · 506 дана азаматтық қару: 290 тегіс ұңғылы, 194 шолақ мылтық және 22 басқа. Бұдан басқа, шығу тегі анықталмаған 4663 дана қару тәркіленді: 1 пулемет, 10 пулемет, 4 гранатомет, 77 автомат, 747 тапанша, 162 карабин, 35 мылтық, 2891 тегіс ұңғылы мылтық, 213 мылтық, 52 револьвер, 293 ұңғысыз және 177 өзге де қару түрі. Оның 3495-і атыс қаруы: 1 пулемет, 9 пулемет, 4 гранатомет, 68 автомат, 129 тапанша, 162 карабин, 35 мылтық, 2862 тегіс ұңғылы мылтық, 170 мылтық, 10 револьвер және 45 басқа. Тағы 1167 данасы – өлімге әкелмейтін әрекет ететін қару: травматикалық – 394, газ – 378, пневматикалық – 252, оқу – 8, сигнал – 3 және өзге де қару – 132. Барлығы 478 қару-жарақ схроны табылды. Анықталмаған қару: Түрі Тәркіленгені Олардың ішінде: Атыс қаруы Өлімге әкелмейтін Пулемет 1 1 Тапанша-пулемет 10 9 1 MINI UZI пневматикалық тапанша-пулеметі кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Оқу – 8; Пневматикалық – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматикалық – 100; Пневматикалық – 176; Газовых – 342) Тегіс ұңғылы қару 2891 2862 29 (Травматикалық – 1; Пневматикалық – 26; Газды – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Шолақ 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматикалық – 5; Газды – 34; Сигналдық – 3) Ұңғысыз 293 293 Басқасы 177 45 132 ЖАЛПЫ 4663 3495 1167 1863 қару табылмады, олардың ішінде: · 635 дана табельдік атыс қаруы: 99 автомат, 327 тапанша, 6 мылтық, 5 гранатомет, 1 пулемет-тапанша, 53 арнайы мылтық, 137 травматикалық, 7 сигналдық; · ҰҚК – 5 травматикалық тапанша; · МКҚ – 35: 10 автомат, 15 тапанша, 9 оқпанды гранатомет, 1 РПГ; · БП – 2 тапаншасы; · ҰҰ – 20: 17 арнайы мылтық, 1 оқпанды гранатомет, 1 автомат, 1 тапанша; · 1166 дана азаматтық қару: 444 мылтық, 633 тегіс ұңғылы және 89 басқа. 2023 жылдың басынан бастап 1585 дана түрлі қару (11 пулемет, 1 гранатомет, 58 автомат, 301 тапанша, 74 карабин, 49 мылтық қаруы, 826 тегіс ұңғылы мылтық, 29 мылтық, 7 револьвер, 102 дана ұңғысыз-травматикалық және 127 дана өзге де қару), сондай-ақ 201 граната табылды және тәркіленді және әртүрлі калибрлі 34 769 оқ-дәрі. Оның ішінде 136 дана қару – қаңтар оқиғасы барысында ұрланған қарудан: · 50 дана ІІО табельдік қаруы: 11 автомат, 25 тапанша, 1 пулемет-тапанша, 5 бірлік травматикалық қару, 1 мылтық, 7 арнайы мылтық; · 84 дана азаматтық қару: 55 тегіс ұңғылы, 25 мылтық және 4 басқа. Құқықтық әрекет Қаңтар оқиғаларының бірінші күнінен бастап мемлекеттік төңкеріс әрекетінің негізгі факторларының әрекеттеріне, жаппай тәртіпсіздіктердің орындаушылары мен қатардағы қатысушыларына құқықтық баға беру маңызды болды. ҚР БП деректері бойынша, 5-6 қаңтарда Қазақстан ақпараттық-психологиялық әсер ету технологияларын пайдалана отырып, гибридті шабуылға тап болды. Кенеттен әсер ету және бастаманы қолға алу үшін жаппай жалған ақпарат ағыны тіркелді. Дезинформация хаос тудыру мақсатында жағдайды ушықтандыру тәсілі ретінде қолданылды; құқық қорғау органдарының қызметкерлерін ерік-жігерін сөндіру, бұл олардың әрекеттерінің сәйкессіздігін тудырады; тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушыларға тиімді шешімдер қабылдау үшін мемлекеттік органдарға ықпал ету; халықты қорқыту. Ақпараттық-психологиялық әсер ету технологияларын қолдана отырып, әскери қызметшілердің кесілген бастары, мәйіттерді ұрлау үшін мәйітханаларға жасалған шабуылдар, ауруханаларға жасалған шабуылдар, зорлау, әуежайды Қарулы басып алу, бірдей киімдегі көптеген содырлар және т.б. туралы жалған ақпарат таратылды. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ведомствоаралық жедел-тергеу тобы аумақтық құқық қорғау, арнайы органдардың әкімшілік ғимараттарын тастап кету және билікті асыра пайдалану фактілері бойынша бірқатар қылмыстық істі тергеді. Аяқталған және сотқа жіберілген 09.09.2022 қорғаныс экс-министрі Бектановқа қатысты іс (ҚК 451-бабы – билікті асыра пайдалану). 24.02.2023 ол 12 жылға бас бостандығынан айырылды. 09.11.2022 жылы Алматы облысы ҰҚКД бұрынғы бастығы Құрманалиевке қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 06.04.2023 Талдықорған қалалық сотының үкімімен ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды. 08.12.2022 жылы Қызылорда облысы ҰҚКД бұрынғы бастығы Рахимовқа қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 17.04.2023 Қызылорда қаласының № 2 сотының үкімімен ол 7 жылға бас бостандығынан айырылды. 19.12.2022 жылы Алматы қаласы ҰҚКД бұрынғы бастығы Мәжіловке қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 25.04.2023 Алмалы аудандық сотының үкімімен ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды. 07.11.2022 жылы Алматы қаласы әуежайының ЖПД экс-бастығы Талиповқа қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 24.04.2023 Түрксіб аудандық сотының үкімімен ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды. 19.12.2022 жылы Алматы облысы ПД бұрынғы бастығы Құдебаевқа қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 146, 362-баптары – азаптау және өкілеттігін асыра пайдалану). 28.04.2023 Талдықорған қалалық сотының үкімімен ол 10 жылға бас бостандығынан айырылды. ҚР Жоғарғы сотының ақпараты бойынша: 14.12.2023 жылғы жағдай бойынша қаңтар оқиғалары бойынша республика соттарына 1538 адамға қатысты 657 қылмыстық іс түсті, оның ішінде 2022 жылы – 1383 адамға қатысты 613 іс. Істердің ең көп саны Алматы және Шымкент қалаларының, сондай-ақ Алматы, Жамбыл, Қызылорда облыстарының және ШҚО соттарына түсті. Істердің ең көп саны ҚК-нің 188-бабы бойынша (ұрлық) - 306 немесе 46,6% және ҚК-нің 272-бабы (жаппай тәртіпсіздіктер) бойынша – 157 іс немесе 23,9%. 3. Қоғам реакциясы Халықаралық контекст Қаңтар айындағы оқиғалар мен ақпараттық вакуумдағы тәртіпсіздіктердің таралу жылдамдығы Қаңтардың алғашқы күндерінің жаңалықтар күн тәртібіне әсер етті. Жағдай бақылауға алынып, президент Тоқаев белгілі бір саяси шешімдер қабылдағаннан кейін халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігінің риторикасы да өзгерді. Әлемдік қоғамдастық жағдайды толығымен, ақпараттық блокадасыз, бұрмаланбаған күйі көрді, бұл шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының риторикасын айтарлықтай өзгертті. 2022 жылғы 6 қаңтарда ҰҚШҰ-ның бітімгершілік күштері Қазақстанға келетіні белгілі болған кезде батыс БАҚ-тары тарапынан жедел реакция болды. Осы уақытқа дейін Назарбаев ресми түрде Ұлт көшбасшысы деп танылды және биліктің транзитіне қарамастан мемлекеттің көлеңкелі басшысы болып саналды. Бірақ бұл өзгеретін сияқты, деп атап өтті New York Times авторлары. Олар ҰҚК басшысының бірінші орынбасары С. Әбіш - Назарбаевтың жиені қызметінен босатылғанын, ал өзі Қауіпсіздік кеңесінің басшысы қызметінен айырылғанын атап өтті. New York Times бұл Украина мен Беларусьтен кейінгі Ресеймен одақтас елдегі авторитаризмге қарсы үшінші көтеріліс екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Қазақстандағы оқиғалар АҚШ үшін де маңызды, деп жазды NYT, өйткені бұл америкалық энергетикалық мүдделер үшін маңызды ел. Exxon Mobil және Chevron компаниялары Қазақстанның батысындағы кен орындарына ондаған миллиард доллар инвестициялады – наразылықтар басталған жерде. Қазақстан Үкіметі Мәскеумен тығыз қарым-қатынаста бола отырып, Вашингтонмен дәл осындай тығыз қарым-қатынасты дамытып, америкалық инвестициялардың Ресей ықпалына қарсы екенін көре отырып, бұл қарым-қатынасты маңызды деп санады. 6 қаңтарда «Азаттық радиосы» трансляция стенограммасын жариялады, онда Қазақстандағы оқиғаларды саясаттанушы А.Дубнов, «Новая газета» тілшісі В. Половинко және саясаттанушы С. Марков талқылады. А. Дубнов: «Бүгін мен Әблязов мырзаның кейінгі екі тәулікте бірнеше рет сөз сөйлеуін тыңдадым, мен одан саяси бағдарламасының таныстырылымын ести алмадым, тек біреуінен басқа: біз оларды алып тастап, олардың орнына келуіміз керек. Ол үшін біз билік кеңістігін бейнелі түрде толтыруымыз керек, ал физикалық тұрғыдан айтқанда әкімдіктерді, қауіпсіздік құрылымдарын және т.б. толтыруымыз керек. Содан кейін бізде министрлер кабинетін тағайындайтын халық бірлігі үкіметі болады. Мұның бәрі оның саяси бағдарламасында. Ол эмиграцияда болған кезде көшеге шығарған адамдар қоғамдық белсенділіктен басқа ештеңе көрсетпеді. Әблязов шынымен де Қазақстанда болып жатқан оқиғаларға қатысы бар, бірақ мен оны шешуші және үстем деп атамаймын. Менің ойымша, оның уақыты кеше таңертең аяқталды». С. Марков: «Ресей Қазақстандағы процеске араласуға тұрарлық екеніне сенімдімін. Егер біз араласпаған болсақ, онда қауіпсіздік күштері шашырап кетуі мүмкін, мұндай стихиялық бүлік жеңіске жетуі мүмкін, содан кейін түсініксіз жағдайда мүлдем түсініксіз кейіпкерлер аренаға шығады. Мұнда америкалықтар қосылып, Қазақстанның жаңа билігін бақылауға алуға және осылайша Ресей мен Қытай арасындағы керемет сына жүргізуге тырысатын еді. Қирау мен хаос нәтижесінде исламдану, Қазақстанда радикалды исламистік террористік қозғалыс құру қаупі туындауы мүмкін. Яғни бұл өте қауіпті процесс болды». В. Половинко: «Мүмкін. Қазақстанда бірнеше жыл қатарынан спортшылар да, балуандар да, жай ғана дайындалған адамдар да бар, олар әрқашан оппозицияға баруға немесе жай ғана бір нәрсені арандатуға дайын деп айтылды. Бұл жағдайда олар Тоқаевқа шынымен жауап беру үшін жіберілген болуы мүмкін. Бұл, әрине, Үкіметтің жұмыстан кетуіне жауап емес - бұл МҚК-дан жиенін жұмыстан шығаруға жауап. Мұнда бұл параллель тым айқын көрінеді, сондықтан бұл жағын да жай ғана алып тастамау керек. Шынында да, бұл бүлікшілер ҰҚК ғимаратын өте оңай басып алды. ҰҚК қарсы болған жоқ – бұл кеше болған оқиғалардың басты таңғалдыратын сәті. Бүгінгі таңда да Алматының ішкі істер департаментіне шабуыл жасау кезінде полицейлер жеңіліске жауап ретінде оқ жаудырды, өз логикасымен әрекет етті, бұл өте жағымсыз болып көрінсе де, бірақ бұл жағдайда олар өз құқығының аясында болды. ҰҚК жай ғана позицияны тапсыра салды. Бұл параллельдердің барлығы бір жағынан бұлыңғыр, ал екінші жағынан өте нашар көрінеді. Бұл дегеніміз, ұзақ уақыт бойы биліктің астында, мүмкін оның көмегімен, бірақ мен билікті Тоқаев емес, Назарбаевтың билігін меңзеп отырмын, ұзақ уақыт бойы қандай да бір соққы массиві қалыптасты». Э. Блинкен Қазақстан СІМ басшысының міндетін атқарушы М. Тілеубердімен телефон арқылы келіссөздер жүргізіп, республикадағы ағымдағы жағдайды талқылады. «Мемлекеттік хатшы Америка Құрама Штаттарының Конституциялық институттар мен БАҚ бостандығын толық қолдайтынын растады және адам құқықтарын сақтай отырып, дағдарысты бейбіт жолмен шешуді жақтады», — делінген АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәлімдемесінде. ҚР Бас прокурорының Мәжілістегі 14.03.2022 жылғы баяндамасынан: «Бітімгерлердің маңызды нысандарды күзетке алуы қарулы қылмыскерлермен күресу үшін құқық қорғау және арнайы органдар мен армияның күштері мен құралдарының едәуір бөлігін босатуға мүмкіндік берді. Осыдан кейін біздің құқықтық тәртіп күштері мен әскерилер басып алынған барлық нысанды бақылауға алды. 7 қаңтарда Алматы қаласы мен Алматы облысында тосқауыл бекеттерін атқылау, тергеу изоляторларын басып алу әрекеттері және дүкендерді тонау жалғасты». АҚШ Мемлекеттік департаментінің ресми өкілі Нед Прайс журналистерге Вашингтонның пікірінше, «Қазақстан, Қазақстан Үкіметі, ресурстарға ие, өз ресурстарына ие және жақсы нығайтылған үкімет» деп мәлімдеді. «Қазақстан Үкіметі жақын арада іргелі экономикалық және саяси сипаттағы мәселелерді шеше алады деп үміттенеміз. Қазақстан халқы мен Үкіметінің серіктесі ретінде Америка Құрама Штаттары осы майданда Қазақстан билігімен және Қазақстан халқымен ынтымақтастықты жалғастыруға дайын», — деп атап өтті Прайс. 8 қаңтарда Қытайлық БАҚ ҚХР билігінің ресми ұстанымын таратты. Атап айтқанда, Қытай тұрақтылықты қалпына келтіруге және ұзақмерзімді экономикалық даму үшін тиімді реформаларды жүзеге асыруға көмектесу үшін Қазақстанға экономикалық ынтымақтастық саласында қолдау ұсына алады деп хабарланды. Қытайлық сарапшылар Қазақстандағы жағдай шетелдік күштер мен «үш шайтанның» (терроризм, діни экстремизм және сепаратизм) қатысуымен «түрлі-түсті революцияның» нақты сипаттамаларына ие деген пікір білдірді. 2022 жылғы 10 қаңтарда бейнеконференция режимінде ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс сессиясы өтті. Отырысқа Армения премьер-министрі Н. Пашинян, Беларусь президенті А. Лукашенко, Қазақстан Президенті Қ.-Ж. Тоқаев, Ресей президенті В. Путин, Қырғызстан премьер-министрі А. Жапаров, Тәжікстан президенті Э. Рахмон және бас хатшы А. Зась қатысты. Н. Пашинянның ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс сессиясында сөйлеген сөзінен, 10.01.2022: «Елде одан әрі өршу қаупі төніп тұрған жағдайға байланысты Қазақстан президенті ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесіне ресми түрде жүгінді. Көрсетілген өтініш негізінде Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа және ҰҚШҰ Жарғысына сәйкес, ҰҚК-нің қолданыстағы Төрағасының функцияларына қатаң сәйкес әрекет ете отырып, мен ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің басшыларымен консультациялар тетігін іске қостым. Қазақстанның ресми өтінішін ескере отырып және жағдайдың жедел даму үрдісін назарға ала отырып, сондай-ақ елдің қауіпсіздігіне, тұрақтылығына және егемендігіне төнген қатердің туындауын ескере отырып, Қазақстандағы жағдайды қалыпқа келтіру мақсатында ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа сәйкес стратегиялық маңызды объектілерді күзету үшін шектеулі уақыт кезеңіне бітімгерлерді Қазақстанға жіберу туралы консенсус шешімін қабылдады, Жарғымен, сондай-ақ бітімгершілік қызмет туралы келісіммен». ҚР Қауіпсіздік кеңесінің құқық қорғау және арнаулы қызметтерді жан-жақты талдауға негізделген шешіміне сәйкес, жағдай терроризм қаупі және агрессия актісі ретінде сараланды. Қазақстандағы оқиғалар сыни сипатқа ие болды. Алматы мен тоғыз облыс орталығы бандиттердің қолында болды. Терроризмге қарсы операция режимі жарияланды. Қазақстан ҰҚШҰ-ға жәрдемдесу туралы өтінішпен жүгінді. Бұл өте уақтылы болды. Елордаға үш әскери көлік ұшағының келгенін білген содырлар президенттік резиденцияны басып алу жоспарларынан бас тартты. Бұл Алматыға қосымша күш жіберуге және қаланы террористерден қайтарып алуға мүмкіндік берді. «Ұсынылған барлық фактіге қарамастан, кейбір дереккөздер Қазақстандағы биліктің бейбіт демонстранттармен күресі туралы мәлімдеумен болды. Бұл абсолютті жалған ақпарат. Біз ешқашан бейбіт демонстранттарға қарсы қарулы күш қолданған емеспіз және қолданбаймыз. Осыны біле отырып, Қазақстанға шабуыл ұйымдастырушылар агрессияның бірнеше толқынын ұйымдастырды. Бірінші кезеңде, мен айтқанымдай, бейбіт наразылықтар болды. Содан кейін, атап айтқанда, Алматыда саяси митингілер өткізілді, содан кейін қалаға үш бағыттан, шибөрілердің үлкен тобыры сияқты қарулы содырлар шабуыл жасады. Алдымен олар өздерін бейбіт демонстранттар ретінде көрсетіп, құқықтық тәртіп күштерін, тіпті қала тұрғындарын адастырды, содан кейін тарихқа Алматы трагедиясы ретінде енетін оқиғалар басталды». 10 қаңтарда «Азатық радиосы» ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс сессиясын талқылайтын стенограммасын жариялады. Әңгімеге философия ғылымдарының докторы, публицист И. Чубайс, саясаттанушы А. Окара және қазақстандық журналист С. Домнин қатысты. Алайда Домнин «Азаттық радиосы» сарапшыларының тезистерін растай алмады. Оның айтуынша, 5 қаңтарда ол демонстранттардың көшеде жүргенін және полициямен қақтығысып жатқанын көрген. Бұл қақтығыстар екі жақта да қарусыз болғанымен, қан төгілді: «Мен айтарлықтай ауыр жарақат алған бірнеше полиция қызметкерін көрдім, біреуі ес-түссіз, біреуі басы жараланған. Бұл шамамен сағат 15:00-болды, мен болған қаланың бір бөлігінде шамамен сағат 16:00-де қақтығыс тоқтап, полицейлер жай ғана кетіп қалды». Сондай-ақ, Домнин Алматы көшелерінде Ресей әскери күштерін көргенін растаған жоқ. Оның айтуынша, ол кездескен барлық қауіпсіздік күштері сөзсіз қазақстандық болды. 19 қаңтарда Еуропарламент депутаттары әр пленарлық аптада өткізілетін адам құқықтарының бұзылуы туралы пікірталас шеңберінде Қазақстандағы оқиғаларды талқылады. 20 қаңтарда олар тиісті қарар қабылдады. «Осы айдың басында Қазақстанда, әсіресе Алматыда болған бұрын-соңды болмаған зорлық-зомбылық бәрімізді таңғалдырды», — деді Денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі еурокомиссар С.Кириакидис өз сөзінде. Ол 2 қаңтарда басталған бейбіт наразылықтар мен кейінірек басталған зорлық-зомбылықты нақты ажырату керек екенін атап өтті. «Бүгінде көріп отырған картинамыз жақсы қаруланған және дайындалған экстремистік топтардың бейбіт наразылықты ығыстырып, істі өз қолына алғанын көрсетеді. Алайда экстремистердің жеке басы анықталмаған және себептері түсініксіз болып қалды. Бұл топтар белгілі бір күштік әскерилендірілген құрылымдармен байланысты болуы мүмкін», — деп атап өтті Кириакидис. Ол Қазақстан Президентін саяси реформалар мен елді демократияландыруға үндеді. Санкцияларға Нидерландтық «Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар» фракциясының еуродепутаты М. Хогевен қарсы болды. Ол әріптестерінен стратегиялық тұрғыдан ойлауды сұрады, өйткені «энергия бағасының тағы бір көтерілуі біздің азаматтардың қолынан келмейтін нәрсе емес» және «Еуроодаққа тұрақты және сенімді Қазақстан қажет». ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: 2023 жылғы желтоқсандағы деректер бойынша азаптау фактілері бойынша барлығы 35 адамға қатысты 9 қылмыстық іс бойынша үкім шығарылды. ҚР Адам құқықтары жөніндегі уәкілінің баяндамасынан: «15 қаңтар. Азаматтардың әлеуметтік желідегі хабарламаларының өсуіне байланысты полиция қызметкерлерінің әрекеттеріне адам құқықтары жөніндегі Уәкіл Э. Әзімова ҚР ІІМ-нен полиция қызметкерлерінің заңсыз әрекеттеріне шағым беру үшін халыққа байланыс жариялауды сұрады. Барлық өтініш пен шағым БП және ІІМ-ге жіберіледі. Тексеру нәтижелерін ескере отырып, Алматы қаласының прокуратурасы 71 азаматқа әкімшілік жаза шараларын жеңілдетті, 91 азамат босатылды. Бұл өте маңызды, өйткені ең бастысы – халықтың әділдік пен заңдылыққа деген сенімі. Біз Ішкі істер, Денсаулық сақтау министрліктеріне, Бас прокуратураға барлық қабылданған шараны БАҚ-та толық жариялау туралы өтінішпен жүгіндік. Кейінгі күндері көріп отырғанымыздай, бұл өтінішке құлақ асты. Барлық азаматтың ақпаратқа қол жеткізу құқығын барынша қамтамасыз ету өте маңызды, сондай-ақ шетелдік дипломатиялық өкілдіктерді ұстау туралы немесе ұсталған жағдайда шетелдік азаматтарды олардың заңсыз әрекеттер жасағаны туралы фактілерді немесе сигналдарды тексеру үшін дереу хабардар етуді жалғастыру қажет». Алайда, қаңтардағы оқиғалар мен елдің саяси құрылымындағы кейінгі өзгерістер мүлдем қарама-қайшы баға алғанын да атап өткен жөн. Мәселен болгариялық БАҚ Fakti.bg 22 ақпанда «Қазақстан әлі де адам құқықтарын қорғауға және біздің барлық халықаралық міндеттемелерімізге берік» деп жазды. Авторлар «президент Тоқаев бірнеше рет құқық қорғау органдары қарулы тәртіпсіздіктерге қатысы бар адамдарды ғана емес, өз өкілеттіктерінен асып кеткендерді де тергеуі керек деп мәлімдеді» деп атап өтті. Француздық Vivre Demain 18 наурызда «Қазақстан екі жылдан бері біртіндеп демократиялық көшу жолында» және «қаңтардағы қайғылы оқиғалар осы өтпелі кезеңнің күрделілігін көрсеткенімен, үкімет оларды жаңа реформаларды бастау мүмкіндігі ретінде пайдаланды» деп атап өтті. "Қазақстандық режим – еуропалық республика емес, демократияландыру үдерісіндегі жас ел. Қазақстан тәуелсіздігіне небәрі 30 жыл, ал демократиялық өзгерістер уақытты қажет етеді. Еуропалық тарих – мұның ең жақсы дәлелі. Тергеу нәтижелері бізге осы дағдарыстың себептері мен президент Тоқаев бекітетін реформалардың сипаты туралы көбірек айтып береді», — делінген Vivre Demain мақаласында. EurActiv-тен Альберто Түркстра 11 наурызда «қаңтардағы оқиғалар бұрынғы президент Назарбаевпен Қазақстандағы екі жылдық дуумвиратты аяқтап, президент Тоқаевтың айналасында реформатор ретінде қабылданған саяси жүйеге жол ашты» деп атап өтті. Ұлыбританияның Wall Street International Magazine журналы 14 ақпанда журналист Урс Ункауфтың «Президент Тоқаевтың елдің дағдарыстан шығуы туралы өте жылдам және тиімді жауабы, ең алдымен, Орталық Азия аймағындағы аймақтық тұрақтылықты сақтау және орнықтыру үшін маңызды геостратегиялық маңызға ие» деген мақаласын жариялады. Тағы бір британдық басылым – Diplomatic World Institute – 22 ақпанда «президент Тоқаевтың қаңтардағы оқиғаларға реакциясының қаттылығы шешуші мәнге ие болды, ол барлық ұлттық қауіпсіздік аппараттарын бақылауға алды» деп атап өтті. Авторлардың пікірінше, «Қазақстанның одан әрі тұрақсыздануы Қазақстаннан тыс жерлерде Еуразиялық тұрақтылық үшін салдары болады». Қаңтар оқиғалары басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 2023 жылдың 2 қаңтарында ресейлік журналист С. Варыханов былай деп жазды: «Қаңтар оқиғаларының нәтижесін не анықтады? Шетелде де, елде де бағаланбаған президенттің табандылығы мен салқынқандылығы. Сол күндері Қазақстанның тағдыры оған байланысты болды. Мұның бәрін бастағандар мемлекет басшысы босаңсытып, ештеңеге батылы бармайды, қорқады, бәлкім өз өміріне қауіп төндірмеу үшін елден асығыс кетеді деп ойлады. Тоқаев орындаушы емес, дипломат, зиялы, интеллигент... Ол өз елінен кеткісі келмеді. Және оны құтқару үшін бәрін жасады. Иә, ол бірінші мамандығы бойынша дипломат. Бірақ дипломат әлсіз дегенді білдірмейді. Ол формуланы ұнатады: “Дипломатия – өркениетті жауынгердің нәзік қаруы”». Айта кету керек, қаңтардағы оқиғаларды белгілі бір ықпал ету тобы Қазақстанда болып жатқан процестердің мәнін бұрмалау және анық емес ақпаратты тарату арқылы Ресейге қарсы көңіл-күйді күшейту құралы ретінде пайдаланды. Мәселен, 6 қаңтарда Kloop қырғыз онлайн-басылымының негізін қалаушы Бектұр Искендер өзінің әлеуметтік желілердегі парақшасында былай деп жазды: «Біздің көз алдымызда Қазақстанды басып алу жүріп жатыр. Орталық Азия елдері бір күні Ресей билігі мен оның сарбаздарына қарсы тұруды үйренеді деп үміттенемін. Бұл бәріміз үшін, постколониялық ынтымақтастық елдерінің барлық тұрғыны үшін ортақ апат. Қазақстанда наразылықтарды басу үшін Ресей әскерін енгізу Қырғызстан үшін де, бүкіл Орталық Азия үшін де, Кавказдың барлық елі үшін де, Шығыс Еуропа үшін де қауіпті прецедент». Оның айтуынша, тонаушылар мен қарақшылар тақырыбы «наразылықтың мәнінен және жемқор биліктен назар аудару үшін» арнайы айтыла бастаған. Искендер өз жазылушыларын бұған сеніп қалмауға шақырды. Анықтама: Kloop басылымын штаб-пәтері Варшавада (Польша) орналасқан Kloop Media халықаралық қор тобы басқарады. Kloop құрылымына қаржыландыруды халықаралық қорлар мен институттар жүзеге асыратын ұйымдар кіреді. Мысалы, АҚШ Ұлттық демократия қоры, «Сорос-Қырғызстан» қоры, Прага Пзаматтық қоғам орталығы және Internews Network. Қаңтардағы оқиғалар Украинада үлкен резонанс тудырды. Киевте 6 қаңтарда ҚР елшілігінде наразылық білдірушілерді қолдау акциясы өтті. «Украиндар қазақтарды қолдауға түрлі ұрандар жазылған плакаттармен келді. Атап айтқанда, плакаттарда украиндар “Диктатураға – жоқ дейміз, ынтымақтастыққа – иә дейміз", "Бостандық" және басқаларын жазды. Акция кезінде соло рында болған полиция адамдардың іс-әрекетіне араласпады. Сонымен бірге, жиналғандар осы елдегі биліктен оның берілуін талап етті», — деді украиналық «24 арна». 9 қаңтарда Поволжьедегі «Азаттық радиосының» татар-башқұрт қызметі бүкіл әлемдегі украиндар #SayNOtoPutin акциясын өткізіп жатыр» деп хабарлады. Акцияны ұйымдастырушылар – «Берілуге қарсылық қозғалысы» – қатысушылар «Путинге ЖОҚ де» және «Украиндар қарсыласады» деген үндеулермен шығып жатыр деп мәлімдеді. Киевте акция Сыртқы істер министрлігі ғимаратының жанындағы Михайлов алаңында өтті. Киевтегі митингке украиналықтар қазақстандық «саяси эмигранттарды», сондай-ақ Поволжьедегі халықтардың диаспорасын шақырды, оларға сөз сөйлеуге және БАҚ-қа жүгінуге мүмкіндік берілді. «Біз мұнда Қазақстан халқымен ынтымақтасу үшін жиналдық. Алайда, Мәскеудің агрессиясы 2022 жылы емес, Қазақстанда басталған жоқ деп айту керек. Ресей Федерациясы Федерация ішінде де, көрші мемлекеттерде де бостандыққа деген ұмтылысты басады. Сондықтан қазақтың жеке жеңісі, эрзян халқының жеңісі немесе Украинаның жеке жеңісі болуы мүмкін емес. Тек жалпы жеңіс болуы мүмкін, өйткені жау ортақ, сондықтан күрес ортақ болуы керек», — деп атап өтті Эрзян халқының Инязоры (бас ақсақалы) және «Азат Идель-Орал» қоғамдық қозғалысының негізін қалаушы Сыресь Боляень. Митингілер «ҰҚШҰ-ның оккупациялық әскерін Қазақстан аумағына кіргізуді айыптауды» талап етті. Акцияға Қазақстан, Әзербайжан, Татарстан және Эрзян Мастор тулары қойылды. Сондай-ақ, Қ. Ахметовтің Til Maydani логотипі бар баннер аясында Ж. Ахметова (Жанна Бота) сөз сөйледі: «Мен Қазақстаннан келген босқынмын, оппозициялық журналиспін. Қазақстанда мен көптеген жыл бойы акциялар, наразылықтар, митингілер ұйымдастырумен айналысамын, құқық қорғау және журналистік қызметпен айналысамын. Сондықтан, осы күндері болған оқиғалар маған жақсы түсінікті, бірақ біз бәрін бірден түсінбесек те, біз бағдарсыз болдық. Осы оқиғалардың басында біз белсенділер осы оқиғалардың барлығын ұйымдастыруға тікелей қатысы бар екенімізді түсіндік, бірақ бұл бағандар қайдан шыққанын, бұл адамдар қайдан шыққанын, оларды кім ұйымдастырғанын, қандай принцип бойынша, оларды кім басқаратынын түсінбедік. Кейбір үшінші тұлғалар бұл оқиғаларды Қазақстан аумағында даулауға тырысатыны түсінікті болды. Бірақ кім және қандай мақсатта екені мүлдем түсініксіз болды. Бастапқыда олар кланға қарсы күрес жүріп жатыр деп ойлады. Содан кейін мен Тоқаев мырзаның Назарбаевтың өкілеттігін иемденуге шешім қабылдағанын және сарай төңкерісін ұйымдастырғанын ескерттім. Бірақ, әрине, әскерилердің енгізілуімен (ҰҚШҰ – еск.) айқын болды: Қазақстанды басып алу болды және бұл алдын ала жоспарланған қадам болды. Бұл Кремльде жасалды. Бұл біздің көшбасшыларымыз – Назарбаев пен Тоқаевтың опасыздығы мен опасыздығының көмегімен жүзеге асырылған Путиннің жоспары екенін түсінеміз. Біз Қазақстанда болған оқиғалар 2014 жылы Украинада болған оқиғалардан бірнеше есе қорқынышты екенін айтуға мәжбүрміз. Территорияның бір бөлігі Украинаға қосылғандықтан, соғыс басталды және Украина – бұл тәуелсіз билікке, тәуелсіз Парламентке, тәуелсіз БАҚ-қа ие ел. Біздің билігіміз оның бір бөлігін емес, бүкіл Қазақстанды Кремльден келген қарақшыларға сатып алуға берді. Бізде қазірдің өзінде үлкен әскери инфрақұрылым болды – 11 әскери база, Байқоңыр, мұның бәрі Владимир Путиннің бақылауында. Қазір 2000-нан астам ресейлік сарбаз Қазақстан аумағына, сонымен қатар, ҰҚШҰ елдеріне кірді, оларды біз басып алушы елдер деп атаймыз. ҚР аумағында Кеңес одағының шағын көшірмесі құрылды». Ахметова өзінің Қазақстаннан келген белсенді таныстарының айтуынша, 6 қаңтарда алаңда «адамдарды атыс қаруымен атып тастаған және осы уақытқа дейін алаңда адамдардың денелері жатқан» деп мәлімдеді. Бұл атысты «дәл осы орыс әскері» ұйымдастырды. Ахметова «Ресейден адамдар атып жатқанын көріп отырмыз» деген көптеген кадрлары бар екенін айтты. Ахметовамен бірге акцияға Василь Гончар – блогер – стример, Қ.Ахметовтің досы, М. Боранбаев және М. Қанапьяновтың, Қазақстандағы Орыс әлемі деп аталатын арналардың авторы қатысты. Ол Ахметовтің видеоларын әлеуметтік желілердегі парақшалары арқылы таратты. Киевтегі митингте сөз сөйлеген Ж.Ахметова сондай-ақ армия, полиция және ҰҚК Қазақстанның әр қаласында наразылық білдірушілердің жағына шыққанын хабарлады. Ол әлемдік қауымдастықты болып жатқан оқиғаны айыптауға шақырды. Ахметова «ертең саммитте Путинді Кеңес одағы империясының көшбасшысы таныстырады» деп атап өтті. Ол барлық елді «Путинге қарсы бірігіп, путинизмге қарсы шараларды күшейтуге» шақырды. Ахметованың айтуынша, «арнайы қызметтердің басшысы К. Мәсімовтен Ресей генералдары жауап алады». Ахметова дәл осы әңгімені 13 қаңтарда «Капитуляцияға қарсы тұру қозғалысы» YouTube-арнасында тікелей эфирде насихаттап, Қазақстан Қырғызстан мен Өзбекстаннан да жаңалықтар алмай, толық ақпараттық оқшаулануда екенін айтты. Ол Украина аумағында «Ресейдің Қазақстанға ғана емес, Балтық жағалауы мен Молдова елдеріне де ақпараттық оккупацияға қарсы тұру» үшін медиа-платформа құруды ұсынды. Мұны Ахметованың пікірінше, президент Зеленский жасауы керек. 10 қаңтарда Украинаның Сыртқы істер министрлігі ҰҚШҰ бітімгершілік контингентін Қазақстанның тәуелсіздігін құрметтеуге шақырды. Украина СІМ «Қазақстанның бірқатар қаласында өршіп, көптеген құрбанға әкелген» зорлық-зомбылықты айыптайтынын мәлімдеді. Киев жағдайдың ушықпауы үшін барынша шаралар қабылдауға, одан әрі зорлық-зомбылықтан аулақ болуға және адам құқықтарының сақталуына кепілдік беруге шақырды. «Қазақстан билігінің шақыруы бойынша Ресей контингенті басым шетелдік әскери күштерді Қазақстан аумағында орналастыруды назарға алды. Шетелдік әскерилер Қазақстанның тәуелсіздігін, егемендігін және ұлттық заңнамасын және халықаралық құқықты құрметтеуге тиіс, ал олардың болуы декларацияланған шектеулі уақыт мерзімінен аспауға тиіс», — деп толықтырды СІМ. 11 сәуірде Нұр-Сұлтан қаласында ҚР мен АҚШ арасындағы адам құқықтары және демократиялық реформалар жөніндегі жоғары деңгейдегі диалогтың бірінші отырысы өтті. СІМ және құқық қорғау органдарының қызметкерлері американдық тарапқа қаңтардағы оқиғаларды тергеу туралы айтты. АҚШ Мемлекеттік хатшысының азаматтық қауіпсіздік, демократия және адам құқықтары жөніндегі орынбасары В. Зея Америка Құрама Штаттары Қазақстандағы оқиғаларға алаңдайтынын айтты. «Біз Үкіметтің айқын жауабын қолдаймыз, бұл осы оқиғаларға қатысқандардың барлығын жауапқа тартуға әкелуі керек. Бірақ сонымен бірге мұның бәрі заңнамаға сәйкес болуы керек. Біз Қазақстанда адам құқықтарын ілгерілетуді қолдаймыз. Менің ойымша, бұл өте маңызды, әсіресе қаңтардағы оқиғалардан кейін және бұл біздің кейінгі 30 жылдағы қарым- қатынасымыздың тереңдігін көрсетеді», — деді Зея. Азаматтық сектор Қаңтардағы оқиғаларды ресми тергеу басталысымен Қазақстанның азаматтық секторының белсенді өкілдері қорлар мен қозғалыстарға бірігіп, өз «тергеулерін» жүргізе бастады. Көбінесе олар бұқаралық ақпарат құралдарында немесе әлеуметтік желілерде жарияланған материалдарға, тәртіпсіздікке қатысушылардың немесе олардың туыстарының әңгімелеріне негізделген. Көптеген «тергеудің» тағы бір ерекшелігі – Ақордаға қатысты айыптау және сот тәртіпсіздіктерді ұйымдастырғаны және/немесе оған қатысқаны үшін кінәлі деп танылғандарға қатысты ақтау мәнінде болды. 25 қаңтарда Қазақстанда қаңтар оқиғаларын тергеу бойынша «Aqiqat» Қоғамдық комиссиясы құрылды. Оның жетекшісі адвокат А. Омарова болды. Комиссияға сондай-ақ: Human Rights lawyers қоғамдық қорының негізін қалаушы Л.Ракишева, адвокат К. Есмұханбетова және ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі У. Ерсайынов кірді. Омарова комиссияның мақсаты қаңтардағы оқиғаларға құқықтық баға беру, сондай-ақ қайғылы оқиғаның себептерін анықтау екенін түсіндірді. Жұмыс бірнеше топта жүргізіледі. Біреуі тергеумен айналысады, екіншісі жәбірленушілердің шағымдарын қарайды, үшінші топ кінәсіз қамауға алынғандардың және азапталғандардың шағымдарын қабылдайды. Комиссияның өзі шағымдарды қарайды және оларды тіркейді. Комиссия өз шығындарын жабу үшін қаражат жинауды жоспарлады. «Полицияға ешкім сенбейді. Бізде полициядан делінгендер арасында ҰҚК қызметкерлерінің өздері болды деген тексерілмеген ақпарат бар. ҰҚК қызметкерлері қаруы бар ғимаратты тастап, қашып кеткені ешкімге құпия емес. Оларды әлі ешкім жауапқа тартқан жоқ. Бұл өте қауіпті. Оқиға қайталануы мүмкін», — деді Омарова. Омарова өзінің Ақордада болғанын және жәбірленушілер, кінәлілер, жәбірленушілер туралы ақпаратқа қол жеткізгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, «барлық адвокат бұл деректерге қол жеткізе алады». Жалғыз шарт: егер ақпарат құпия болса, олар сотқа дейінгі тергеу кезінде жария етпеу туралы қолхат беруі керек. 14 наурызда Айман Омарова ҚР Парламенті Мәжілісінің жалпы отырысында баяндама жасады. Өз сөзінің басында ол комиссия сотқа дейінгі тергеу мен сотты алмастырмайтынын және тек қолжетімді материалдар негізінде қорытынды жасайтынын ескертті. Комиссияның қорытындылары «қаңтар оқиғаларына қатысты істердің барлық материалына толық қолжетімділік әлі қамтамасыз етілмеген» деген мағынада аралық, толық емес болып саналады. Омарова комиссия құрамында 20-дан астам адам бар екенін, оның 99%-ы заңгерлер, қылмыстық процесте зор тәжірибесі бар құқыққорғаушылар, көбіне қазақ тілділер екенін атап өтті. А. Омарованың Мәжілістегі сөзінен, 14.03.2022: «Егер Маңғыстау облысындағы газ бағасының өсуі біржақты триггер болып табылса, онда қаңтар оқиғаларының нақты себептерін кейінгі 5-6 жылда өскен әлеуметтік-экономикалық проблемаларды ғана атауға болмайды. Бұл оқиғалар, биліктің өзгермейтіндігімен, қоғамның барлық салаларында сыбайлас жемқорлықтың өсуімен, ұлттық ресурстар біз олигархат деп атайтын адамдардың белгілі бір тобында болған кезде сөзсіз болды. Халықтың сенімін әлдеқашан жоғалтқан құқық қорғау органдарын, сондай-ақ сот жүйесін атап өтуге болмайды. Әсіресе, басшылығы мен қызметкерлері басқа құқық қорғау органдарына, прокуратураға және тіпті соттарға ғана емес, іс жүзінде шексіз билікке ие болған ҰҚК қызметіне назар аударғым келеді». Комиссия қаңтар айындағы оқиғаларға кем дегенде екі жыл дайындалды деген қорытындыға келді, дегенмен террористік ұяшықтардың болуы туралы ақпарат ертерек тарап кеткен. Сондай-ақ, Омарова қаңтардағы оқиғаларды үш кезеңге бөлуге болатынын айтты: оқиғаларға ақпараттық дайындық, инфосоғыстың өзі және көшедегі оқиғалар. А. Омарованың ҚР Мәжілісіндегі сөзінен, 14.03.2022: «бұқаралық ақпарат құралдары бізге берген оқиғаларға, қаңтар оқиғалары кезінде пайдаланылған технологияларға, оның ішінде тобырды басқару технологияларына, бұқараны жинауға, оларды қылмыстық құқық бұзушылықтар жасауға жандандыруға сүйене отырып, жаппай тәртіпсіздіктерді кәсіби дайындалған топтар басқарды деп нақты айтуға болады. Олар тек бейбіт тұрғындар ғана емес, сонымен қатар арнайы қызметтердің, сондай-ақ криминалитеттің қызметкерлері. Оқиғаға тапсырыс берушілердің іс-әрекеттері, өткізу технологиясы кеңестік жедел қызметшілерді даярлау мектебінің іс-әрекеттеріне өте ұқсас». Омарова ақпараттық дайындықтың келесі мақсаттары бар екенін атап өтті: · қоғам, халық алдында қазіргі президенттің беделін түсіру; · БАҚ-та, оның ішінде әлеуметтік желілерде президент туралы теріс қоғамдық пікір қалыптастыру; · президенттің кейбір шенеуніктерінің тапсырмаларын қасақана диверсиялау; · ҚАЖ мекемелерінде оларды кейіннен пайдалану үшін радикалдандыру; · белгілі бір кәсіпкерлерден бизнесті алып тастау. Омарованың пікірінше, осы істердің барлығына ҰҚК қызметкерлері: қылмыстық топтар мен бизнеске «қамқорлық» көрсету, шетелден контрабанда, есірткі және қолма-қол ақша ағындарын бақылау, этникалық қазақтардың атынан белгілі бір тұлғаларға шекара арқылы кіруді қамтамасыз ету, БАҚ-ты бақылау үшін қатысы бар болған. А. Омарованың ҚР мәжілісінде сөйлеген сөзінен, 14.03.2022: «Қаңтар айындағы негізгі оқиғалар билікті күштеп басып алу әрекеті болды, ал қалған барлық қылмыстық құқық бұзушылық осы оқиғаларда басты мақсатқа жету жолдары ретінде болды деп санаймыз. Қылмыстық кодексте билікті күштеп басып алу 179-баптың 2-бөлігі мынадай диспозицияға ие: билікті күштеп басып алуға немесе Конституцияны бұза отырып билікті күштеп ұстап қалуға не Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге бағытталған әрекеттер. Тек президент өзінің іс-әрекетімен хаосты тоқтатып, мемлекетті сақтап қалды». Айман Омарова «Қ.-Ж. Тоқаев билікке келгеннен кейін және ҚСҰК құрылғаннан кейін саяси және басқа да реформалар жүргізіле бастағанына» назар аударды. Президент адам құқықтарына ерекше назар аударды, «шексіз билікке ие және адамдарды террорда ұстайтын ҰҚК үшін жағдай олардың бақылауынан шыға бастады». Қоғамдық комиссия «басқа қылмыстық құқықбұзушылықтар үшін бастапқы нүкте болатын бейбіт митингілерге себеп жасау үшін Маңғыстау облысының тұрғындары наразылық акцияларына шығатынын түсініп, газ бағасын күрт көтере бастады» деген қорытындыға келді. Қоғам 2011 жылы Жаңаөзендегі оқиғалардан кейін, Омарованың пікірінше, Маңғыстау облысында болып жатқан митингілерге сезімтал. Халықтың, құқық қорғау органдарының, билік органдарының назары билікті күштеп басып алу технологтары ойлағандай Маңғыстау облысына бағытталды. Комиссияда бар материалдар негізінде оның мүшелері мынадай жағдайлар болды деген қорытындыға келді: · Жаппай тәртіпсіздіктер (ҚР ҚК-нің 272-бабы), · Терроризм актісі (ҚР ҚК-нің 255-бабы). А. Омарованың ҚР Мәжілісіндегі сөзінен, 14.03.2022: "Құрметті депутаттар! Егер сіздер құқық қорғау органдары басшыларының сөйлеген сөздеріне назар аударсаңыздар, К.Мәсімовке, оның орынбасарларына және ҰҚК өңірлік департаменттерінің басшыларына қатысты терроризм актілері бойынша қылмыстық істерді тіркеу туралы ести алмадыңыздар. Мұның барлық себебі қандай? Прокурорлар мен басқа да құқық қорғау органдары терроризм актілеріне, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ деп санайды, өйткені олар қылмыстық құқық бұзушылық болған жерде болмағаны үшін бе? Біз қылмыстық құқықбұзушылықтарды тек терроризм актілерін орындаушы жасағаны үшін айыпталған кезде өте негізсіз деп санаймыз, ал ұйымдастырушылар туралы ұмытып кетеміз. Сонымен, билікті күштеп басып алуға бағытталған терроризм актілері мен басқа да қылмыстық құқық бұзушылықтарды ұйымдастырушы кім? Мүмкін мақсат терроризм актілерін жасап, үйге оралу болды деп ойлайсыздар ма?» «Aqiqat» қоғамдық комиссиясының баяндамасында қаңтар оқиғаларын ұйымдастырушылардың ақпараттық дайындығы «бұқараны, қоғамды бейбіт митингілер болды және бейбіт наразылық білдірушілерге оқ атылды дегенге итермелейді» делінген. Бұл «сол күндері бізді, бейбіт тұрғындарды соғыста да қорғаған құқық қорғау органдарының қорғауына нұқсан келтіру үшін» ақпараттық дайындаманың бір түрі болды. Комиссияның қорытындысы бойынша беделін түсірудің екінші кезеңі – ҰҚК қызметкерлерінің басшылығымен ІІМ қызметкерлерінің азаптауы. А. Омарованың ҚР Мәжілісіндегі сөзінен, 14.03.2022: «Бейбіт митингілерге қатысты. Мен 5 қаңтарда Алматыда өткен митингте болдым және не болып жатқанын өз көзіммен көрдім. Сіздер мыналарды бейбіт митинг деп санайсыз ба: митингке қолында қаруы бар, қару-жарақ дүкендерін тонап, полиция қызметкерлерін ғана емес, бейбіт азаматтарды да ұрып-соғып, атып тастағандар? тіпті білмейтіндер неге ол көпшіліктің арасында, қайда және неге барады? олар үшін Алматы қаласының ПД-ны қоршау қандай мақсатта қажет? олар қандай мақсатта қару-жарақ, Молотов коктейльдерімен қаруланды? қандай мақсатта олар биліктің көрсеткіші болып табылатын (әр түрлі аймақтардағы әкімдіктерді бір мезгілде дерлік) нысандарды басып алады? неліктен адамдар мен стратегиялық нысандарға шабуыл жасап, түнде митинг өткізді? неліктен Түркістан облысының тұрғындары ресми жұмыссыздары (көпшілігі базарларда жұмыс істейді) Алматыда митинг өткізеді? неліктен митингіге қатысатын барлық ер адам (99,9 %) не қалайтынын білмейді? Алматыда митингілердің көпшілігі Түркістан, Алматы, Жамбыл және басқа да облыстардан келген жас ер адамдар. Алыс және жақын шетелдерден келген этникалық қазақтар өте көп. 05.01.2022 митингілерінің арасында қазақ немесе орыс тілдерін білмейтін азиялықтар көп болды». Омарова комиссияның 2019 жылдан бастап Ауғанстаннан белгілі бір мәртебеге ие болған адамдар Қазақстанға келгені туралы ақпараты бар екенін, «жақында қаңтардағы оқиғалардан кейін төлқұжаттарының деректері жойылғанын, ал өздері ҚР-дан кеткенін (Түркия мен Еуропаға кетіп қалғанын)» мәлімдеді. А. Омарованың айтуынша, қаңтар айындағы оқиғалар барысында «содырлар мен бейбіт азаматтардың қылмыстық топтары қоқан-лоққы, зорлық-зомбылық арқылы көпшілікке, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқан». Мәселен, 2022 жылғы 5 қаңтарда Алматыда «содырлар қоқан-лоққы арқылы бес студентті жаппай тәртіпсіздіктерге қатысуға мәжбүр етті, үшеуі қорқыныш, қорқыту, зорлық-зомбылық салдарынан олардың нұсқауларын орындады, біреуі қашып кетті, екіншісі өлтірілді». Алайда, құқық қорғау органдары студенттердің «зорлық-зомбылық экстремизмінің құрбаны болғанына қарамастан, оларды ҚР ҚК-нің 272-бабының 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартады». Студенттер «оларды мәжбүрлегендер қаруланған, бетперде киген, өздеріне таныс емес тілде (қазақ және орыс тілдерінде емес) өзара қарым-қатынас жасағанын» атап айтты. ІІМ ұсынған материалдар негізінде қоғамдық комиссия Алматыдағы қаңтар оқиғаларына қатысушыларды шартты түрде бөлді: бейбіт митингіге шыққандар; бейбіт азаматтар мен құқық қорғау органдары арасында хаос, қақтығыстар туғызатын ұйымдасқан топтар; азаматтарды қорқыту, үркіту арқылы мәжбүрлеу және жаппай тәртіпсіздіктерге күш салу үшін ұйымдастырылған топтар; пәрмен алатын маршрут жетекшілері; құрамында құқық қорғау органдарының және олардың арнайы бөлімшелерінің (мысалы, ҰҚК) қызметкерлері болуы мүмкін тәжірибелі, дайындалған басып алу топтары; жоғарыда аталған оқиғалардың барлық қатысушысына қарсы шыққан құқық қорғау органдары. Омарова «Aqiqat» қоғамдық комиссиясына 500-ден астам азамат жүгінгенін айтты. Комиссия мүшелерінің өтініштері бойынша 85-тен астам адамға бұлтартпау шарасы өзгертілді. Айман Омарова мемлекет басшысынан ҰҚК қызметкерлерін ведомствоаралық жедел-тергеу топтрдан шығаруды, сондай-ақ ҰҚК өндірісіндегі қылмыстық істерді алып тастауды және басқа органға беруді сұрады. Сондай-ақ, ол кейінгі бес жылда шетелден келген және келген этникалық қазақтар үшін біздің қоғамға толық интеграциялануы үшін көші-қон бағдарламасын әзірлеуді және этникалық қазақтар деген атпен алыс және жақын шетелдерден барлық азаматтың азаматтығы мен тұруға ықтиярхатын алуының заңдылығын тексеруді сұрады. Қоғам қайраткері, адвокат, қазір – Мәжілістің өзін-өзі ұсынған депутаты А. Құспан азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін «Аманат» қоғамдық комиссиясын құруға бастамашы болды. Содан кейін комиссия оны бейбіт наразылықтарға қатысқаны үшін тергеуде болған, бірақ қылмыстық ниеті жоқ, сондай-ақ қылмыстарға қатысы жоқ адамдарды кінәсіз зардап шекпеу үшін қылмыстық қудалау орбитасынан шығарудың басты мақсаты деп атады. «Қаңтар айындағы оқиғалар кезінде өртеу, бүліктер, тонау және тіпті адам өлімі сияқты қайғылы оқиғалар болғаны даусыз факт; ұйымдастырушылар мен орындаушылардың кім екені анық болуы мүмкін, қарапайым бүлікшілер немесе экстремистер, олар саяси ұпай жинағысы келетіндер немесе тонау арқылы жай ғана ақша тапқысы келетіндер немесе бұл қарапайым бұзақылар болды; сонымен бірге, бұл оқиғаларға арандатушылар да қатысқаны анық; біздің мақсатымыз – қылмыстық мақсатқа ұмтылғандарды асыл ниетпен бейбіт митингке шыққандардан ажырату; мақсат ― бейбіт демонстранттарды жаппай азаптау мен қудалаудан құтқару; оларды үйде күтіп тұрған отбасылармен біріктіруге көмектесу», — деп таратты БАҚ «Аманат» комиссиясының ресми хабарламасын. Комиссия құрамына сегіз адам, оның ішінде төрт кәсіби заңгер, бір Мәжіліс депутаты, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бір мүшесі және Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігінің бір өкілі кірді. «Барша қазақстандықты, құқыққорғаушыларды, қоғамдық белсенділерді, БАҚ өкілдерін осы игі істе бірігуге және комиссияның жұмысына көмектесуге шақырамыз!» — деді комиссия мүшелері. Комиссияға қандай да бір нысанда тегін заң көмегі көрсетілген, атап айтқанда, қажетті консультациялар берілген, процестік құжаттар мен өтініштер жасалған, олардың мүдделері мемлекеттік органдар мен соттарда ұсынылған 59 азамат жүгінді. Комиссия жұмысының аса маңызды нәтижелерінің бірі «Қазақстан Халқына» қоғамдық қорымен бірлесіп өткен жылдың қаңтар айындағы оқиғаларға байланысты қаза тапқандар мен мүгедектердің 25 отбасына өтемақы төлеу жөніндегі бағдарламаны іске асыру болды. Азаматтардың басым көпшілігі 7 млн теңге көлемінде төлем алды. Бұдан басқа, комиссия «Рақымшылық туралы» 2022.11.02 № 152-VII ҚР Заңын талқылауға және қабылдауға белсенді қатысты. Құқықтық қорытынды дайындалды, онда осы Заң жобасы талданып, оның мазмұнына түсініктемелер берілді. «Аманат» комиссиясы өз міндеттерін 22 қаңтардан бастап 2022 жылдың соңына дейін атқарды. Комиссия құрамына негізінен заңгерлер мен құқық қорғаушылар, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардың өкілдері кірді. Жергілікті прокуратуралар тергеу изоляторларына кіруге және қылмыстық істің құжаттарымен танысуға мүмкіндік берді. А. Құспанның 05.01.2023 жылғы парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Біз қаңтар оқиғаларына қатысушыларды шартты түрде үш топқа бөліп қарастырдық. Бірінші топ-ұйымдастырушылар. Екіншісі – арандатушылар. Үшіншісі – арандату құрбаны болғандар, яғни алдымен бұл бейбіт митинг деп ойлағандар, кейінірек ұйымдастырушылар мен арандатушылардың нұсқауларына сүйене отырып, әртүрлі сипаттағы заңсыз әрекеттерді жасағандар. Бұл үшінші топ адамдардың негізгі санын құрады және біздің комиссия осы топпен мақсатты түрде жұмыс істеді... ...Комиссия өзінің алғашқы жұмысын 24.01.2022 жылы бастады және Алматының тергеу изоляторларына барудан, ұсталғандардың жай-күйімен жеке танысудан, олардың өз аузынан істерге қатысты мәліметтермен танысудан, туыстарымен, адвокаттарымен, сондай-ақ елдегі танымал қоғам қайраткерлерімен кездесуден, қалалық прокуратура арқылы қылмыстық іс материалдарымен танысудан бастады. Осы жұмыстың нәтижесінде Комиссия алғашқы күні ондаған адамды қамаудан босата алды. Бұл негізінен қаңтар оқиғалары кезінде алаңда жарақат алған азаматтар болды». Осыдан кейін жұмыс Тараз, Талдықорған, Шымкент, Семей қалаларында жалғасты. Комиссия қылмыстық істер бойынша қамауға алынған 1600 адамның 600-ге жуығы негізгі жазаның өзгеруіне тікелей әсер етті. Куспанның пікірінше, бұл жағдай жұртшылықтың оң бағасына ие болды және елдің әділ тергеуге деген сенімін арттырды деп айтуға толық негіз бар. А. Құспанның 05.01.2023 жылғы парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Біз өңірлердің кейбір құқық қорғау органдарының басшылары президенттің қаңтар оқиғаларын объективті тергеу туралы тапсырмасын орындамағанын анықтадық, тіпті диверсия фактілері де анықталды. Біз орталық және өңірлік мемлекеттік органдармен, құқық қорғау органдарының басшылығымен байланыс орнаттық және бірге жұмыс істедік. Біз оларға үнемі өз ұсыныстарымызды бердік. Біз президентке арандатушылық топтардың басшылығымен қылмыстық әрекеттер жасаған азаматтарымызға рақымшылық жасау туралы ұсыныс жасадық. Рақымшылық туралы заңның арқасында қылмысқа қатысы бар мыңдаған адамдар босатылды немесе босатылды. Біздің елімізде нақты оқиғаға байланысты алғаш рет біржолғы рақымшылық жасау туралы заң қабылданып жатқанын атап өткім келеді. Біз бірқатар еуропа елдерінің, АҚШ елшілігі, БҰҰ сияқты халықаралық ұйымдардың БАҚ өкілдерімен олардың бастамасы бойынша кездесулер өткіздік, оларды біздің жұмысымызбен таныстырдық». Құспан қаңтар оқиғасы салдарынан қаза тапқандардың саны 238 адамды құрайтынын, оның 148-і Алматыдан екенін атап өтті. «Аманат» комиссиясы қала прокуратурасымен бірлесіп қылмыстық істерге объективті тергеу жүргізді, қаза тапқан азаматтарға қатысты құқықтық іс жүргізу шешімдерін қабылдады, олардың отбасыларына материалдық, әлеуметтік және тіпті психологиялық көмек ұйымдастырды. Бұл ретте Құспан Алматы қаласында қаза тапқан азаматтардың туыстарының материалдық және әлеуметтік мәселелерін мемлекеттік органдар ішінара шешкенін атап өтті. А. Құспанның 05.01.2023 парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Барлық өңірдегі жаппай тәртіпсіздікке қатысушылармен кездесу нәтижесінде олардың барлығына мынадай жалпы белгілер тән екені белгілі болды: · бір уақытта жаппай тәртіпсіздіктердің басталуы; · бейбіт митингке келгендер арасында арандатушылық топтың болуы, облыстық және қалалық әкімшіліктерге, ішкі істер органдарына, қару-жарақ дүкендеріне шабуыл жасаушылар мен бастамашылардың болуы; · кейбір жағдайларда құқық қорғау органдарының уақтылы әрекет етпеуі, кейде мүлдем әрекетсіздігі; · оңтүстік өңірлерде бейбіт митингке қатысушылар бұрын көрмеген, білмеген әскери формадағы белгісіз адамдардың болуын атап өтті. Нәтижесінде бейбіт митингтен жаппай тәртіпсіздікке айналған қаңтардағы оқиғалар мемлекеттік төңкеріске айналды. Бір жылдан кейін мүдделі топтың дәл осындай қылмыстық мақсатқа ұмтылғаны анық. Ең қорқыныштысы, мұндай әрекеттер кейінірек жалғасты. Біз мұны комиссия құрамында қаңтардағы оқиғалармен жұмыс істеген бір жылдық кезеңде көрдік». Мысал ретінде Құспан мемлекет басшысының қаңтар оқиғаларына байланысты істерді объективті тергеу, азаматтардың конституциялық құқықтарын қатаң сақтау жөніндегі нұсқауларына қайшы, бірқатар өңірлерде диверсиялық сипаттағы іс-әрекеттер орын алған фактілерді келтірді. Оңтүстік өңірлердің бірінде жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін айыпталған азаматты азаптау фактілері туралы ақпарат келіп түсті. Ақпарат расталғаннан кейін «Аманат» комиссиясы облыстық құқық қорғау органдарынан емделуден өту үшін ұсталған адамның жолын кесу шарасын өзгертуді талап етті. Алайда құқық қорғаушыларға олардың талабынан бас тартылды. Содан кейін олар бұл туралы Президент Әкімшілігіне хабарлады, нәтижесінде полиция басшылығы жұмыстан босатылып, бірқатар күш құрылымдарының қызметкерлеріне қарсы азаптау фактілері бойынша қылмыстық іс қозғалды. А. Құспанның 05.01.2023 жылғы парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Екінші мысал адам құқықтарын қорғау үшін құрылған қоғамдық институттарға қатысты. Бізде адам құқықтарын қорғау ұйымы күйеуі қайтыс болған және өзін және үш баласын әрең асырай алатын әйелді пайдаланғаны туралы нақты ақпарат бар. Олар оны Алматы мен Астанадағы митингілерге шығуға көндірді. Кейінірек белгілі болғандай, сол адам құқықтарын қорғау ұйымы әйелге Алматыдан Астанаға және одан әуе билетін сатып алып, оны төрт жұлдызды қонақүйге орналастырды, сондай-ақ митингілерге қатысу үшін оған "жағдай" жасай отырып, балаларына күтуші жалдады. Басқаша айтқанда, арандатушылық іс-шаралар қаңтар айындағы оқиғалар кезінде көрініп қана қоймай, осы күнге дейін мемлекеттік құқық қорғау органдары мен адам құқықтарын қорғаумен айналысатын жекелеген қоғамдық институттар тарапынан жалғасуда. Біз бұл алаңдатарлық жағдай деп санаймыз». Абзал Құспан елдің проблемаларына бей-жай қарамайтын барлық саналы азаматты толғандыратын басты мәселе ― болашақта қаңтар трагедиясы сияқты оқиғалардың қайталануына жол бермеу екенін атап өтті. Мұның жалғыз жолы, оның пікірінше, мемлекет басшысы бекіткен «Жаңа Қазақстан ― әділ Қазақстан» тұжырымдамасын сөзбен емес, іс жүзінде іске асыру. Мұндай өтініштер үшін комиссия мүшелерінің ұсталған азаматтармен жеке кездесіп, сұхбаттасуы негіз болып табылады. Олар алаңға келуге түрткі болған басты фактор әділетсіздік екенін анықтады. Ұсталғандардың құқықтарының сақталуын бақылау үшін Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл Э. Әзімоваға, азаптаудың алдын алу жөніндегі ұлттық алдын алу тетігінің мүшелеріне және ҰАТ пенитенциарлық жүйенің мекемелеріне кіруге рұқсат берілді. «Қоғамнан уақытша оқшаулауды қамтамасыз ететін арнайы мекемелерде адамдарды ұстау тәртібі мен шарттары туралы» Заңға сәйкес қылмыстық-атқару жүйесінің тергеу изоляторларына қаңтар айындағы оқиғалар бойынша 1220 адам қамауға алынды, оларға қатысты соттар «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасын санкциялады. Оның ішінде – 22-сі кәмелетке толмаған. Тергеу изоляторларының ішкі тәртіп ережелеріне сәйкес барлық адам уақытша ұстау изоляторларынан түскен кезде міндетті медициналық тексеруден өтті. Бұдан басқа, бостандығы шектелген азаматтарға, сондай-ақ бас бостандығынан айыру орындарында сот үкімі бойынша жазасын өтеп жатқан, дене жарақаты анықталған кезде арнаулы мекемелерге орналастырылған адамдарға медициналық көмек көрсету қағидаларына сәйкес бейнетіркеу жүргізілді, оларға дереу медициналық көмек көрсетілді. Әрбір осындай факт туралы прокуратура органдары міндетті түрде хабардар етілді. Жалпы қаңтар айындағы оқиғалар бойынша тергеу изоляторларына дене жарақаты бар 375 адам келіп түсті, оның 35-і қалалық ауруханаларда стационарлық емдеуден өтті. Олар жаппай тәртіпсіздіктер кезінде, әкімшілік ғимараттарға, қызметкерлерге жасалған шабуылдар кезінде жарақат алды және түскен кезде АҚУ кеңсесінің өкілдері тіркеді. Ашықтық пен әділдікті қамтамасыз ету мақсатында қоғамдық-бақылау комиссияларымен, ұлттық алдын алу тетігімен және ҮЕҰ-мен тығыз өзара іс-қимыл жолға қойылды. Олар қамауда отырған азаматтардың құқықтары мен ұстау шарттарының сақталуына тәуелсіз мониторинг жүргізді. Мекемелердің барлық тұрғын, қызметтік, коммуналдық-тұрмыстық үй-жайлары қоғам қайраткерлерінің қатысуымен комиссиялық тексерілді. Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл Э. Әзімова, «Адам құқықтары үшін хартия» қоғамдық қорының басшысы Ж. Тұрмағамбетова бастаған Комиссия бірқатар қоғам белсенділері мен адвокаттармен бірлесіп, Қазақстанның сегіз өңірінде 100-ден астам тергеу-қамауға алынғандарды ұстау шарттарын тексеріп, қабылдауды жүзеге асырды. Қоғамдық-байқау комиссияларының өкілдері және ұлттық алдын алу тетігінің қатысушылары 14 ТҚҚ-да 200 сапарды жүзеге асырды. Олар 1720 азаматпен кездесу өткізді, оның ішінде 376 ― сы құпия. Осы кездесулердің нәтижелері бойынша мекемелер әкімшілігі тарапынан құқыққа қайшы әрекеттерге шағымдар түскен жоқ. Сондай-ақ, ұсталғандарды ұстау шарттарын Мәжіліс пен мәслихат депутаттары мен жергілікті атқарушы органдардың өкілдері тексерді. 286 тергеу ― қамауға алынғандармен, оның ішінде 41-і құпия, сондай-ақ олардың жиырма туыстарымен және 20 мекеме қызметкерлерімен кездесулер ұйымдастырылды. Бұдан басқа, «Біз азаптауға қарсымыз» қоғамдық бірлестігі ЖҚҚ-ға (Астана мен Алматыда, сондай-ақ Алматы, Ақмола, Қарағанды, Қостанай, Қызылорда облыстарында, СҚО және ШҚО-да) 15 рет келіп, 410 адам қабылданды (құпия ― 262). Ұсталғандардың барлық шағымы тіркелді, олар бойынша тексерулерді өз қауіпсіздік қызметтері жүргізді, заңдылықты қамтамасыз етуді үнемі қадағалауды прокуратура органдары жүзеге асырды. Барлық айыпталушыға олардың қорғану және білікті заң көмегін алу конституциялық құқығы қамтамасыз етілді, адвокаттарды өз қорғаушыларына жіберу кедергісіз жүзеге асырылды. Барлық тергеу іс-шаралары бейнебақылау камералары орнатылған арнайы жабдықталған үй-жайларда жүргізілді. АҚУ кеңсесінің ақпараты бойынша, ұсталғандарды ұстау және қорғау заңдылық қағидаттары мен халықаралық құқық нормаларына сәйкес жүзеге асырылды, мекеме қызметкерлері тарапынан қандай да бір құқыққа қайшы әрекеттерге жол берілмеді. Қаңтар оқиғалары бойынша істер шеңберінде тергеу изоляторларында ұсталған барлық адамдар құқықтар мен бостандықтарды пайдаланды, сондай-ақ қолданыстағы заңнамада белгіленген міндеттерді атқарды. «ҰАТ топтары Қазақстанның 16 өңіріндегі 83 жабық мекемеде 97 тәуелсіз мониторинг жүргізді. Адам құқықтары жөніндегі омбудсменнің атына азаматтардың қарау процесінде тұрған олардың құқықтарының бұзылуы туралы 48 өтініші келіп түсті. Бұдан басқа, өңірлік топтардың ұсынысы бойынша адвокаттар мен азаматтық дәрігерлердің ұсталғандар мен қамауға алынғандарға қолжетімділігі қамтамасыз етілді. Азаматтық қоғамның беделді өкілдері, соның ішінде құқық қорғаушылар мен заңгерлер қаңтар айындағы оқиғаларды тергеу бойынша қоғамдық комиссиялар құрды», — деп хабарлады ҚР СІМ. Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің баяндамасынан: «Қаңтар айындағы оқиғаларға қатысты Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің атына барлығы 228 өтініш келіп түсті, оның 111-і – азаптау және қатыгездік туралы. Басқалары негізсіз ұстаумен (58), әкімшілік жаза туралы сот актілерімен келіспеумен, бұлтартпау шарасымен (19), медициналық көмек көрсетпеу туралы (14), адвокаттарға жол бермеумен (5), қылмыстық қудалау органдарының іс-әрекеттерімен (88), әскери қызметшінің қызметтік міндеттерін атқару кезіндегі іс-әрекеттерімен (2), ақпаратқа қол жеткізу туралы (17); материалдық және моральдық залалды өндіріп алу (10). Барлық өтініш бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында заңдылықтың сақталуын жоғары қадағалауды жүзеге асыруға уәкілетті прокуратура органдарына сұрау салулар жіберілді. Қылмыстық қудалау азаматтарының барлық айтылған мән-жайлары мен қорқыныштарын ескере отырып, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Бас прокуратураға нақты шағымдардың түсуін күтпей, оның ішінде құқық қорғау органдары үй-жайларының бейнежазбасының деректерін пайдалана отырып, өзінің мандаты шеңберінде барлық анонимді хабарламаларды, сондай-ақ әлеуметтік желідегі хабарламаларды тексеру туралы жүгінді. Қамауда ұстау жағдайында күш қолданудың барлық фактілері бойынша сотқа дейінгі тергеулер жүргізілді». 27 қаңтарда Қазақстанда «Қаңтар» құқықтық қолдау орталығын құру туралы жарияланды. Оның ұйымдастырушылары өз үндеуінде «біздің көптеген отандасымыз бүкіл Қазақстан бойынша бейбіт наразылықтарға әділ талаптармен шықты», бірақ «өкінішке қарай, бейбіт наразылық арандатушылармен, қылмыстық элементтермен және тонаушылармен беделін түсірді» деп мәлімдеді. «Біз бейбіт митингілерге қатысқан және Заң аясында наразылық білдіргендерді осы мүмкіндікті пайдаланып, заңсыз әрекеттер мен қылмыстар жасағандармен нақты бөлісеміз. Мұндай қылмыскерлерді табу – құқық қорғау органдарының міндеті және біз оларға көмектесуге дайынбыз. Бірақ біздің ісіміз жауапты азаматтар ретінде бейбіт наразылық білдірушілерге және қылмыскерлердің қолынан және құқық қорғау органдарының заңсыз әрекеттерінен зардап шеккен басқа адамдарға көмектесу», — делінген орталық ұйымдастырушыларының ресми үндеуінде. Сондай-ақ, аталған орталық мынадай функцияларды жүзеге асыратыны хабарланды: · қаңтар оқиғалары нәтижесінде қаза тапқандар мен хабар-ошарсыз кеткендердің барлығы туралы азаматтардан және кез келген қоғамдық ұйымдардан алынған ақпаратты жүйелеуге жәрдемдесу; · бейбіт наразылық акцияларына қатысқаны үшін қудалау нәтижесінде азаптаудан және басқа да адам құқықтарының бұзылуынан зардап шеккен, қылмыстық жауапкершілікке заңсыз тартылған қаза тапқандардың жақындарына білікті заң көмегін көрсетуді ұйымдастыруға жәрдемдесу. Қордың ресми өтінішіне белгілі бизнесмендер, журналистер және қоғам қайраткерлері қол қойды: А. Абдулов, Б.Әбілов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Жәкішев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Қожахметов, Е. Тәтішев, Б. Төреғожина, Е. Шәкеев, С. Шайжүнісов және басқалар. Ұйымдастырушылар орталық қызметінің барлық нәтижелері мен оның қаржылық есептілігі жұртшылыққа ашық болатынына уәде берді. Мұндай ақпаратты жедел алу үшін жеке Электрондық ресурс құрылады. Қазіргі уақытта Қордың тек әлеуметтік желілердегі парақшалары бар, олардың соңғы белсенділігі үш айдан астам уақыт бұрын тіркелген (2023 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша). Қаржылай есеп жарияланбады. 2022 жылдың маусым айында «Азаттық» өз жобасын таныстырды. Басылым «2022 жылғы 5-8 қаңтарда Қазақстан қалаларында сөйлеген сөздерінде атылған немесе кейіннен жаралардан қайтыс болған ондаған адам туралы ақпаратты» жинады. «Қанды қаңтар құрбандары» арнайы жобасы қаза тапқандардың өміріндегі фактілермен танысуға, олардың қайтыс болу мән-жайларын білуге және жаңа мәліметтер қосуға мүмкіндік береді». Оқырмандар жәбірленушілер туралы ақпаратты жасын, қайтыс болған жерін, өлім себебін қамтитын әртүрлі параметрлерді таңдау арқылы біле алады. Жобаның авторы және редакторы Д. Өмірбек бұл жоба құрбан болғандардың санын анықтауға бағытталғанын айтты-билік 238 адам қаза тапты деп мәлімдейді, құқық қорғаушылар қаза тапқандардың нақты саны айтарлықтай көп болуы мүмкін деп санайды. Әмірбек қайтыс болған қауіпсіздік күштері туралы көбірек ақпарат алу әрекеттері сәтсіз болғанын байқады, өйткені олардың туыстары немесе әріптестері байланысуға құлықсыз. «Біз қаза тапқандарды бөліп-жармаймыз. Олардың бәрі, біз үшін, құрбандар», — деді Өмірбек. Тұсаукесерге Азат Еуропа радиосы/Азаттық радиосы (РСЕ/РС) медиа корпорациясының президенті Дж. Флай, Орталық Азия бойынша өңірлік директоры Х. Исмаилов және РСЕ/РС қазақ қызметінің директоры Т. Дооров қатысты. 2023 жылғы 12 қаңтарда «Азаттық» редакциясы «Қанды қаңтар құрбандары» кітабын таныстырды. Кітапта «2022 жылғы қаңтардағы оқиғалар кезінде адам өлімінің көптеген оқиғалары жинақталған». 2023 жылдың қазан айында PaperLab орталығы және MediaNet Халықаралық журналистика орталығы Қордың қаржылық қолдауымен. Қ. Аденауэр қазақстандық қоғамдағы қаңтар оқиғаларын қабылдау әсері тақырыбында зерттеу жүргізді. Бұл зерттеуде деректерді жинау үшін 18 жастан асқан қазақстандықтарға телефон арқылы сауалнама жүргізу әдісі қолданылды. Кездейсоқ іріктеу принципін сақтау үшін кездейсоқ сандар генераторының көмегімен жасалған респонденттердің ұялы нөмірлеріне қоңыраулар жасалды. Барлығы 1047 адамнан сауалнама алынды. Қайғылы нәтижеге еліміздің жоғарғы билігі жауапты деген респонденттердің тек 28 % үлесі болды, қазақстандықтардың тек 5 %-ы наразылықтар өткен қалалардың әкімдері жауапты деп санайтынын айтқан. Ең көп мақұлданған әрекет (65 %) әкімдердің келіссөздер жүргізу үшін наразылық білдірушілерге шығуы болды. Қаңтар оқиғалары кезінде бұл жеті өңірде байқалды: Алматы, Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе (Ақтөбе әкімі), Батыс Қазақстан, Жамбыл және Қызылорда облыстары. Сарапшылар Қаңтар туралы Қаңтар оқиғалары мен одан кейінгі саяси және әлеуметтік- экономикалық реформалар, сондай-ақ мемлекеттік басқарудағы түбегейлі өзгерістер қазақстандық сарапшылар — саясаттанушылар, әлеуметтанушылар, экономистер мен қоғам қайраткерлерінің жіті назарында. 18.02.2022 Президенттің Алматы трагедиясы бойынша барлық фактіні мұқият тергеу туралы ұстанымын еліміздің саясаттанушылары қолдады. Сондай-ақ олар тәртіпсіздіктерге қатысты барлық материал қоғам қайраткерлеріне толық қолжетімді болуы тиіс екенін жеткізді. Саясаттанушы А. Тоқтышақов: ол әр жағдай бойынша тергеу жүргізу қажет екенін және адам құқығы басты назарда болуы тиіс екенін айтты. 14.03.2022 Қаңтар оқиғаларын қоздырушылар кем дегенде екі жыл тәртіпсіздіктерге дайындалған, деп есептейді адвокат, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі А. Омарова. Оның айтуынша, олардың басты мақсаты билікті күшпен басып алу болды, деп хабарлайды «Хабар 24» тілшісі. А. Омарова, ҰҚСК мүшесі: Президент қана өзінің іс-әрекетімен осы хаосты тоқтатып, мемлекетті сақтай алды, мұны атап өтпеске болмас. Кек алуға қатысты, Тоқаев билікке келгеннен кейін және ҰҚСК құрылғаннан кейін саяси және басқа реформалар жүргізіле бастады. Президент адам құқықтарына ерекше назар аудара бастады, ал бұл шексіз билікке ие және адамдарды террорда ұстап отырған ҰҚК үшін жағдайды бақылаудан шығарып алумен тең болды. 05.01.2023 «Қаңтар оқиғалары кезінде зардап шеккен ШОБ субъектілеріне залал толық көлемде өтелді. Сома 16 млрд 700 млн теңгені құрады, деп хабарлайды «Хабар 24» тілшісі. Мемлекет сондай-ақ қираған 42 ғимаратты қалпына келтіру үшін 31 млрд 100 млн теңге бөлді. 37 нысанда жұмыстар толығымен аяқталды. Коммерциялық нысандарға келетін болсақ, 356-сы зардап шекті. Олардың барлығы қалпына келтірілді. 1789 кәсіпкерлік субъектісі залалды тікелей өтеуге өтінім берді, ол толық көлемде 16 млрд 700 млн теңге көлемінде өтелді. Шағын және орта бизнестің барлық нысандары бойынша залал өтелді», — Р.Скляр, ҚР премьер-министрінің бірінші орынбасары. 05.01.2023 М. Жақау, саясаттанушы: «Билік халықтың дауысын естіді және содан бері үміттерін ақтау үшін бәрін жасап жатыр. Әйтпесе, біз көріп отырған реформалар болмас еді. Қазір барлығы президенттің сөздерін тыңдайды және 2023 жылдан халық нақты өзгерістерді күтеді. Саясаттанушы И. Құраев та осындай пікірмен келіседі. Сарапшылар қоғамда жаңа мәдени ерекшеліктер дамып келе жатқанына сенімді және бұл өзгеріс мемлекеттік қызметшілерді де айналып өтпеді». 30.08.2023 Д. Чикваидзе, БҰҰ-ның Женевадағы филиалы Бас директорының хатшылығының басшысы: «Адам Президент болғаннан кейін өзінің құқықтары мен әрекет ету мандатын шектеуден қорықпаса, бұл өз елінің өркендеуін қалайтын өте адал саясаткер екенін көрсетеді. Әлеуметтік, экономикалық және саяси реформалар тұрақты дамып келе жатқан елде ғана іске асуы мүмкін, дейді Дэвид Чикваидзе. Көпвекторлы және теңдестірілген сыртқы саясат жүргізе отырып, Қазақстан жаһандық өзгерістерге, үрдістер мен сын-тегеуріндерге уақтылы ден қояды». 08.12.2023 Қаңтар оқиғалары кезінде зардап шеккен алматылық кәсіпкерлерге 16 млрд теңгеден астам қаражат төленді. Қаңтар оқиғаларынан кейін бизнеске уақтылы көмек көрсету басты міндеттердің біріне айналды. Кәсіпкерлерге қаржылай ғана емес, психологиялық қолдау да көрсетілді. Н. Ибрагимов, Алматы қаласы Кәсіпкерлер палатасының салалық дамыту бойынша басқарушы директоры: азаматтардан, ұлттық компаниялардан түскен қайырымдылық есебінен залалды қалпына келтірдік. Қордан, сондай-ақ республикалық бюджеттен ақша бөлінді. 14.01.2022 Парламент Мәжілісінің депутаты А. Амирханян: «Біз, халық сайлаған депутаттар, қазақстандықтардан арандатушылыққа берілмеуін сұраймыз. Митингіге қатысушылардың бұған дейінгі барлық талаптары қаралып, шешілді. Айдың алғашқы күндерінде болған іс-шаралар митинг емес, бұл біздің мемлекетіміз бен халқымызға қарсы террористік акциялар. Бейбіт акция — бұл азаматтардың мүлкін талқандау және жазықсыз азаматтарды, полицейлерді, әскерилерді, мемлекетіміздің жастары мен қарттарын ұрып-соғу және өлтіру емес. Біз мақтан тұтатын және жақсы көретін елімізді әскери полигонға айналдырмауларыңызды сұраймын. Тонау және талқандаумен айналысқандар бұл қалаларда тұрмауы мүмкін. Бұл жағдайда, менің ойымша, бұл адамдармен келіссөздер жүргізуге болмайды, өйткені зорлаушылармен, террористермен және кісі өлтірушілермен келісімге келу мүмкін емес. Олардың барлығы заң бойынша лайықты жазаға тартылуы керек. Мен Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың барлық қабылдаған шешімін, соның ішінде стратегиялық нысандарымызды қарақшылар мен тонаушылардан қорғауға көмектесу үшін осы қиын күндерде ҰҚШҰ әскерлерін енгізу туралы шешімдерін толық қолдаймын. Біздің президент ҰҚШҰ-ның заңды шарты шеңберінде әрекет етті. Тәуелсіздіктің 30 жылында біз КСРО ыдырағаннан кейінгі қиын жылдарды бастан өткердік. Ашықтық та, тоңдық та. Бірақ біз бәріміз осы сынақтардан абыроймен өттік, әрқашан халқымыздың бірлігіне сендік және сүйікті елімізді бірге көтердік. Мен сіздерді еліміздің қалпына келуі мен өркендеуі үшін Президентіміздің айналасына жиналуға шақырамын. Бұл трагедияның қайталануына жол бермейік». 21.01.2022 «Осы жылдың қаңтар айында Алматыда болған оқиғалар туралы өз пікірімді білдіруді жөн көрдім. Дәл осындай сәттерде біздің шынайы қасиеттеріміз көріне бастайтын сияқты. Қазір барлығы қаланы қалпына келтіруді қолға алып, бір-біріне көмектесуде. Кәсіби міндеттерін атқарған құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне, әскери қызметкерлерге, дәрігерлерге үлкен рахмет. Өкінішке қарай, адамдар шығынға ұшырады. Осы қиын уақытта қаза тапқандардың туыстары мен жақындарына қайғырып көңіл айтамын. Бұл әрбір қазақстандық үшін ауыр қаза. Осы кезеңдегі ел президенті Қ.-Ж. Тоқаевтың үндеуі қатал әрі шешуші болды, ол бәрін өз орнына қойды. Қарапайым адамдар Мемлекет басшысының бізбен бірге екенін сезіп, оған сеніп, қолдады. Бірақ айта кету керек, өкінішке қарай, бұл қиын кезеңде алматылықтардың жанынан ешкім табылмады: Парламент те, партиялар да, көптеген нөкері бар қала әкімі де жоқ болды. Бізбен тек президент болды. Оның нық әрекеттерінің арқасында ғана елді сақтап қалуға мүмкіндік туды және жағдай теңестірілді, ол қайғылы жағдай одан әрі өршуіне жол бермеді. Біз Президенттің осы тағдырлы сәтте халықпен бірге екенін түсіндік және оған нағыз көшбасшы ретінде қарадық. Шынында да, Мемлекет басшысы бізге үміт сыйлады, сенім ұялатты. Ол бірден барлық жауапкершілікті өз мойнына алып, нақты қадамдар жасады. Қазір демагогияның уақыты емес. Біз тиісті сабағымызды алып, Президентіміздің айналасына жиналып, алға қарай жүруіміз керек», – деді Р. Ким, V, VI шақырылымдағы ҚР Мәжілісінің депутаты, ҚҰА Қамқоршылық кеңесінің мүшесі. 15.03.2022 «Айтпақшы, Адвокат А. Омарова Қаңтар оқиғаларына өте дұрыс баға беріп, қылмыстық құқық бұзушылықтар билікті күштеп басып алудың тәсілі болғанын атап өтті. Мәжіліс депутаттарының сөздерімен келісемін, олар жастар арасында нигилизм өркендеп келе жатқанына назар аударды. Қаңтар оқиғалары кезінде бұл анық байқалды. Тәртіпсіздіктерді басқарғандар дәл осы нигилизмге жиі бой алдыратын маргинал жастарды шығарды. Ал қазір олар болған жағдайға өкінеді. А. Омарова атап өткендей, мақсатты ақпараттық дайындық жүріп жатты, ал жастар бұған дайын болмады. Ойлап қарасақ, Қаңтар оқиғалары қайғылы нәтижеге – тәуелсіздігімізді жоғалтуға әкелуі мүмкін еді. Бұл барлық адамдар үшін, құқық қорғау органдары үшін де, азаматтар үшін де жақсы сабақ. Тәртіпсіздіктерге қатысқандар үшін де, қатыспағандар үшін де сабақ», – деді С. Имиров, ҚР Ұлттық ұланы Әскери кеңесінің хатшысы. 20.01.2023 «Мен – алматылықпын» қоғамдық бірлестігінің еріктілері қаңтар айының ең ауыр және шиеленісті кезеңінде, әдеттегідей, алда болды. Отбасыларын үйде қалдырып, олар өз өмірлерін қатерге тігіп, отандастарына көмектесті. «Мен – алматылықпын» жетекшісі, қалалық мәслихат депутаты К.Авершин өз командасын шексіз мақтан тұтады. Оның айтуынша, сүйікті қаламызға қайғы келгенде, бірлестік мүшелері қарап отыра алмады, бірден сол сәтте көмекке мұқтаж адамдарға көмектесу үшін майдан шебіне аттанды. Бұл дәрігерлер, құқық қорғау органдарының қызметкерлері, балалар үйлері болды. "Алматылықтар" өз күштерімен ыстық тамақ, азық-түлік жеткізуді жедел ұйымдастырды. Авершин қауіпсіздік күштерінің тәртіп орнатудағы шарасыз күресі аясында Алматы еріктілері де оқиғалар ортасында жүргенін айтты. Басшылардың үкімінсіз-ақ, кейде ұсыныстарға қайшы, олар хаостың ортасында болды және өз істерін атқарды. 09.01.2023 Қайғылы қаңтардағы сабақтар туралы ҚХА Кеңесінің мүшесі, «Вайнах» Қазақстанның шешендері мен ингуштары қауымдастығының тең төрағасы, Amanat партиясының ардагері Ю. Келигов айтып берді: «Осылайша, қазақстандықтардың өткен жылдар ішінде иемденген иммунитеті мен біздің Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың үлкен саяси тәжірибесі жағдайды тұрақтандыруда шешуші рөл атқарды. Ел үшін сыни сәтте Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың дипломатиялық қасиеттері мен орасан зор саяси тәжірибесі толық көрінді. Ел үшін тағдырлы сағатта ол барлық жауапкершілікті өз мойнына алды, арандатушылыққа көнбеді, салқынқандылық танытты және елдің тәуелсіздігін сақтау үшін қажет нәрсенің бәрін жасады. Бейбітшілік, келісім және бірлікті жоғары тәртіп деп білетін қазақстандықтар Президентті қолдады. Азаматтарымызға тән даналық пен төзімділік шешуші рөл атқарды. Қаңтар оқиғалары бізді өзгерткенін және шешуші әрекеттер мен өзгерістерге итермелегенін атап өткім келеді. Конституциялық реформа іске асырылды, бүкілхалықтық сайлау өтті, халықтың өмірін жақсартуға бағытталған саяси және экономикалық өзгерістер жүріп жатыр». 02.09.2022 Мемлекет ауыр қылмыс жасамаған Қаңтар оқиғаларына қатысушылар үшін жазаны жеңілдетеді. Көптеген заң бұзушылар өздерінің кінәсін мойындады және жасаған істеріне өкінеді. Президент оларды екінші мүмкіндікке лайық деп санайды. Ақтөбелік шығармашылық зиялы қауым Мемлекет басшысының ұсынысын қолдап, оны өте адамгершілік қадам деп санайды. Т. Тілеулесов, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі: «Мемлекет басшысы Жолдау барысында Қаңтар оқиғаларына да тоқталды. Атап айтқанда, өз кінәсін түсінгендерге және жасаған ісіне өкінетіндерге екінші мүмкіндік беру керек деп есептейді. Менің ойымша, бұл өте дұрыс шешім. Өйткені, гуманизм таныта отырып, біз ұлт ретінде осы трагедиядан сабақ аламыз және оның қайталануына жол бермейміз. Қаңтар трагедиясының маңызды сабағы қоғамдық қауіпсіздікті едәуір күшейту қажеттілігін түсіну болды». 05.01.2023 С. Ілиясов, саясаттанушы: «Менің ойымша, ең бастысы, біз мемлекеттілікті сақтадық. Өйткені шын мәнінде саяси дағдарыс кезінде егемендікке, мемлекеттің өзінің негізгі қызметін жүзеге асыру мүмкіндігіне әрқашан қауіп төнеді. Қоғамды басқару, елді басқару қиындайды. Біз ең жағымсыз салдардың алдын ала алдық. Екінші мәселе, көбінесе мұндай оқиғалардан кейін қазіргі билік саяси режимді қатаң етуге тырысады. Бұл тұрғыда қазіргі Мемлекет басшысы басқа жолмен жүруді жөн көрді. Ол, керісінше, елдегі саяси жүйені ырықтандыруға бағытталған саяси реформалар жүргізе бастады». 15.01.2022 «Жаңа жылдың басында елімізде болған оқиғалар әлемнің қаншалықты нәзік екенін, ұшқыннан жалын қаншалықты оңай тұтанатынын және эмоцияларға берілмеу, хаос пен бейберекетсіздіктен пайда көретіндерге ермеу қаншалықты маңызды екенін тағы бір рет көрсетті. Қаңтар күндері бәріміз беймаза күн кештік, болып жатқан жағдайға және жағдайды тұрақтандыру бойынша қабылданып жатқан шараларға қатысты халықты қараңғыда қалдырмаған Президентке рахмет. Қасым-Жомарт Кемелұлы еліміздің әл-ауқатына қамқор болып, дана, әділ, қатал және ымырасыз шешімдер қабылдағанына таңданыс пен мақтаныш сезімін тудырды. Қиын сағатта Мемлекет басшысы бізбен бірге болды және террористердің өздерінің қитұрқы жоспарларын толық жүзеге асыра алмауы үшін бәрін жасады. Бұл үшін оған рахмет! Кейбір бұқаралық ақпарат құралдары террористер жағында болғаны ұят және өкінішті, бұл туралы Қ.-Ж. Тоқаев та өз сөзінде атап өтті. Біздің басты міндетіміз – өз жарияланымдарымызбен бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтауға, халық бірлігін нығайтуға жәрдемдесу, бұл тұрғыда бізге қолжетімді барлық құралдармен Президентке көмектесу деп білемін. Менімен әріптестерім келіседі деп сенемін және үміттенемін», — деді С.Ким, Ақмола ҚХА жанындағы Журналистер клубының төрағасы. Зеренді ауданы. 21.01.2022 «СҚО мемлекеттік архивінің қызметкерлері Парламент Мәжілісінің отырысында Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың үндеуін үлкен ықыласпен тыңдады. Мемлекет басшысы қаңтардың қайғылы күндеріндегі оқиғаларға талдау жасады. Біз ІІМ арнайы бөлімшелерінің жауынгерлерінің, қорғаныс министрлігі мен Мемлекеттік күзет қызметінің әскери қызметшілерінің террористік агрессияға тойтарыс берудегі батылдығына тағзым етеміз. Жағдайды тұрақтандыру халықты тыныштандырады. Еліміздің ерезиденті мемлекеттің басты міндеті – әл-ауқат пен өмір сапасын қамтамасыз ету екенін тағы да атап өтті. Өңірлерде шағын және орта бизнесті дамытуға ерекше назар аударылатын болады. Әкімшілік мемлекеттік қызметшілер мен бюджетшілердің жалақысы бюджет мүмкіндіктерінің өсуіне қарай көтерілетін болады. Мемлекет ішкі және шетелдік инвесторлардың сенімін қалпына келтіру үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды деген президенттің сөздері жақсылыққа сендіреді. Инвесторлар алдындағы мемлекеттің барлық міндеттемелері мен кепілдіктері толық көлемде орындалатын болады. Президенттің премьер-министрге отырыс күнінен бастап үш апта ішінде Үкіметтің 2022 жылға арналған іс-қимыл бағдарламасын дайындауды тапсыруы елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың жақсаратынына үміттендіреді. Президенттің бастамасымен қолға алынған «Президенттік жастар кадрлық резерві» – перспективалы жастарға арналған әлеуметтік лифт жобасы жастарды ынталандырады», - С. Маликова, «СҚО әкімдігі мәдениет, тілдерді дамыту және мұрағат басқармасының Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мұрағаты» КММ директоры 24.12.2022 А. Садықов, «Ақ жол» партиясы АОФ төрағасы, облыстық мәслихат депутаты: «Биылдың қаңтар айы жақсы есімде. Газдың бағасы тәртіпсіздікке себеп болды. Қазақстандықтар бейбіт митингілерге әділ талаптармен шықты, бірақ билікті басып алғысы келетін деструктивті элементтер мұны өз пайдасына асырғысы келді. Біздің қалада да, және басқа да көптеген қалаларда осы жағдай орын алды. Ел Президенті сол кезде дұрыс шешім қабылдады. Қ.-Ж. Тоқаев жағдайды бақылауға алды, мемлекеттіліктің жойылуын және билікті басып алуға жол бермеді. Осы қайғылы күн қарсаңында Мемлекет басшысы оңтүстік астанадағы қаңтар оқиғаларының құрбандарына арналған «Тағзым» мемориалын ашты. Біз кемелдене және мықты бола түстік. Енді біз бейбіт наразылықты билікті басып алуға бағытталған террористік шабуылдан ажырата аламыз. Биылғы жыл Қазақстанды, бәрімізді қатты өзгертті. Қаңтар — біздің тарихымыз, ол қайталанбауы керек». 27.12.2022 ҚР еңбек сіңірген қайраткері, ф. ғ. д., М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының бас ғылыми қызметкері Н. Ақыш мемориалдың ашылуы барлық қазақстандық үшін үлкен, маңызды оқиға деп санайды. Мемориал, ең алдымен, қазақстандықтардың келесі ұрпақтары қаңтар айындағы қайғылы оқиғаларды ұмытпауы үшін орнатылғанына сенімді. «Қанды қаңтарды ешқашан ұмытпауымыз керек. Бұл адамдар әділетсіз қаза тапқан ұлттық ауқымдағы трагедия болды. — Президентімізге Мемлекет басшысы ретінде дамудың демократиялық бағытын қолдағаны, Қаңтар оқиғаларында қаза тапқандарды еске алғаны үшін рақмет. Қандай да бір қиындықтарға қарамастан, біз реформалар жолында алға жылжуды жалғастырамыз», — деп қосты ол. 06.01.2023 Т. Талаева, ҰҚСК мүшесі: «Өткен жылдың қаңтар айы есімде. Бірте-бірте жағдай өзгере бастады, оның ішінде басты оқиғалар орын алған Алматыда да. Қайғылы жағдай кезінде Президент жалғыз дұрыс шешім қабылдады, әйтпесе қаза тапқандар саны бұдан да көп болатын еді, мемлекеттік төңкерістің алдын алу керек болды». 10.01.2023 «Тура бір жыл өтті. Бір қызығы, 2022 жылдың ұмытылмас қаңтарында біз жабылып, зұлымдықты тез арада тоқтатып, мемлекетімізді жойылудан сақтадық. Менің ойымша, Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев дер кезінде дұрыс шешім қабылдады, ал халық оны барлық жағынан қолдады. Содан кейін бірқатар саяси реформалар болды. Бұл жолдағы маңызды қадам 5 маусымда өткен жалпыхалықтық референдум болды, оның барысында қазақстандықтар ел Конституциясына енгізілетін өзгерістер мен толықтыруларды көпшілік дауыспен қолдады. Нәтижесінде «ҚР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР тиісті Заңы қабылданды. Қасым-Жомарт Кемелұлы жеңіске жеткен 20 қарашада өткен Президент сайлауы да маңызды саяси қадам болды. Бұл қазақстандықтардың оған сенетінін, ол ұсынған қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық реформаларға сенетінін білдіреді. Бұл бізге жаңа әділ Қазақстан құруға, демократиялық, тұрақты дамып келе жатқан, сыбайлас жемқорлықтан, терроризмнен, ұлтаралық қақтығыстардан азат, салауатты қоғам құруға бағыт алған мемлекетте өмір сүруге көмектеседі», — А. Хасанов, Қарасай ауданы Жаңатұрмыс ауылының шаруа қожалығының басшысы 15.12.2023 «Қаңтар оқиғаларынан кейін елдегі ахуал тұрақтанғаннан кейін президент Қ.-Ж. Тоқаев ел Парламентінде сөз сөйлеп, Қазақстан халқының игілігі үшін саяси және әлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешуге бағытталған реформалардың базалық бағдарламасын ұсынды. Экономикалық реформалардың басты мәні — ұлттық экономиканың халықтың әл-ауқатын арттыру және ұлттық табысты әділ бөлу қажеттілігінен туындайды. Осы негізде президент Тоқаев елдің жаңа экономикалық бағытының мынадай негізгі қағидаттарын белгіледі: игіліктер мен міндеттерді әділ бөлу; жеке кәсіпкерліктің жетекші рөлі; адал бәсекелестік; кәсіпкерлердің жаңа буыны үшін нарықтардың ашылуы; өндірістің өсуі; экономиканың күрделілігі мен технологиялылығын арттыру; адами капиталды дамыту; жаңа үлгідегі білім беруге инвестициялар; экономиканы «көгалдандыру»; қоршаған ортаны қорғау; қоғам алдындағы жауапкершілік», - Д. Карипова, «Ескелді ауданы әйелдерді қолдау орталығы» ҚБ басшысы 18.01.2022 Қарулы күштердің ардагері О. Николашин мемлекет басшысының жақында сөйлеген сөзін қолдап, Қаңтар оқиғалары барысында қауіпсіздік күштерінің жауынгерлік қабілеттілігі мен кәсібилігіне – жастардың әскерде қызмет еткісі келмейтіндігіне әсер еткен өткір проблеманы атады. «Біз, Қарулы Күштер ардагерлері және нақты мен Қазақстан Президентін қолдаймын. Жаңа үкіметке бағдарлама ұсынылды, міндеттер қойылды», - деді Павлодар облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі Олег Николашин. – «Ендігі мәселе олардың қалай шешілетіндігінде. Бұл жерде қоғамның рөлі маңызды». 21.01.2022 — Ел басшылығының іс-әрекеттері қаншалықты нәтижелі болды? — Мен нақты айта аламын, Қазақстан Президенті елге күтпеген жерден төнген дағдарысты ойдағыдай және батыл түрде шеше алды. Әдеттегідей, сол кезде оқиға орындарынан хабар тарататын кейбір батыстық бұқаралық ақпарат құралдары қате тұжырымдар жасады. Қазіргі президент Қ.-Ж.Тоқаев пен Елбасы Н. Назарбаев арасында жанжал туындағаны және билік үшін күрес жүргізіліп жатқаны туралы адамдарды адастырып, түрлі жарияланымдармен жалған ақпарат берді. Осындай қитұрқы хабарларға қарамастан, Тоқаев пен Назарбаев ынтымақтастық пен ниеттестік рухымен дағдарысты барынша ізгі ниетпен бірге еңсере алды. 21.01.2022 Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың Қаңтар оқиғаларынан кейінгі барлық сөзінде шешуші болған әлеуметтік әділеттілікті арттыру қажеттілігі туралы тезис нақты фактураға толды. 50 мың теңгеге дейінгі табысы бар халыққа лайықты өмір сүруге мүмкіндік бермейтін халықтың активтері мен кірістерінің жіктелу жағдайы дұрыс емес екендігі нақты айтылды. Бұл жағдайды еңсеруге, сайып келгенде, жаңа экономикалық саясаттың барлық жарияланған тараулары, оның ішінде оның принциптері, бағыттары мен іске асыру тетіктері осыған бағытталған. 30.01.2022 — Қазақстанда «NurOtan» саяси партиясының съезі өтті. Төраға болып президент Қ.-Ж. Тоқаев сайланды. Бұл туралы не ойлайсыз? Оқиғаларға қандай баға бересіз? — Қазақстандағы саяси дәстүрлерге сәйкес, президент билеуші партияның көшбасшысы болып табылады, сондықтан Н. Назарбаев бұл орынға Тоқаевтың кандидатурасын ұсынды. Өкінішке қарай, төрағаның ауысуы елдегі қаңтардағы жағымсыз оқиғалардан кейін болды, сондықтан мәжбүрлі шара сияқты көрініп қалды. Алайда, жанжалмен немесе онсыз бұл орын алуы керек болатын, ел басшылығы бұған бүгінгі күні қол жеткізді. 03.02.2022 Сербия Республикасының Халық сауда депутаты, Қазақстанмен парламенттік достық тобы төрағасының орынбасары Драгомир Я. Карич халықтың даналығы мен Қазақстан басшылығы қабылдаған шаралар жағдайды абыроймен шешуге мүмкіндік беретініне күмәнсіз сенеді: «Депутат ретінде, Қазақстанның көптен бергі досы ретінде Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың кесімді және көреген шешімдеріне жан-жақты қолдау білдіремін. Халықтың даналығы мен ел басшылығы қабылдаған шаралар жағдайды абыроймен шешуге мүмкіндік беретіні сөзсіз». 20.02.2022 Айта кетейік, осы аптада ҚР Президенті «Qazaqstan» телеарнасына сұхбат беріп, Қаңтар оқиғаларынан кейін елімізде қалыптасқан жағдайға тоқталды. Өз кезегінде Сенат депутаты Д.Нұржігіт Қ.-Ж. Тоқаев айтқан реформалар жай ғана сөз емес, нақты міндеттерді іске асыруға бағытталғанын атап өтті. Ал еңбек сіңірген қайраткер Ж.Сейдоллаұлы өнер адамдары, мәдениет қайраткерлері жаңа Қазақстанды құруға қатысуға тиіс екенін атап өтті. «Сонда ғана біздің бірлігіміз нығая түседі, еліміз өркендейді. Менің ойымша, бұл біздің өскелең ұрпақ алдындағы парызымыз», – деді әнші. Сонымен қатар, Қазақстанның Халық әртісі Т.Мейрамов Президент халықты еңбекке баулу мәселесіне ерекше назар аударғанын атап өтті. «Осыған байланысты адамдарға еңбекқорлық қасиеттерін сіңіру және тәуелділік психологиясынан құтылу үшін тиісті жұмыс жүргізу маңызды», - деп қосты ол. 14.03.2022 Әлеуметтану докторы және ҚҚДИ сарапшысы Л. Нұрқатова Тоқаевтың қабылдаған шешімдері мен әрекеттері әлеуметтік-саяси жағдайды тұрақтандыруға ықпал етті деп санайды. «Қаңтар оқиғалары кезінде жұртшылықтың Президентке деген сенім деңгейі артты. Бұған «Президент Тоқаевтың айналасына бірігейік!», «Біз Президенттің айналасына жиналуымыз керек» және т.б. осыған ұқсас тэгтердің пайда болуы дәлел бола алады», – деп атап өтті сарапшы. Қазақстандық қоғамдық даму институтының Отбасы институтын зерделеу орталығының басшысы А. Ракишева қаңтар оқиғалары жаңа Қазақстанның дамуына түрткі болғанын атап өтті. "Мемлекет басшысы мемлекеттік басқарудың бүкіл жүйесін, ұлттық қауіпсіздікті қайта құру, құқық қорғау және сот жүйелерінде реформалар жүргізу қажеттігін атап өтті", - деді ол. Оның айтуынша, ҚҚДИ социологиялық зерттеуінің нәтижелері қазақстандықтардың басым көпшілігі полицияға сенетінін көрсетті. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысқандардың 19,2 %-ы толық сенім туралы айтады, ал 52,9%-ы сенгісі келеді. Сауалнамаға қатысқан әрбір бесінші адам, негізінен қала тұрғындары (26,8%) сенімсіздік танытады. 17.03.2022 «Қаңтар оқиғаларынан кейін көптеген адамдарда сұрақ туындады: Әрі қарай не болады? Көріп отырғандарыңыздай, қаңтардағы оқиғалардан кейін президент халық алдында сөз сөйлеп, күмән мен қауесетті сейілтті. Соңғы саяси оқиғаларға байланысты қоғамда күтпеген жағдайлар орын алады. Мұндай жағдайда экономиканы дамыту үшін саяси реформалар қажет. Бұған кешегі Жолдау дәлел. Өйткені, көріп отырғанымыздай, Қазақстанның экономикалық даму моделі өз шегіне жетті. Бізге одан әрі даму үшін энергия көзі қажет», - деді А.Сарым. 17.03.2022 «Бүгінгі таңда Президент айтқан әрбір мәселе азаматтық секторға тікелей қатысы бар. Биыл Қаңтар оқиғаларын бірге еңсеріп, рухани шаршау мен өзгерістерден үміттене отырып, біз жаңа Қазақстанның құрылысы үшін мемлекеттің азаматтық қоғамның кез келген даму идеялары мен көзқарасына мұқтаж екенін түсіндік. Екінші тыныстың ашылуына көмектесетін және мемлекет пен қоғам ресми түрде ғана емес, үдемелі түрде қол ұстасып, бірге алға жылжуы үшін көп нәрсе айтылды», – деп атап өтті қоғам қайраткері. 02.11.2022 «Кез келген рақымшылық қылмыстық заңнаманы ізгілендіруге бағытталған қадам ретінде қарастырылуы керек. Алайда рақымшылықты оңалту актісімен шатастыруға болмайды. Заң тәжірибесінде рақымшылық актілері тек тірі адамдарға қатысты қолданылады, өйткені оған рақымшылық жасау актісін қолдану үшін рақымшылық жасалушының келісімі қажет. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес бұл рақымшылық тек Қаңтар оқиғаларына қатысушыларға қатысты бір реттік акт болып табылады. Бұл рақымшылықтың міндеті — жазадан босату немесе оның мерзімін қысқарту», - деп атап өтті ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Ж. Каримова. 02.11.2022 «Президент Тоқаев бүгін Қаңтар оқиғаларына қатысушыларға, мемлекеттік сатқындық жасады деп күдіктенбейтіндерге, жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыруға, рецидивистерге, зорлаушыларға, террористерге және экстремистерге, сондай-ақ азаптау жасады деп айыпталмайтындарға рақымшылық жасау туралы Заңға қол қойды. Қыркүйектің басында Президент Тоқаев бастаған рақымшылық туралы пікірталас өте қызу жүріп жатыр. Алайда, қаңтар оқиғаларын талқылаудың өзі де толастамай тұр. Мен бұған дейін жазғанымдай, төңкеріс жасау әрекетінің артында тұрғандар және билікке саяси әсер еткісі келгендер қазірде түрлі мифологиялар ойлап тауып, насихаттап жүр», – деп атап өтті Д. Әшімбаев. 03.11.2022 «Біріншіден, бұл рақымшылық — адамгершіліктің көрінісі. Рақымшылық заңға қайшы митингілерге қатысқан көптеген қазақстандықтарға көмектеседі және оларға екінші мүмкіндік береді. Біз мұны түсінуіміз керек. Бұл акт сондай-ақ президент Тоқаев айтып отырған әділ, ашық жаңа Қазақстанның символы болып табылады», - деп атап өтті Геннадий Шиповских. "Бұл рақымшылық мейірімділікке, адамгершілікке және жанашырлыққа көбірек бағытталған, адамдарға олардың әрекеттерінің заңсыздығын түсінуге және өмірді таза парақтан бастауға мүмкіндік беріледі. Заң рақымшыларды жұмысқа орналасу, әлеуметтік қызметтердің назарында болу немесе тұрғын үй мәселелерін шеше алу үшін қайта әлеуметтендіруді көздейтінін атап өткен жөн», – деді Индира Әубәкірова. «Еліміздің Конституциясындағы басты идея — қоғамдық келісім. Мемлекет басшысы ұсынған және рақымшылық жасау туралы заң түрінде іске асырылған бастама мемлекет пен қоғам үшін қажетті және дұрыс тарихи қадам деп санаймын. Қаңтарда болған оқиғаларды ескере отырып, біз салмақты шешім қабылдадық деп ойлаймын», – деп қабылданған заңға өз ойын білдірді И.Борчашвили. 03.11.2022 «Менің заңгер ретіндегі пікірім – тәртіпсіздікті ұйымдастырушылар толық жауап беруі керек, ал рақымшылық олардан айналып өтуі керек, сонда әділ болады. Бүгінгі таңда бұл Қазақстан үшін маңызды оқиға, мыңдаған отбасы жақындарының оралатынына үміті артты. Олар қаңтарда алаңдарда, кейінірек тергеуде болып, өмірден өз сабағын алды. Азаматтарды қорғауға мұндай қадам әлеуметтік шиеленісті азайтады, өйткені негізінен еңбекке қабілетті халық отыр, олар тіпті аязды Қаңтарда қайда бара жатқанын білмеген де болуы мүмкін. Мен мұны ізгі ниет актісі және «Жаңа Қазақстанның» көрсеткіші деп білемін!» — деп жазды Абланов Facebook парақшасында. «Humanitas» латын тілінен аударғанда адамгершілік дегенді білдіреді. Ел президенті үшін жақсы қасиет», — деп қорытындылады Абланов. 03.11.2022 Саясаттанушы Н. Шаталов өзінің Telegram-арнасында Қаңтар оқиғаларына қатысушылардың рақымшылығына түсініктеме берді. «Қаңтарда көптеген адам заңды бұзуға барғаны анық. Алматыдағы сол күндердің атмосферасы адамдарды қылмысқа итермеледі. Бұл көбіне жастар болды, ал айыбын өтеу мерзімі өмірлерін түбегейлі құртар еді. Қауіпсіздік күштері көшеде жүргендерге қатты ашулы болғанын есептен шығармаңыз. Полиция мен әскери қызметкерлер зардап шегіп, қаза тапты. Ал қазіргі рақымшылық туралы заң, біріншіден, шалыс басқандар үшін екінші мүмкіндік және маргинал күйден шығу мүмкіндігі, екіншіден, орын алуы мүмкін шекті теңестіру». 05.01.2023 «Қаңтар трагедиясы көп нәрсені өзгертті. Ең алдымен, Қазақстандағы жағдай элитарлық деңгейде де, жалпы деңгейде де, Қазақстандағы жағдай бірқалыпты емес екені белгілі болды. Мұнай бағасы шарықтаған кезде Қазақстанда проблема жоқ сияқты әсер пайда болды және біз әлемнің ең озық экономикаларының қатарындамыз деген сезім болды, бұл, әрине, қате түсінік. Сонымен қатар, Қазақстанда кез келген жағдайда ешқандай толқу мүмкін емес деген әсер болды. Қаңтар бұл пікір қате екенін көрсетті. Қоғамда кез-келген наразылықтар үшін ғана емес, сонымен қатар тәртіпсіздік, өртеу және тонау сияқты құбылыстар үшін күшті әлеуметтік база болып табылатын көптеген қабаттар бар (...). Билік пен халық Қ.-Ж. Тоқаевтың төңірегінде топтаса алды, мұны алдымен референдум, содан кейін оның сайлау барысында президенттікке қайта сайлануы растады. Осылайша, Тоқаевтың реформалары жаңа «тыныс» алды. Бұл реформалар ауқымды түрде жүргізілуде. Шынында да, референдумға қазақстандықтардың жалпы реформалауға қалай қарайтыны туралы идеялар да шығарылды. Ал қазақстандықтар "қолдап" дауыс берді», - деп атап өтті сарапшы. 06.01.2023 «Бұған халықтың өмір сүру деңгейін айтарлықтай нашарлатқан пандемияның салдары сияқты "қара аққулар" ғана емес, сонымен қатар жылдар бойы қордаланған жүйелік кемшіліктер – кландық, олигархизация, сыбайлас жемқорлық, бюрократия, мемлекеттік аппараттың кәсібисіздігі әсер еткені анық, олар мызғымас құлшыныс пен кез келген жолмен ақша табуға деген ұмтылысқа айналды. Өз артықшылықтарын сақтап, меншікті билікті ұлғайту ниетімен белгілі бір топтар мемлекеттік төңкеріс жоспарларын жүзеге асыруға кірісті, бұл Қазақстандағы ірі саяси дағдарысты тудырды. Абырой болғанда, олардың қылмыстық ойлары Мемлекет басшысының табандылығы мен кесімді шешімдері және тәртіп орнату бойынша қабылдаған шараларының арқасында сәтсіздікке ұшырады», - деп атап өтті ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Е.Сейлеханов. 01.05.2023 «Президентіміздің батыл шешімінің арқасында қылмыстық топтардың зұлым ниеттері дер кезінде жойылып, билік құрылымының өкілдері қоғамдық тәртіпті тез бақылауға алды. ІІМ мәліметтері бойынша 4623 қылмыстық іс тергелді. 19 полиция қызметкері қаза тауып, 3000-нан астам сарбаз жарақат алды. Тәртіпсіздікке қатысушылар 25 полиция ғимаратын қиратты. Бұл өте ауқымды қылмыс», - деді Қ.Дүйсекеев. Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Күзде қаңтардағы оқиғаларды қорытындылау басталады деп күтілген. Алғашқы қадамдардың бірі — қаңтар оқиғалары кезінде қаза тапқандарды тергеу қорытындыларын жариялау. Бас прокуратура бүгін Алматы көшелеріндегі ауқымды наразылықтар, әкімшілік ғимараттарды басып алу әрекеттері және күш қимылдары барысында әртүрлі жағдайларда қаза тапқан адамдардың тізімін жариялады. Шын мәнінде, кейінгі 6 айда құқыққорғаушылар мен белсенділер айтып жүрген нәрсе болды. Билік белгілі себептермен асықпады — барлық деректерді растау, сондай-ақ тізімдегі адамдардың көпшілігінің қайтыс болу жағдайларын анықтау қажет болды. Қазір 238 адамның 176-сы бойынша тергеу аяқталды, қалғаны бойынша жалғасуда. Билік жазықсыз қаза тапқандар бар екенін мойындайды. Бұл фактіні жоққа шығару ақымақтық болар еді. Олардың көпшілігі төтенше жағдай режимін сақтамағандықтан отқа түскені анықталды. Тізімнің жартысына жуығы әкімшілік ғимараттарға шабуыл кезінде қаза тапқандар. Олар Алматы, Қызылорда, Тараз, Шымкент және Атырау қалаларындағы әкімдіктердің, полицияның, Президент Резиденциясының ғимараттарына, телемұнараларға, дүкендер мен өзге де объектілерге қарулы шабуылдар жасау кезінде өлтірілді. Тағы 19 адам – қаза тапқан полиция/әскерилер. Сондай-ақ күш ведомстволарының қызметкерлеріне қарсы тергеулер де жүргізілуде, олар өз өкілеттіктерінен асыра пайдаланып, 6 күдіктінің өмірін қиған. Осыған ұқсас процестер әскерилерге қарсы жүріп жатыр, олардың кесірінен блокпосттар мен Алматы алаңында адамдар қаза тапты. Прокурорлар бүгін қаңтардағы оқиғалар туралы үлкен есеп берді, түсініксіз тұстар бірдіндеп азайып келеді. Әрине, қайтыс болу жағдайлары анықталуы тиіс қазақ тапқандар әлі де бар, Алматыда мемлекеттік төңкеріс әрекетін ұйымдастыруға және содырларды үйлестіруге қатысты оқиғалар бөлігі де бар. Ашық ақпарат неғұрлым көп болса, алыпсатарлыққа орын аз болады: қазір бірнеше мың адам қаза тапқаны туралы, бүліктер мен әкімшілік ғимараттарға жасалған шабуылдарға қатысы жоқ азаматтардың өлімінің жасырын фактілері туралы айтуға мүмкіндік жоқ. Қаңтар оқиғалары құқық қорғаушылардың жіті бақылауында болғанын ескере отырып, кез келген фактілерді жасыру мүмкін болмады. П. Афанасьев, 23.12.2022 Бүгін Алматыда ҚР Президенті қаңтар оқиғаларының құрбандарына арналған «Тағзым» Мемориалын ашты. Бұл ескерткіштің ашылуы үлкен символдық мәнге ие. Ол бізге мемлекетіміз үшін елеулі сынақ болған, бүкіл Қазақстан халқының бірлігін тексерген Қаңтар-2022 қайғылы күндерін еске алуға бағытталған. Дәл осы қаңтар оқиғалары бізге шындықты бағамдауға және адам өмірінің құндылығы; Қазақстан халқының бірлігі мен ынтымақтастығы; әрбір жеке тұлғаның құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерінің салтанат құруы; біздің қоғамдағы берік келісім мен сенімді, орнықты бейбітшілік; мемлекеттің тұрақты маңызы мен рөлі құқықтық тәртіп пен заңдылықты нығайтуда маңызын жоймайтын қасиеттілігін түсінуге мәжбүр етті. 23.12.2022 М. Қойлыбаев, «Ауған соғысының ардагерлері мен мүгедектері» ЗТБ республикалық орталық кеңесінің төрағасы: - Қаңтар қайғылы оқиғаларымен еске алды. Үш қарбалас күн еліміз тұңғиықтың шегінде тұрды. Біз бәрін – мемлекетті де, тәуелсіздігімізді де жоғалтып алуымыз мүмкін еді. Мұның бәрі бейбіт наразылықтардан басталды, әлеуметтік жоспардың әділ талаптары қойылды. Мен ол жерде ҮЕҰ белсенділерімен бірге болдым, адамдардың билікпен сындарлы диалог құруға дайын екенін көрдім. Бірақ бір сәтте арандатушылар, қылмыстық элементтер көпшілікті басып алды. Олар алға қарай жүрді, айналасындағылардың бәрін қиратты, хаос жасады. Аллаға шүкір, Ақтөбеде Қазақстанның басқа да ірі қалалары сияқты адам шығыны болған жоқ. Беделді тұлғалар шабуылды мүмкіндігінше тежеді. Қантөгіске жол бермеген құқық қорғау органдарына, әскери қызметшілерге рахмет. Бірақ сол күндері көптеген жазықсыз адамдар, соның ішінде балалар қайтыс болды. Жастармен кездесулерде біз әрқашан бірлікке, татулыққа шақырамыз. Мұнай да, газ да, алтын да емес, біздің байлығымыз — халық. Ел өркендеп, адамдар бақытты және бейбіт өмір сүруі үшін әрқайсымыз бар күшімізді салып, Қ.-Ж. Тоқаевтың сайлауалды бағдарламасында жазылғандардың барлығын бірлесіп іске асыруға тиіспіз. «Тағзым» қаңтар оқиғаларының құрбандарына арналған мемориалдың ашылғанына қуаныштымын. Адамдарды қайтара алмаймыз, бірақ олар туралы естелік ешқашан ұмытылмайды. 4. Қорытынды Баяндамада келтірілген материалдардан қаңтар айындағы оқиғалар әлеуметтік әділеттілік талаптары бар бейбіт митингілер сияқты басталғаны анық. Бұл ретте, 2022 жылғы 4 қаңтарда бір күн ішінде Telegram және WhatsApp мессенджерлерінде Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында ереуілшілерге ынтымақтастығын білдіру мақсатында митинг өткізу туралы үндеулер таратылды. Наразылық бір ғана сәтте жаппай тәртіпсіздіктерге айналды, олардың қатысушылары мүлдем басқа топтар болды. Мұндай сценарийлер теориялық тұрғыдан және жарты ғасырдан астам уақыт бұрын жақсы ашылған. Терроризм идеологтарының бірі Маригелланың қалалық герилья мен террордың қауіпсіздік күштеріне қатысты тактикасы туралы оқулығы және Месснердің «көтеріліс – соғыс» тұжырымдамасы Шарптың әдістемесінде оның 198 бағынбау тәсілімен жалпылаудың жоғары деңгейде жалғастығын тапты. Мұндай сценарийлерді басқа стратегтер егжей-тегжейлі әзірледі. Олар посткеңестік кеңістікте (2014 жылы канадалық профессор Качановскийдің «Киев мергендері туралы ісінде» майдандағы оқиғаларды түсіну өте маңызды), Иранда, Солтүстік Африкада, Латын Америкасында ― ресурстар, өздерінің және басқа адамдардың мүдделері бар жерде, геосаяси компонент. Соған қарамастан, Қазақстанда билікті құлату технологиясының ерекше гибридті моделі қолданылды. Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл елдегі тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушылардың негізгі және түпкі мақсаттары әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Агрессия, зорлық-зомбылық, қирау арқылы қарапайым қазақстандықтардың қарапайым өміріне және елдің қоғамдық-саяси құрылымына хаос пен анархия енгізілді. Оқиғалардың қарқынды ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындығымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны да, қаруы да одан да көп болды. Содырлар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, қылмыстық құрылымдардың қолдауымен мұқият құрылған арсеналын көбейтті. Схрондар әлі де табылуда. Шын мәнінде, 4, 5, 6 қаңтарда жауынгерлік қақтығыстар болды, әскери операцияларды еске түсіретін шабуылдар болды, тіпті ант берген құқық қорғау күштері мұндай оқиғаларға аз дайындалды, сондықтан олар осы күндері қаза тапқандар мен жараланғандар үшін ауыр шығынға ұшырады. 5-тен бастап бейбіт наразылықтар туралы тек белгілі бір мақсаттарды көздейтін, қызығушылық танытатын немесе объективті емес адамдар, комментаторлар мен сарапшылар ғана айта алады. 2 қаңтардан бастап Маңғыстау облысында жолдардың көптеген учаскелеріндегі қозғалыс сал болып қалды, ал әртүрлі өңірлердің тұрғындары әлеуметтік желілер арқылы наразылық білдірудің жалпы процесіне белсенді түрде тартылды, көшелерде адамдардың барынша көп санын қамтамасыз етіп, бүкіл ел наразылықпен қамтылып отырғандай көрінді. Соңғы 20 жылдағы сілкіністер көрсеткендей, азаматтардың көп жиналуы адамдарды тірі қалқан ретінде пайдаланудың Террористік тактикасы үшін ыңғайлы, бұл тәртіпті қалпына келтіруде елеулі қиындықтар туғызады. Кейбір жағдайларда балалар мен жасөспірімдерді, зейнеткерлерді қарттармен, әйелдермен және балалармен соғысып жатқан "сұмдық билікке нұқсан келтіруді" көрсету үшін кепілге алу әдістері қолданылады. Наразылық білдірушілердің әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестірді, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Маңғыстауда орталық және жергілікті билік органдарының іс-қимылдарының арқасында наразылық процестері құлдырап, сол күні Алматы мен Атырауда адамдарды жинай бастады. Әлеуметтік мәселелер сындарлы түрде шешілетінін түсініп, наразылық білдірушілер билікке қойылатын саяси талаптарды белгіледі. Сол сағаттарда наразылық топтарының белсенді қалыптасуы Ақтөбе облысында ― төртінші өңірде басталды. Осылайша, елдің бүкіл батыс бөлігі бүлік қаупіне ұшырады. Наразылықтардың географиясы ғана емес, сонымен бірге билікке деген талап локализацияға емес, қақтығыстың өршуіне байланысты кеңейді. Бұл ретте Маңғыстау облысында наразылық білдірушілер стратегиялық бағыттар бойынша жолдарды жаба бастады, бұл құқықтық тәртіп күштерін ауыстыруды едәуір қиындатып, бағынбаудың шиеленісуіне жағдай жасады. Кәсіби жанжалдың үшінші күні оның ұйымдастырушылары бастаманы қолға алып, шегінуден бас тартқанын көрсетті. Билік газ мәселелерін тиімді және тез шешті, бірақ жағдайдың дамуы әлеуметтік аспект дамып келе жатқан драмадағы сылтау ғана екенін көрсетті. Реформаланатын және күшейіп келе жатқан Қазақстанның шиеленісі мен қарсыласуының күшеюіне, әлсіреуіне ел ішіндегі ғана емес, шетелдегі күштер де мүдделі екені белгілі болды. Қазақстанның ең ірі қаласы – Алматы – бір мезгілде түрлі бағыттардан толқуға әрекеттенгендердің шабуылына ұшырады. ҚДТ жетекшісі Мұхтар Әблязов әлеуметтік желілер арқылы қалалық әкімдік ғимаратының алдында және «Арбат» жаяу жүргіншілер көшесінде сағат 12:00-де митингке қатысуға шақырды. Оның үндеуін басқа да қоғамдық пікір жетекшілері қабылдады, олар өздерінің виртуалды беделін нақты қиындық тудыру үшін пайдаланды. Митингілерге қатысушылардың саны үнемі өсіп отырды, нәтижесінде наразылық күштері бірнеше рет басымдыққа ие болды. Сол күні жаппай тәртіпсіздіктер географиясы Алматы және Жамбыл облыстарымен, сондай-ақ елдің шығыс бөлігімен толықтырылды. Осылайша, көтеріліс ошағы Қазақстанның оңтүстік-шығысын басып алып, біртіндеп батыстан шығысқа, оңтүстік облыстар арқылы тұрақсыздық жағдайын қалыптастырды. Жаппай тәртіпсіздіктердің батыстан оңтүстікке қарай тұрақсыздандыратын қозғалысы ресурстық аймақтарды, көлік байланыстарын қамтыды. Аймақтардағы билікті басып алу жөніндегі үйлестірілген іс-шаралар елдің батысынан шығысына қарай тұрақсыздық сақинасын жауып, орталық аймақтар мен Астананы қоршап, оларды оқшаулау үшін құрылды. Қазақстанның орталық және жергілікті билігі алғаш рет соққылар синхронды түрде, соның ішінде күш құрылымдарына да әсер етіп, көтеріліс орбитасына көбірек аймақтарды тарта отырып, осындай сын-қатерлерге тап болды. Қоғамдық тәртіпті сақтауды қамтамасыз ету үшін азаматтар көп жиналатын орындарда полиция жасақтары қойылды. Алайда жиналғандардың саны құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілердің санынан бірнеше есе көп болды. Наразылық білдірушілердің көпшілігі заңсыз әрекеттерді жасауға арандатушылық үндеулерге еріп кетті. Жедел қызметтердің қызметкерлері қала көшелеріндегі шерулер барысында тәртіпсіздіктерге қатысушылар жарғанаттармен, таяқтармен, төсеніштермен қаруланғанын, қауіп-қатерді қолдана отырып, көліктерді тоқтатып, кілттерді алып, жүргізушілер мен жолаушыларды көпшілікке қосылуға мәжбүр еткенін анықтады. Республика ауқымындағы оқиғаларды талдау кезінде параллель байқалады: мемлекеттік органдардың әкімшілік ғимараттарына шабуылдар түнде және 5 қаңтардың екінші жартысында болды. Қылмыстық топ мүшелерінің әрекеттері нәтижесінде барлығы 1097 қызметкер зардап шекті, он қызметкер қайтыс болды. Наразылық акциясына қатысушылардың үлкен санын ұстай алмады. Көп жағдайда қызметкерлер қаруланбаған, соңғысына дейін олар тек арнайы құралдарды ― су атқыштарды, резеңке таяқшаларды және т.б. қолданған, дегенмен осы уақытқа дейін жүздеген құқық қорғау органдарының қызметкерлері жарақат алған, соның ішінде пышақ пен оқ жарақаттары. Полицейлер мен әскери қызметшілер ұрып-соғып, оларды қорлап, мүгедек етіп, машиналармен басып, Молотов коктейльдерімен атқыланды. Бір офицер Алматы әкімдігінің ғимаратында өрт кезінде тірідей өртенді. Қаруды заңсыз қолдану фактісі бойынша пікірталастар жұртшылықты шынайы жағдайдан әдейі алшақтатты. Тәртіпсіздікке қатысушылардың қолында қару-жарақ дүкендерінен және Алматы мен Қызылорда облысының ІІО арсеналынан, сондай-ақ Алматы және Жамбыл облыстарының ПД және Талдықорған ПБ ұрланған қару болғанын ұмытпауымыз керек. Әскери күштер алғаш рет 5 қаңтарда сағат 16.00 шамасында Алматыдағы Президент резиденциясын қорғау кезінде жауынгерлік қаруды қолданды. Кейіннен қаруды қауіпсіздік күштері тәртіпсіздіктер зорлық-зомбылық кезеңіне өткен кезде полиция, әкімдіктер ғимараттарына жасалған шабуылдарды тойтару кезінде қолданды. Шындығында, кейбір қатысушыларды басқалары құрал ретінде пайдаланған оқиғаларға куә болып отырмыз. Сонымен қатар, бейбіт митингілер толқынында бой көрсеткен наразылықтың бір бөлігі шартты түрде бірнеше топқа бөлінеді. Біріншісі ― тәртіпсіздіктердің негізгі акторлары, олардың ұйымдастырушылары мен үйлестірушілері, сәтсіз мемлекеттік төңкерістің басты «пайда алушылары». Екіншісі ― ақпараттық ағындарды дұрыс бағытта шебер басқарған және ақпараттық кеңістікте белгілі бір қауесеттерді таратқан кәсіби манипуляторлар. Үшінші топ ― наразылықтың басында тұруға тырысқан, бірақ оны ығыстырған немесе басталған акциялардың ауқымы мен елеулі қауіптілігін түсініп, «ұйымдастырушылардың» рөлінен бас тартқан қоғамдық пікір көшбасшылары, «ойыннан тыс» саясаткерлер және оппозиция. Негізгі акторларға қатысты тергеу және/немесе сот процестері әлі де жалғасуда. Кейінгі екі топқа келетін болсақ, қаңтар оқиғалары аясында олар әлі де ақпараттық өрісті қалыптастыруға белсенді қатысуын жалғастыруда. Олардың кейбіреулері үшін бұл гранттық қызметтің бір бөлігі, ал кейбіреулері үшін бұрынғы танымалдықтың әлсіреп жатқан сәтінде саяси ұпай жинау. Қазақстан президенті, сондай-ақ тиісті мемлекеттік органдар мен ведомстволардың басшылары қаңтар оқиғаларын тергеу мәселелерінде қазақстандықтар үшін барынша ашықтық саясатын таңдады. Алайда қаңтардың әлеуметтік-саяси қабаттасуы құқыққорғаушылардың «ашық тергеуді қажет ететін» пайдасына қиянат жасауға немесе жаңалықтар тудыруға жол бермейтінін ескеру қажет. Қаңтар ― күрделі және мұқият ақпаратты жинау және талдау, бұлтартпас дәлелдермен расталған фактілерді салыстыру. Өйткені елдегі ресми биліктің бүгінгі мақсаттарының бірі ― 2022 жылдың қаңтарындағы жағдайлардың қайталануының алдын алу. Мұны қателіктер мен олардың салдары туралы мұқият жұмыс атқару арқылы ғана жасауға болады. 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалар тез дамыды. Президент Тоқаев мемлекет қауіпсіздігіне, халық қауіпсіздігіне жауапты құрылымдардың басшылары қарсы тарапқа өтіп кеткен жағдайда шешім қабылдауға мәжбүр болды. Бірнеше сағат ішінде елді хаос пен анархия басып алды, олардың жолын кесу тек ерікті саяси шешімдер жасау арқылы ғана мүмкін болды. Президент осындай шешімдерді қабылдады. Мемлекет басшысы қаңтар оқиғалары кезінде антына адал екенін көрсетті. Президенттің, оның жақын ортасының нақты, кәсіби іс-әрекеттерінің, сондай-ақ Отанына және заңға адалдығын сақтаған қауіпсіздік қызметкерлеріне сыртқы және ішкі күштердің қолдауымен жүзеге асырылған ауқымды, сауатты жоспарланған мемлекеттік төңкеріс әрекетінің алдын алды. Азаматтық соғыстың өршуіне әкеп соқтыратын, мемлекеттің тұтастығы, оның тәуелсіздігі сақталатын ең нашар сценарийге жол берілмеді. Іс жүзінде 5 және 6 қаңтарда нағыз қақтығыс қимылдары, наразылық білдірушілердің басым санымен екі жақтан да әскери операциялар болды. Қалалық партизан Маригелланың кәсіби тактикасын бірнеше күндік хаос мен сұмдықтарды жасаған кездейсоқ көшеде жүрген бейбіт тұрғындар емес еді. Президенттің диалогтың барлық мүмкіндігін толығымен сарқып алған шешуші уақтылы шаралар қабылдауы, одан да көп адамдардың өліміне жол бермеуге деген ұмтылысы, сайып келгенде, жағдайды заң мен тәртіпке, елдің тұтастығы мен тәуелсіздігін, оның демократиялық бағытын сақтауға бағыттады. Бүлік шыққан аймақтарда тәртіп орнату басталды. Негізгі ведомстволардағы кадрлық өзгерістер заңдылықты қалпына келтіру, елдің аумақтық тұтастығы мен тәуелсіздігін нығайту жөніндегі терроризмге қарсы операцияны жүргізудегі кедергілерді жойды. Бастама біртіндеп құқықтық тәртіп күштеріне орала бастады, халықтың басым көпшілігі мұны қалыпты жағдайға оралу ретінде қабылдады. Мемлекеттік төңкеріс пен билікті күштеп басып алу сценарийі Қазақстан ішінде және одан тыс жерлерде белгілі бір күштердің мүддесі үшін сәтсіздікке ұшырайтыны белгілі болды. Басқа тарихи мысалдардағыдай, елді құлату және қақтығыстар мен азаматтық соғыс хаосына тарту модельдері нәтиже бермеді. Орталық Азия өңірінің тұрақсыздану қаупі жойылды және геосаяси сілкіністер бұдан былай қауіп төндірмеді. Қарсылықтың жекелеген ошақтарына қарамастан, 7 қаңтардағы оқиғалар елдің тәуелсіздік тарихындағы ең ауыр сілкіністен кейін қалпына келетінін көрсетті. Заңдылық пен тәртіпті қалпына келтірумен қатар, трагедияның себептерін, негізгі құрылымдардың рөлін, олардың қателіктерін, әрекеттері мен әрекетсіздігін зерттеу басталды. Қаңтар оқиғалары ел тарихындағы және халық жадындағы қаралы тарауына айналды. Біз Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекетінің артында кім тұрғанын білуіміз керек. Қазіргі уақытта Қаңтарға қатысты сот процестері жүріп жатыр. Нәтижесінде келесі жылы біз Арман Жұмагелдиевтің, Қайрат Құдайбергеннің және 2022 жылғы қаңтар оқиғаларындағы істің басқа да қатысушыларының рөлі туралы білетін боламыз. Қаңтар оқиғаларын тергеу жалғасуда. ## Источник: Драфт доклада КАЗ 29-02-24 Драфт доклада КАЗ 29-02-24 ҚАҢТАР-2022: СӘТСІЗ МЕМТӨҢКЕРІС ӘРЕКЕТІНІҢ ХРОНИКАСЫ Қазақстандағы Қаңтар оқиғалары — қайғылы мемлекеттік төңкеріс әрекеті мен оның қоғам санасында алған орны Астана, 2024 жыл Құжат құрылымы 1. Кіріспе 2022 жылғы қаңтардағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде танылған оқиғалар Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігіне жасалған шабуыл болды. Бұл оқиға ― ел тарихындағы заңды билікті қарумен құлатудың алғашқы әрекеті, республиканы халық әл-ауқатының өсуінің өзге деңгейіне шығаруға бағытталған саяси және экономикалық реформаларға кедергі жасауға ұмтылу. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, терроризм әдістерін, халықты қорқытуды, жеке меншікті жаппай жоюды қолданатын саяси экстремизмнің мұндай әрекеттері заңды биліктің тұрақтылығына ғана емес, жалпы әлеуметтік тұрақтылыққа да қауіп төндіреді. Егер олар жүзеге асырылса, мұндай оқиғалар елді ондаған жылға артқа тастайды, халықтың өмір сүру деңгейінің күрт төмендеуіне әкеледі. Бірақ бұл кімге тиімді? Орта Азияның көшбасшы мемлекетін, оның аймақ үшін маңызы, әлемдегі негізгі геосаяси ойыншылармен ең ұзын шекарасы бар мемлекеттік әлсірету. Оның тұрақсыздығы әлемдегі ең маңызды аймақтардың бірінде ғана емес, дүние жүзінде ауыр зардаптарға әкелетіні сөзсіз. Оқиғаны егжей-тегжейлі талдау заңды, демократиялық жолмен сайланған билікті күшпен құлату әрекеттерін қайталау қаупін жоюға бағытталған. Сондай-ақ, қоғам назарын 2022 жылдың басындағы оқиғалардың жай-жапсарына аудару және қаңтар трагедиясынан қорытынды жасау. Құжат авторлары оның қатысушыларының рөлін, олардың іс-әрекеттерін, мотивациясын, басқару логикасын және негізгі акторлардың іс-әрекеттерін көрсетуді мақсат етеді. Баяндама бейбіт наразылықтарды билікті қарулы күшпен басып алуға айналдырудың сценарийлік моделін документация арқылы расталғанын белгілеуге және нақты сипаттауға мүмкіндік береді. Саяси толқулар мен наразылықтарды зерттеуге маманданған Иллинойс университетінің Клайн жетілдірілген әлеуметтік зерттеулер орталығының анықтамасына сәйкес, мемлекеттік төңкеріс дегеніміз ― ұлттық үкіметтің қазіргі атқарушы органын күтпеген жерден және заңсыз алып тастауға немесе бір немесе бірнеше билік тармағының жоғарғы деңгейлерінің басшылығын алып тастауға бағытталған ұйымдастырылған әрекет. Британ энциклопедиясында мемлекеттік төңкерістің маңызды белгілеріне күш құрылымдарының бөлімшелерін ішінара бақылау, олардың негізгі бөлімшелердің басшылығын ауыстыру, бәсекелес саяси топтардың мүдделері үшін ел билігін ауыстыру мақсатында бүлікке қатысуы жатқызылған. Қазақстанда да, шетелде де сарапшылар қауымдастығы қаңтардағы оқиғаларды зорлық-зомбылықпен жасалған мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде бірауыздан сипаттады. Мәселен, ТМД елдері институтының Орталық Азия және Қазақстан бөлімінің басшысы А.Грозин толқулар бір мезгілде бірқатар қалада пайда болып, бірнеше күн бойы жалғасқанына назар аударды. «Бұл төңкеріс әрекеті екені анық». Қаңтар күндерінің хроникасы әлемдегі, посткеңестік кеңістіктегі күрделі геосаяси жағдай мен ел ішіндегі күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың фонында сұйытылған газ бағасының өсуі Маңғыстау облысындағы митингілердің басты себебі болғанын көрсетеді, олар кәсіби түрде бүкіл ел бойынша үйлестірілген қарулы қақтығыстарға айналды. Бүліктер, жеке меншікті жою, зорлық-зомбылық, кісі өлтіру барлық жерде болды, оған бейбіт шерушілер емес, мақсаты бөтен адамдар қатысты. Бұл күш құрылымдары бөлімшелерінің кейбір басшысының жәрдемдесуімен немесе қылмыстық әрекетсіздігімен жүзеге асты. Ұйымдастырылған топтардың бағаны көтеруімен келіспеушілік тез арада жергілікті орындарда атқарушы билікке қарсы заңсыз әрекеттерге ұласты, кейін олар күшейе түсіп, түпкі мақсат мемлекет басшылығының бағытын бұзуға және нәтижесінде оны құлатуға бағытталды. Мүдделі саяси ойыншылар тарапынан олардың санасына Қазақстан ішінде де, одан тыс жерлерде де ықпал ету мүмкіндігімен адамдардың үлкен массасын басқару мен манипуляция жасаудың заманауи ресурстарын пайдалана отырып, мемлекеттік төңкеріс технологиясы елдің экономикалық күшіне немесе оның әлемдік аренадағы орнына қарамастан барлық жерде қолданылады. Тарихшылардың бағалауы бойынша, 1950 жылдан 2010 жылға дейін әлемде 457 мемлекеттік төңкеріс болыпты, олардың жартысына жуығы ― 227-сі ― сәтті аяқталған. Бұл «соқпақ жолдан» тіпті әлемдік демократияның тірегі ― АҚШ та өтуге мәжбүр болды. 2021 жылдың 6 қаңтарында болған Вашингтондағы Капитолийді басып алу оқиғасы сарапшылардың басым көпшілігі экс-президент «өз еркімен және қалағанындай қызметінен кете алмаған» мемлекеттік төңкеріс әрекеті деп атайды. Саясаттанушы Д. Әшімбаев 2022 жылдың қаңтарында «бастапқы митингілерде қарақшылардың қалаларға, полицияға, БАҚ-қа алдын ала жоспарланған шабуылы жасырын қалды. Бұл билікті күшпен басып алу әрекеті, терроризммен және тонаумен қатар жүретін мемлекеттік төңкеріс». Айта кету керек, Қаңтар ― гибридтік ерекшелігімен сипатталатын бүліктің бейстандартты, «жаңа рецепті». Қастандық жасаушылардың әрекеттерін көре отырып, бұл оқиға туралы көтеріліс, азаматтық қақтығыс немесе нағыз «ақ жағалы» қастандық деп сипаттау қате. Бейбіт митингіге жиналған азаматтардың түрлі уәждері мен үміттері болғаны, олардың арасында түрлі әлеуметтік топтардың өкілдері болғаны сөзсіз. Бірақ өңірлердегі әкімдіктерді басып ала бастағандар, Алматыдағы әкімшілік пен Резиденция ғимараттарын өртеп жібергендер, облыс орталықтары мен мегаполистердегі полиция және ҰҚК департаменттеріне шабуыл жасағандар арасында қарулы содырлар да болды. Олар зорлық-зомбылық операцияларына ұйымдасқан және кәсіби түрде дайындалған. Олар өлтіруге дайын болды. Бұл ретте, полиция мен ҰҚК жекелеген департаменттері басшылығының әрекеттері немесе әрекетсіздігі арқасында содырлар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, өз арсеналын ұлғайтты. Мұндай бүлікші топтарды газдың бағасы, жалпы әлеуметтік мәселелер алаңдатпады. Олардың саяси мақсаты болды. Алға қойған міндеттері локализацияға емес, қақтығыстың өршуіне, елді басқару жүйесінде хаос тудыруға, заңды түрде сайланған билікті бөлшектеуге бағытталған. Мұның бәрі ― қарусыз қазақстандықтарға қарсы зорлық-зомбылық жасау және террор арқылы антына берік, опасыздық жасамаған, күш қодланбаған, халық пен билікті қорғауға асыққан жандарды өлтіру жолымен жүргізілген әрекетер. Осындай ауқымдағы саяси акция ел ішінде және одан тыс жерлерде болып жатқан процестер туралы толық ақпаратқа ие жекелеген тұлғалар мен бүкіл ұйымдардың ресурстық қолдауымен ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Күш блогы басшыларының синхрондалған қылмыстық әрекетсіздігі, заңдар мен Жарғыны бұзуы өз лауазымдық міндеттері аясында төңкеріс әрекетін болдырмауға, ішкі саяси ахуалдың тұрақтылығын және Республиканың ұлттық қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз етуге тиіс адамдар тарапынан сатқындық пен мемлекетке опасыздық жасалғанын көрсетті. Еуропалық құқық және адам құқықтары сараптамалық институтының директоры М. Башимов атап өткендей, «ҰҚК басшылығының конституциялық құрылысқа, ұлттық қауіпсіздікке, ішкі саяси тұрақтылыққа қол сұғуы, мемлекеттік төңкеріс әрекеті ― бұл халықтың мүдделеріне опасыздық жасау және халық конституциялық жолмен сайлаған мемлекет басшысына опасыздық жасау». Сарапшы мұны бұрын-соңды болмаған факт деп атады. Саяси қайраткер Е. Ертісбаев Қазақстан мемлекеттік төңкеріс әрекеті саналған қарулы көтерілістің нысанына айналғанын атап өтті. Ол еліміздегі ең ірі қаланың негізгі нысандарының бірі ― Алматы әуежайына шабуыл жасаудан 40 минут бұрын аса маңызды стратегиялық нысанды басып алуға және стратегиялық бастама алуға іс жүзінде кепілдік беру үшін қоршау мен күзетті толығымен алып тастау бұйрығы берілгенін атап өтті. Ертісбаевтың бағалауы бойынша, қаңтардағы оқиғалар кезіндегі күш құрылымдарының әрекеті «бұл, шын мәніндегі сатқындық». 2022 жылғы 3-6 қаңтарда Қазақстанда болған оқиғалар ел ішінде және одан тыс жерлерде ақпараттық айла-шарғы жасау құралына айналғанын атап өту маңызды. Белгілі бір ықпал ету топтары Қаңтардағы ең ауыр трагедияны әлі күнге дейін қолданып келеді және болашақта қазіргі биліктің беделін түсіру және қаңтардағы оқиғаларға дейін басталған және сәтті жүзеге асырылған барлық реформаның құнсыздануы үшін ақпараттық шабуылдар жасауға үнемі қолданылатын болады, олар қазірдің өзінде қарқынды түрде жүзеге асып, елді өзгертуге әрекеттеніп жатыр. Бұл құнсыздандыруға, бұрмалауға, жалпыға бірдей игілікке паразит ету құқығынан айырылғандарға, жеке мүдделерін халық пен мемлекет мүдделерінен жоғары қоюға дағдыланғандарға бағытталған. Орнықты әділ Қазақстанды қажет етпейтін және елдің алға қарай қарқынды саяси және экономикалық қозғалысын тиімді тежейтін, барлық саланың монополиясыздандырылуын, азаматтардың әл-ауқатының ұдайы өсуіне, ресурстарды ортақ мүддеге қайта бөлуге бағытталған демократиялық қайта құруларды тоқтата тұратын күштер әрекет етуге дайын. Саяси күштердің шағын болса да, бірақ белсенді бөлігі мен белгілі қаржыландыру көздері бар азаматтық сектордың кейбір өкілдерінің іс-әрекеттері үнемі арандатушылық сипатқа ие болады, қазақстандық қоғам ішінде жағдайды тұрақсыздандыруға, халық пікіріне манипуляция жасауға бағытталған бағыт. Бұл әсіресе әлемдегі геосаяси жағдай мен «әділдік үшін күреске» ұтымды үндеу арқылы өз жолындағы барлық нәрсені сыпыратын агрессив, кейде «адамгершілікке жатпайтын гуманизмнің» өркендеуі аясында қатты сезіледі. Мұндай жағдайда алданған адамдардың көпшілігі азшылықтың теріс мүддесі үшін шайқас құралына айнала кетеді, олар өз мақсаттарына жету үшін басқалар өлуі керек деп санайтын әрі өзін элита деп есептейтіндер билікке заңсыз келуге дайын. Алайда Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті оның ұйымдастырушылары күткен нәтижеге әкеле қоймады. Билік құлдырауының орнына біз қазір қоғамның президент айналасында ұйысқанын, түбегейлі реформаларды және бейбітшілік пен келісім жағдайында тұрақты дамуға деген ұмтылысқа куәміз. 2. Оқиғалар мен жағдайлар Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл ел ауқымындағы тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушы- лардың негізгі және түпкі мақсаттары әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Агрессия, зорлық-зомбылық, қирату арқылы қарапайым қазақстандықтардың күнделікті өміріне және елдің қоғамдық-саяси құрылымына хаос пен анархия жүргізілді. Оқиғалардың қарқынды ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындықтарымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны одан да көп болды, оның ішінде атыс қаруы да болды. 1 қаңтар 2022 жылдың бірінші күні Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласының әкімдігінің алдына 20-ға жуық адам жиналды. Олар газ бағасын төмендетуді талап етіп, ел басшылығына видеохабарлама түсірді. Жаңа жылдың бірінші күнінен бастап газ өндірушілер электронды сауда-саттыққа көшті, нәтижесінде газ бағасы екі есеге өсті. Жаңа ережелерге сәйкес, бүкіл әлем сияқты автогаздың, бензиннің және дизельдің түпкілікті құнын нарық анықтауы керек, сондықтан бағалар сұранысқа байланысты көтерілуі де, төмендеуі де мүмкін. Электрондық сауда-саттыққа ауысқанға дейін сұйытылған мұнай газының бағасы өндірушілер үшін тиімсіз болды, өйткені ол өзіндік құнынан төмен еді. 1 қаңтардағы жағдайда Маңғыстау облысында бөлшек сауда бағасы 50 тг/л-ден 100-120 тг/л-ге дейін өсті. Билік көліктердің көп бөлігі жанармай құятын жанармай бағасының өсуін, нарықтағы жағдайды және сұраныстың өсуін түсіндірді. Энергетика министрлігі елімізде сұйытылған газды тұтыну жыл сайын артып келеді және өндіріс көлемі өткен жылдар деңгейінде қалып отыр деп мәлімдеді. Маңғыстау облысының әкімдігінде қазақстандық газ өңдеу зауыты өңірдегі газ өндіретін жалғыз кәсіпорын екенін еске салды. Ол өндіретін көлемдер — айына 14,5 мың тонна — өңірдің қажеттіліктерін өтемейді, осыған байланысты 3,5 мың тонна облыстан тыс жерлерден жеткізіледі. Бұл ретте 1973 жылдан бастап жұмыс істейтін зауытта жабдықтардың тозуы 90% көрсеткіште болатын. 2 қаңтар Бейбіт митинг ретінде басталған наразылықтарды белгілі бір ықпал ету топтары қолдана бастады. Жаңаөзендіктердің наразылығын қолдауға үндеулер айтыла бастады. Маңғыстау облысы әкімдігінің ішкі саясат басқармасындағылар жағдай туралы түсініктеме берді. Онда жиналғандармен қала әкімінің м. а. Ғ. Байжанов, әкімнің орынбасары Ж. Аймағамбетов және құқық қорғау органдарының өкілдері түсіндірме әңгімесін өткізді. Наразылық білдірушілерге сұйытылған газды өткізу жөніндегі істердің жай-күйі және «Бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру туралы» Заң, атап айтқанда олардың әрекетінің заңсыз екені түсіндірілді, өйткені жиналыс өткізілгенге дейін 5 жұмыс күні бұрын әкімдікке хабарлау қажет. Қалалық әкімдік өкілдері митингіге өз талаптарын жазбаша түрде баяндауды ұсынды. Сағат 11:00-де Жаңаөзенде АХАЖ ғимаратының жанына 100-ге жуық автокөлік иесі жиналды. Осы уақытта Форт-Шевченко қаласында 20 автокөлік иесі, Жетібай ауылында – 30, Құрық ауылында – 40-қа жуық адам жиналды. Түске қарай Ақшұқыр ауылының аумағында 18 км трассаға 100-ге жуық адам, Қызыл-төбе ауылында әкімдік алдында 20-ға жуық адам жиналды. Сағат 12:10-да Шетпе ауылының әкіміне газ бағасы туралы сұрақтарға жауап алғысы келген жеті жергілікті тұрғын жүгінді. Сағат 12:30-да жүз жаңаөзендік 5-ші шағынауданындағы жолдағы қозғалысты шектеді. Тізбекті реакция жүріп, аймақ тұрғындары жолдардың басқа бөліктерін жауып тастай бастады. Көптеген учаскедегі қозғалыс тоқтап қалды, бұл мереке күндері туыстары мен жақындарына уақытында жете алмаған облыс тұрғындарына елеулі проблема туғызды. Оларды да наразылық білдірушілерге қосу арқылы олардың көбеюін жасанды түрде қамтамасыз ете отырып, наразылықты білдірудің жалпы процесіне қатыстырып қойды. Кешке сағат 22:20-да Ақтаудағы ресми рәсімдер алаңына 34 адам жиналды. Сағат 23:15-те Форт-Шевченко қаласында 20-ға жуық адам жиналды. Олардың барлығы 23:30-ға дейін өз бетінше тарап кетті. Наразылық білдірушілердің келесі заңсыз әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестіріп, бағыттады, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Сонымен қатар, Маңғыстауда бұл үдеріс құлдырай бастаған кезде, Алматыда болған Қазақстанның тіркелмеген Демократиялық партиясының (ҚДП) жетекшісі Ж.Мамай Facebook әлеуметтік желісінде 3 қаңтарда сағат 14:00-де Республика алаңында жаңаөзендіктерді қолдау митингісіне шығуға шақырған хабарлама жариялады. Атырау қаласының тұрғыны белсенді М. Боқай (2016 жылы «жер митингілерін» ұйымдастырғаны үшін сотталған) Facebook-те Атырау облысының тұрғындарын митингке шығуға шақырған жарияланымды жариялады. Осылайша, мүдделі тараптардың күш-жігерін үйлестіре отырып, наразылық акцияларының географиясы кеңейді. Арандатушылар елдің түрлі аймағындағы адамдардың көптеп көшеге шығаруға тырысты. Мұндай жағдайда азаматтардың, құқық қорғау органдарының тәртібін, өмірін, денсаулығын, мүлкін қорғау әлдеқайда қиын болар еді. Сонымен қатар, қоршаудағы полицейлерде атыс қаруы жоқ және өте осал болды. Митингілер дүрбелеңге айналған жағдайда, наразылық білдірушілердің сандық артықшылығы өте маңызды болуы мүмкін. 3 қаңтар Жаңаөзендегі жиынға қатысушыларға Маңғыстау облысындағы мұнай компанияларының қызметкерлері қосыла бастады. Таңертеңгі сағат 7-де «Қаламқас» кен орнында түрлі мұнай-газ компаниясының 800-ге жуық қызметкері видеоүндеу түсірді. Сағат 08:00-де дәл осындай видеоүндеуді «Өзенмұнайгаз» АҚ МГӨБ – 1, 2, 3, 4 және УТТ ПСП 100-ге жуық қызметкері, сағат 08:15-те Қаражанбас кен орнының «Қаламқас» кәсіпшілігінің 60-қа жуық қызметкері «УТТиОС» ЖШС түсірді. Сағат 10:00-де Бейнеу ауылының алаңына 200-ге жуық адам жиналды. Автожолдарды жабу бойынша акциялар басталды. Сағат 11:20-да 500-ге жуық адам Ақтау қаласындағы облыс әкімдігінің алдындағы жолда (11, 12, 14 шағынаудандарының қиылысы) көлік қозғалысын шектеді. Алматыда таңғы сағат үште Тәуелсіздік монументінің алдына ҚДТ-ның алты жақтаушысы жиналды: М. Танабаев, Ж.Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Түнғатарова, Ғ. Несіпбаев, олар басқа белсенділерді митингке қатысуға шақырды. Олар ұсталып, полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Сағат 12:00-де «Достар» мейрамханасында (Дулати көшесі, 145) марқұм А. Атабектің қырқына орай ас берілді. Анықтама: 2006 жылы Алматыдағы «Шаңырақ» шағынауданындағы тәртіпсіздіктер кезінде Атабек басты фигуранттардың бірі болды, оның басшылығымен жантүршігерлік кісі өлтіру оқиғасы болды ― полиция қызметкерін тірідей өртеп жіберді. Оған 180-ден астам адам қатысты. Еске алу кеші кезінде Республика алаңына қарай шеруді ұйымдастыруға шақырумен белсенділер Б. Тұрсынбаев, М.Есенғазы, Р. Сәрсенбай, Г. Әбілхатина, Х. Әділханов, Н. Бұланбаев сөз сөйледі. Еске алу кешінен кейін, сағат 14:20-да іс-шараға қатысушылар Республика алаңына қарай тартты. Олардың жолымен қала әкімдігінің өкілі А. Есенбеков митингілерді өткізу туралы Заңның нормаларын түсіндіруге тырысты, бірақ оның сөздері мүлдем еленбеді. Осылайша, акцияға қатысушылар өздерінің заңсыз әрекеттерге дайын екенін нақты көрсетті. Қоғамдық тәртіпті бұзбау үшін құқық қорғау органдарының қызметкерлері шеруге қатысушыларды ұстап алып, аудандық полиция бөлімшелеріне жеткізді. Осы уақытта Тәуелсіздік монументіне Ж. Мамай, оның әйелі И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достияров, Т. Жүкеевті қоса алғанда, ҚДП-ның 12 жақтаушысы келді, олардың алдында қалалық әкімдіктің атынан А. Сатаев пен қала прокурорының орынбасары Н. Ибраймолдаева сөз сөйледі, А1 форматындағы төрт плакаттың мазмұны былай еді: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Сағат 14:45-те жиналғандар Тәуелсіздік монументінен: Сәтбаев көшесі – Назарбаев даңғылы – Абай даңғылы – Байзақов көшесі, ҰҚКД бағытына қарай – жүйелі түрде «Алматы, шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!» деп ұрандатып жүрді. Сағат 16.00-ге қарай олар цирк ғимаратына жақындап, бірлескен суретке түсіп, тарап кетті. Сол сағаттарда Ақтөбе облысында – төртінші өңірде наразылық көңіл-күйінің белсенді қалыптасуы басталды. Шын мәнінде, елдің бүкіл батыс бөлігі бүлік қаупіне ұшырады. Наразылық географиясы ғана емес, билікке қойылатын талаптар да кеңейді. Сағат 12:30-да Ақтөбе облысы әкімдігі ғимаратының алдына 70-ке жуық адам жиналды. Сұйытылған газдың бағасын көтерумен қатар, олар ақылы жолдарды енгізу, азаматтарды вакцинациялау және т.б. мәселелерін де қозғады. Түсіндіру жұмыстарынан кейін облыс басшысының орынбасары Е. Кенжеханұлы мен Ақтөбе әкімі А. Шахаров 6 қаңтарда жергілікті атқарушы билік өкілдерімен қайта кездесу туралы уағдаластыққа қол жеткізді. Жиналғандар тарап кетті. Сағат 15:00-де М. Боқай Атырау қаласындағы Исатай мен Махамбет алаңына шығып, Facebook-те тікелей эфирге шығып, қала тұрғындарын көрші облыстағы митингілерді қолдауға үгіттеді. Боқайға 30-ға жуық адам қосылды, олар мемлекет жүргізіп жатқан саясатқа наразылық білдіре бастады. Олардың барлығын полиция қызметкерлері ұстады және профилактикалық жұмыстар үшін тірек пункттеріне жеткізді, содан кейін үйлеріне жіберді. Осы уақытта Маңғыстау облысында стратегиялық бағыттар бойынша жолдар жабыла бастады, бұл құқықтық тәртіп күштерінің ауысуын едәуір қиындатып, бағынбаудың шиеленісуіне жағдай жасады. Осылайша, биліктің қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі әрекеттері кәсіби түрде бұғатталды. Маңғыстау облысында 120-ға жуық адам Ақтаудағы әуежайдан көлік қозғалысын шектеп, ескі жол полициясы бекетінің орнында жолды жауып тастады. Сағат 22:30-да 100-ге жуық адам Форт-Шевченко қаласынан Ақтауға дейінгі жол учаскесін жауып тастады. 200-ге жуық адам Құрық және Жетібай ауылдарына кіреберісті жауып, Жетібай-Шетпе жолын жауып тастады. Сағат 21:30-да Атырау қаласының тұрғыны Н. Жұптыбаев Telegram мессенджерінде «Атырау халқы» чатын құрды, оған қысқа уақыт ішінде 6523 пайдаланушы жазылды. Талқылау барысында орнатылмаған чат пайдаланушылары 4 қаңтарда сағат 12:00-де «Аламан» базарының алдында митинг өткізуге шешім қабылдады. Астанада 3 қаңтарда Қазақстан президенті үкіметке Жаңаөзендегі жағдайды шұғыл қарауды тапсырды. ҚР премьер - Министрі А. Маминнің өкімімен Үкіметтік комиссия құрылды, ол сұйытылған мұнай газының бағасын реттеу жөніндегі шаралар пакетін әзірледі. Үкіметтік комиссияны премьер-министрдің орынбасары Е.Тоғжанов басқарды. Маңғыстау облысының әкімдігінде өңір басшысы Н. Ноғаевтың төрағалығымен газға баға белгілеу мәселесі бойынша кеңес өтті. Оған ҚР энергетика вице-министрі Ж. Қарағаев, облыс әкімінің орынбасарлары, ҚР БҚА Тергеу департаментінің басшысы Е. Әлжан, 16 АГҚС иесі, Жаңаөзен әкімінің орынбасары Г. Байжанов, «ҚазГӨЗ» ЖШС зауытының директоры, Жаңаөзен қаласының кәсіпкерлер палатасының өкілдері қатысты. Кешке қарай көптеген мұнай кен орнының қызметкерлері жаңаөзендіктерді қолдау бойынша акцияларды бастады – барлығы 5000-нан астам адам. Іс жүзінде екі күннің ішінде төрт аймақта билікке қысым жасау құралы ретінде қолданылатын жаппай наразылықтар ұйымдастырылды. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді газдың күрт қымбаттауына наразы болу сылтауымен белсенді қолданған соң бірнеше мың адам көшеге шығарылды. 4 қаңтар Маңғыстау облысында заңсыз жиынға қатысушыларды қолдау туралы бүкіл Қазақстан бойынша айтылды. Әлеуметтік желілер арқылы наразылық үндеулері белсенді түрде таратылды. Алматы, Талдықорған, Семей, Ақтөбе және басқа қалаларда жаппай шерулер, жолдардың жабылуы, наразылық білдірушілердің қауіпсіздік күштерімен алғашқы қақтығыстары басталды. Бейбіт наразылық тәртіпсіздіктерге айналатыны белгілі болды. Маңғыстау облысында заңсыз акциялар мен жолдарды бұғаттау жалғасты. Наразылық білдірушілер саны 15000-нан асты. 1000-ға жуық адам ескі жол полициясы бекетінің орнында жол учаскесін жауып, әуежайдан Ақтауға апаратын жол бойымен қозғалысты шектеді. Осы әскери техниканың көмегімен құқықтық тәртіп күштерін ауыстыру өте күрделі болды. Іс жүзінде бастама иелері өзгеріп, шегінуден бас тартатыны айқын аңғарылды. Сағат 11:00-де Ақтауда үкіметтік комиссия жұмысқа кірісті. Белсенділер мен депутаттар қатарынан қоғамдық штаб құрылды, наразылық білдірушілер құрамынан бастамашыл топтар анықталды. Сағат 15:00-де Баянды ауылының маңындағы «Адай бұрылысының» жанында 100-ге жуық адам жолды жауып тастады. Күні бойы наразылық білдірушілер қатарынан бастамашыл топтармен кездесулер өткізілді, онда СГ бағасын 50 тг/л дейін төмендету туралы талап қойылды. Сағат 17:00-де облыстық әкімдіктің алдына жиналғандарға Е. Тоғжанов, Н. Ноғаев және Мәжіліс депутаттары С. Мұсабаев, Е. Жаңбыршин бастаған үкіметтік комиссия мүшелері шықты. Наразылық білдірушілерге сұйытылған газ бағасын 50 тг/л дейін төмендету туралы қабылданған шешім туралы ақпарат жеткізілді. Экономикалық талаптардың арты саяси талаптарға ұласты: үкімет отставкаға кетіру және Атырауда ұсталған белсенділерді босату. Наразылық білдірушілер үкіметтік делегацияны бұғаттауға тырысып, сотталған Е. Елшібаевты босатуды талап етті. Анықтама: Е. Елшібаев – Жаңаөзен қаласының тұрғыны, 2019 жылдың наурызында ұсталып, қараша айында төбелесте ауыр дене жарақаттарын салды деген айыппен 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2022 жылдың қыркүйегінде Қызылорда қаласының № 2 соты БҚ-169/5 колониясындағы белсендіге зорлық-зомбылық сипатындағы қылмысы үшін тағы жеті 7 жыл жаза қосты. ЖӘАЖ қызметкерлері жиналғандарды ығыстырып, ресми делегацияға, облыс әкімі мен депутаттарға «сақинадан» шығуға мүмкіндік берді. Осыдан кейін наразылық білдірушілер облыс әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасауға тырысты. Қазақстан президенті демонстранттарға жүгініп, деструктив тұлғалардың үндеуін орындамауды өтінді. «Үкімет өзіне берілген өкілеттіктер шеңберінде елдегі тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында Маңғыстау облысында сұйытылған газ бағасын литріне 50 теңгеге дейін төмендету туралы шешім қабылдады. Демонстранттардан қоғамымыздың тұрақтылығы мен бірлігіне нұқсан келтіруге мүдделі деструктивті тұлғалардың өтініштерін орындамауын сұраймын. Әлеуметтік-экономикалық сипаттағы басқа да талаптар бөлек қаралатын болады, оның ішінде елордадағы ертеңгі жұмыс кеңесі барысында», ― деп жазды Қ.-Ж. Тоқаев Twitter-де. Сол күні таңертең ҚДТ жетекшісі М. Әблязов әлеуметтік желілер арқылы Алматы қалалық әкімдігі ғимаратының алдында және «Арбат» жаяу жүргіншілер көшесінде сағат 12:00-де митингіге қатысуға үндеу таратты. Сонымен қатар, Telegram және WhatsApp мессенджеріне қаланың түрлі бөліктерінде митингілер өткізуге үндеу таратылды. ҚДП жетекшісі Ж. Мамай мен оның жақтастары Д. Достияров пен А. Дүйсебаева базардың қоршалған аумағына кіруге тырысты, алайда оларға полиция қызметкерлері бұған жол бермеді. Содан кейін Мамай Facebook арқылы азаматтарды 18:30-да Almaty Arena мұз кешенінің алдында митингіге шақыра бастады. («Нұркент» ықшамауданы, 7). Осы уақытта Тұңғыш Президент саябағы ауданында «Oyan, Qazaqstan» қозғалысының 12 қатысушысы солтүстік бағытта Науаи көшесі бойымен шеру ұйымдастырды. Жолда олар Жаңаөзен тұрғындарын қолдап ұрандар айтты. Мұстафин көшесіне жетпей белсенділерді полиция қызметкерлері ұстады, сол кезде шерушілер саны 25 адамға дейін өсті. Сонымен қатар, танымал спортшы Қ. Хамитов Instagram-да азаматтарды «Компас» жанармай құю станциясына (Құлжа трактісі) жиналуға шақырған хабарлама жариялады. Нәтижесінде аталған жерде 300-ге жуық адам жиналды, олар өзін сабырлы ұстады, «Жаңаөзенді қолдаймыз», «Жаңаөзенмен біргеміз» және «Жаңаөзен қашпаймыз» деген мазмұндағы А1 форматындағы плакаттарды көрсетті және осындай ұрандарды жүйелі түрде айқайлап айтып отырды. Наразылық білдірушілермен аудан әкімі А. Масабаев пен әкімнің орынбасары М. Кикимов әңгімелесті. Аудан прокурорының орынбасары А. Оңдасын демонстранттарға заң талаптарын бірнеше рет түсіндірді. Сағат 20:30-да «Алатау» дәстүрлі өнер театрының алдына «Магнум» СҮ (Момышұлы мен Рысқұлов көшелерінің қиылысы) тарапынан ұйымдасқан топпен келген адамдар жинала бастады. Сағат 21:00-ге дейін акцияға қатысушылар саны 2000-3000 адамға дейін өсті. Жиналғандар құқықтық тәртіп органдарының талаптарын елемеді және Момышұлы көшесінің жол бөлігін жауып тастады. Олар Ұлттық ұлан қызметкерлеріне қарсылық көрсетіп, олардан құрал-жабдықтарды тартып алды. Сағат 12:00-ден бастап «Жетісу» базарының (Құлжа трактісі) аумағында митингілерге қатысу туралы үндеулерді естіп, жинала бастады. Бірте-бірте жиналғандар саны 80-ге жетті. Олар жолды жауып, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға шақырды. Сағат 12:45-те Түрксіб ауданы ПБ бастығы-полиция полковнигі Е.С. Амантаевтың басшылығымен ПД ЖӘАЖ 25 адам және 30 жауынгерден тұратын полиция жасақтары жіберілді. Олар «Ақ Жолтай» жанармай құю бекетінің жанында (Құлжа трактісі, 9/4) митингіге 12 белсенді қатысушыны ұстап алып, Түрксіб ауданы ПБ-ға жеткізді. Қалған наразылық білдірушілер түрлі бағытта қашып кетті, жағдай бақылауға алынды, қозғалыс қалпына келтірілді. Сағат 16:55-те Ж. Мамай мен оның жақтастары «Жетісу» базарының қоршалған аумағына кіруге тырысты, алайда полиция қызметкерлері бұған жол бермеді. 17:25-те Мамай Facebook арқылы адамдарды Almaty Arena мұз кешенінің жанында сағат 18:30-ға жоспарланған митингіге қатысуға шақыра бастады. Құқық қорғау органдарының өкілдеріне қарсы алғашқы агрессив әрекеттер тіркелді. Тиісті экипировкасы да, сәйкес бұйрығы да болмаған Ұлттық ұлан сарбаздары саны жағынан бірнеше есе көп бүлікші топты тоқтата алмады, іс жүзінде бейбіт азаматтарды ғана емес, өздерін де қорғай алмады. Олардың көпшілігі жарақат алды. Мұндай бөлімшелердің дәрменсіздігі тек жазасыздық сезімін күшейтті және бағытталған көпшіліктің агрессиясына әкелді. Сағат 18:30-дан 20:00-ге дейін мұз сарайында 300-ден астам адам жиналып: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!» деп ұрандатып, өтіп бара жатқан азаматтарды олардың митингісіне қосылуға және сол арқылы Маңғыстау облысында ереуілшілерді қолдауға шақырды. Сағат 19:05-те оқиға орнында Алатау ауданының прокуроры І. Масақбаев болд, ол наразылық білдірушілердің агрессив әрекет еткенін және билік өкілінің талаптарын елемегенін түсіндірді. Сағат 19:32-де Алматы ПД бастығының бірінші орынбасары полиция полковнигі Н. Алмасбеков пен Алатау ауданы ПБ басшысы полиция полковнигі И.Өмірсеріковтің басшылығымен 60 қызметкермен, сондай-ақ ПД ЖӘАЖ командирі полиция полковнигі С. Афанасенконың басшылығымен 188 жауынгер наразылық білдірушілер жоспарланған акция орнынан қуды. 25 белсенді қатысушы арнайы құралдар мен дене күшін қолданбай ұсталды. Қабылданып жатқан шараларға қарамастан, Almaty Arena ("Нұркент", 1/1 ықшамауданы) оңтүстігінде орналасқан «Алатау» дәстүрлі өнер театрына барлық жағынан акцияға қосылған адамдар келді. Нәтижесінде наразылық акциясына қатысушылар саны 20:00-ге дейін 3000 адамға дейін өсті. Сағат 19:51-де «Магнум» СОО жанында (Хан Шатыр көшесі, 273) 500-ге жуық жас жиналып, Момышұлы көшесімен солтүстік бағытта наразылық акциясына қатысушылардың негізгі тобына қарай жүріп өтті. Сағат 20:30-да командир А. Есеновтің басшылығымен ПД ЖӘАЖ-дың 30 қызметкері жедел тәртіпте орынға жіберілді, оларға наразылық білдірушілер таяқтарды, металл шыбықтарды және төсеніштерді қолдана отырып, бірден шабуыл жасады. Кездейсоқ құрбан болмас үшін ЖАӘЖ жауынгерлері Рысқұлов көшесіне қарай шегінуге мәжбүр болды. Наразылық білдірушілер «Алатау» театрының акциясына қатысушыларға қосылды. Олар театрға жиналған негізгі топтағы адамдарды шеруді бастауға шақырды. Азаматтардың басым бөлігі арандатушылық үндеулерге бой алдырып, Момышұлы көшесі бойымен оңтүстік бағытта жүріп, жол бөлігін тоқтатып тастады. Осы уақытта Алматы қаласы ПД бастығы полиция генерал-майоры Қ. Таймерденов келді, ол жеке құрамды барлау жұмыстарын жүргізді. Сағат 21:41-де Рысқұлов пен Момышұлы көшелерінің қиылысынан солтүстікке қарай 150 метр жерде орналасқан нүктеге 14 техника мен ҚР Ұлттық ұланының 250 қызметкері келді. Олар шерудің жолын кесуге тырысты, бірақ наразылық білдірушілер әскери қызметшілерді қоршап алды (аулалар, тротуарлар арқылы), оларға шабуыл жасап, көліктерден шығарып, ұра бастады. Сағат 21:43-те Ұлттық ұлан сарбаздарына көмекке Алатау ауданы ПБ және ПД ЖӘАЖ қызметкерлері келді. Жалпы күштер наразылық білдірушілердің одан әрі шабуылын болдырмады және олардың арнайы құралдар мен техниканы иемдену әрекеттерін тоқтатты. Қақтығыс барысында 30 әскери қызметші дене жарақатын алды. Сағат 21:45-те көпшілік Момышұлы көшесімен оңтүстік бағытта Абай даңғылына, содан кейін Республика алаңына қарай жылжыды. Сағат 22:00-де демонстранттар колоннасы алдын ала мемлекеттік нөмірлері алып тасталған мопедтерді, скутерлерді, жеңіл және жүк автомашиналарын пайдаланып, Абай даңғылында жүріп, жол ережесін өрескел бұзған. Наразылық білдірушілер көліктерді тоқтатып, жүргізушілерден кілттерді алып, салондағы адамдарды қорқытып, қала әкімдігінің алаңына баруға мәжбүр етті. Наразылық акциясына қатысушылар саны 7000-ға жетті. Шеру барысында олар биталармен, таяқтармен, тастармен қаруланған. Сағат 21:30-да жиналғандарға қала әкімінің орынбасары М.Кикимов, Медеу ауданының әкімі А. Масабаев шығып, сындарлы диалог құруға тырысты, алайда көпшілік агрессив әрекет етті. Сағат 22:15-те Halyk Arena-ға жиналғандар ШААЖ арқылы Төле би көшесіне барды, сол жерден Назарбаев даңғылына жетті, содан кейін Республика алаңына келді. Қозғалыс кезінде оларға қосымша 5000 адам қосылды, наразылық білдірушілердің жалпы саны 10000-нан асты. Сонымен бірге қаланың әр түкпірінен наразылық білдірушілердің әртүрлі топтары жаппай Республика алаңына қарай тартылды. Абай даңғылы мен Төле би көшесі тарапынан шеруді тоқтату мүмкін болмады және жедел штаб алаңда барлық күштер мен құралдарды жұмылдыру туралы шешім қабылдады. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: тергеу мәліметтері бойынша, 2021 жылғы тамызда А. Жұмагелдиев А.Амандықовқа «BSV Securites» ЖШС күзет фирмасын басқаруды, бірінші талап бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтар жасау үшін белгіленген жерге жиналуға дайын қарулы жедел әрекет ету тобын құруды тапсырған. 17.12.2021 Жұмагелдиев БАӘ-ден Алматыға келіп, The Ritz Carlton Almaty қонақүйінде орналасқан, ол жерден Р. Ысқақовтың нұсқауы бойынша шықпаған, әлеуметтік желілерде өзін жарнамаламаған, елге келгенін жасырған. 04.01.2022 ж. сағат 22:00-23:00 шамасында Жұмагелдиев әл-Фараби даңғылының оңтүстік бөлігінде The Ritz Carlton қонақүйіне қарама-қарсы орналасқан автотұрақта қылмыстық ұйымға қатысушыларды жинауды жариялады. 05.01.2022 ж. сағат 16:00 шамасында Ысқақов Жұмагелдиевке алаңда жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылардың бірігуін ұйымдастырып, қолданыстағы билікке талаптар қою үшін «Халықтық кеңес» құруды тапсырды. 16:15-тен 18:20-ға дейін Жұмагелдиев пен Құдайберген митингілерді бағындырып, біріктіруге тырысты. Сағат 18:20 шамасында, қойылған міндеттерге қол жеткізбей, Жұмагелдиев қонақүйге оралды және мессенджер арқылы Ысқақовпен байланысқа шықты. 5 қаңтардан 6 қаңтарға қараған түні Жұмагелдиевтің қарулы тобы оның нұсқауы бойынша Алматы көшелерінен The Ritz Carlton қонақүйінде 15 азаматты ұстап, паркингке жеткізді, олар 06.01.2022 жылы 16:00-де «JAC» автокөлігімен «Tezco trade» ЖШС аумағында орналасқан Ангарская көшесі, 133 в көшесіндегі контейнерге көшірілді. 6 қаңтарда сағат 12:30-да Ысқақов Алматы халықаралық әуежайына келді. 06.01.2022 09:49-дан 23:00-ге дейін Жұмагелдиевтің тобы тағы 29 азаматты ұстап алып, «Қазақстан» қонақүйіне жеткізді, олар «JAC» автокөлігімен «Tezco trade» контейнерлеріне көшірілді. Сағат 23:16 шамасында Жұмагелдиевтің қылмыстық тобы Алматы қаласындағы «Орталық клиникалық аурухана» АҚ-ға және № 12 ОҚКБ-ға күзетке аттанды, онда полиция қызметкері Айдархановты ұрып-соғып, оның табельдік қаруын иемденді. 07.01.2022 Жұмагелдиев ҰҚШҰ күштерінің келгенін біліп, «Қазақстан» қонақүйіне қылмыстық топ қатысушыларын жинап, қылмыс жасаған жерден кетуге нұсқау берген. Сағат 14:20-да құқық қорғау органдарының қызметкерлері Жұмагелдиевті оның тобымен бірге The Ritz Carlton Almaty қонақүйінде ұстады. Сағат 22:35-те қаладағы жағдайдың күрделілігін ескере отырып, Алматы ПД бастығы генерал-майор Таймерденов «Гонг» жедел жоспарын іске қосты. Қала аумағында жаппай тәртіпсіздіктерді оқшаулау және жолын кесу жөніндегі арнайы операция басшысының шешімі дайындалды. Ішкі істер органдарының 2800 қызметкері жұмылдырылды. Қауіпсіздік күштері шығынға ұшырап, Алматыда тәртіпті қалпына келтіруге тырысып жатқанда, жаппай тәртіпсіздіктер географиясы Алматы облысы аумағына кеңейді. Көтеріліс ошағы елдің оңтүстік–шығысын басып алып, біртіндеп батыстан шығысқа қарай, оңтүстік аймақтар арқылы тұрақсыздық жағдайын жасап, 4 қаңтарда кешке қарай бес аймаққа жетті. Талдықорғанда 4 қаңтарда сағат 16:10-да қалаға кіреберісте 12 белсенді Жаңаөзен тұрғындарын қолдау мақсатында видеосюжет түсірді. Кейін олар Талдықорған ПБ-ға жеткізілді. Сағат 19:30-да белсенділер босатылды. Сағат 19:40-та ПБ ғимаратының жанына 30 жергілікті тұрғын жиналып, бұрын полиция басқармасына жеткізілгендерді босатуды талап етті. Содан кейін олар орталық алаңға қарай бет алды. Сағат 20:00-де жиналғандар саны 200-ге жуық болды. Олар Жаңаөзен тұрғындарына қолдау білдіріп, азық-түлік, ЖЖМ бағасын төмендетуді талап етті. «Дабыл бойынша жинау» сигналымен полицияның жеке құрамын және Талдықорғанға жақын орналасқан ПД аумақтық бөлімшелерін жинау жарияланды: Текелі қаласының ББ – 24 қызметкер, Қаратал – 18, Көксу – 18, Ескелді ӨКП – 20. Сағат 21:20-да алаңға жиналған 60 адам Ақын Сара көшесінде орналасқан «Айсер» қонақүйіне қарай жылжи бастады. Сағат 21:23-те алаңда қалған азаматтардың алдында облыс ПД бастығы С. Күдебаев сөз сөйледі. Сағат 21:26-да полиция наразылық білдірушілерді «Айсер» қонақүйінің алдында ұстады және оларды қалалық ПБ-ға жеткізді. Сағат 21:39-да адамдар алаңға қайта жинала бастады. Рупор арқылы олар мынадай талаптар қойды: бұрын ұсталғандарды шығарып, Талдықорған ҚП-на жеткізілгендерді босату; кредиттерді өтеуге жәрдемдесу. Сағат 22:00-де жиналғандар алдында Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары Л. Тұрлашов сөз сөйледі, наразылық білдірушілер саны 1000-нан асты. Сағат 22:04-те 5514 НГ-дан 150 әскери қызметші келді. Сағат 22:28-де облыс әкімінің бірінші орынбасары Тұрлашов сөз сөйледі. Сағат 22:30-да Жансүгіров атындағы мәдениет үйінің алдындағы наразылық білдірушілер саны 3000-ға жетті. Сағат 23:05-те Ұлттық ұланның 5514 ә/б әскери қызметшілері алаңның периметрі бойынша (Ақын Сара көшесі мен Абай көшесімен қатар) сап түзеді. 23:10-да наразылық білдірушілер өздерінің наразылықтарын белсенді түрде білдіре бастады. Сағат 23:35-те Орталық алаңға УТВ/ЖӘАЖ келді. Осымен қатар Қазақстанның батыс облыстарында толқу жалғасып жатты. Ақтөбеде сағат 12:20-да 312-ші атқыштар дивизиясы даңғылында «Газель» маркалы автокөліктердің 50-60 жүргізушісі жиналды. Олар видеоүндеу түсірді, содан кейін полиция департаменті даңғылға тосқауыл қою шараларын қабылдады. Келесі жабық автожолдардағы видеолар түрлі әлеуметтік желілерде және мессенджерлерде белсенді түрде көрсетілді, бұл басқа автокөлік иелері мен жақын маңдағы такси жүргізушілерін наразылық білдірушілерге қосылуға шақыру еді. Жиын өтетін жерге Ақтөбе қаласының әкімі А. Шахаров келіп, жиналғандармен диалог орнатуға тырысты. Келіссөздер барысында Ж. Есмұрзаева, Е. Әжниязов қатысты, олардың іс-әрекеттері кейіннен жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру ретінде сараланды (ҚК 272-бабы 1-бөлігі). Сағат 14:45-те 300-ге жуық наразылық білдіруші «Газель» маркалы автокөліктерді сүйемелдеу кезінде Ақтөбе облысы әкімдігінің алдындағы алаң бағытында Бейбітшілік даңғылында жаппай қозғалысты бастады. Сағат 15:03-те олар Есет батыр көшесімен жүріп, полиция қызметкерлерінің тоқтау туралы заңды талаптарына бағынбады, ЖӘАЖ жауынгерлерінің шебін бұзып өтіп, жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастырды. Мұндай оқиғалар жиналғандар жүріп өткен бүкіл жолында болды. Сағат 15:37-де наразылық білдірушілер алаңға келді. Осы уақытқа дейін олардың саны 600-ге дейін өсті. Әкімдік жанынан келген демонстранттар тобын тағы 300-ге жуық адам күтті. 16:00-ден 18:00-ге дейін алаңға жиналғандар түрлі талаптар қойды: сұйытылған газ бағасын төмендету және ұсталған жүзге жуық белсендіні босату. Келіссөздер жүргізу үшін Ақтөбе қаласының әкімі А. Шахаров пен облыс әкімінің орынбасары Е. Кенжеханұлы наразылық білдірушілерге шықты. Алайда, әңгіме оң нәтиже бермеді және шенеуніктер жиналу орнынан кетті. Осы уақытқа дейін наразылық білдірушілер саны 1500-2000-ға дейін өсті. Сағат 18:45-те алаңдағы қоғамдық тәртіпті күзететін полиция қызметкерлері «Газель» көлігін өткізбей қойды. Содан кейін наразылық білдірушілер металл қоршауларды қиратып, полиция қызметкерлерінің машинасына қарай бет алды да, күш қолданып, оларды алаңнан ығыстырды. Атырауда 4 қаңтарда сағат 11:55-те «Аламан» базарының алдына наразылық білдірушілер жинала бастады. Сағат 12:40-та олардың саны 300-ге жетті. Жиналғандар келген полиция қызметкерлерінің тарап кету талаптарын ашық түрде елемей, жол қозғалысына кедергі келтірді. Сағат 12:45-те демонстранттар жол бойымен Исатай мен Махамбет алаңына қарай жүріп, өтіп бара жатқан адамдар мен жүргізушілерді өз қатарына қосылуға шақырды. Сағат 13:12-де шерушілер саны 350-ден асты. Полиция қызметкерлері Тайманов даңғылы мен Бигелдинов көшесінің қиылысында кордон орнатты. Алайда, саны жағынан артықшылыққа байланысты көпшілік блокаданы бұзып, орталық қала алаңына қарай шеруді жалғастырды. Сол уақытта оларға М. Боқай қосылды. Сағат 14:00-ге дейін шерушілер саны 500-ге жетті. Полиция тағы да Досмұхамедов көшесі мен Тайманов даңғылының қиылысында көпшілікті тоқтатуға әрекет жасады. Алайда, демонстранттар кордонды айналып өтіп, сағат 14:10-да Исатай мен Махамбет алаңына жетті. Олардың саны өте тез өсіп, 2000-ға жетті. Сағат 14:30-да алаңда болған полиция қызметкерлері ең белсенді қатысушыларды ұстап алып, оларды Daewoo автобусына алып барды. Полицейлерді итеріп жіберген жиналғандар шабуыл жасап, тұтқындарды босатты. Сондай-ақ, олар бұрын Атырау қаласының ПБ-ға жеткізілген Макс Боқайды босатуды талап етті. Сағат 14:40-та алаңда 3000 адам болды. Оларға облыс әкімі М. Досмұхамбетов диалог орнатуға тырысты. Сағат 15:23-те Боқай қалалық ПБ-дан шығарылды, ол көпшілікке қосылып, бірден «Жаңаөзендікті қолдаймыз» деген плакатын жайды. 15:45-те наразылық білдірушілер облыс әкіміне тіл тигізе бастады, ал 16:08-де аймақ басшысы алаңнан кетуге мәжбүр болды. Сағат 19:00-де демонстранттар киіз үй мен шатырлар жайып, тамақ дайындау үшін от жағылды. Сағат 21:20-да акустикалық жабдық орнатылды, содан кейін заңсыз жиналыс жетекшілері микрофон арқылы мәлімдеме жасай бастады. Семейде сағат 14:05-те ескі Жағалау ауданында 15 адам Жаңаөзен қаласының тұрғындарын қолдау үшін видеоүндеу түсіріп, ЖЖМ бағасының өсуіне қарсы шықты. Олармен профилактикалық әңгіме жүргізіліп, ҚДТ-ның алты белсендісі полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Сағат 19:05-те Семей қаласының орталық алаңына алты адам жиналды. Қала әкімінің орынбасары А. Садырбаев, прокурор К. Баринов, қалалық ПБ бірінші орынбасары Ж. Ахметжанов олармен түсіндірме әңгіме өткізді. Сағат 19:10-да жиналғандар тарап кетті. Сағат 23:30-да орталық алаңға 70 адам жиналды, олар жанар-жағармай бағасының өсуіне қарсы болды. Қала әкімі мен ҚП бастығының бірінші орынбасары олармен түсіндірме әңгіме өткізді. Түн ортасында акцияға қатысушылар тарап кетті. Шығыста жағдай тұрақталғанымен, оңтүстікте шиеленіс күшейе түсті. Алматы қаласы мен облысынан кейін Жамбыл облысында наразылық басталды. Осымен жетінші өңір. Таразда 4 қаңтарда сағат 13:00-де қала әкімдігінің алдына әлеуметтік сипаттағы талаптары бар 30 көпбалалы ана жиналды, кейін оларға 15 ер адам қосылды. Сағат 13:10-да Тараз қаласының әкімі мен оның орынбасары жиналғандармен түсіндірме әңгіме өткізді, бірақ соған қарамастан, олар Төле би көшесімен Әйтиев көшесі бағытында шеруді бастады, жол қозғалысына кедергі келтіріп, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға үндеді. Сағат 15:40-та ПД ЖӘАЖ қызметкерлері 21 белсендіні ұстап алып, полиция бөлімдеріне жеткізді. Сағат 21:15-те Halyk Bank филиалының алдына Төле би мен Абай көшелерінің қиылысында 80-ге жуық адам жиналып, азық-түлік пен ЖЖМ бағасының өсуіне наразылық білдірді. Кейін олар Тараздың орталық алаңына Бәйдібек баба ескерткішіне көшті. Онда көпбалалы аналардың бірі – Б.Байтүлеева да болды. Сағат 22:35-те Орталық алаңға жиналғандар саны 250-ге жетті. Оларға облыс әкімі шығып, оларға бастамашыл топ құруды және қоғамдық тәртіпті сақтауды ұсынды. Демонстранттар аймақ басшысына қарсы агрессия таныта бастады, билік өкілдеріне қарсы балағат сөздер айтып, оларға түрлі зат лақтырды. Сағат 22:50-де көпшілік Төле би даңғылымен Рысқұлов көшесіне қарай бет алды, сол жерден шағын аудандарға бұрылып, Рысқұлов, Сейфуллин, Әйтиев көшелерімен шағынаудан арқылы өтті. 1, 2, 3, 4, 6, осыдан кейін митингіге қатысушылар облыс әкімдігіне бет алды. Сағат 23:00-ге дейін 2000 адамнан тұратын халық облыс әкімдігінің ғимаратына келді, олардың көпшілігі мас күйінде болған. 4 қаңтарда «Оян-Тараз» Telegram-арнасы құрылды, ол қысқа уақыт ішінде 3800 адам жинап алды. Бұл арна 4, 5, 6 қаңтарда белсенді жұмыс істеді, ол арқылы наразылық білдірушілердің қозғалысы, бағыты және жиналатын орны үйлестірілді. Кейін Б. Бекмолда мен Telegram-арнаның қатысушылары Е. Еспенбет пен Ш. Өмірзақов ұсталды. Ресми: Тараз қалалық № 2 сотының 2022.12.13 жылғы үкімімен Б. Бекмолда ҚК-нің 272-бабының 1, 3-б. бойынша (зорлық-зомбылықпен, бүліктермен, өртеумен, қиратумен, мүлікті жоюмен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен қатар жүретін жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, оның ішінде шетелдік көздерден алынған қаражатты пайдалану арқылы; билік өкілдерінің заңды талаптарына және жаппай тәртіпсіздіктерге белсенді бағынбауға шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) ҚК-нің 55-бабы 4-бөлігін қолдана отырып 1 жыл 9 айға бас бостандығынан айырылды. ҚК-нің 62-бабына сәйкес қамауда ұстау уақыты ескеріліп, ол сот залынан босатылды. Тараз қалалық сотының 04.11.2022 жылғы № 2 қаулысымен Е.Еспенбет, Ш. Өмірзақовқа қатысты қылмыстық іс ҚК-нің 272-бабының 3-бөлігі бойынша (билік өкілдерінің заңды талаптарына белсенді бағынбауға және жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) рақымшылық жасау актісі бойынша тоқтатылды, екеуі де жазадан босатылды. Жаппай тәртіпсіздіктердің Батыстан Оңтүстікке қарай тұрақсыздандыратын қозғалысы, сыртқы және орталық биліктің сын-қатерлері, оның тірек құрылымдары ― күш құрылымдары, көтеріліс орбитасына көбірек аймақтарды тарту ― мұны тоқтату мүмкін еместей көрінді. Бәрі жоспарланған және ұйымдастырылған еді, сондықтан бір күнде мемлекет үш жағынан қоршауға алынды. Қызылордада және облыстың алты аудан орталығында (Арал, Қазалы, Қармақшы, Жаңақорған, Шиелі, Жалағаш ауданы) 4 қаңтарда сағат 11:30-да Жаңаөзенде наразылықты қолдау үшін азаматтарды жинау әрекеттері басталды. Жиналғандардың ең көп саны 1700 адам болды. Сағат 13:20-да «Арай Сити Молл» СОО алдында Қызылордада 30-ға жуық адам жиналды. Олармен Қызылорда ҚП басшысының орынбасары Р.Каюпов, қала әкімінің орынбасары Б. Нұридинов, қала прокурорының орынбасары Б. Мұсабаев, ПД бастығының бірінші орынбасары Ш. Амитов, ЖПҚ бастығы Б. Ибраев, ЖПБ бастығы А. Жаназаров түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Алайда әңгіме оң нәтижесін бермеді. Сағат 13:50-де акцияның ең агрессив алты қатысушысы Қызылорда ЖБТ-ға жеткізілді. Кейін СОО-ға Қызылорда қаласының әкімі Г.Қазантаев келді, бірақ ол наразылық білдірушілермен диалог орната алмады. Сағат 15:30-да 150-ге жуық демонстрант Назарбаев даңғылын жауып тастады. Сағат 17:00-ге дейін «Арай Сити Молл» СОО-на жиналғандар саны 400-ге жуықтады. Осы уақыт ішінде олармен қалалық және облыстық әкімдіктердің өкілдері байланыс орнатуға тырысты. Сағат 20:00-де жиналғандар алдында облыс әкімі Г. Әбдіқалықова сөз сөйледі, ол үкімет Маңғыстау облысында газ бағасын төмендету туралы шешім қабылдағанын, ал Қызылорда өңірі бойынша осыған ұқсас мәселе қаралып жатқанын хабарлады. Облыс басшысы тәртіпті сақтауға шақырып, митинг өткізу регламентін түсіндірді. Осы уақытта облыс әкімінің жанында облыс прокурорының орынбасары Н. Ержанов пен ПД орынбасары Ш. Амитов болды. Заңсыз акцияға қатысушылар әкімнің сөзін тыңдаудан үзілді-кесілді бас тартып мынадай шарттарды ұсынды: · Жаңаөзен тұрғындарының талаптарын орындау және газ бен бензин бағасын төмендету; · ҚР үкіметінің отставкасы; · «ҚР Тұңғыш Президенті туралы» конституциялық заңның күшін жою; · ҚР Конституциясына өзгеріс енгізу (1993 жылғы редакцияға оралу). Жиналғандар әкімге қатысты агрессия көрсетіп, балағат сөздер айтып, қызметтік автокөлікке зақым келтіре бастады. Нәтижесінде әкім ПД арнайы бөлімшесінің көмегімен митинг орнынан кетті. 20:30-да наразылық білдірушілер екі қазан мен бір титан орнатып, алкоголь тасымалдауды ұйымдастырды. Шымкент тоғызыншы аймаққа айналды, онда дайындалған мамандар арқылы, әлеуметтік желілер мен жергілікті белсенділер арқылы наразылықтар басталды. Елдің көп бөлігі, мемлекеттілік, егемендік, аумақтық тұтастық мәселесі туындады. Бейбіт азаматтар не болғанын түсінбеді, неге тәртіп орнатпайды, қауіпсіздік күштері қару қолданбайды, мұның арты неге әкеп соғады? Билік құлдырай ма, содан кейін мемлекеттің ертеңі не болады? Шымкентте 4 қаңтарда Жаңаөзен қаласындағы наразылық толқуларының аясында белсенділер тобы әлеуметтік желілерді пайдалана отырып, жаңаөзендіктерді қолдауға арналған рұқсат етілмеген акция жариялады. Шымкентте азаматтарды жинау әрекеттері сағат 19:00-ден бастап жеті локация бойынша басталды: · әл-Фараби алаңы; · «Жібек Жолы» базары; · Республика даңғылындағы «Колос» аялдамасы; · «Дендропарк» тұрағы; · «Метро» супермаркетінің тұрағы; · Бәйдібек би ескерткіші; · Қасиет көшесі, 7-үй, «Самал» базары ауданы. Бастапқыда әр жинау нүктесінде кем дегенде 150-дей адам болған. Сағат 20:30-да «Колос» аялдамасының жанында 200-ге жуық адам Гагарин көшесі мен Республика даңғылының қиылысында (Түркістан облысының оңтүстігін қаламен байланыстыратын негізгі автожол) жол бөлігін жауып тастады. Осы уақытта «Шымкент Плаза» СОО (әл-Фараби алаңы) алдына 2000-ға жуық адам жиналды. Көпшілікке шыққан қала әкімінің орынбасары Ш. Мұқан оларға өткізілетін акцияның заңсыздығын түсіндіруге тырысып, өз талаптарын білдіріп, диалог орнатуды ұсынды. Мұқанға жауап ретінде қоқан-лоққы жасалды, наразылық білдірушілер одан жиналыс орнынан кетуді талап етті. Сағат 21:30-да «Колос» аялдамасының жанында жиналғандар саны 2000-ға дейін өсті. Олар Республика даңғылымен Арбатқа қарай (Республика даңғылының Бейбітшілік көшесімен қиылысы) шықты, онда әл-Фараби алаңында наразылық білдірушілердің басқа тобына қосылды. Ресми түрде олар қандай да бір талаптар қойған жоқ, тек Жаңаөзен тұрғындарына қолдау білдірді, қазіргі билікке қатысты ұрандар айтты. Сонымен қатар, сағат 21:00-де Назарбаев даңғылындағы қала әкімдігі ғимаратының алдындағы алаңда 200-ге жуық адам жиналды, 22:00-ге дейін 2000 демонстрант болды. Сағат 22:20-да әл-Фараби алаңына жиналғандар әкімдік ғимаратына (бағыт Б.Момышұлы және Түркістан көшелерімен, Тәуке хан даңғылы мен Қонаев гүлзарымен өтті), жол бойында Қаратау ауданы (Бәйдібек би даңғылы) прокуратурасының ғимаратына тас лақтырды. Қасбеттің қаптамасы мен алты терезе әйнегі зақымдалды. Көптеген наразылық білдіруші өте қатал агрессия танытып, алкогольдік және басқа да мас күйінде болды. 4 қаңтарда кешке Қазақстан президенті Қ.-Ж. Тоқаев наразылық білдірушілерге жүгінді: « Құрметті Отандастар, қадірлі ағайын! Баршаңызға тағы да айтарым: іштен және сырттан болған сан түрлі жалған ақпараттарға сеніп, ереуілге салынған топтың қитұрқы әрекеттері мен тәртіпсіздікке ермей, парасатпен және ақылмен шешім қабылдауға шақырамын. Азаматтық және әскери мақсаттағы қызметтік ғимараттарға шабуыл жасауға үндейтін ұрандар заңға мүлдем қайшы келеді. Бұл өрескел қылмыстық әрекет. Билік құламайды, бірақ бізде өзара сенім және өзара диалог керек ». 5 қаңтар Қазақстанның ірі қалаларында наразылық білдірушілер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері арасында текетірес күшейе түсті. Бейбіт наразылық жаппай тәртіпсіздіктерге, бүліктерге ұласты. Алғашқы құрбандар акцияға қатысушылар арасында да, полиция мен әскери қызметкерлер арасында да бар екені хабарланды. Алматыда мыңдаған агрессивті және қарулы бүлікшілер тұтқынға алынды. Қазақстан билігінен шешуші шаралар мен ерікті шешімдер қажет. Қазақстан президенті елдегі қалыптасқан жағдайға байланысты мәлімдеме жасады. Мемлекет басшысы «игілік танытуға және іштен және сырттан арандатушылыққа, митингілік пен рұқсат етудің эйфориясына берілмеуге" шақырды. Президент азаматтық және әскери ведомстволардың қызметтік үй-жайларына шабуыл жасауға шақыру мүлдем заңсыз екенін атап өтті. «Ал жастарға айтарым: жарқын болашақтарыңа балта шаппаңыздар. Жақындарыңыз бен туған-туысқандарыңыздың жағдайын ойлаңыздар. Жалпы барлық заң аясындағы өтініштер мен талаптар ескеріледі. Тиісті шешімдер қабылданады. Өйткені осы мәселелер бойынша арнайы жиналыс өтеді. Мен баршаңыздың парасаттылықтарыңызға сенемін. Сіздердің амандықтарыңыз бен тұтас еліміздің қазіргі әлемдегі жағдайы осыған байланысты», - деді Тоқаев жастарға. Сондай-ақ, Қазақстан президенті Алматы қаласы мен Маңғыстау облысында төтенше жағдай енгізілгенін хабарлады. Бұл шара мемлекеттегі жағдайдың шиеленісуіне байланысты және қауіпсіздік күштерімен қақтығыстармен бірге өткен митингілерден кейін қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қолданылды. ҚР президенті баспасөз қызметі таратқан хабарлама: « Қасым-Жомарт Тоқаев Алматы қаласы мен Маңғыстау облысында 2022 жылғы 5 қаңтардағы сағат 01:30-дан 2022 жылғы 19 қаңтардың сағат 00:00 кезеңі аралығында төтенше жағдай енгізу туралы Жарлыққа қол қойды . Осылайша бұл аумақтарда мынадай шаралар әрекет етеді: коменданттық сағат 23:00-ден 07:00-ге дейін енгізіледі; комендатуралар құрылады; барлық бұқаралық іс-шараға тыйым салынады; озғалыс еркіндігіне, оның ішінде көлік құралдарына шектеу қойылады; Маңғыстау облысындағыдай Алматыға кіру және одан шығу шектелген; құжаттарды тексеру, жеке тексеру, заттар мен автокөліктерді тексеру жүргізіледі; қару-жарақ пен оқ-дәрілерді сатуға тыйым салынады, дәрі-дәрмектер мен алкоголь айналымының ерекше режимі белгіленеді; төтенше жағдай кезеңінде тұрғындардан қару-жарақ пен оқ-дәрі уақытша алынды » . Сол күні ТЖ режимі Қазақстанның барлық аумағына 19 қаңтарға дейін енгізілді. Аталған күнге дейін коменданттық сағат енгізілді – ол 23:00-ден 07:00-ге дейін күшінде болды. Таңертең ерте Тоқаев еліміздегі әлеуметтік-экономикалық ахуал мәселелері бойынша кеңес өткізді. Президент премьер-министр А. Маминнің отставкаға кету туралы өтініш бергенін айтты. Оны мемлекет басшысы қабылдады. Конституцияға сәйкес, министрлер кабинеті басшысының отставкаға кетуі бүкіл үкіметтің өкілетін тоқтатуды білдіреді, оның мүшелері оның жаңа құрамы құрылғанға дейін өз міндеттерін орындауды жалғастырады. Премьер-министрдің міндетін атқарушы А. Смайылов болды. Сондай-ақ, мемлекет басшысының өкімімен М.Нұртілеу ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. Кеңеске қатысушыларға арнаған сөзінде Қ.-Ж. Тоқаев атқарушы биліктің басты міндеттерінің бірі – инфляцияны тежеу орындалмағанын атап өтті. Бұл ел үкіметінің келесі құрамы мен кабинеттің жаңа басшысы үшін маңызды болады. Президент үкіметтік комиссияға, құқықтық тәртіп күштеріне, Маңғыстау облысы әкіміне жағдайды тұрақтандыру жөніндегі жұмысы үшін алғысын білдірді. Еліміздегі күрделі қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдай туралы айта келе, Тоқаев сұйытылған газ бағасының өсуіне байланысты наразылық жағдайына жол бергені үшін Үкіметтің, атап айтқанда энергетика министрлігінің, сондай-ақ «Қазмұнайгаз» және «Қазақгаз» компанияларының кінәсі екенін атап өтті. Мемлекет басшысы жағдайды тұрақтандыру бойынша барлық өкілеттіктер берілгенін, негізгі жүктеме өз міндеттерін ойдағыдай орындайтын ІІМ, ЖӘАЖ және Ұлттық ұланға жүктелгенін атап өтті. Президент сұйытылған газ, бензин және дизель бағаларын 180 күн мерзімге мемлекеттік реттеуді енгізуді тапсырды. ҚР Қаржы мониторингі агенттігі «ҚазГӨЗ» басшылығына қатысты тергеуді бастады, Жаңаөзендегі директор және сұйытылған газ бойынша электрондық сауда орталығының басшысы ұсталды. Қасым-Жомарт Тоқаев Нұрсұлтан Назарбаевтың орнына ҚР Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы болды. «Қандай жағдай болмасын, мен елордада қаламын. Халықпен бірге болу – менің конституциялық міндетім. Қазақстан тарихындағы қаралы тарихты бірге өткереміз. Одан мықты болып шығамыз», — деді президент. Қ.-Ж. Тоқаев бүгіннен бастап құқықбұзушыларға қатысты билік барынша қатаң әрекет етуге ниетті екенін айтты. « Сондықтан Мемлекет басшысы және бүгіннен бастап Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы ретінде барынша қатаң әрекет етемін. Бұл – өмірін қорғап қалуға өтініш білдірген көптеген азаматымыздың қауіпсіздігіне қатысты мәселе. Бұл – мемлекетіміздің қауіпсіздігіне тікелей қатысты. Халық мені қолдайтынына сенімдімін. Қандай жағдай болса да мен елордада боламын. Халықпен бірге болу – менің Конституциялық міндетім», — деді Қазақстан президенті. Президент «өзіне соққы алған және шығынға ұшыраған» құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілерге алғысын білдірді. Оқиғалар шежіресі былай дамыды. Атырау облысында 18 000-нан астам адам қатысқан митингілер жалғасты. Жаңаөзенде жиналғандар жаңа талаптар қойды: азық-түлік бағасын төмендету, барлық деңгейдегі әкімдерді сайлауды енгізу, 1993 жылғы Конституцияға қайта оралу, интернет байланысын толық көлемде қалпына келтіру, барлық саяси тұтқындарды босату. Әуежай – Ақтау жолында наразылық акциясына қатысушылар полиция КАМАЗ-ын аударып, 30-ға жуық ЖӘАЖ жауынгерін тұтқындады. Сағат 10:30-да Достық үйінде Е. Тоғжанов, Е.Карин және Н. Ноғаевтың наразылық білдірушілердің бастамашыл тобымен және «қоғамдық пікір көшбасшыларымен» кездесуі өтті. Жиналғандарға қарсаңында қойылған талаптардың орындалуы және облыста енгізілген ТЖ режимі туралы айтылды. Сағат 12:05-те Ақтау әуежайын қазу туралы хабарлама келіп түсті. Полицияның жедел тобы ғимаратты пен оның айналасын тексерді, жарылғыш құрылғы табылмады. Алматыда сағат 00:25-те Республика алаңына бір уақытта батыс және шығыс жақтан наразылық білдірушілердің екі тобы келді. Нәтижесінде олардың саны 20 000-нан асты. Жиналғандарда тастар, тұтандырғыш қоспасы бар бөтелкелер болған. Олардың барлық әрекеті ұйымдастырылды. Қала әкімінің орынбасары М. Кикимов, ҚДБ бастығының орынбасары А.Есенбеков, қала прокурорының орынбасары Н. Ибраимолдаев, аудан прокурорлары И. Масақбаев, Б. Ерсаев, А. Оңдасын, қала прокурорының аға көмекшісі Б. Молдажаннан тұратын келіссөз жүргізушілер тобы наразылық көшбасшыларымен қарым-қатынасты бастау сәтін күтті. Бірақ заңсыз алымдарға агрессивті түрде қатысушылардың көп болуына және шабуылдың алдын алу үшін олардың нақты талаптарының болмауына байланысты келіссөз жүргізушілер наразылық білдірушілермен диалогқа түспеу туралы шешім қабылдады. Сағат 00:28-де демонстранттар тастарды, таяқтарды, металл илектеуіштерді және басқа заттарды пайдаланып, полиция қызметкерлеріне белсенді шабуыл жасай бастады. Сағат 00:30-да саны жағынан басымдықты пайдаланып, олар қоршауды бұзып, Республика алаңындағы «Алмалы» СОО-ны қирата бастады. Сағат 00:34-те 2000-ға жуық бүлікші қала әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасай бастады. Әуезов және Түрксіб аудандарының ҚП, сондай-ақ МКҚБ қызметкерлері 280 адамнан тұратын шабуыл әрекетін бұғаттау және жолын кесу бойынша шаралар қабылдады. Көптеген адам импровизацияланған құралдарды пайдаланып, полиция қызметкерлеріне шабуылын жалғастырды. Олардың шабуылында және кездейсоқ құрбан болудан аулақ болу үшін МКҚБ қызметкерлері шегінуге мәжбүр болды. Сағат 00:36-да әкімдіктің негізгі кіреберіс есіктерін сындырған 300-ден астам адам ғимаратқа кіріп, оның дәлізінде банкоматтар қирап, жиһаздар өртенді. Өртке қарсы жүйе тілсіз жаудың бетін қайтарды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар өздерінің қылмыстық ниетін жүзеге асыру мақсатында Алматы қаласы әкімдігі ғимаратының оңтүстік кіреберісіне жақындады, онда олар мемлекеттік әкімшілікті қорғайтын полиция қызметкерлерінен дене күшін, таяқтарды, резеңке таяқтарды пайдалана отырып, қалқандар мен резеңке таяқтарды алып, оларға қатысты зорлық-зомбылық қолданды. Нәтижесінде полиция қызметкерлері қорғанысты ұстай алмады және алдыңғы есіктен түрлі бағытта шегінуге мәжбүр болды, ал шабуылдаушы адамдар есікті бұзып, Алматы әкімдігінің ғимаратына заңсыз кіріп, оны басып алды. Кейіннен ғимарат ішінен полиция қызметкерлерін көріп, оларға физикалық зорлық-зомбылық көрсетуді жалғастырды. Ғимаратқа шабуыл жасау кезінде шабуылдаушылар ондағы мүлікті жойып, полиция мен әскери қызметшілерді ұрып-соғып, қорлады, олардың арнайы құралдары мен формаларын тартып алды. Содан кейін олар демонстранттардың қалған тобына оралды. Сағат 00:42-де полиция командирі полковник С.Афанасенко бастаған ПД ЖӘАЖ 250-дей жауынгері 5571 ә/б командирі полковник Б. Оспанбековтің басшылығымен Ұлттық ұлан әскери қызметшілерімен бірлесіп, жарық-дыбыстық гранаталарды (800 дана) қолдана отырып, көпшілікті әкімдік ғимаратынан ығыстырды. Содан кейін күзетшілер шабуылдаушылардың бір бөлігін Назарбаев даңғылы мен Сәтбаев көшесінің бұрышына ығыстыра алды. Олардың жартысы желтоқсан даңғылымен солтүстік және оңтүстік бағытта, екінші бөлігі Сәтбаев көшесімен батысқа қарай жылжыды. Осы уақытта тәртіпсіздікке қатысушылар Алматы ПД Iveco, Hyundai және Peugeot маркалы 16 қызметтік автокөлікті өртеп жіберді. Сонымен қатар, олар зардап шеккендерге медициналық көмек көрсету үшін «жедел жәрдем» көліктерін қақтығыс орындарына жібермеді. Сағат 01:20-да Абай мен Назарбаев даңғылдарының қиылысында бүлікшілер бір жекеменшік автокөлікті өртеп, Сәтбаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысында орналасқан автокөліктерді зақымдады. Сағат 01:40-та полиция қызметкерлері ығыстырған 1000-ға жуық ереуілші Наурызбай батыр мен Сәтбаев көшелерінің қиылысына жиналып, онда «Алматы тазалық» компаниясының КАМАЗ-ын басып алып, полиция жасақтарының қоршауынан өтуге тырысты. Бұған жауап ретінде қызметкерлер жарық пен түтін гранаталарын қолданды, көлік тоқтап, қарақшылар қашып кетті. Сағат 01:45-те әкімдік ғимаратына алты КамАЗ бен екі бронетранспортермен ҚР десанттық-шабуылдау әскерлері бригадасының 986 әскери қызметшісі келді. Кейіннен барлық арнайы техника баррикадаларды тазарту үшін қолданылды. Сағат 02:26-да Сәтбаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысында бүлікшілер ЖӘАЖ бен ПБ қызметкерлеріне тағы да шабуыл жасады. Полицейлер 200-ге жуық дыбыстық, 60 көзден жас ағызатын және 10 газ гранатасын қолданды. Нәтижесінде бүлікшілер түрлі бағытта қашты. ЖАӘЖ ПД қызметкерлері Сейфуллин мен Тимирязев көшелерінің қиылысына ығыстырған 800-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушылар тұтандырғыш қоспаларды, тастарды, таяқтарды және темір шыбықтарды қолданып, полиция жасақтарына шабуыл жасады. Сағат 02:37-де оқиға орнына келген қосымша полиция күштері тәртіпсіздікке қатысушылармен қақтығыстарға әкеп соққан белсенді әрекеттерді бастады. Соңғысы тастар мен тұтандырғыш қоспаларды қолданды. Сағат 02:40-та бүлікшілер Абай даңғылы мен Сейфуллин көшесінің қиылысына жиналып, бейнебақылау камераларын істен шығарды, жол бойында баррикадалар жасап, периметрі бойынша бақылаушылар қойды. ЖӘАЖ-дың жүз қызметкері мен ҚР ҚМ әскери қызметшілері 1000-нан астам жарық-дыбыс, бұрыш және газ гранаталарын қолдана отырып, наразылық білдірушілерді Абай даңғылынан Алтынсарин көшесіне дейін ығыстырды. Сағат 03:10-да 300-ге жуық бүлікші қаланың ПД-ға кіреберісіне жиналып, ғимаратты күзететін полиция қызметкерлеріне қатысты тұтандырғыш қоспаларды, тастарды, таяқтарды, темір шыбықтарды пайдаланып зорлық-зомбылық көрсетті. Содан кейін олар Тимирязев пен Байтұрсынов көшелерінің қиылысындағы жолды жауып, биліктен келіссөз жүргізушілерді талап етті. Сағат 03:20-да демонстранттармен келіссөз жүргізу үшін жедел штабтан қызметтік автокөліктермен қала әкімінің орынбасары М. Кикимов, қала прокурорының орынбасары Н.Ибраймолдаев және қала прокурорының аға көмекшісі Б. Молдажан шықты, олар Байтұрсынов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында бүлікшілер тарапынан шабуылға ұшырады. Алайда олар сағат 03:30-да межелі жерге жетіп, жиналғандармен сөйлесуді бастады. Олар келіссөз жүргізушілердің талаптарына оң жауап беріп, ЖПҚ аумағынан өз еркімен кетті. Сағат 06:10-да Абай даңғылы мен Әуезов көшесінің қиылысында қауіпсіздік күштері басып алынған 12 троллейбустан ереуілшілер жасаған баррикадаға тап болды, бұл арнайы техниканың қозғалысын біраз уақытқа қиындатты. Полиция қызметкерлері мен әскери қызметкерлердің үйлесімді әрекеттерінің арқасында жол тазартылып, бүлікшілер ығыстырылды. Қабылданған шаралардың нәтижесінде наразылық білдірушілердің көпшілігі қашып кетті, аталған учаскелердегі тәртіпті қалпына келтіруге мүмкіндік туды. Қаланың оңтүстік бөлігінде, Райымбек–Момышұлы және Рысқұлов–Момышұлы көшелерінің қиылысында сағат 00:05-тен 01:20-ға дейін 1500-ге жуық наразылық білдірген адам жиналды, олар ауыр жүк машиналарын пайдаланып, тіпті өрт сөндіру автомашиналары мен жедел жәрдем көліктерін өткізбей, шығыс бағытта көлік қозғалысын тоқтатты. Сағат 08:20-да Алматы ПД бастығының бірінші орынбасары полиция полковнигі Н. Алмасбеков пен ЖӘАЖ командирінің орынбасары полиция полковнигі А.Әлмұхамбетовтің басшылығымен келген алғашқы әрекет ету тобы баррикаданы бұзуға тырысты. Бүлікшілер қызметкерлерге қарсы «Черемуха» газ гранаталарын қолданды. Қосымша күштер орнына тартылды. Таңғы сағат 8 шамасында «Алтын Орда» базары ауданында 200-ге жуық адам жиналды. Олар көлік қозғалысын тоқтатып, жолдарды жауып тастады. Жиналғандар бағалардың жоғарылап кеткеніне қарсы шығып, Қазақстанның әнұранын орындады. Бір сәтте олар Қалқаман ауданына қарай жол бойымен жүрді. Сағат 08:40-та Абай даңғылын тазартқаннан кейін Райымбек батыр даңғылы мен Момышұлы көшесінің қиылысына ПД бастығы полиция генерал-майоры Қ.Таймерденовтің басшылығымен Әуезов ауданы ПБ қызметкерлері – 40 адам, ПД ЖАӘЖ – 150 жауынгер және 30 әскери қызметшісі келді. Жарық пен бұрыш гранаталарын қолдана отырып, олар бірнеше топқа бөлініп, шашырап кеткен наразылық білдірушілерді ығыстыра алды. Сағат 09:02-де қауіпсіздік күштері Райымбек батыр даңғылындағы «Жібек Жолы» базарына дейін бүлікшілерді ығыстыруын жалғастырды. Алайда Қарасай ауданы мен Рысқұлов пен Момышұлы көшелерінің қиылысы жағынан көптеген адам шықты, осылайша наразылық білдірушілер саны 5000 адамнан асты, бұл ІІО қызметкерлерінің санынан 20 есе көп. Бүлікшілер екі көлікті – «Стена» мен Камазды басып алып, «Ақкент» шағынауданының шығыс жағында орналасқан полиция тосқауылын бұзды. Кейінірек «Арзан» сауда орталығының жанында олар ПАЗ көлігін өртеп жіберді, форма киімдерін, дубинкалары мен қалқандарын тартып алды. Сағат 09:20-да 5000-ға жуық ереуілші қолға түскен техникамен және арнайы құралдармен Төле би көшесі бойымен шығыс бағытта «Астана» алаңына қарай жылжыды. Жол бойында сағат 11:30-да олар Төле би көшесі, 277 мекенжайында орналасқан «Nur Otan» партиясының кеңсесін талқандап, «Тастақ» модульдік полиция бекетін жойды. Сағат 12:25-те жаппай тәртіпсіздіктердің қалған қатысушылары бес түтін гранатасын қолдана отырып, қаруды иемдену мақсатында Әуезов аудандық полиция басқармасы мен Алмалы аудандық полиция бөлімі ғимараттарына шабуыл жасады. «Камал» арнайы жоспарына қатысқан қызметкерлер басып алу әрекетін тоқтатты. 10 жарық-дыбыстық граната қолданылып, әуеге ескерту оқтары атылды, содан кейін ереуілшілер негізгі топтардың бағытына қарай жылжыды. 5 қаңтар күні түстен кейін жедел штаб Төле би және Байтұрсынов көшелерінің қиылысына тосқауыл қою туралы шешім қабылдады. Сағат 11:30-да Алматы ПД бастығы К.Таймерденовтің басшылығымен Төле би көшесі бойынша батыс бағытта Chevrolet базасындағы төрт «Стена» бөгегіш көлігін, КАМАЗ маркалы Ұлттық ұланның 10 к-708 арнайы көлігін, бес Daewoo автобусын қойды. Сондай-ақ, учаскеде ЖӘАЖ-дың 100 жауынгері, «Арлан» арнайы бөлімшесінің 20 жауынгері, аудандардың ПБ-сына қарасты 100 қызметкері және Ұлттық ұланның 200 әскери қызметшісі болды. Сағат 12:20-да Төле би-Байтұрсыновқа 7000 адам жиналды, олар екі «Стена» арнайы көлігімен полиция қызметкерлерінің «Стена» арнайы машиналарын қағып, белсенді қарсылық көрсетті, тастар мен бұрын басып алынған гранаталарды лақтырды. Полиция 700 жарық, түтін және бұрыш гранаталарын қолданып, шабуылдаушыларға тойтарыс берді. Алматыдағы Медеу аудандық полициясының № 79 учаскелік тірек пунктінің аға лейтенанты Е. Әйтеновтің әңгімесінен: «Сол күні қатты тұман болды және 20-30 метр радиуста ештеңе көрінбеді. Бір сәтте біз қатты шу естідік. Бұл адамдардың айқайы еді. Біз олармен бетпе-бет келуге дайындалдық, бірақ тұманнан наразылық білдірушілер басып алған әскери КАМАЗ-дар көрінді. Үш көлік біздің қатарымызды және алдымызда тұрған ЖӘАЖ қызметкерлерінің көліктерін соға бастады. Барлығы есеңгіреп қалды, әскерилердің және полиция қызметкерлерінің көпшілігі ауыр жарақат алды». Бүлікшілер ығыстырылды, бірақ олардың саны қауіпсіздік күштерінен 15 есе көп болды. Бұрын қолға түскен «Гелиос» жанармай құю станциясының бензин тасығышын, КАМАЗ маркалы арнайы машинаны және жеңіл автокөліктерді пайдалана отырып, сағат 13:05-те бүлікшілер қызметкерлердің тосқауылын толық жылдамдықпен қағып өтіп, жасақтарға тұтқиылдан шабуыл жасады. Олар кордонды бұзып үлгеріп, екі бөлікке бөлініп, алаңға қарай бет алды. Сағат 13:10-да жағдайдың күрделенуіне байланысты жедел штаб қала әкімдігі ғимаратының жанында жеке құрам мен техниканы шоғырландыру туралы шешім қабылдады. Сағат 13:24-те наразылық білдірушілердің бір бөлігі Төле би көшесімен шығыс бағытта Абылай хан көшесіне дейін, Республика алаңына дейін жүріп өтті. Екінші топ қатарласып, Қазыбек би мен Бөгенбай батыр көшелерімен жүрді. Сағат 13:35-те ол Байтұрсынов көшесімен оңтүстікке қарай бет алып, Алмалы ауданы (Қарасай батыр көшесі, 109) ПБ ғимаратына жақындап, бүлікшілер фронт-офисті, қақпаны және БӨП-ты өртеп жіберді. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Алматы ауданы ПБ жедел-криминалистикалық бөлімінің техник-криминалисі Е.Мұхановтың айғақтарынан ол 05.01.2022 жылы сағат 08:00-де жедел-тергеу тобы құрамында криминалист ретінде тәуліктік кезекшілікке келген. Сағат 14:30 шамасында Алмалы аудандық ПБ-да «Камал» жедел жоспары жарияланды. Барлық қызметкер посттар мен қызметтік кабинеттерге бөлінді. Сағат 15:10 шамасында кабинеттен терезеге қарап, Қарасай батыр көшесі жағынан ПБ-ға жақындаған адамдар тобын көрді. Жиналғандар азаматтарды қабылдау бөлмесіне және БӨП-ке кіріп, есіктерді бұзды. Жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар ғимаратты таспен атқылады. «Камал» арнайы жоспарына қатысқан қызметкерлер әуеге ескерту оқтарын атып, негізгі топтарға оралған шабуылдаушыларды қорқытуға тырысты. Сонымен қатар, қаланың әр түкпірінде ұйымдастырылған бүлікшілер тобы жеті қару-жарақ дүкенін тонады: «Қорған», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» және т.б. Олар 1022 қаруды ұрлап кетті: мылтық – 354, тегіс ұңғылы – 639, газ-травматикалық – 29. Сағат 14:30-дан бастап республиканың аумағы наразылық білдірушілермен толықты, олардың саны 20 000-ға дейін өсті. Олар агрессивті болды, көпшілігінде тастар, таяқшалар және басқа заттар болды. Сағат 14:37-де бүлікшілер полицияның қоршауынан өтіп, жол бойында жылжымалы турникеттерді қирата бастады. Олар қауіпсіздік күштерін аяусыз ұрып-соғып, кепілге алып, ҚР ҰҚК ШҚ курсанттары мен полиция қызметкерлерінен арнайы киімдерін шешіп алды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар өздерінің көптігін пайдаланып, полиция қызметкерлері мен әскери қызметшілердің қорғанысын бұзып өтіп, орталық кіреберіс арқылы әкімдік ғимаратына кірді. Осыған байланысты және әкімдік үй-жайындағы түтінге байланысты курсанттар, әскери қызметшілер, полиция қызметкерлері түрлі бағытта шашырай бастады. Олардың бір бөлігі әкімдіктің жоғарғы қабаттарына көтеріле бастады, бір бөлігі көшенің орталық кіреберісі арқылы жүгірді, бір бөлігі әкімдік ғимараты арқылы артқы аулаға өтті, әкімдік ғимаратынан шыға алмаған әскери қызметшілер мен курсанттар жертөледе жасырынды. Ғимаратқа кірген тәртіпсіздіктерге қатысушылар ғимаратты өртеп жіберген кезде тұтандырғыш қоспаларды лақтыра бастады. Заңсыз әрекеттерін жалғастыра отырып, ғимараттың ішінде болған тәртіпсіздіктерге қатысушылар дубинкаларды, таяқтарды, арматуралық шыбықтарды пайдаланып, курсанттарға, әскери қызметшілерге және полиция қызметкерлеріне физикалық зорлық-зомбылық көрсете бастады. Ешнәрсемен қаруланбаған тәртіпсіздіктерге қатысушылар билік өкілдеріне қолымен және аяғымен ұрып-соғу арқылы физикалық зорлық-зомбылық көрсетті. Жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар таяқтарды, пышақтарды және атыс қаруын қолдану қаупімен курсанттарды, әскери қызметшілерді және полиция қызметкерлерін өздерінің нысанды киім-кешектерін шешіп тастауға және жаппай тәртіпсіздікке қатысушыларға қосылуға мәжбүр етті. Шабуылдаушылар әкімдік ғимаратын толығымен басып алып, барлық қызметтік кабинетті өртеп жіберді. ҚР Бас прокурорының Парламент мәжілісіндегі баяндамасынан, 14.03.2022: «Шабуылшылардың бірнеше есе басымдығына байланысты қауіпсіздік күштері мұндай агрессияны тоқтата алмады. 18-20 жас аралығындағы полицейлер мен сарбаздарды аяусыз ұрып-соғып, қорлап жатқан кадрларды көрдіңіздер. Қауіпсіздік күштерінің арасында 3,5 мыңы жараланған немесе сол күндері жарақат алғандардың үлесі 80%. Бірақ содан кейін де шабуылдаушыларға ешқандай күш қолданылмады, оларға оқ атылмады. Бұл қиын жағдайда полиция қызметкерлері, Ұлттық ұлан мен Қарулы күштердің әскери қызметшілері зорлық-зомбылықты соңына дейін тоқтатуға тырысты және соңына дейін жауынгерлік қаруды қолданбады, тек өлімге әкелмейтін арнайы құралдармен, резеңке оқтармен, көзден жас ағызатын газбен, жарық-шу гранаталарымен шектелді. Бірақ бұл әлсіздік ретінде қабылданды. Жиналғандар қызметкерлерге үлкен табандылықпен шабуыл жасады, атыс қаруы мен импровизацияланған құралдарды қолданды». Сағат 17:00-де алаңда Мақатаев көшесінде орналасқан «Анна» қару-жарақ дүкенінен ұрланған қаруды қарусыз полицейлер мен әскери қызметшілерге қатысты тәртіпсіздікке қатысушылардың қолдануы үшін таратыла бастады. Сағат 18:30-да полиция ғимараттарына бірнеше рет жасалған қарулы шабуыл салдарынан нысанаға оқ ату туралы шешім қабылдады. Сағат 17:10-да бүлікшілер Республика алаңындағы барлық бейнебақылау камераларын ажыратып, Назарбаев даңғылында орналасқан ҚР Президенті резиденциясына кіріп, бұрын қолға түскен өрт сөндіру қызметінің автокөлігімен қақпаны қағып өтті. Жол бойында олар тағы екі өрт сөндіру машинасын қалқан ретінде пайдаланып, Назарбаев даңғылындағы басты қақпаның алдына жиналды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Алматы әкімдігі мен Президент Резиденциясының ғимараттарын басып алу кезінде зардап шеккендердің жалпы саны 344 адамға жетті, олардың екеуі қаза тапты. Зардап шеккендердің барлығы – құқық қорғау және арнайы органдардың қызметкерлері. Алматы қаласы бойынша Қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының өндірісінде С.Кекілбаевқа, Т. Алпысбаевқа қатысты ҚР ҚК 380-бабының 3 бөлігі 1, 4, 8-тармақтары, 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі бойынша қылмыстық іс қаралуда (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, Алматы әкімдігіне шабуыл жасау, полиция қызметкерлеріне қатысты зорлық-зомбылық қолдану), Н. Каранеевке, Р. Мамыровқа, К.Маханбаевқа, Ә. Таубайға, А. Әлімбековке қатысты ҚР ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі бойынша (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, резиденцияға шабуыл жасау), Н. Байгисиевке қатысты ҚР ҚК 272-бабының 3-бөлігі, 272-бабының 2-бөлігі, 269бабының 3-бөлігі бойынша (жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, резиденцияға шабуыл жасау), А. Жандарбековке қатысты ҚР ҚК 380-бабының 3-бөлігі 1, 4, 8, 9-тармақтары, 272-бабының 2-бөлігі, 261-бабының 3-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі бойынша (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, әкімдікке және резиденцияға кепілге алу және әскери қызметшілерге қатысты зорлық-зомбылық қолдану арқылы шабуыл жасау), Д. Бакиевке, С. Орынғазыға қатысты ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі (тәртіпсіздіктерге қатысу, Алмалы ауданы ПБ-на шабуыл жасау) бойынша қылмыстық істер қаралып жатыр. Сағат 19:15-те Президент резиденциясын басып алғаннан кейін шабуылдаушылар тобы ҚР Ұлттық ұланына тиесілі КАМАЗ автокөлігін иемденді. 35 адам бортқа көтеріліп, үш АК-74 автоматы мен екі ПМ тапаншасынан әуеге оқ атып, адамдарды Алматы ПД әкімшілігіне шабуыл жасауға шақырды. Сол оқиғалардың куәгерлері барлық жерде топтарға қатысушылар қару-жарақты меңгерудің кәсіби дағдыларын көрсетті, олардың іс-әрекеттерінде тәртіп пен ұйымшылдық байқалды. Сағат 20:00-де Алматы халықаралық әуежайына (Майлин көшесі, 2) 200 адамнан тұратын топ кірді. Дубинкалармен, металл шыбықтармен және басқа да қатты заттармен қаруланған олар әуежайдың жолаушылар терминалын басып алды. Нәтижесінде ұшып кететін 60 рейс және ұшып келетін 56 рейс тоқтатылды, бұл көліктің коллапсына әкеп соқты. ҚР Жоғарғы сотының ақпараты бойынша: сот 05.01.2022 ж. Тілеужанова мен Нұрпейісов Алматы әуежайының ғимаратында жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастырғанын анықтады, олар бүліктермен, өрттермен, мүліктің жойылуымен және жойылуымен қатар жүргізілді. Әуежайда оларға Дәлібаев, Шилібаев және Кәрменов қосылды. Бұл адамдар зорлық-зомбылықпен қорқытып, қызметкерлерден ұшақтардың қонуына жол бермеу үшін ұшу-қону жолағын жарықтандыруды өшіруді талап етті. Сол кезде әуе кемелерінде аспанда да, жерде де болған көптеген азаматтың қауіпсіздігі мен өміріне нақты қауіп төнді, әуежайдың, диспетчерлердің және бірқатар әуекомпаниялардың қызметі тоқтап қалды. Шабуыл кезінде сотталушылар қызметтік көлікті ұрлап, радиостанцияларды ұрлап әкетті. Тілеужанова мен Нұрпейісовтің рөлі олардың көшбасшылық қабілеттері мен шешендік дағдыларын пайдалана отырып, көптеген азаматты басқара алғаны және оларды әуежай аумағында жаппай тәртіпсіздіктер жасауға итермелегені анықталды. Мысалы, Қ.Нұрпейісов пен А. Тілеужанова Ресей әскерінің Алматы қаласының аумағына келуіне жол бермеу үшін әуежайды ұстап тұру қажеттілігі туралы үндеу және хабарлау арқылы әуежай алдында жиналған агрессивті азаматтардың назарын аудара бастады. Әрі қарай олар 15 адамды әуежайдың шлагбаумына басқа топты тәртіпсіздіктерге қатысуға шақыру үшін жіберді, олардың келуін өздері күтті. 30-ға жуық адамнан тұратын біріккен топ әуежай ғимаратына кірді. Нұрпейісов пен Тілеужанова Қазақстан билігінің жойылуы мен ауысуына, сондай-ақ Ресей әскерилерінің келуіне жол бермеуге қатысты ұрандарды айқайлап, мынаны айқайлады: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек! Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Сотталушылар Дәлібаев, Шилібаев және Кәрменовтердің рөлі оларға қосыла отырып, олар белсенді болып, әуе кемелерінің келуіне және ұшуына жол бермеуді талап ете отырып, әуежай қызметкерлеріне талаптар қоюға байланысты болды. Нұрпейісов «Қазаэронавигация» жабдығын ажырату үшін адамдарды ұйымдастырды. Ол үшін ол адамдар тобында КАН ғимаратына жеткен екі әуежай көлігін иемденіп, жабдықты өшіруді талап етті. Осылайша олар әуедегі әуе кемелеріне нақты қауіп төндірді. Айыпталушылардың кінәсі бірқатар куәгердің айғақтарымен, сараптамалардың қорытындыларымен, сол күнгі оқиғалардың хронологиясы толық қадағаланатын сыртқы бақылау камераларының бейнежазбаларының мазмұнымен дәлелденді. Барлық сотталушының жауапкершілігі мен жазасын ауырлататын мән-жай бойынша сот оларды ТЖ жағдайында қылмыстық құқықбұзушылық жасады деп таныды. Сот сотталушы Тілеужанованың жеңілдететін мән-жайларын анықтаған жоқ. Сот сотталушылар Нұрпейісов, Дәлібаев және Кәрменовтердің асырауында жас балалары бар екенін, ал сотталушы Шилібаевтың денсаулығының ауыр жай-күйін жеңілдететін мән-жайлар ретінде таныды. Анықтама: 11.06.2023 Алматы ауданының Наурызбай ауданының соты А. Тілеужанованы 4 жылға, Қ. Нұрпейісовті, Н. Дәлібаевты, Е. Шилібаевты және Ж.-А. Кәрменовті әрқайсын 8 жылға бас бостандығынан айырды. Сотталғандар үшін жазасын өтеу орны ретінде сот орташа қауіпсіздік қылмыстық-атқару жүйесінің мекемесін белгіледі. Сотталушылар Қылмыстық кодекстің 272-бабы бойынша («Жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу») айыпталды. Олардың кейбіріне «ғимараттарға, құрылыстарға, хабарлама және байланыс құралдарына шабуыл жасады немесе оларды басып алды», «ұрлау мақсатынсыз көлікті немесе басқа көлікті заңсыз иемденді» және «тонау» айыптары тағылды. Әуежайдың басқарушы компаниясы, «Қазаэронавигация» мекемесі, Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan және SCAT әуекомпаниялары жәбірленуші деп танылды. 10.11.2023 Алматы қалалық соты Наурызбай аудандық сотының үкімін өзгеріссіз қалдырды. Оқиға куәгері – АХӘ ұшу жөніндегі жетекшісінің әңгімесінен: «Мен мұнараға диспетчерлерге көтеріліп, ғимаратты басып алғысы келетін бөгде адамдар бар екенін ескерттім. Біздің міндетіміз ештеңені қиратпауы үшін, оларды тыныштандыру болды. Бұл ғимарат – электр қуатын өшіруге болмайтын әуе қозғалысын басқару орталығы, өйткені мұнда бір ақау шықса бәрі өшеді: мониторлар өшеді, радиобайланыс өшеді. Бұл диспетчерлермен байланыста болатын ұшақтар үшін қауіпті. Сол кезде қосалқы аэродромға кететін көптеген ұшақ болды. Егер осы кезде электронды жабдық өшірілсе, бұл үлкен шығынға әкеп соғар еді. Апат болар еді. Құрбандар болар еді. Өйткені, әуедегі ұшақтар диспетчерлердің барлық нұсқауын орындайды. Олардың қатаң шарттары болды: ресейлік әуе кемелерінің қонуына жол бермеу үшін барлық жабдықты толығымен өшіруді талап етті. Олардың ақпараты қайдан шыққанын білмеймін, бірақ олар ҰҚШҰ күштерінің қонуына жол бермеуді талап етті…» Сағат 20:00 шамасында БАҚ Алматыда Республика алаңындағы ғимаратта орналасқан «Мир» МТРК өкілдігінің кеңсесі қиратылғанын хабарлады. Телерадиокомпанияның хабарлауынша, теледидар жабдықтары жойылды. Әкімдіктің белсенді көмегінің арқасында ТРК барлық қызметкерлері уақтылы эвакуацияланып, қауіпсіз болды. РИА Новостидің хабарлауынша, «Sputnik Қазақстан» өзінің тілшісін Алматыда Республика алаңындағы кеңселерді басып алған бүлікшілер бір сағаттай ұстап тұрғанын хабарлады. Сағат 19:50-де 2000-ға жуық тәртіпсіздікке қатысушы Масанчи және Қарасай батыр көшелерінің, Никольск соборының, сондай-ақ бұрынғы базар жағынан ПД ғимаратының жанына жинала бастады. Тартып алынған КАМАЗ-ды пайдаланып, олар департамент аумағына кіруге тырысты. Сағат 20:30-да шығыс жағында «Альфа-Банк» аллеясының бойында 500-ге жуық шабуылшы № 1 ПД ғимаратының аумағына кіруге тырысты. Аумақтағы қызметкерлер көпшілікті арнайы құралдармен, негізінен жарық-дыбыстық гранаталармен қорқытты. Сағат 22:13-те Алмалы ауданы полиция басқармасы жанындағы полиция бөлімшесі аумағына полиция бөлімінің әкімшілігін басып алу және ауданның ПББ қару-жарақ бөлмесінде орналасқан арсеналды иемдену мақсатында қарулы шабуыл жасалды. Шабуылдаушылар жеңіл Шу гранаталары мен белгісіз атыс қаруын қолданды. Ауданның полиция бөлімінің қызметкерлері жауап ретінде сорғы қаруын қолданып, АК-74-тен әуеге бірнеше ескерту оқтарын атқан. Содан кейін нысанаға оқ ату туралы шешім қабылданды. Атыс барысында қызметкерлер А. Асылханов пен Р. Қамбетов өлімге әкелген жарақат алды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: А.Асылханов, Алматы қаласы ПД Алмалы ауданы ПІБ полиция жүргізушісі, полиция аға сержанты. 15.03.1993 жылы Алматы облысының Қаскелең қаласында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2015 жылдың сәуір айынан бастап қызмет етті. Әйелі мен кәмелетке толмаған баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. Р. Қамбетов, Алматы қаласы ПД Алмалы ауданы ПБ жүргізуші-полицейі, полиция старшинасы. 02.08.1988 жылы Алматыда дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2010 жылдың шілдесінен бастап қызмет етті. Әйелі мен екі кәмелетке толмаған баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. 22:15-те және 22:25-те батыс жағынан (бұрынғы – «Никольский» базары, қазір – автотұрақ) 20 наразылық білдіруші № 1 ПД ғимаратына екі рет кіруге әрекеттенді. Оларға жеңіл дыбыстық гранаталарды қолдана отырып, полиция қызметкерлері өтуге рұқсат бермеді. Сағат 22:40-та оңтүстік-батыс жағынан, шіркеу аумағының бұрышынан № 1 ПД ғимаратына 15 наразылық білдіруші шабуыл жасады. Жарық дыбыстық гранаталардың көмегімен бұл топ ғимараттан алыстатылды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: полиция қызметкерлері қала көшелерінде наразылық білдірушілермен қақтығысқаннан кейін Алматы ПД жеке құрамы мен оның аудандық бөлімшелері «Камал» жоспары бойынша оларды күзету үшін ведомстволық ғимараттарға шоғырланды. Оның ішінде ПД қызметкерлері Масанчи көшесі, 55, 55а, 57а мекенжайындағы ғимараттарда болды. 18:00-де Д.Валиев пен басқалар ПД ғимаратына жақындады, олар келіссөздер барысында барлық әкімшілік қамауға алынғанды босатуды және наразылық білдірушілерге берілуді талап етті. Валиев пен басқалар 2 сағаттан кейін олардың талаптары орындалмаған жағдайда, олар екі мың адаммен, оның ішінде қарулы адамдармен бірге ПД ғимаратына шабуыл жасай бастайтынын хабарлады. 05.01.2022 19:59-да ғимаратқа шабуыл басталды. Шабуылдаушылар мен полиция қызметкерлері атыс қаруын қолданды. Шабуыл кезінде жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар ұрланған КАМАЗ әскери көлігін қоршауды зақымдау үшін пайдалануға тырысты. ПД ғимаратына шабуыл 04:00-ге дейін жалғасты, содан кейін тәртіпсіздіктерге қатысушылар қашып кетті. Қылмыстық істі тергеу барысында жаппай тәртіпсіздіктер мен мемлекеттік әкімшілік ғимараттарға шабуыл жасау фактілері бойынша 05.01.2022 ж. сағат 15:20 шамасында Төле би көшесі бойында болып жатқан жаппай тәртіпсіздіктерге қатыса отырып, Қарасай батыр көшесі, 109 мекенжайында орналасқан Алмалы ауданы ПБ-ға шабуыл жасай бастағаны анықталды. Өз кезегінде Бакиев бақылау-өткізу пунктіне бірінші болып келіп, кіреберіс есікті бірнеше рет тепкілеп, оны бұзып, БӨП үй-жайына заңсыз кіріп, содан кейін ПБ қақпасын бірнеше рет тепкілеп, қоршауға көтеріліп, Пб аумағына кіруге тырысты. Сонымен қатар, Орынғазы жерден тастарды алып, оларды ПБ фронт-офисіне қарай лақтырып, фронт-офис ғимаратына кіріп кетті, бірақ бұдан әрі УП аумағына ене алмады. Ғимараттар мен құрылыстарға жасалған шабуылды тойтару мақсатында ПБ қызметкерлері өздерінің қызметтік міндеттерін атқара отырып, атыс қаруын қолданды, нәтижесінде Бакиев пен Орынғазы жарақат алып, ауруханаға жеткізілді. Күдіктілер Бакиев пен Орынғазының іс-әрекеттері ҚР ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 269-бабының 3-бөлігі (жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу; ғимараттарға, құрылыстарға, қатынас және байланыс құралдарына шабуыл жасау немесе оларды басып алу) бойынша сараланған. 23.08.2023 қылмыстық іс айыптау актісімен Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі МАС-қа жіберілді. Сағат 23:30-да Масанчи көшесіндегі № 2 ғимараттың шығыс жағында газ маскасын киген адам атыс қаруынан атуды бастады. Осы уақытта 200-ге жуық наразылық білдіруші ПД жанында орналасқан медициналық орталықтың жанында жинала берді. Жиналғандар жеке бронды қорғаныс құралдарын, белсенді қорғаныс құралдарын және әскери киімдерді киіп алды. Бұл топты ПД қызметкерлері жеңіл шу гранаталарын қолдану арқылы ығыстырды. Полицейлердің тәртіпсіздіктерге қатысушылармен қақтығыстары қаланың әр түкпірінде өтті. 5-6 қаңтарға қараған түні бетперде киген адамдар ерекше қатыгездікпен ұрған патрульдік полиция полкінің инспекторы А. Байысбаевтың әңгімесінен: «Мен ол жерде өлемін деп ойладым. Бұл адамдарда аяушылық болған жоқ. Сол кезде бір адам: «Оны ұрмаңдар» деп айқайлап, шетке алып шықты. Онда ол маған: «Кет, олар өлтіреді» деді. Бізде қару жоқ, тек қалқан мен каска болды. Біз бейбіт тұрғындарға қарсы қару қолданған жоқпыз және қолданбаймыз, сондықтан бізде қарулар болған жоқ». Талдықорғанда 5 қаңтарда сағат 00:34–те алаңға МҮ-ден аппаратура-микрофон, дыбыс күшейткіш құрылғы шығарылды. Жиналғандар алдында облыс әкімі Қ. Бозымбаев сөз сөйледі. Наразылық білдірушілер талап қойды: бұрын ұсталған азаматтарды босату. Түнгі сағат 15-те алаңға автобуспен бұрын ұсталған 15 белсенді әкелінді. Жиналғандар алшақтай бастады, сағат 02:00-ге дейін алаңда 2400-ге жуық адам қалды, олардың 600-ге жуығы Назарбаев даңғылындағы Батыс шеңберге қарай бет алды. Сағат 02:45-те олар «Qazaq Oil» станциясының маңында Жансүгіров көшесін Үштөбе және Жалайыри даңғылдарын Алматы бағытында жауып, Жансүгіров көшесінің жанына жиналды. Бұл учаскеде оларға тағы 20 адам қосылды. Сағат 03:40-та ПД жеке құрамы Батыс айналмаға келді. Полиция қызметкерлері 86 белсендіні ұстап алып, Талдықорған ПБ-ға жеткізді. Жиналғандардың бір бөлігі қашып кетті. Сағат 07:00-де жедел штабта «Гонг» жоспарын қолданысқа енгізу туралы шешім қабылданды. Сағат 07:30-да Талдықорған ҚП ғимаратының алдына 40-қа жуық адам жиналып, бұрын ұсталғандарды босатуды талап етті. Сағат 09:30-да облыстық ПД бастығы жедел штаб құрды. БШ мүшелері мен Департамент бөлімшелерінің бастықтарына қоғамдық тәртіпті сақтау бойынша дайындалу, Талдықорғанға кіреберісте блокбекеттер қою және маңызды нысандарды күзету туралы нұсқау берілді. Сағат 12:00-де ПД бастығы және департамент аппаратының 50-ден астам қызметкері қаланың орталық алаңына келді. Сағат 12:30-да 100-ге жуық адам ПБ ғимаратының алдына жиналып, рұқсат етілмеген митинг үшін ұсталғандарды босату туралы талаптарын айтты. Осы уақытта Талдықорған маңындағы Еркін ауылының әкімдігі ғимаратының алдына осындай талаптары бар 300-ге жуық адам жиналды. 13:14-те Орталық алаңға 5514 Ұлттық ұланның әскери қызметшілері, 13:20-да десанттық-шабуылдау бригадасының жауынгерлері келді. Қалалық полиция басқармасының жанына үш БТР қойылды. 13:56-да наразылық білдірушілер арнайы техника мен БТР-дің өтуіне кедергі келтіріп, жолды жауып тастай бастады. Сағат 14:00-де орталық алаңға 30-ға жуық адам жиналды. Мәдениет үйіне қарама-қарсы әскер қойылған. Сағат 14:25-те Назарбаев даңғылы мен Балпық би көшесінің қиылысында 100-ге жуық адам жиналды. Тұтқындаулар дереу басталды. Сағат 14:27-де Абылай хан көшесі мен Назарбаев даңғылының қиылысында «Сказка» кафесінің жанында 200 адам жиналды. Сонымен қатар, Назарбаев даңғылы мен Абай көшесінің қиылысы жағынан 400-ден астам адам орталық алаңға, ал алаңда 150-ге жуық адам Абай көшесіндегі Талдықорған ПБ-ға қарай жылжыды. 250 адамнан тұратын ереуілшілердің тағы бір тобы сол жерге барды. Сағат 14:37-де Абай мен Төлебаев көшелерінің қиылысында ЖӘАЖ жауынгерлері қойылды. Десанттық-шабуыл бригадасы да сол жерге жіберілді. 14:43-те тәртіпсіздіктер мен қауіпсіздік күштері арасында төбелес басталды. ПД бастығының нұсқауы бойынша наразылық білдірушілер алаңға қарай ығыстырыла бастады. Ұстау басталды. Сағат 14:51-де бүлікшілер алаңға қарама-қарсы жұқпалы аурулар ауруханасының жанына жиналды. Сол жерде 5514 ә/б 75 әскери қызметшісі болды. Сағат 15:04-те қауіпсіздік қызметкерлері жарық-шу гранаталарын қолдануға мәжбүр болды, содан кейін наразылық білдірушілер Абай көшесі бойымен қалалық әкімдік пен Орталық саябақ бағытында тарады. Олар үш топқа бөлінді: саябаққа 350-ге жуық адам, орталық алаңға – 450-ге жуық, облыс әкімдігіне – 200-ге жуық адам жол тартты. Түрлі учаскеде наразылық білдірушілер мен полиция қызметкерлері, әскери қызметкерлер арасында қақтығыстар болды. Қауіпсіздік күштері ереуілшілерді ығыстыру үшін жеңіл шу гранаталарын қолданды. Шамамен бір уақытта, сағат 15:13-тен 15:18-ге дейін адамдар тобы алаңға жинала бастады – шамамен 150 адам және МҮ маңында – шамамен 100. Орталық саябақтың бойындағы қоршаудан наразылық білдірушілер қабырғаларды сындырып, кірпішті жұлып алып, оларды кішкене бөліктерге бөліп, қалталарына салды. Абай көшесі – Назарбаев даңғылының (орталық саябақ) қиылысында 125 адам жол бөлігін жауып тастады. 5514 ә/б әскери қызметшілерінің күшімен оларды орталық алаңға қарай ығыстыру басталды. Жарық шу гранаталары қолданылды. Сағат 15:27-де алаң наразылық білдірушілерден тазартылып, Абылай хан көшесі бойындағы автокөлік қозғалысы қалпына келтірілді. Бірнеше минуттан кейін облыс әкімдігінің жанында 10 адамнан тұратын топ пен 5514 ә/б әскери қызметшілері арасында қақтығыс басталды. Қауіпсіздік күштері жеңіл шу гранаталары мен көзден жас ағызатын газды қолдануға мәжбүр болды. «Сказка» кафесінің жанында бүлікшілер ПБ қызметкерлері мен әскери қызметшілерді кірпішпен атқылай бастады. Жаппай тәртіпсіздіктер басталады. Олардың қатысушылары мен қауіпсіздік күштері арасындағы қақтығыстар қаланың түрлі жерлерінде болды. Полиция мен әскери қызметшілер жарық шу гранаталары мен су атқыштарды қолданды. Наразылық білдірушілердің саны жиналу нүктесіне байланысты 100-ден 350 адамға дейін болды. Сағат 16:23-те фонтанның алдында тәртіпсіздікке қатысушылар ПБ-ның 50-ге жуық қызметкерін қоршауға алып, оларды таспен атқылай бастады. Полицейлер шайқасып, бүлікшілерді Абай көшесіне қарай ығыстыра алды. Осы уақытта ереуілшілер мен облыстық әкімдік жанындағы ҚБ қызметкерлері арасында қақтығыс басталды. Наразылық білдірушілер қауіпсіздік қызметкерлерін таспен атты. Жаппай тәртіпсіздіктер барысында Ұлттық ұланның қатардағы жауынгері А. Аманов көліктің соғылуынан алған бас жарақатынан қаза тапты. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: А.Аманов, 29.05.2003 ж. т., жедел мақсаттағы екінші ротаның аға маманы (гранатометші ст.) ә/б 5514 (Талдықорған). 2021 жылдың маусым айында Қарағанды облысының Қорғаныс істері департаментінен шақырылды. Жетісу облысы ПД қаза болу фактісі бойынша ҚК 99-бабының 2-бөлігі 7, 9, 15-тармақтары бойынша сотқа дейінгі тергеу жүргізілді (төтенше жағдай кезінде немесе жаппай тәртіпсіздіктер кезінде адамдар тобы жасаған кісі өлтіру). 11.09.2023 сотқа дейінгі тергеп-тексеру мерзімдері осы қылмысты жасаған адамды анықтамауға байланысты ҚІЖК-нің 1-тармағының 45-бабының 7-бөлігінің негізінде тоқтатылды. Сағат 16:32-де бір топ бүлікші әкімдік ғимаратына басып кірді. Сағат 16:40-та Талдықорған ҚП ғимаратын қорғау бойынша «Камал» жоспары жарияланды. Алаңда наразылық білдірушілер саны артты. Сағат 16:45-те Мәдениет үйінің жанында жиналғандар Алматы облысы әкімінің орынбасары Л.Тұрлашовты ұрып-соғып, кейін оны МҮ ғимаратына апарды. Осы уақытта бүлікшілер облыс әкімдігінің ғимаратын қирата бастады. Алаңға соққыға жығылған Тұрлашов шығарылды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Л.Тұрлашовтың айғақтарына сәйкес, ол азаматтарды тыныштандыру үшін әкімдік алдындағы алаңға шықты. Оның айналасына агрессивті адамдар жиналды, олар оны тартқылай бастады. Осы кезде Турлашов басынан соққы алып, жерге құлады. Оны дәл кім ұрғанын ол байқамады, өйткені соққы артқы жақтан тиген. Сотталған Б. Оразымбетовтің айғақтарына сәйкес, ол өзінің ауыл тұрғындарымен бірге алаңға митингке қатысу үшін келді және оның жаппай тәртіпсіздікке қалай айналғанын байқамады. Көпшіліктің арасында ол адамдар көп жиналып, жақындап келе жатып, әкімдік өкілін (Тұрлашов) көрді, олар заттарын тартып алды. Оразымбетов Тұрлышовтың артынан бұрын фонтанның жанынан тапқан әскери күрекпен басына бір рет соққы жасады. Одан кейін ол әкімдік өкілін жедел жәрдемге апарғанын көрді. Әкімдік алаңында зардап шеккендердің негізгі бөлігі – қоғамдық тәртіпті сақтаған әскери қызметшілер мен полиция қызметкерлері. Олардың айғақтарына сәйкес, ашуланған адамдар оларға физикалық күш қолданды, тастар, арматуралар лақтырды, қолдарымен, аяқтарымен және жерден алынған әртүрлі заттармен ұрып-тепкілеген. Бұл ретте қызметкерлер мен әскери қызметшілер күш қолданбады, тек қалқандармен, каскаларымен, жарық-шу гранаталарымен, көзден жас ағызатын газбен, су атқышпен қорғанды. Осы факт бойынша 111 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылды, оның 53-і қару ұрлағаны және сақтағаны үшін, 58-і жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін. Барлығы бас бостандығынан айыруға байланысты емес түрлі жазалау шараларына сотталды. Тек бір адам 3 жыл мерзімге бас бостандығынан айырылды (өтелмеген соттылығы болған). Сағат 16:55-те наразылық білдірушілер қалалық полиция басқармасының әкімшілік ғимаратын басып алды. Тағы бір топ адам Абай көшесіне қарай Назарбаев ескерткішіне бет алды. Қолға түскен «Орал» әскери автомашинасының көмегімен олар ескерткішті бұзуға тырысты. Сағат 17:00-де облыстық ПД ғимаратын қорғау бойынша «Камал» жоспары жарияланды. Осы уақытта наразылық білдірушілер ескерткішке бірнеше кабель мен шлангтарды байлап, құлатты. Ереуілшілер саны 5000-ға жетті. «Орал» арнайы машинасымен демонстранттар Талдықорған ПБ ғимаратына бет алды. Сағат 17:43-те БШБ әскери қызметшілері позицияларынан кетіп, саны 7000-ға жеткен наразылық білдірушілер басқару ғимаратына басып кірді. Онда олар бүлік жасады, мүлікті жойды, атыс қаруын басып алды, бірінші және үшінші қабаттардағы кабинеттерді, сондай-ақ аулада тұрған екі машинаны өртеді. Сағат 17:50-де облыстық ПД жеке құрамы «Камал» жоспарына сәйкес автоматты және табельдік қарумен қаруланған 50 қызметкер ПД ғимаратының қабаттарында және фойеде болды. Сондай-ақ, фойеде 37 БШБ әскери қызметшісі қорғаныс қызметін атқарды. Сағат 18:00-де департаменттегі барлық жеке құрамды эвакуациялау туралы облыс ПД бастығы С. Қүдебаевтың командасы келіп түсті. Осы уақытта бірнеше адам ғимаратқа кіріп, мүлікке зақым келтірді, қару-жарақ қоймасының қабырғасын бұзып, аумақта орналасқан қызметтік көлікті өртеп жіберді. Сағат 18:30-да бір топ бүлікші облыстық ҰҚКД қақпасын бұзып, ғимаратқа кіруге тырысты. Сағат 19:00-де 30-50 адамнан тұратын топ Жансүгіров көшесіндегі «Nur Otan» партиясының ғимаратына кіріп, мүлікті бүлдіріп, үшінші қабатты өртеп жіберді. 22:00-ден 01:00-ге дейін Талдықорған ҚП және Алматы облысы ПД қызметкерлері тастап кеткен ғимараттардан қару-жарақ, оқ-дәрілер мен мүлік ұрланған. Кейіннен тонау басталды, ол 6 қаңтарда сағат 06:00-ге дейін жалғасты. Ақтөбеде сағат 12:40-тан 16:00-ге дейін алаңға 3000-ға жуық адам жиналды. Олар бүкіл үкімет пен елбасының отставкаға кетуін, сондай-ақ азық-түлік бағасының төмендеуін және т.б. талап етті. Наразылық акциясына қатысушылар облыс әкімдігінің ғимаратын күштеп басып алуға алғашқы әрекетін жасады. Оларды ығыстыру үшін полиция қызметкерлері жарық-шу гранаталарын, көзден жас ағызатын газды, сорғы қаруын қолданды. Бұған жауап ретінде бүлікшілер қауіпсіздік күштеріне тас лақтыра бастады, қалқандарын теуіп, әкімдіктің терезелерін сындырып, Молотов коктейльдерін лақтыра бастады. Сағат 17:30-ға дейін алаңдағы жағдай біртіндеп тұрақтана бастады, полицейлер шегініп, әкімдіктің басты кіреберісінің алдында қоршау тұрғызды. Ақтөбе әкімі тағы да келіссөздерге шығып, жиналғандардан тарауды өтінді. Осы кезде 200-ге жуық адам әкімдік ғимаратына тағы да кіруге тырысты. Осы уақытта МКҚБ-ның 40-қа жуық қызметкері қалды, олар есіктерін жауып, ғимаратқа бүлікшілердің кіруіне жол бермеу үшін шаралар қабылдады. Көпшілік саны бойынша артықшылығын пайдаланып, негізгі кіреберістің есіктерін бұзып, бөлмеге кірді. Сағат 18:30-да әкімдік ғимараты шабуылдаушылардың бақылауында болды. Сағат 18:00-де бір топ бүлікші Ақтөбе қаласының халықаралық әуежайын басып алды (әуежай ғимаратына зақым келген жоқ). ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: 05.01.2022 белгісіз тұлғалар Ақтөбе қаласының халықаралық әуежайының кіреберісінде болған кезде аталған әуежайдың директоры Д.Малиевке әуе кемелерінің ұшуы мен ұшып келуін тоқтата тұру туралы талаптар қойды. Анықталмаған адамдардың қылмыстық әрекеттерінің нәтижесінде әуежайдың қызметі тоқтатылды. 09.01.2022 бұл факт ҚК 269-бабының 2-бөлігі 1-тармағы бойынша СДТБТ-да тіркелді (әуежайды басып алу фактісі бойынша) және сотқа дейінгі тергеу басталды. Жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізу барысында ҚІЖК-нің 128-бабы тәртібінде Н. Шаккузов, М.Жұмабек және Е. Қосыбаев анықталып, ұсталды. Ұсталғандардан басып алу мақсаты болған жоқ, өйткені барлық қала бойынша әуежайлар жабылып, олар Ақтөбе әуежайының қызметін тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл талап облыс әкімдігі ғимаратының алдындағы көпшіліктен туындады. Әуежайды басып алу барысында күдіктілер тарапынан бүліктер мен зорлық-зомбылық әрекеттері (мүліктің бүлінуі, азаматтарға, қызметкерлерге және т.б. физикалық зиян келтіру) байқалмады. Іс бойынша залал 1 672 250 теңге деп бағаланып (әуежай жұмысының тоқтап қалғаны үшін шығын сомасы, алты рейс тоқтатылды), толық өтелді. Тергеу нәтижелері бойынша күдіктілермен кінәсін мойындау туралы мәміле нысанында іс жүргізу келісімі жасалды. Ақтөбе қаласы сотының 05.07.2022 жылғы үкімімен Қосыбаев, Шаккузов және Жұмабек ҚК-нің 269-бабы 1-бөлігі бойынша кінәлі деп танылды, оларға 3 жыл 6 ай бас бостандығын шектеу түріндегі жаза тағайындалды. Атырау облысында 5 қаңтарда сағат 00:10-да Сәтбаев даңғылымен 1000-ға жуық адам орталық көпірге қарай жылжып, автокөліктің қалыпты қозғалысына кедергі келтірді. Осыдан кейін олардың кейбіреулері үйіне кетті, ал кейбіреулері алаңға оралды. Сағат 08:00-де 40-қа жуық адам болды, олардың саны 2000-ға дейін өсті. Сағат 14:10-да наразылық білдірушілер Сәтбаев даңғылымен облыс әкімдігінің ғимаратына қарай жүрді. Ғимараттың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін УССО-ның 46 қызметкері жұмылдырылды. Сағат 14:25-те жедел штаб «Гонг» арнайы жоспарын іске қосты, әкімдікті күзетуге және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуге 250 полиция қызметкері жұмылдырылды, оның 150-і арнайы құралдармен қаруланған. Сондай-ақ, әкімдік ғимаратының алдында тосқауыл жасау үшін 5546 Ұлттық ұланның 13 әскери қызметшісі, облыстық ПД ЖӘАЖ-дың 60 жауынгері, оқу-жаттығу взводынан 17 және «Б» тобының 18 адамнан тұратын жасағы тартылды. Сағат 14:28-де 2000 адам облыс әкімдігінің алдына жиналды. Полиция қызметкерлерінің тарау туралы заңды талаптарына қарамастан, олар жанжалға итермелей бастады, қауіпсіздік қызметкерлеріне тас лақтырып, ұрып-соғып, қолдарынан қалқандар мен басқа да арнайы құралдарды жұлып алды. 14:30-да жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар әкімдік ғимаратындағы әйнектер мен есіктерді сындыра бастады. 15 минуттан кейін олар полиция қызметкерлерін әкімдікке кіруден алыстатып, ғимаратта тұрған МКҚБ-ның 46 қызметкерінен шығуды талап етті. Бұл ретте бүлікшілер полицейлерден оларға қосылуды талап етті. Сағат 15:55-те полицейлерден алынған арнайы құралдармен қаруланған наразылық білдірушілер қауіпсіздік күштерінің саптарын бұзып, оларды ұрып тастады. Жеңіл шу гранаталарын қолдану нәтиже бермеді. Демонстранттар екі топқа бөлінді. Олардың бірі Құлманов көшесімен, екіншісі облыс әкімдігінің артындағы құрылыс алаңына қарай бет алды. Тәртіпсіздікке қатысушылар тұраққа қойылған арнайы машиналар мен брондалған машиналарға зақым келтірді, сонымен қатар оларды аударып тастауға тырысты. Сағат 16:09-да облыстық ПД УТВ жауынгерлері полиция қызметкерлерін босату үшін құрылыс алаңына «Тигр» маркалы БМ-мен барды. Олар АКМС автоматынан әуеге бірнеше ескерту оқ атты. Бірақ тәртіпсіздіктерге қатысушылар қорықпады, керісінше – УТВ жауынгерлеріне қарай жүгірді. Резеңке таяқшамен жүгіріп келе жатқан бүлікші Е.Ещановтың бағытында жерге ескерту атылды, алайда оқ рикошетпен басқа наразылық білдіруші А. Берекеновке тиді, ол сол жерде қаза болды. Пікірлес адамның өлімі бүлікшілерді тоқтата алмады – олар шабуылын жалғастырды. Сағат 16:17-де Р. Әбішев оқу-жаттығу взводының командирі Н.Амантаевқа шабуыл жасап, оның АКМС табельдік автоматын иемденіп, қаруын бағыттап, оқ атты. Алайда автомат атылмай қалды – автоматта оқ-дәрілер таусылған. Осы уақытта жүгіріп келген О. Айсин Пмантаевтан сапер иық пышағын алып, оны желке аймағына екі рет ұрды (денсаулығына жеңіл зиян келтірді). Сағат 16:30-да орталық көпірде болған тәртіпсіздіктерге қатысушылар 5546 ә/б қатардағы жауынгер Д.Ешімовті ұрып, оны көпірден құлатып жіберді. ҚР Бас прокурорының Мәжілістегі 14.03.2022 жылғы баяндамасынан: «Акцияның түпкі мақсаты билікті күшпен басып алу болды. Мұндай әрекеттер терроризм актісі ретінде қарастырылады. Көшедегі зорлық-зомбылықты тоқтату және азаматтардың өмірін қорғау үшін құқық қорғау және арнайы органдардың қызметкерлері қару қолдануға мәжбүр болды. Мен олардың қару қолдануға мәжбүр болғанын тағы бір рет атап өткім келеді. Бұл құқық қорғау қызметі, Ұлттық ұлан, әскери қызмет және терроризмге қарсы іс-қимыл туралы заңдарда тікелей көзделген. Бұл, сондай-ақ, осындай дағдарыс жағдайларына арналған күш органдарының арнайы жоспарларымен реттеледі». Сағат 16:50-де бүлікшілердің бір бөлігі орталық алаңға оралды, олардың саны 1000-нан аспады. Кейіннен терроризмге қарсы операцияны жүргізу кезінде Атырау қаласының ПБ-на 600-ден астам адам жеткізілді, оның 433-і әкімлішілік жауапкершілікке тартылды. Атырау облысында қаңтар оқиғасы салдарынан 1 адам қаза тапты. 28 әскери қызметкер мен 56 полиция қызметкері дене жарақатын алды. Қызметтік қарудың бес данасы ұрланған. Өскеменде 5 қаңтарда сағат 08:00-де қаланың орталық алаңында қоғамдық тәртіпті сақтауға 812 қызметкер мен әскери қызметші жұмылды. ҚР Ұлттық ұланының «Бүркіт» жедел топтары мен ШҚО ПД қызметкерлері облыс әкімдігінің ішкі ауласында орналасты. Сағат 11:27-ден бастап Орталық алаңға алғашқы наразылық білдірушілер жинала бастады. Сағат 12:34-те ПД ЖӘАЖ 60 белсендіні ұстап алып, оларды қаланың ПБ-на жеткізді. Сондай-ақ, ұстаулар орталық базар ауданында өтті: ҚДТ жақтаушылары Б.Қапаев, Р. Нұрқанов Үлбі полиция бөліміне жеткізілді. Түстен кейін алаңда 60 адам болды. Тағы 40 адам Forte Bank ғимаратының алдына жиналды, оларды ЖӘАЖ жауынгерлері ұстады. Сағат 13:20-да алаңға полиция қызметкерлері мен ЖӘАЖ жауынгерлері арасынан қосымша күш келді. ПБ ППБ және ПД ППБ қызметкерлері орталық алаңға кірме жолдардағы қозғалысты тоқтатты. Наразылық білдірушілер саны 250-ге дейін өсті. Сағат 13:37- де алаңға ШҚО ПД басшылығы, бірнеше минуттан кейін қала әкімі мен прокуратура қызметкерлері келді. Жағдай қиындаған жағдайға дайындық үшін Ұлттық ұланның 5518 ә/б жеке құрамымен күшейтілді. Әкім мен прокурорлар жиналғандармен әңгімелесіп жатқанда, олардың саны 500-ге дейін өсті. Бір сағаттан кейін 700 адам болды. Көпшілік агрессивті әрекет ете бастады. Демонстранттар қауіпсіздік күштерінің қалқандарын тепкілеп, бұрыш баллондарын қолданды. Облыстық ПД бастығы заңсыз әрекеттердің жолын кесу туралы бұйрық берді. Полицейлер көзден жас ағызатын және жарық шу гранаталарын қолданып, ереуілшілерді ығыстыра бастады. Қақтығыстар басталды. Наразылық білдірушілер саны 1000-ға жетті. Сағат 16:06-да ШҚО ПД бастығы су ағызатын машинаны қоршау тобына бағыттау туралы бұйрық берді (қолданусыз). Сағат 16:57-де орталық алаңға 6699 Ұлттық ұланның жедел резерві – 150 әскери қызметші мен 13 техника келді. 17:00-ге дейін митингіге қатысушылар саны 1500-ге дейін өсті. Жаңа наразылық білдірушілердің келуін болдырмау үшін әскери қызметшілер Нұрмағамбетов көшесінің жағынан Пермитин көшесінің бағытына қоршау қойды. Наразылық акциясына қатысушылар олардың жолын кесуге тырысып, әскери қызметшілерге шабуыл жасады. ЖӘАЖ күзетшілері мен жауынгерлері жауап ретінде шу мен көзден жас ағызатын гранаталарды қолданды. 18:50-ге қарай көпшілік 2000-ға дейін өсті. Олар Қазақстан көшесі бойымен Ертіс өзені арқылы өтетін көпір бағытына қарай жылжып, «Бәйтерек» айналма жолындағы қозғалысты жауып тастады. Сағат 19:00-де ауданға 3477 НГ әскери қызметшілері – 155 адам, 10 техника келді. Жеке құрамға арналған 400 қол жарықдиодты гранаталарды ШҚО ПД от арттехқару қоймасынан жеткізу ұйымдастырылды. 19:23-те көпшілік «Император» сауда орталығына қарай жылжып, Үлбі өзені арқылы өтетін көпірге қарай бет алды, кейінірек оны жауып тастады. Сағат 19:44-те ШҚО ПД бастығы «Гонг» арнайы жедел жоспарын енгізді. ШҚО ПД әкімшілік ғимараттарында «Камал» арнайы жедел жоспары енгізіліп, ғимараттарды қорғау күшейтілді. Сағат 19:50-де демонстранттар тағы да орталық алаңға бет алды. ШҚО ПД басшылығы бұғаттау бойынша күштер мен құралдарды көшіру туралы шешім қабылдады. Сағат 20:05-те ереуілшілер қоршауды бұзып, Ахуалдық орталық ғимаратының оң қапталынан жеке топтармен кіруге тырысты. Бұл әрекетті жеңіл шу гранаталарын қолданған полиция қызметкерлері тоқтатты. Сағат 20:10-да бүлікшілер алдын-ала дайындалған баспалдақтар мен пиротехникалық құралдарды қолдана отырып, ғимараттың артқы жағынан облыс әкімдігін басып алуға тырысты. Полиция қызметкерлері жарық пен көзден жас ағызатын гранаталарды қолданып, бұл әрекетті тоқтатты. Тойтарысқа тап болғаннан кейін 600-ге жуық демонстрант Горький көшесі арқылы әкімдікке қарай бет алып, жол бойында Halyk Bank ғимаратына (терезелер, қоршаулар) және тұраққа қойылған көліктерге зақым келтірді. Олар қызметтік «Газель» базасындағы шағын жедел әрекет ету орталығын басып алып, өртеп жіберді. Банк ғимаратының қаптамасын сындырып, фарфордан жасалған тастан жасалған бұйымдарды, таяқшалар мен Молотов коктейльдерін пайдаланып, бүлікшілер облыс әкімдігіне кіруге тырысты. ЖӘАЖ қызметкерлерінің күшімен шабуылға тойтарыс берілді. ҚР БП ЖПБ бастығының орынбасары Е. Килымжановтың 16.08.2022 жылғы баяндамасынан: «Сол күндері Алматы, Шымкент қалаларында, Ақтөбе, Атырау, Алматы, Жамбыл, Қызылорда және ШҚО-да қарулы қылмыскерлер стратегиялық мемлекеттік және азаматтық нысандарды мақсатты түрде басып алып, жойды. Оның ішінде әкімдіктер, әуежайлар, полиция ғимараттары, ҰҚКД, телевизия және байланыс, сондай-ақ сауда үйлері, қару-жарақ дүкендері және азаматтардың өзге де мүліктері болды. Демонстрациялық ұрып-соғу, тонау және кісі өлтіру кеңінен қолданылды. Бұл әрекеттердің мақсаты көшелерде дүрбелең тудыру, қылмыскерлердің жолына түскен адамдарды қорқыту, бүкіл халық арасында қорқыныш тудыру, жалған ақпарат тарату арқылы елдегі жағдайды тұрақсыздандыруға қол жеткізу болды. Бүлікке қатысушылар полиция қызметкерлеріне, әскери қызметшілерге және қарапайым азаматтарға шабуыл жасады, жолдарды жауып тастады, Көлік құралдарын өртеп жіберді, адамдарды тәртіпсіздіктерге қауіп төндірді, тонау, тонау, ұрлық және зорлық-зомбылық жасады. Қылмыскерлер қару-жарақ дүкендерін тонап, ұрланған қарудың көмегімен қауіпсіздік камераларын жойды». Бүлікшілер қоршау тобын бұзуға тырысты. Алайда полицияның қосымша күштері оны наразылық білдірушілер тобына қарсы автобус қою арқылы күшейте алды. Сағат 21:05-те ШҚО ПД қару-жарақ қоймасынан ЖӘАЖ жеке құрамына оқ-дәрілер мен арнайы қаруды қосымша жеткізу ұйымдастырылды. Бүлікшілердің шабуылына тойтарыс беру нәтижесінде 31 полиция қызметкері мен 8 әскери қызметкер түрлі ауырлықтағы жарақаттар алды. ІІО қызметтік көлігінің бес данасы, Ұлттық ұлан техникасының төрт данасы бүлінді. Сағат 21:15-те қалыптасқан жағдайды ескере отырып, ШҚО ПД бастығы жауынгерлік қаруды әуеге атуға және аса қажет болған жағдайда аяқтан атуға бұйрық берді. 22:36-да көпшілік Қазақстан көшесіндегі Sulpak дүкенінің қаптамасын сындыра бастады. Бүлікшілер тобы Әуезов даңғылындағы пиротехника дүңгіршегіне және Жібек Жолы көшесіндегі Magnum дүкеніне кіруге тырысты. 23:19-да тәртіпсіздікке қатысушылар Қазақстан көшесі, 70 мекенжайы бойынша «Бекет-2» стационарлық полиция бекетін өртеп жіберді. Сағат 23:30-да ТЖД Өрт сөндіру күштерімен өрт оқшауланды. Бүлікшілердің құқықтық тәртіп күштерімен белсенді қақтығыстары жалғасты. Семейде 5 қаңтарда таңғы сағат 8-де орталық алаңда қоғамдық тәртіпті сақтауға 547 полиция қызметкері мен әскери қызметші қойылды. Сағат 09:00-де олар алаң мен қала әкімдігінің периметрін қоршады. Сағат 09:47-де ҚДТ жақтаушысы Д.Мұхажанов мекенжайдан ұсталды. Ол Семей қаласының Затон полиция бөліміне жеткізілді. Сағат 11:30-да үйден шыққан кезінде ҚДТ жақтаушысы Н. Сембаев ұсталды. Ол Семей қаласының Әуезов полиция бөліміне жеткізілді. Сағат 11:35-те «Сары Арқа» мейрамханасының алдына 50 адам жиналды. Бұл жерде әкімдік пен прокуратура өкілдері болды. 15 минуттан кейін жиналғандар саны 100 адамға дейін өсті. Полицейлердің патрульдік экипажының түсіндіруіне құлақ аспай, олар Мұхаметханов көшесімен алаңға қарай жүрді. Сағат 12:09-да қаланың орталық көшелерінде 100-ге жуық адам шеруді бастады. Сағат 12:15-те Семей қаласы ПБ жеке құрамы (150 адам) әкімдік ғимаратын қоршауға, соққыға қарсы қалқандарсыз қойылды. «Егоза» тікенді сымы орналастырылды. Алаңға жақындағанда 84 адам ұсталды. Тағы 50 демонстрант шашырады, бірақ орталық көшелерде болуын жалғасты. Сағат 13: 00-де «Спартак» стадионына 2000-ға жуық адам жиналды. Сағат 16:10-да митингіге шыққандар Абай көшесіндегі көлік қозғалысын жауып, орталық алаңға бет алды. Жеке қорғаныс құралдарын киген 60 полиция қызметкері мен ЖӘАЖ-дың 50 жауынгері Абай театрының алаңын жауып тастады. Сағат 16:20-да наразылар орталық алаңға өтіп, қала әкімдігіне қарай бет алды. Қалалық ПБ басшысы Ахметжанов наразылық білдірушілерді тоқтатып, олардың талаптарын тыңдады. Сағат 16:29-да бүлікшілер полиция қызметкерлеріне шабуыл жасамақ болды. ЖӘАЖ бөлімшесі жауап ретінде көзден жас ағызатын және жарық шу гранаталарын қолданды. 16:46-да митингке қала әкімі шықты. 17:30-да наразылық білдірушілер саны 3000-ға жетті. Олар мезгіл-мезгіл полиция қызметкерлеріне шабуыл жасауға тырысты. Сағат 19:00-ге дейін ҰҚК ШҚ 68 әскери қызметшісімен күшейтілді. Митингілер қауіпсіздік күштерін тепкілей бастады және олардан таяқтарды, арматуралар мен тастарды пайдаланып қорғаныс құралдарын ала бастады. ЖӘАЖ жауынгерлері жеңіл шу гранаталарын қолданды, атыс басталды (60-тан астам оқ атылды). Жеке құрамнан 121 адам әртүрлі дене жарақаттарын алды. Сағат 19:40-та бүлікшілер ЖӘАЖ қызметкерлерінің арасынан қорғанысты бұзып, Семей әкімдігіне екінші рет кірді. ШҚО ПД басшылығының нұсқауы бойынша Ұлттық ұланның арнайы техникасы мен су атқыш машинасы оларды басып алмау үшін оқиға орнынан әкетілді. Қалалық БП басшысы жеке құрамға топтасып, басқару ғимаратына келуді бұйырды. Осы уақытқа дейін демонстранттар қызметтік көліктің 12 бірлігін құлатып, бүлдірді. Сағат 20:00-де Семей ПБ басшылығы «Камал» арнайы жедел жоспарын енгізді, жеке құрам табельдік қарумен қаруланды. Сағат 20:30-да наразылық білдірушілер төңкерілген қызметтік көліктерден баррикада ұйымдастырды. Бес демонстрант Ұлттық ұланның 5511 ә/б «Тигр» арнайы автокөлігін оталдырып, оны басқара отырып, орталық алаңнан жолға шықты. 10 минуттан кейін қауіпсіздік қызметкерлері «Тигрды» қайтарып алды. Ресми түрде: А. Жолатов пен Р. Барахоев ҚК 272-бабының 2-бөлігі (зорлық-зомбылықпен, бүліктермен, өрттермен, қиратулармен, мүліктің жойылуымен, жойылуымен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен, оның ішінде алынған құралдарды пайдалана отырып, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, 200-бабының 2-бөлігі (Алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобының ұрлау мақсатынсыз автомобильді немесе өзге де көлік құралын құқыққа сыйымсыз иемденуі; бірнеше рет; өмірге немесе денсаулыққа қауіпті емес зорлық-зомбылықты қолдану арқылы немесе осындай зорлық-зомбылықты қолдану қаупімен) бойынша бойынша күдікті болды. 25.08.2022 Семей қаласының соты оларды кінәлі деп танып, 4 жылға бас бостандығынан айырды. 20:51-де наразылық білдірушілер әкімдікке кіріп, таңертеңге дейін жалғасқан бүлік ұйымдастырды. Таразда 5 қаңтарда сағат 00:15-те Қонаев көшесіндегі 2000 адамнан тұратын топ Жамбыл облысы әкімдігінің ғимаратына келді. Олардың көпшілігі мас күйінде болды. Өңірдік ПД бастығының өкімімен «Камал» жоспары жарияланды, облыстық әкімдіктің күзетіне 5513 Ұлттық ұланның әскери қызметшілер резервінен 80 адам жұмылдырылды. Сағат 00:20-дан 00:50-ге дейін ереуілшілер әкімдік ғимаратына екі рет кіруге тырысты. Екі әрекетті де полиция қызметкерлері мен келген қосымша күштер тоқтатты. Бүлікшілер қоршауда тұрған полицейлерге шабуыл жасады, полицейлер мен әскери қызметшілерге тас пен төсеніш сынықтарын лақтырды, тәртіп сақшыларын ұрды. Нәтижесінде бес полиция қызметкері, бір әскери қызметкер және бір азаматтық қызметкер зардап шекті. Түнгі уақытта облыс ПД кезекші бөліміне тәртіпсіздікке қатысушылар полиция майоры Х.Мырзақасымовға ауыр жарақат салып, одан 16 патроны бар «Макаров» тапаншасын алып кеткені туралы ақпарат келіп түсті. 01:25-те ПД бастығы «Гонг» сигналын, 01:49-да «Сирена» сигналын жариялады (ұрланған қаруды табу, қылмыскерлерді анықтау және ұстау жоспары). Сағат 02:00-де наразылар Қазыбек би көшесімен жүруді жалғастырды және Айтиев пен Қазыбек би көшелерінің қиылысында 8 патрульдік автокөлікті аударып, оның 6-сы өртенді. Сағат 04:05-те облыс әкімдігі ғимаратының күзетін күшейту үшін "Оңтүстік" РМҚК 367 әскери қызметшісі келіп, шабуылдаушыларды орталық алаңға қарай оттыстырды. Погромшылар Тобы шағын топтарға бөлінді. Сағат 04:45-те топтардың бірі Төле би даңғылының бойында тұрған бес автокөліктің әйнегін сындырды («Гелиос» ЖҚС және «Арай-плаза» БО). Сағат 05:00-де облыстық ПД қызметкерлері тәртіпсіздікке қатысушыларды анықтау және ұстау үшін көше сызуды бастады. Таңертеңгі сағат 10-да облыстық және қалалық әкімдіктердің күзетін күшейту үшін «Арлан» жеті броньды доңғалақты машинасы және «Оңтүстік» РМҚК 47 әскери қызметшісі келді. Сағат 11:15-те қала әкімдігінің алдына 40-қа жуық адам жиналды. Қала басшысының олармен жүргізген түсіндіру жұмыстарына қарамастан, халық тарапынан келіспеушіліктер болған жоқ. Ұстауды бастау туралы шешім қабылданды. Сағат 12:20-да екі БТР сүйемелдеуімен Ұлттық ұланның 450 жауынгері қоғамдық тәртіпті сақтау үшін облыс әкімдігіне келді. Сағат 16:30-да «Аса» ш/а-да («Қайқармет» базарының жанында) 150-ге жуық адам жиналды, содан кейін олар Момышұлы көшесімен Сейфуллин көшесіне қарай бет алып, одан әрі Рысқұлов көшесіне қарай бағанмен жүрді, ҚР әнұранын шырқап, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға белсенді шақырды. Төле би көшесіне түсіп, 200 адамға дейін артқан топ Тұрысов көшесінде орналасқан «Жеңіс» саябағына қарай жүрді. Онда оған тағы 50-ге жуық адам қосылды. Барлығы бірге Шостакович көшесімен жүріп, Рысқұлов көшесіндегі базардың жанында тоқтады. Кейін демонстранттар Сейфуллин көшесінен өтіп, Момышұлы көшесіне бұрылып, «Қайқармет» базарынан Тәуке хан көшесіне дейін өтіп, Төле би көшесіндегі Тұңғыш Президент саябағына түсті, онда оларды тағы 50-ге жуық адам күтті. Осы уақыт ішінде Б. Әбделиев «Ниссан Максима» автокөлігіндегі колоннаны сүйемелдеп, рупор арқылы халықты белсенді түрде жинауға шақырды, олар «Шал, кет!» деп айғайға басты. Біраз уақыттан кейін Д.Нұралиевтің басшылығымен 300-ге жуық адам орталық алаңға қарай жүруді жалғастырды. Онда оларға басқа демонстранттар қосылып, барлығы бірге облыс әкімдігіне қарай бет алды. Ресми түрде: Тараз қаласы сотының 09.12.2022 ж. № 2 қаулысымен Б. Әбделиевке қатысты ҚК 272-баптың 3-бөлігі бойынша (билік өкілдерінің заңды талаптарына белсенді бағынбауға және жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) рақымшылық актісі бойынша қылмыстық іс тоқтатылды. Әбделиев жазадан босатылды. 28.04.2023 жылғы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сот үкімімен Д. Нұралиев ҚК 272-б. 2-б. бойынша (зорлық-зомбылықпен, погромдармен, өртеумен, қиратумен, мүлікті жоюмен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен, оның ішінде шетелдік көздерден алынған құралдарды пайдалана отырып, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу) 4 жылға бас бостандығынан айыру жазасына сотталды, рақымшылық жасау нәтижесінде мерзім ¾ бөлікке қысқарды, түпкілікті – 1 жылға бас бостандығынан айыру жазасы кесілді. Сағат 18:16-да Абай даңғылындағы 70 адамнан тұратын тағы бір топ облыс әкімдігінің алдына пикет ұйымдастырып, жолды жауып тастады. Жиналғандардың арасында тәртіпсіздікке қатысушылардың әрекеттерін басқарған қара киім мен бетперде киген адамдарды атап өтуге болады. Сағат 19:35-те әскери жедел резерв жеке құрамы арнайы құралдарды қолдана отырып, көпшілікті шағын топтарға бөліп, оларды Абай, Қазыбек би, Әйтеке би, Әйтиев көшелеріне ығыстырды. 560 әскери қызметші жұмылдырылды. Бүліктер кезінде олардан арнайы қорғаныс құралдары алынды немесе жоғалды. Сағат 22:00-де тәртіпсіздікке қатысушылар Ұлттық ұлан әскери қызметшілеріне қарсы кесу-тесу заттарын, тастарды, таяқтарды пайдаланып күш қолдана бастады. Бүлікшілердің саны жағынан артықшылығы болды. Басшылықтың бұйрығымен ұландықтар облыс әкімдігінің ауласына шегіне бастады. Заңсыз акцияларға қатысушылармен қақтығыс кезінде «Оңтүстік» РМҚК әскери қызметшілерінен 45 кевлар каскасы, үш оқ өтпейтін жилет, екі бронды жүйе, үш радиостанция тартып алынып, жоғалды. Сағат 22:15-те қарақшылар Молотов коктейльдерін қолданып, облыс әкімдігіне шабуыл жасай бастады. 15 минут бұрын мамандандырылған күзет қызметі мемлекеттік мекемесінің 45 қызметкері аулаға шыққан соң қатыгез шабуылға ұшырады. Сағат 22:30-да жиналғандар кіреберіс есіктерді сындырып, әкімдік дәлізіне кіріп кетті. Бүліктердің нәтижесінде 2, 5 және 6-қабаттар өртеніп, өрттің ауданы 7510 м2 құрады. Сағат 22:45-те бүлікшілердің қарулы бөлігі Абай көшесімен алаңға қарай, содан кейін – «Nur Otan» ХДП ЖФ ғимаратына қарай бет алды, ол да өртенді. Сағат 23:00-де топ қатардағы жауынгер Д. Меккоға шабуыл жасап, одан «ФОРТ-500 №BI-055407» қаруын тартып алды (сол күні мылтықты ПД қызметкерлері тапты). Сағат 23:30-да қолға түскен қару-жарақ пен арнайы құралдармен жиналған жұрт Тараз қаласы ПБ ғимаратына қарай бет алды. Қызылордада 5 қаңтарда сағат 08:30-да «Арай Сити Молл» СОО алдына 70-ке жуық адам жиналып, ұсталып, қала ПБ-ға жеткізілді. Барлығы сағат 11:00-ге дейін полиция қызметкерлері ұсталып, басқармаға 169 адамды жеткізді. Сағат 14:00 шамасында наразылық білдірушілерді қатардағы Ұлттық ұланның қалалық алаңынан оттыстыру жөніндегі қызметтік-жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде М. Қайсаров автокөліктің соқтығысуы салдарынан өлімге әкеп соққан жарақат алды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: М.Қайсаров, 29.01.2002 ж. т. жедел мақсаттағы батальонның жауынгерлік қамтамасыз ету ротасын қорғау РХБ взводының арнайы өңдеу бөлімшесінің маманы (газсыздандырушы), ә/б 5547 (Қызылорда). 2021 жылдың маусым айында Қарағанды облысының Қорғаныс істері департаментінен шақырылды. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. Жоғарғы Соттың ақпараты бойынша: Қызылорда облысының 29.11.2022 жылғы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының үкімімен Қ.Құдайбергенов жаппай тәртіпсіздіктерге (272-б. 2-б.), әскери қызметшінің өміріне қол сұғушылыққа (380-1-Б., 1-Т. 2-б.), 6-Б.) қатысқаны үшін кінәлі деп танылды. 17 жылға бас бостандығынан айыруға жазаланды. Терроризм актісін жасау эпизоды бойынша (255-б.4-б.) ақталды. Қызылорда облыстық сотының 06.02.2023 жылғы апелляциясымен 16 жылға және 6 айға бас бостандығынан айырылды. Куәгер А. Тұрмановтың айғақтары бойынша, 05.01.2022 «Арай Сити Молл» сауда орталығының алаңында ол КАМАЗ-ды арнайы көлігін басқарған кезде оған шабуыл жасалды. Нәтижесінде тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушылар көлікті иемденді. Тұрманов КАМАЗ-дың 30-40 км/сағ жылдамдықпен әскери бағытқа бағытталғанын, сол кезде тізгінде Құдайбергенов отырғанын көрді. Осыдан кейін куәгер басқа әскери қызметкерлермен бірге қайтыс болған Қайсаровқа көмек көрсетуге тырысты. Шымкентте 5 қаңтарда сағат 00:30-да қала әкімдігіне келген 6000-нан астам адам өзін агрессивті ұстады, полицейлерге мақсатты түрде шабуыл жасады. Құқықтық тәртіпті жабдықталған, бірақ ПД қаруланбаған 500 қызметкері, ҚР ІІМ Ұлттық ұланы 6506 ә/б 351 әскериі, ҚМ 35748 ә/б-нің 400 сарбазы эәне ҚР ҰҚК ШҚ «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының 100 сарбазы болды. Сағат 02:10-да бүлікшілер № 1 кіреберістен қала әкімдігінің ғимаратын басып алуға тырысты, бірінші қабаттың қасбеттік әйнегін және 6506 НГ әскери қызметкерлердің кіреберісіндегі күзетіне тас лақтырды. Шабуылдаушылардың көпшілігі тастармен, арматурамен, металл сынықтарымен, күректермен және пышақтармен қаруланған. Ғимаратқа кіре алмаған шабуылдаушылар ПД қызметкерлері мен әскери қызметшілерді тұраққа қарай ығыстыра бастады. Әкімдік ғимаратына кіреберісті ПД ЖӘАЖ-дың қарусыз жауынгерлері күзетуге қалды. Шабуылдаушылардың барлық әрекеті ұйымдастырылды, агрессивті сипатта болды, оларды ПД қызметкерлері мен әскери қызметкерлері келіссөздер арқылы тыныштандыруға тырысты. Нәтижесінде демонстранттар полиция қызметкерлері мен әскери қызметшілерді саябаққа (оңтүстік жағына) ығыстырып, арнайы полиция мен әскери автокөліктерді қиратып, аудара бастады, олардан арнайы құралдарды (соның ішінде планшеттер мен рацияларды), сондай-ақ каскаларды, қалқандарды, дубинкаларды және т. б. ала бастады. Көліктер аударылды, екеуі өртенді, бір ҰҚКД арнайы машинасы қатты бүлінді. Қала әкімінің орынбасары М. Исахов бүлікшілермен бейбіт келіссөздер жүргізуге, оларға жүргізіліп жатқан акцияның заңсыздығын түсіндіруге тырысты. Олардың ешқайсы Исаховтың сөзіне жауап бермеді, нәтижесінде әкімнің орынбасары соққыға жығылды. Сағат 02:30-да 80-ге жуық шабуылдаушы № 2 бүйірлік кіреберістегі қоршауды бұзып, есіктің алдыңғы әйнектерін сындырып, әкімдікті күзететін полиция қызметкерлерін ұрып-соғып, ғимаратқа кіріп, терезе әйнектерін ішінен сындырып, екінші қабаттан алтыншы қабатқа дейін кеңсе бөлмелеріне кіріп, жиһаз бен кеңсе жабдықтарын сындырды. Құжаттама көшеге лақтырылды, компьютерлік техниканың бір бөлігі ұрланды. Жедел штаб арнайы құралдар мен белсенді қорғаныс құралдарын пайдалану туралы шешім қабылдады. Сағат 02:45-те полиция мен арнайы күштердің күшімен әкімдік ғимаратынан жарылғандарды қуып шықты. Түнгі сағат үшке қарай су ағындары, жарық гранаталары және резеңке таяқшалар арқылы жасалған тойтарыстан кейін көпшілік тарады. Сағат 20:00-ге дейін әкімдік ғимаратының жанында Шымкент пен Түркістан облысының тұрғындары қайта жинала бастады. Құрылған топтар әкімдікке түрлі бағыттаан келіп, шеру барысында жолдар мен қиылыстарды жауып тастады. Бүлікшілер Қонаев гүлзары мен Тәуке хан даңғылының қиылысын «Мега Планета» СОО алдында жауып тастады. Екі жүк көлігі Төле би мен Қапал батыр көшелерінің қиылысында көлік қозғалысын тоқтатты. Бәйтереков пен Назарбаев даңғылының қиылысы жабылды. Сағат 20:30-да әкімдіктің жанына жиналғандар полиция мен әкімдік қызметкерлерін түсіндіру үшін штабтың нұсқауы бойынша келгендерге тас лақтыра бастады. Бұл агрессивті топты жарық-дыбыстық гранаталар, Көзден жас ағызатын газ, су атқыштар және «Тигр» АПМ ығыстырып тастады. Сағат 21:25-те 2000-ға жуық бүлікші әкімдікке кіріп, оны, сондай-ақ Көрме орталығы, Қазақ драма театры, «Түркістан» мәдениет үйінің ғимараттарын өртеуге тырысты. Ғимараттардың алдыңғы әйнектеріне тас лақтырылды. Өрт сөндіру машиналары үшін өрт ошақтарына жақындау орындары бұғатталды. Жергілікті тұрғындардың көліктері бар алты арнайы көлік пен тұрақ өртенді (5 көлік өртенді). Шабуылдаушыларды қауіпсіздік күштері жеңіл дыбыстық гранаталарды қолданып ығыстырды. 22:10-ға дейін тәртіпсіздіктерге қатысушылар саны 6500-ге дейін өсті. Полиция қызметкерлері мен 35748 ә/б әскери қызметшілерінің күшімен шабуылдаушылар әкімдік алаңынан ығыстырылды. Тәртіпсіздікке қатысушылар үнемі жасалатын толқын тәрізді шабуыл тактикасын қолданды – тас пен тұтанғыш қоспасы бар бөтелкелерді лақтыру екі-үш жағынан параллель жүргізілді. Бұл тактика ғимараттың қорғаныс күштерін өзара алшақтатып, жол полициясы мен әскери қызметкерлерді әбігерге салды. Шабуылдаушылардың бір бөлігі алкогольдік немесе басқа есіртетін затқа мас күйінде болды, бұл оларға қорқынышты сезінбеуге және өте қатал агрессия танытуға мүмкіндік берді. Күннің аяғында шабуылдаушылардың әрекеті нәтижесінде ел бойынша 90 адам қаза тапты. Оның ішінде ЖӘАЖ-дың 6 жауынгері, ҰҚК ШҚ-ның 1 өкілі бар. Сондай-ақ Ұлттық ұланның 100-ден астам қызметкері жарақат алды. Әкімдік ғимаратын басып алу, сондай-ақ қызметкерлердің, әскери қызметшілер мен бейбіт тұрғындардың өмірі мен денсаулығына төнген қауіп-қатерді ескере отырып, қаланың жедел штабы нысанаға атуға рұқсат берді. 6 қаңтар Бейбіт митингті белгілі бір ықпал етуші топ бүкіл елдегі тәртіпсіздіктерді қоздыратын құрал ретінде қолданғаны түсінікті болды. Өткен түн шешуші болды және заң мен тәртіп үстем болды. Біртіндеп жаппай бүлік басылып, қауіпсіздік қызметкерлері жағдайды бақылауға алды. Мемлекет басшысының төрағалығымен Ақордада Қауіпсіздік кеңесінің отырысы өтті. Талқылаудың күн тәртібіне еліміздегі жағдайды тұрақсыздандыруға тырысатын террористік және қылмыстық элементтерге қарсы күрес мәселелері кірді. Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы оқиғалардың күрделілігін айтып өтіп, бірқатар шұғыл шара қабылдау керегін мәлімдеді. Ол Қазақстанға шабуыл жасаған күштерді нағыз террористер деп атады. «Осыған байланысты біз лаңкестерге тойтарыс беру үшін оларға қарсы операция жүргізуіміз қажет. Мен террористерге қарсы штабты басқарамын. Бұзақылар жасаған террористік актінің ұйымдастырушылары – нағыз террористер. Олардың қазіргі уақытта Алматы мен басқа да қалалардағы істеп жатқан жүгенсіздігі бізге белгілі. Инфрақұрылымдарды, ең бастысы, қару-жарақ сақталған қоймаларды басып алуда. Училище курсанттарымен ұрыс жүргізіп жатыр. Қазіргі уақытта Алматының түбінде Қорғаныс министрлігінің әуе-десант бөлімшелері ұрыс жүргізуде», ― деді Қ.-Ж. Тоқаев. Президент аталған террористік топтардың, шын мәнінде, шетелде үлкен дайындықтан өткен халықаралық террористер екенін және олардың Қазақстанға жасаған шабуылын басқыншылық акті ретінде қарастыру қажет екенін айтты. «Осыған байланысты Қауіпсіздік алқасы жөніндегі Шартқа сүйене отырып, мен ҰҚШҰ мемлекеттерінің басшыларына осы террористік қауіпті еңсеру үшін Қазақстанға көмек көрсетуді сұрадым. Шын мәнінде, бұл – қауіп қана емеc, бұл – мемлекеттің тұтастығына нұқсан келтіру, азаматтарымызға шабуыл жасау. Олар менен, Мемлекет басшысы ретінде тез арада өздерін қорғауды сұрайды. Азаматтарымыздың игілігін, қауіпсіздігі мен тыныштығын ойлау – менің Конституциялық міндетім. Сондықтан ҰҚШҰ-дағы әріптестеріме білдірілген өтініш – уақытылы әрі толығымен дұрыс қабылданған шешім. Қазақстан халқы бұл шешімді қолдайтынына сенімдімін. Жұмылсақ, сөзсіз, жеңеміз. Террористік топтар ірі инфрақұрылымдық объектілерге шабуыл жасауда. Атап айтқанда, Алматы әуежайы, бес ұшақ, оның ішінде шетелдік те ұшақтар басып алынды. Өкінішке қарай, Алматы қаласына шабуыл жасалып, қиратуға және вандализмге жол берілді. Қала тұрғындары террористер мен қарақшылар шабуылының құрбанына айналды. Сондықтан біздің, оның ішінде осында қатысып отырған Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің міндеті – елімізді сыртқы қауіптен қорғау үшін барлық қажетті әрі мүмкін болған шараларды қабылдау», ― деді Қ.-Ж Тоқаев. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы өз сөзінде террористердің агрессиясына ұшыраған ел азаматтарына үндеу жасады. «Қазақстан Республикасының Президенті ретінде сіздердің өмірлеріңізді қорғау үшін барымды саламын. Бірге жеңіске жетеміз деп ойлаймын. Бұл — ел тарихындағы күрделі кезең. Бұл қалай, неге болды деген сұрақтардың жауабын анықтауға тура келеді. Бірақ бастысы, елімізді, азаматтарымызды қорғау», ― деді мемлекет басшысы. ҚР президентінің «Хабар» ТА-дағы 06.01.2022 сөзінен: «Бұл енді қауіп емес, бұл мемлекеттің тұтастығына нұқсан келтіру және ең бастысы, бұл менен мемлекет басшысы ретінде оларға шұғыл түрде көмек көрсетуімді сұрайтын азаматтарымызға жасалған шабуыл. Менің конституциялық міндетім – мен өз азаматтарымыздың әл-ауқатына, тыныштығына және қауіпсіздігіне қамқорлық жасауым керек. Сондықтан ҰҚШҰ-ға жүгіну өте орынды, уақтылы деп санаймын». Алматыда тәртіп орнату үшін терроризмге қарсы арнайы операция басталды. «Біз бірге біздің әл-ауқатымыз бен болашағымызға қауіп төндіретін терроризм мен бандитизм актілерін тоқтата аламыз. Өкінішке қарай, түбегейлі тәртіпсіздіктерді жақтаушылар қалаға үлкен зиян келтірді, тәртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін құқық қорғау органдарының заңды әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Экстремистер тонау әрекеттерін жасайды, бизнеске зиян келтіреді. Сонымен қатар, олар медицина қызметкерлерінің жұмысына кедергі келтіріп, емханалар мен ауруханаларға зиян келтіріп, бейбіт тұрғындардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіреді», — деді Алматы қаласы комендатурасының ақпарат орталығы. Комендатурадағылар тұрғындарды сабырлы болуға және құқық қорғау органдарына конституциялық тәртіп орнатуға және қоғамдық қауіпсіздікті орнатуға жәрдемдесуге шақырды. Қ.-Ж. Тоқаев бірқатар тағайындау өткізді. Президент Жарлығымен Қ. Мәсімов ҚР ҰҚК төрағасы қызметінен босатылды. ҰҚК-нің жаңа басшысы бұрын Мемлекеттік күзет қызметін басқарған Е.Сағымбаев болды. Президент стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттіктің басшысын ауыстырды – оған дейін Ұлттық экономика министрлігін басқарған А. Ирғалиев болды. Бұрын агенттікті басқарған Қ. Келімбетов мемлекет басшысының жарлығымен қызметінен босатылды. ҚР Мемлекеттік күзет қызметі бастығының орынбасары – ерекше мақсаттағы күштер қолбасшысының міндетін атқарушы А. Омарбеков болды. Ұлттық және қор биржасынан басқа барлық банктердің жұмысы уақытша тоқтатылды. 25 жолаушы және 120 жүк пойызының қозғалысы тоқтатылды. «Қазақстан темір жолы» ҰК қазақстандықтарға билеттер үшін ақшаны қайтаруды бастады. 6 қаңтар күні таңертең 5321 билет үшін 24 млн 488 мың теңге қайтарылды. Он пойыз жолда тоқтап қалды. Жолаушыларды межелі жерлерге жеткізу мүмкін болмады, олар уақытша станцияларға орналастырылды және тамақ пен сумен қамтамасыз етілді. Республикадағы жаппай тәртіпсіздіктер аясында бірқатар әуекомпаниялар Қазақстанға рейстерді тоқтатты. Сауда желілері одағы Алматыда тонаушылардың әрекетіне байланысты бөлшек саудагерлерге келтірілген залал бойынша алдын ала деректерді ұсынды, ол шамамен 26 млрд теңгеге жетті. Осы уақытта Маңғыстау облысында митингілер мен жолдардың жабылуы жалғасты. Наразылық білдірушілердің саны шамамен 20 000 адам болды. 34-ші ш/а «Маңғыстау арена» СК жанында 150-ге жуық адам қоршап тұрды, спорт кешенінің ішінде 700 әскери қызметші болды. Алматыда 6 қаңтарда қалалық полиция департаментінің қоршауы жалғасты. Сағат 01:30-да Масанчи көшесі жағынан бұрынғы «Целинный» кинотеатрының қоршауы бойымен наразылық білдірушілердің бірі қаланың № 1 ПД ғимаратына қарай оқ жаудыра бастады. Ол жараланды, содан кейін екінші шабуылшы автоматын алып, атуды жалғастырды. Жаралыларды қосалқы адамдар алып кетті. Сағат 02:00-де КАМАЗ-дағы онға жуық наразылық білдіруші № 2 ғимараттың қақпасын тағы бір рет соғуға тырысты. ПД қызметкерлері қаруды қолдана отырып, көлікті тоқтата алды. 10-15 минуттан кейін шабуылдаушылар полиция қызметкерлерін Молотов коктейльдерімен және жарық-шу гранаталарымен атқылай бастады. Қызметкерлер шабуылға тойтарыс берді. Кейінірек тәртіпсіздіктерге қатысушылар КАМАЗ-ды өртеп жіберді. Сағат 03:00-де ПД № 2 ғимаратына қарама-қарсы Қабанбай батыр көшесі, 111 мекенжайында орналасқан 12 қабатты тұрғын үйдің төбесінен департамент қызметкерлері бойынша снайпер оқ атты. Ол қарсы атылған оқпен көзі жойылды. Кейінірек оның денесін тәртіпсіздікке қатысқандар алып кетті. ПД ғимараттарына қарай атыс аталған үйдің ауласынан және № 18 балабақша аумағынан (Қарасай батыр көшесі, 82) оқ атылды. ДП ғимаратын қорғау 11:00-ге дейін созылды. Шабуылдаушылар жалпы 27 шабуыл ұйымдастырды. Таңертең «Тигр» арнайы техникасын қолдана отырып, таңертеңгі қызметкерлер іргелес аумақты тазарту операциясын бастады. Алғашқы ұстаулар басталды. Полиция қызметкерлері мобильді топтармен бірлесіп, қала әкімдігі мен Президент резиденциясының ғимараттарын босатты. Сағат 00:30 шамасында БАҚ куәгерлердің сөзіне сүйеніп, бірнеше ондаған адам Алматыдағы ҰҚК Департаментінің ғимаратына кіріп, оны толығымен басып алғанын хабарлады. Шабуыл кезінде ғимаратқа айтарлықтай материалдық шығын келтірілді. Ресми түрде: ҚР Бас прокуроры Б. Асылов Мәжілістің жалпы отырысында 05.01.2023 сөйлеген сөзінде Алматы қаласы, Алматы және Қызылорда облыстары ҰҚК департаменттерінің барлық дерлік жеке құрамы өз ғимараттарын тастап кеткенін хабарлады. Бас прокурор тергеу деректері бойынша 05.01.2023 жылы ҰҚК төрағасының орынбасары Садықұловтың жеке құрамның ғимаратты тастап кетуге дайындығы туралы жазбаша нұсқауы келіп түскенін атап өтті. «Мәсімовтің нұсқауы бойынша Алматы және Қызылорда облысының ҰҚКД ғимараттары бос қалған. Басшылықтың бұйрығы бойынша Алматы және Жамбыл облыстарының полиция департаменттерінің ғимараттары бос қалған. Бұл басшылар әлсіздік танытты. Бұл жеке құрамның көңіл-күйін түсірді. Нәтижесінде тәртіпсіздіктердің жолын кесу бойынша уақтылы шаралар қабылданған жоқ», ― деді Асылов. Сайып келгенде, ҚР БП басшысының айтуынша, Алматы мен Талдықорған екі тәулікке қарулы бандиттердің билігінде болды. Олардың қолына 3000-ға жуық автомат, тапанша, мергендік мылтық және ондаған мың оқ-дәрісі бар бүкіл арсенал кірді. Осы басшылардың кінәсінен ең қауіпті мылтық қаруы бүлікшілердің қолына түсті. 25.04.2023 ж. Алматы аудандық соты Алматы қаласы бойынша ҰҚКД бұрынғы бастығы Н. Мәжіловтің ісі бойынша үкім шығарды. Ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды . Мәжілов ҚК-нің 362-бабының 4-бөлігі бойынша (биліктің немесе лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланды) кінәлі деп танылды. Оған жергілікті өзін-өзі басқару органдарында және қаржы ұйымдарында 10 жылға дейін қызмет атқаруға тыйым салынды. Сонымен қатар, ҰҚК генерал-майоры атағынан айырылды. 15:30-да Республикалық жедел штаб төрағасының шешімімен терроризмге қарсы ауқымды операция жүргізілетіні жарияланды. Сағат 21:30-да Алматы әкімі Б.Сағынтаевтың кортежіне Сәтбаев көшесінің оңтүстігіндегі Назарбаев даңғылында атыс қаруын қолдану арқылы шабуыл жасалды. Атыс салдарынан «Алматы» телеарнасының жүргізушісі М. Базарбаев қаза тапты. Алматы қаласында терроризмге қарсы арнайы операция барысында барлығы ____ адам қаза тапты. Кездейсоқ құрбандар қатарына 11 азаматтың қазасы жатқызылды. Қаза тапқандардың 10-ы ― құқық қорғау күштерінің қызметкерлері, 139-ы ― шабуылдаушылар. Оның ішінде 87-сі ― Алматы және қала маңындағы тұрғындар, 52-сі ― сырттан келгендер. 130 адам оқ жарақатынан, біреуі атыс жарақатынан, үшеуі пышақ жарақатынан, бір адам алған дене жарақатынан, біреуі жарылғыш заттан алған жарақатыан қайтыс болды. Екі адамның күйген денесі де табылды, ал біреуінде күйік белгілері бар. Қаңтар оқиғалары кезінде республика алаңында ең көп адам қаза тапты ― 103 адам, Алматы қаласы ПД жанында ― 16 адам қаза тапты. Бұл ретте қаза тапқандардың ең көп саны 5 қаңтарда ― 90 адам. Алматыда террористік топ мүшелерінің әрекеттері нәтижесінде құқық қорғау органдары мен күштік ведомстволардың 1097 қызметкері зардап шекті. 5 фронт-офис өртенді: Алматы қаласы ПД, Әуезов ауданы ПБ, Алмалы ауданы ПБ, Алмалы ауданы полиция бөлімі, Жетісу ауданы ПБ. 19 модульдік және 13 экологиялық полиция бекеті зақымданды. 165 автокөлік бүлінген, оның 64-і қалпына келтіруге жатпайды (оның 53-і өртенген). Талдықорғанда 6 қаңтарда сағат 16:30-да «Toyota Camry 30» көлігімен мемлекеттік нөмірлері жоқ белгісіз тұлғалар 21751 «Авиа-полк» ә/б БӨП-не келіп, бірнеше рет оқ атқан. Кейін шабуыл фактісі расталмады, қылмыстық құқық бұзушылық ҚК-нің 255-бабының 4-бөлігінен 419-бабына қайта сараланып, тергеу бойынша ІІМ ӘАОО-ға берілді. Сол күні белгісіз тұлғалар Алматы облысы әкімінің резиденциясының аумағына кіріп, 6,8 млн теңгеге кеңсе техникасын, тұрмыстық заттарды, кілемдерді және т.б. ұрлап әкеткен. Сағат 23:00-де Өтеген батыр кентінде белгісіз тұлғалар Іле ауданы ПБ ғимаратына келіп, екі жарық-дыбыс гранатасын лақтырды. Полиция қызметкері жараланып, бір азамат қаза тапты. Ақтөбеде 6 қаңтарда облыс әкімдігінің ғимараты толығымен тәртіпсіздікке қатысушылардың бақылауында болды. Сонымен бірге алаңдағы адамдар саны 1000-ға дейін азайды. Олар ешқандай заңсыз әрекет жасаған жоқ, полиция қызметкерлерімен қақтығыс тіркелген жоқ. Әбілқайыр хан ескерткішінің алдына жиналғандар бүкіл Үкіметтің, әкімнің және т.б. отставкаға кетуін талап етті. Өскеменде 6 қаңтарда сағат 00:35-те облыс әкімдігіне жасалған шабуылды тойтару үшін Қорғаныс министрлігінің күштері – 27943 ә/б-ден 40 офицер мен 80 келісімшарт бойынша қызмет ететін әскери, сондай-ақ жаяу әскердің сегіз жауынгерлік машинасы келді. Әскери қызметшілер орталық алаңның аумағында екі бағытта – Қазақстан көшесі бойымен орталық базарға және Ертіс өзені арқылы өтетін көпірге қарай бағыт алды. Қосымша келген күштерді ескере отырып, жауынгерлік тәртіп қалыптасты. Әуеге атыс қаруын, травматикалық қаруды, жарық-шу және газ гранаталарын қолдана отырып, арнайы операцияның күштік кезеңі – жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушыларды төрт бағытта ығыстыру және олардың ең белсенділерін ұстау жүргізілді. Бүлікшілер жеке топтарда аулалар арқылы қуғын-сүргіннен жасырынып, алдын-ала тұрақта тұрған көліктермен кете бастады. 6 қаңтардан бастап Өскеменде жедел-тергеу тобы жұмыс істей бастады. Ақпарат жинау, оқиға орындарын тексеру және басқа да тергеу әрекеттері жүргізіледі. Қоғамдық тәртіпті сақтау және қалпына келтіру қамтамасыз етілді. Сағат 11:00-де ҚДТ жақтаушысы А.Байсағатов орталық алаңға келді. Көрші аулаларда адамдар біртіндеп жинала бастады. Түстен кейін алаңда он белсенді болды. Сағат 16:12-де ҚДТ жақтаушысы Е.Заркумканов «Қазпошта» ғимаратынан орталық алаңға қарай бет алды. Көп ұзамай ол ұсталып, Өскемен полиция басқармасына жеткізілді. Мекенжайынан ҚДТ жақтастары қалалық ПБ-ға жеткізілді: 18:00-де – А.Ыдырышев, 20:15-те – Қ. Қабаев. Семейде 6 қаңтарда сағат 08:20-да тәртіпсіздіктерді тоқтату үшін Қорғаныс министрлігінің күштері келді: 400 әскери қызметші, сегіз БМП және төрт КАМАЗ арнайы көлігі. Осы уақытта 300-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушы қала әкімдігінің басып алынған ғимаратында болды. Жоспарланған операция төрт кезеңнен тұрды: «сақина», «дауыс», «шабуыл», «басып алу». Қала көшелері жабылды. Арнайы құралдарды қолдану тобы биік ғимараттарда позицияларға ие болды. Сағат 11:37-де әскерилер орталық алаңға кіріп, периметрін қоршап тастады. Сағат 11:55-те – операция басталды. Сағат 11:59-да әкімдік, Семей қалалық ПБ және прокуратура басшылығы бүлікшілермен келіссөздерді бастады. Нәтиже шыққан жоқ. Сағат 12:11-де «Штурм» бұйрығы берілді. Наразылық білдірушілер сақинаға алынды. Алаңға сегіз «Арлан» БКМ орналастырылды. Су атқыштармен өрт сөндіру есебі наразылық білдірушілерге бағытталды. Сағат 12:30-да өрт сөндіру бөліміне «Су» командасы берілді. Сағат 12:35-те ЖӘАЖ жауынгерлері шабуыл жасап, әкімдік ғимаратына кірді. Ұстау басталады: «Восток» РМҚК ғимараты жағынан, әкімдік ғимаратында және одан тыс жерлерде. Сағат 13:18-де «Спартак» стадионында 50-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушы жиналды. 13:20-да ЖӘАЖ сарбаздары әкімдік ғимаратын қайтарып алды. Полицияға 264 тәртіпсіздікке қатысушы жеткізілді. Сағат 22:30-да арнайы операция өтетін жерде жедел-тергеу тобының жұмысы ұйымдастырылды. Таразда 6 қаңтарда сағат 00:03-те бүлікшілер полиция басқармасының ғимаратын өртеп жіберді, содан кейін Төле би көшесімен облыстық ПД-ға қарай бет алды. Жолда олар арнайы полиция көлігі орналасқан Департаменттің гараждарын қиратып, тонады. Сағат 00:40-та демонстранттар Жамбыл облысының полиция департаментінің ғимаратын басып алды, ол бүліктен кейін өртенді. Содан кейін Төле би көшесімен олар қаланың УҰИ-на қарай бет алды. Полиция департаментінен ұрланған заттар: оқ өтпейтін жилеттер – 847 дана; каска – 592; қалқан – 508; қорғаныс қалқандары – 351; кісендер – 194; дубинкалар – 659; аэрозольді бүріккіш – 429; бинокль – 34; металл детектор – 2; газ маскалары – 444; электршокерлер – 75; өртсөндіргіштер – 396; торатқыш – 48; табельдік қару – 610; азаматтық қару – 205 дана. Сағат 01:35-те тәртіпсіздікке қатысушылар әуе күштерінің ғимаратын басып алып, бүліктен кейін оны өртеп жіберді. Сағат 02:06-да 350-ге жуық қарулы демонстранттар атыс қаруын, Молотов коктейльдерін және автогенді қолданып, ҰҚК департаментіне шабуыл жасады. Бүкіл ғимаратқа таралған ҰҚКД жеке құрамы автоматты қарудан оқ жаудырды. Сегіз шабуылшы жарақат алды. Бүлікшілер мәжбүрлі түрде шегінді. Алған жарақаттарынан ҰҚКД қызметкері – ТҚО бөлімінің бастығы подполковник Д. Әділбай қаза тапты. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: 06.01.2022 ж. 01:30 шамасында Е. Жұманов адамдар тобымен Е. Сайлауовпен бірге Жамбыл облысы ПД қару-жарақ қоймасына кіріп, АК автоматын, тапанша-пулеметті, 9 мм 4 патронды, 5,45 мм 20 патронды, 1-ПР ұрлап әкетті. Сосын Жұманов облыстық ҰҚКД-ға шабуылға қарумен қатысып, алған жарақатынан қаза болды. 28.04.2023 Жамбыл облысының қылмыстық істер жөніндегі қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының үкімімен Жұманов ҚК 291-бабы 3-бөлігі 4-бөлігі, 24-бөлігі 291-бабының 3-бөлігі 4-тармағы, 287-бабы 4-бөлігі, 380-1-бабы 2-бөлігі 1, 10-тармағы 24-бөлігі 3-380-1 2-бөлігі 1, 10-тармағы бойынша кінәлі деп танылып, 16 жылға бас бостандығынан айырылды. Сағат 17:40-та 40-қа жуық демонстрант екінші шағын ауданнан Рысқұлов көшесімен Сейфуллин көшесіне қарай жүре бастады. Шеру барысында митингілердің саны екі есеге артты. Сағат 17:55-те бұл топ Сейфуллин бойымен Момышұлы көшесіне қарай мемлекеттік нөмірі жоқ 20 машинаның сүйемелдеуімен бет алды. Сағат 18:30-ға дейін демонстранттар «Қайқармет» базарына жетті, онда олардың саны жүз адамға дейін өсті. О. Кемелов қара түсті арнайы киім киіп, көпшілікті жаппай тәртіпсіздікке шақырды. Қазақстанның туын алып, О.Жақсымбет (жолаушылар – А. Сейсембаева және Б. Мейірбек) басқарған «Фольксваген Гольф-3» маркалы автокөлігінің төбесіне көтерілді. Бүкіл топ Момышұлы көшесімен Тәуке хан көшесіне қарай бет алды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: ювеналды соттың 08.08.2022 жылғы үкімімен кәмелетке толмаған О.Кемелов ҚК 272-бабының 1, 2, 3-бөліктері, 291-бабының 3-бөлігі, 287-бабының 3, 4-бөліктері бойынша кінәлі деп танылып, ҚК 55-бабының 4-бөлігі, 58-бабының 3-бөлігі қолданылып, 3 жылға бас бостандығынан айырылды. Кемеловтың сыбайластары анықталмаған. Тәртіпсіздікке қатысушылардың саны өсті, колоннаға жаңа көліктер қосылды, олардың жалпы саны 40-тан асты. Кемелов Тәуке хан көшесін екі бағытта да жабуды тапсырды. Автокөлік салондарынан қозғалыс кезінде бір оқ атылды. Бүлікшілер колоннасы орталық алаңға қарай бет алды, жол бойында мемлекеттік нөмірі жоқ машиналармен Төле би көшесі бойынша кедергісіз өту үшін көлденең көшелерді жауып тастады. Сағат 21:30-да алкогольдік және есірткілік мас күйінде болған Кемелов тәртіпсіздікке қатысушы 250 адаммен бірге бұрын облыстық ПД-дан ұрланған атыс қаруымен және арнайы құралдармен қаруланып Назарбаев атындағы орталық алаңға келді. Сағат 21:40-та М.Бекбау мен И. Донбаев өздеріне жақын 70 адамнан тұратын жеке топты жинап, тәртіпсіздікке қатысушыларды іс-қимылдардың бірлігі мен үйлесімділігіне шақыра отырып, облыстың және қалалық әкімдіктің МКД ғимараттарын басып алуды ұйымдастыра бастады. Олар әскери қызметкерлер мен полиция қызметкерлерін аяғынан емес, басынан атуға нұсқау берді. Өз тобының қатысушыларын Бекбау мен Донбаев «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!» деген үндеулерімен әкімшілік ғимараттарға қарай бағыттады. 22:00-ден 22:40-қа дейін Бекбау мен Донбаев өз тобымен бірге қалалық әкімдік ғимаратын басып алуға тырысты, алайда «Оңтүстік» РМК әскери қызметшілері (78 адам жұмылдырылды) әуеге ескерту оқтарын атып, атыс қаруын қолданды. Шабуыл тойтарылды. М. Бекбау А. Абрамов, Е. Байжанов, Т. Серкебаев, Н.Қуатбаев, Р. Рысбеков, Б. Сейдомаров, Т. Ошақбаймен бірге, кәмелетке толмағандар Б. Катенов, А. Опушиев және Т. Қадыровпен, басқа да бүлікшілерді шақырып, тағы да қала әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасауға тырысты. Осы уақытта тәртіпсіздіктердің басқа қатысушылары облыстың МКД ғимаратын басып алды. Олар аулада тұрған «Газель» маркалы автокөлікті өртеп жіберді, әйнектерді сындырып, артқы есікті сындырып, бөлмелерді қиратып, банкоматты сындырған бөлмеге кірді. Сағат 22:30-да Тараз қаласы ПБ 1-бөлімінің қызметкерлері – полиция майоры О. Төлегенов, полиция капитаны Р. Сланбеков және полиция аға лейтенанты Н. Козиев – қалалық әкімдік ғимаратының артындағы орталық алаңның аумағын патрульдеу кезінде олардың көлігіне белгісіз адамдар оқ жаудырды. Нәтижесінде Сланбеков кеуде қуысының жаралануынан қаза болды, Төлегенов – оң аяғы жараланды, Козиев – іш қуысы мен жамбасы жараланды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: Р.Сланбеков, Жамбыл облыстық ПД Тараз қ. ПБ 1-ші полиция бөлімшесінің кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі учаскелік полиция инспекторы, полиция капитаны. 01.01.1988 жылы Жамбыл ауданы Жамбыл ауылында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2016 жылдың наурыз айынан бастап қызмет етті. Әйелі мен кәмелетке толмаған 5 баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін II дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. 23:10-да қалалық әкімдік бағытында терроризмге қарсы операция өткізу үшін БТР-2 және «Орал-Федерал» әскери техникасымен облыстық ПД «Арлан» бөлімшесінің қызметкерлерімен бірлесіп, Ұлттық ұланның 5513 ә/б маневрлік тобы шықты. Барлығы – 15 адам. 23:25-те М. Бекбау мен тәртіпсіздіктердің басқа қатысушылары маневрлік топтың әскери техникасына атыс қаруын қолдана бастады. Сағат 23:35-те Төле би көшесі, «Жамбыл» қонақүйіне қарама-қарсы Н. Қалметовтің тобын тазарту барысында BMW автомашинасының жүргізушісі Ж.Оразов оқтан жарақат алды. Қаңтар айындағы оқиғалар нәтижесінде Жамбыл облысында 15 адам қаза тапты (бейбіт тұрғын – 13, ҰҚКД – 1, полиция – 1). 270 адам дене жарақатын алды (бейбіт тұрғындар – 28, әскери – 85, полиция – 157). 815 қару (қызметтік – 610, азаматтық – 205), 60 459 оқ-дәрі ұрланған. Қызылордада 6 қаңтарда сағат 11:30-да «Арай Сити Молл» СОО алдына тағы 300-ге жуық адам жиналды. Облыстық мәслихат хатшысы Н. Байқадамов, облыс прокурорының орынбасары Н. Ержанов олармен сөйлесуге тырысты, алайда бұл әрекеттер нәтижесіз болды. Демонстранттардың саны үнемі өсіп отырды. Оларға алкоголь, арматура, кірпіш және басқа заттар әкелінді. Сағат 12:45-те Қызылорда облысы полиция департаментінің бастығы «Гонг» жоспарын енгізу туралы шешім қабылдады. Наразылық білдірушілерді құқықтық тәртіптің кешенді күштерімен (340 қызметкер) ығыстыру үшін арнайы құралдарды, қалқандар мен таяқтарды, өлімге әкелмейтін қаруды пайдалана отырып, ішкі істер органдарының бірыңғай іс-қимылдарының егжей-тегжейлі алгоритмі пайдаланылды. Ол кезде наразылық білдірушілер саны 1500-ден асты. Жиналғандар қауіпсіздік қызметкерлерін ұйымдасқан түрде тастай бастады. Полиция колоннасы Назарбаев даңғылындағы демонстранттарды УМПС ғимаратына қарай оттыстырды. Бұл ретте тәртіпсіздікке қатысушылар құқық қорғау органдарына тас бұршақпен шабуыл жасады, істен шыққан қызметкерлерді ұрып-соғып, көліктерін өртеп жіберді, арнайы құралдар мен нысанды киім-кешектерді таңдады. Бейбіт тұрғындар арасында кездейсоқ құрбандықты болдырмау үшін тактикалық әрекеттер тоқтатылды. 14:00-де шегіну барысында демонстранттар КАМАЗ қызметтік жүк көлігін ұрлап, Ұлттық ұлан сарбазы М. Қайсаровты өлтірді. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Қ. Құдайбергенов белгісіз тұлғалармен бірге жүргізуші А. Тұрмановты Ұлттық ұланның 5547 ә/б тиесілі КАМАЗ автомашинасынан ұрып-соғып, итеріп жіберді, содан кейін оны әскери қызметшілер мен полиция қызметкерлеріне бағыттады. Нәтижесінде алған жарақаттарынан қатардағы жауынгер М. Қайсаров қайтыс болды. Қызылорда облысының 29.11.2022 жылғы қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының үкімімен Құдайбергенов ҚК-нің 272-бабы 2-бөлігі, 380-1-бөлігі 2-тармағы 1, 6-тармағы бойынша 17 жылға бас бостандығынан айыру жазасын өтей отырып, ҚАЖ-дың ең жоғары қауіпсіздік мекемесінде өтеуге сотталды. Осы үкіммен Құдайбергенов ҚК 255-бабының 4-бөлігі (терроризм актісі) бойынша ақталды. 06.02.2023 апелляциясымен ҚК-нің 272-бабы 2-бөлігі бойынша тағайындалған жаза мерзімі бөлігінде сот үкімі рақымшылыққа сәйкес қысқартылды, қалған бөлігінде өзгеріссіз қалды. Қорытынды бостандығынан айыру мерзімі 16 жыл 6 айға дейін қысқартылды. Сағат 15: 00-де 3000-нан астам адам облыстық әкімдікке қарай бет алды. Өңір басшысы барлық қызметкерді шұғыл түрде эвакуациялауды тапсырды. Әкімдік ғимаратын күзетуге ҚР ІІМ МКҚБ қызметкерлерінің 130 адамнан тұратын күшейтілген күші жұмылдырылды. Іргелес аумақты күзету үшін ҚР ҚМ 66597 ә/б 260 әскери қызметші, ҚР ҰҚК ШҚД ― 100 және ПД ЖӘАЖ-дың 15 қызметкері тартылды. Қауіпсіздік күштерінен саны жағынан көп бүлікші кіреберіс қақпаны бұзып, периметрі бойынша тұрған сарбаздарды ұрып тастады. Әскери қызметшілер көптеген агрессивті шабуылдаушылардың шабуылына қарсы тұра алмады және эвакуацияланды. Бейбіт тұрғындар арасында кездейсоқ құрбан болуы мүмкін болғандықтан, табельдік қару қолданылмады. Демонстранттар облыс әкімдігінің ғимаратын талқандап, гаражды өртеп, тоғыз қызметтік автокөлікті айдап әкетті. Содан кейін олар үш негізгі топқа бөлінді. Сағат 16:15-те қару-жарақпен қаруланған бүлікшілер қару-жарақты басып алу мақсатында жергілікті полиция қызметінің ғимаратына шабуыл жасады. Қызметкерлер атыс қаруын қолданды. Оннан аса шабуыл жасалды. Ғимараттың қорғанысы мен әскеи қимылдар 12 сағатқа созылды. Шабуылдаушылар тек 04:00-де шегінді. Сағат 18:00-де ереуілшілердің бір бөлігі қалалық полиция басқармасының ғимаратына шабуыл жасады. УП қызметкерлері қорғанысты таңғы алтыға дейін ұстады. Тек таңертең шабуылдаушылар шегінді. Сағат 20:45-те тәртіпсіздікке қатысушылардың үшінші тобы орталық алаңға келіп, жаңажылдық шыршаны, алты модульдік бекетті, облыстық сот ғимаратын және «Nur Otan» партиясының филиалын өртеп жіберді. Сағат 21:38-де 400-ге жуық адам аймақтық полиция департаментінің ғимаратына кіруге тырысты, қызметкерлердің күшті қорғаныс әрекеттерінен кейін шабуылдаушылар шегінді. Сол күні түрлі сипаттағы 27 полиция қызметкері (оның бесеуі – атыс қаруы), 23 Ұлттық ұлан қызметкері және Қорғаныс министрлігінің барлау ротасының 18 сарбазы жарақат алды. Қарсыласу процесінде жоғалған заттар: Калашников автоматы (табылды), зеңбірек гранатомет, төрт тегіс ұңғылы мылтық (табылды) және екі травмат қаруы, 118 арнайы құрал – қалқандар, каска, дубинкалар және т. б. Жаппай тәртіпсіздікке қатысушылар облыс әкімдігінің ғимараттарын басып алып, өңірлік және қалалық соттар мен «Nur Otan» партиясының ғимараттарын өртеп жіберді. 63 көлік өртенді (әкімдіктің, полицияның, Ұлттық ұланның 52 қызметтік машинасы, 11 жекеменшік көлік). Облыстың ПД және ЖПҚ, қаланың ПБ, алты тірек пунктінің ғимараттары зақымданды. Қаңтар айындағы оқиғалардың нәтижесінде Қызылорда облысында 26 адам қаза тапты (азаматтық тұлғалар – 25, әскери қызметші – 1). 6 қаңтарда Қызылорда қаласының ЖПҚ және ПБ ғимараттарына жасалған шабуылдарды тойтару кезінде 25 азаматтық тұлғаның көзі жойылды (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Ізбасаров, Жүсіп, Күмісбаев, Дүкенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Қойшманов, Омаров, Көпжасаров, Алмағамбетов, Әлиев, Жұмабаев, Скендір, Санақбаев, Қанатбаев, Тұяқбай). Ұлттық ұланның әскери қызметшісі Қайсаров қаза тапты. 272 адам дене жарақатын алды (азаматтық – 163, әскери – 51, полиция – 58). ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Піржанов пен Омаров Қызылорда облысының жергілікті полиция қызметі ғимаратының жанында полиция қызметкерлерімен ЖПҚ ғимаратын босату туралы келіссөздер жүргізді. Бас тартқаннан кейін Піржанов Омаровқа полиция қызметкерлеріне оқ атуға бұйрық берді. Атыс нәтижесінде рота командирі Ж. Естаевтың денсаулығына ауыр зиян келтірді. Полиция қызметкерлерінің жауап әрекеттерімен Ф. Омаров атып өлтірілді. Қызылорда облысының ҚІЖМС үкімімен 04.07.2023: · Ғ. Піржанов ҚК 272-бабының 1-бөлігі, 24-бөлігі 3, 291-бабының 4-бөлігі 2-тармағы, 380-бабының 1-бөлігі 2-тармағы 5, 6-тармақтарымен 16 жылға бас бостандығынан айыру жазасын өтеумен сотталды; · Ф. Омаров ҚК 272-бабының 2-бөлігі, 380-1-бөлігі 2-тармағы 2, 4, 269-1-бабы 2, 2, 4-тармақтары бойынша кінәлі деп танылды және оның қайтыс болуына байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылды (ҚІЖК 35-бабының 1-бөлігі 11-тармағы). 05.01.2022 Қызылорда аумағындағы жаппай тәртіпсіздіктерге А.Әлиев, Ж. Дүкенбаев, Ж. Қойшманов, А. Күмісбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Омаров қатысты, олар кейіннен атыс жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, қайтыс болды. Қызылорда қаласының № 2 сотының үкімдерімен жоғарыда аталған адамдар жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін кінәлі деп танылды және ҚР ҚІЖК 35-бабының 11-тармағына және 4-бөліміне сәйкес қайтыс болуына байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылды. Шымкентте 6 қаңтарда сағат 03:00-де ЖПҚ, «Арлан» ЖСН, ПД ЖӘАЖ қызметкерлері, ҚР ІІМ Ұлттық ұланының 6506 ә/б және ҚР ҚМ 35748 ә/б әскери қызметшілері тәртіпсіздікке қатысушыларды әкімдік алдындағы алаңнан ығыстыра бастады. Нәтижесінде жиналғандар тарады. 03:30-04:30-да 200 адамнан тұратын топ «Метро» супермаркетінің ғимаратына кіріп, бөтеннің мүлкін ұрлау фактілері тіркелді. Бүлікшілер ғимаратты өртеуге тырысты, бірақ өрт сөндіру жүйесінің арқасында өрт болған жоқ. Олар ғимарат ішіндегі банкоматтарды бұзып, оларды жүк көліктерімен алып кетуге тырысты. Басқа наразылық білдірушілер «Nur Otan» ғимаратын, Абай және Әл-Фараби прокуратурасын және олардың жанында тұрған көліктерді өртеп жіберді. ТЖД жедел шараларымен өрт жойылды. Сағат 04:50-де 35 адамнан тұратын топ Абай және Әл-Фараби ауданының прокуратура ғимаратына шабуыл жасап, кеңсе бөлмесіне тұтандырғыш қоспасы бар бөтелкелерді лақтырды. Өрт басталды, бірақ қызметтік құжаттаманың жоғалуына жол берілмеді. Сонымен қатар, терезелер, ғимараттың ішкі және сыртқы қабырғаларының қаптамалары айтарлықтай зақымданды. Наразылық білдірушілер мемлекеттік нөмірлерсіз автокөлікпен белсенді жүрді. Олар көшелерді жауып тастады. «Газель» автокөліктерін пайдаланып, жол бойында ЖБО камералары бұзылып, істен шығарылды. Штаб позициясынан Шымкент қаласының ПД «Тигр» СПМ арнайы машиналарын пайдалана отырып, погромдарға белсенді қатысқан мемлекеттік нөмірлері жоқ бірнеше автомобильдер тартылды. «Газели» жүргізушісі Алпысбаев, «ВАЗ-21014» арнайы көлігінің жүргізушісі Қыдырбай және оның жолаушылары Шалданбай мен Жұмаділлә қамауға алынды. 50-ге жуық адам Республика даңғылындағы туннельді жабуға тырысты (қаладан Қазығұрт ауданына-Түркістан облысына шығу). ПД қызметкерлері бұл әрекеттерді су атқыштар мен «Тигр» арнайы машиналарын қолдану арқылы тоқтатты. Қаңтар айындағы оқиғалардың салдарынан Шымкент қаласында 20 адам қаза тапты, барлығы – азаматтық. Шойбеков, Аманбек, Асылбеков, Салдаров, Қазыбай, Қалықұл, Алпамыс, Орынбай, Жүсіпбаев, Қали, Оңалтаев, Амангелдиев, Тленбек, Аяз, Көбей, Шәріпбай, Жандар, Көпжанов, Еркеш, Ағатай облыс әкімдігі ғимаратына және полиция қызметкерлеріне жасалған шабуылдарды тойтару кезінде көзі жойылды. 166 адам дене жарақатын алды (азаматтық – 92, әскери – 23, полиция – 51). 2 қызметтік қару ұрланған. Президент қатаң шаралар қабылдағаннан кейін барлық бүлік шыққан аймақта тәртіп орнату басталды. Негізгі ведомстволардағы кадрлық өзгерістер заңдылық пен тәртіпті қалпына келтіру, ел Тәуелсіздігінің аумақтық тұтастығын нығайту, мемлекетті қалыпты өмірге қайтару бойынша терроризмге қарсы операцияны жүргізудегі кедергілерді жойды. Бастама біртіндеп құқықтық тәртіп күштеріне ауыса бастады. Мемлекеттік төңкеріс пен билікті күштеп басып алу сценарийі Қазақстан ішінде және одан тыс жерлерде белгілі бір күштердің мүддесі үшін сәтсіздікке ұшырайтыны белгілі болды. Басқа тарихи мысалдардағыдай, елді құлату және қақтығыстар мен азаматтық соғыс хаосына тарту модельдері нәтиже бермеді. Аймақтың тұрақсыздану қаупі жойылып, геосаяси сілкіністер бұдан былай қауіп төндірмеді. 7 қаңтар Қ.-Ж. Тоқаев Президент әкімшілігі, Қауіпсіздік кеңесі және күш құрылымдары басшылығының қатысуымен терроризмге қарсы штабтың отырысын өткізді. Мемлекет басшысы терроризмге қарсы акциялар содырлар толығымен жойылғанға дейін жалғасуы керек деп мәлімдеді. «Антитеррор операциясы басталды. Күштік құрылымдар қауырт жұмыс атқарып жатыр. Негізінен бүкіл өңірде конституциялық тәртіп қалпына келтірілді. Жергілікті органдар жағдайды бақылауда ұстап отыр. Алайда лаңкестер қару қолданып, азаматтардың жеке мүлкіне залал келтіруде. Сондықтан лаңкестікке қарсы іс-қимылдар содырларды толық жойғанша жалғаса береді», – Тоқаев. ҰҚШҰ-ның біріккен бітімгершілік контингентінің бөлімшелері тәртіп орнатуға жәрдемдесу үшін Қазақстанға келе бастады. Бұл күштер стратегиялық нысандарды күзету және қорғау функцияларын жүзеге асыру үшін шектеулі уақытқа келді. Бітімгерлер әскери операцияларға қатысқан жоқ. Қазақстанның Бас прокуратурасы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру және оған қатысу фактілері бойынша қылмыстық істер бастады, терроризм актілерін сотқа дейінгі тергеу басталды. Сұйытылған газдың алты көтерме сатушысына қатысты тергеу басталды. Олардың іс-әрекеттерінде баға келісімінің белгілері табылды. Ақтауда 7 қаңтарда сағат 11:00-де ереуілшілер митингіні тоқтатып, киіз үйлер мен шатырлардың демонтажын бастады. Әкімдік алдындағы алаңда 500-ден астам адам (бір киіз үй) қалды. Жаңаөзенде 600-ге жуық адам митингісін жалғастырды. Қарақия ауданы Құрық және Жетібай ауылдарында – 400-ге жуық. Талдықорғанда 7 қаңтарда сағат 12:00-де ЛА-155/16 (ЖҚҚ) мекемесіне шабуыл жасалды. Белгісіз бір топ әкімшілік ғимаратқа оқ жаудырды. Атыс нәтижесінде ҚАЖД қызметкері Е. Ержанов басынан өлім жарақатын алды, тағы үш қызметкер жарақат алды. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: Е.Ержанов, Алматы облысы бойынша ҚАЖД ЛА-155/16 білім беру режимі және қорғау бөлімінің корпусы бойынша жетекшісі, әділет прапорщигі. 30.08.1976 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 1999 жылдың тамызынан бастап қызмет етті. Қайтыс болғаннан кейін III дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. Алматы облысында 5-8 қаңтар аралығында 15 адам қаза тапты: азаматтық – 10, әскери – 3, полиция – 2. Ақтөбеде 7 қаңтарда сағат 04:30-дан 04:50-ге дейін облыс әкімдігінің алдындағы алаңды бүлікшілерден тазарту бойынша терроризмге қарсы арнайы операция жүргізілді. Атыс қаруы қолданылды. Әскерилендірілген күштер Ақтөбе облысы әкімдігінің ғимаратын қоршап алып, алаңда бақылау орнатты. Сағат 05:40-та МКҚБ-ның 33 қызметкері ғимаратты күзетуге қойылды. Ақтөбе облысында қаңтар оқиғасы салдарынан екі адам қаза тапты. Олардың бірі 7 қаңтарда терроризмге қарсы операция кезінде көзі жойылды (Жұбаназаровтың денесі Әбілқайыр хан даңғылындағы көпқабатты үйдің ауласынан табылды). Екінші адам ауыр жарақат алып, 2 наурызда реанимация бөлімінде алған дене жарақатынан қайтыс болды. 96 адам дене жарақатын алды: азаматтық – 48, әскери – 4, полиция – 44. Қызметтік қарудың бір данасы ұрланған. Өскеменде 7 қаңтарда сағат 15:00-де қалалық ПБ ғимаратының алдына 50-ге жуық адам жиналды – олар тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін ұсталғандардың туыстары. Түн ортасында олар тарап кетті. Семейде 7 қаңтарда сағат 12:22-де Жарма ауданы Суықбұлақ кентінің жанында 8 адам ұсталды. Түстен кейін олардың туыстары – 20 адам – қала ПБ ғимаратының алдына жиналды. Сағат 15:50-де бәрі тарап кетті. Қаңтар айындағы оқиғалардың нәтижесінде ШҚО-да үш азаматтық тұлға қаза тапты. Олардың денесі атыс жарақаттарымен облыс әкімдігі маңындағы алаңда (Алдашов, Есенжол, Қабылқанов) табылды. 226 адам дене жарақатын алды: азаматтық – 75, әскери – 19, полиция – 132. Қарсылықтың жекелеген ошақтарына қарамастан, 7 қаңтардағы оқиғалар елдің тәуелсіздік тарихындағы ең ауыр сілкіністен кейін сенімді түрде қалыпты өмірге оралатынын көрсетті. Заң мен тәртіпті қалпына келтірумен қатар, трагедияның себептерін, негізгі құрылымдардың рөлін, олардың қателіктерін, әрекеттері мен әрекетсіздігін зерттеу басталды. 8 қаңтар Мемлекетке опасыздық жасады деген күдік бойынша Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы К.Мәсімов ұсталғаны белгілі болды. Ресми түрде: сот талқылауы аясында ҰҚК төрағасы К. Мәсімовті мемлекеттік төңкерісті жүзеге асыру әрекетінде айқындаушы рөлі дәлелденді. Оның орынбасарлары қастандыққа қатысты. Мәсімов пен оның орынбасарларына қатысты 24.04.2023 Астана қ. қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған сотының айыптау үкімі жарияланды: К. Мәсімов ҚК-нің 362-бабы, 4-бөлігі 3-тармағы (билікті асыра пайдалану), 179-бабы 3 (билікті күштеп басып алуға бағытталған іс-әрекеттер), 175-бөлігі (мемлекетке опасыздық) бойынша 18 жылға бас бостандығынан айырылды; А. Садықұлов ҚК-нің 362-бабы, 4-бөлігі 3-тармағы (билікті асыра пайдалану), 179-бабы, 3-бөлігі (билікті күштеп басып алуға бағытталған әрекеттер), 175-бабы, 1-бөлігі (мемлекетке опасыздық) бойынша 16 жылға бас бостандығынан айырылды; Д. Ерғожин ҚК-нің 362-бабы 4-бөлігі 3-тармағы (билікті асыра пайдалану), 179-бабы 3-бөлігі (билікті күштеп басып алуға бағытталған іс-әрекеттер) бойынша 15 жылға бас бостандығынан айырылды; М. Осипов ҚК-нің 362-бабы 3-бөлігі (билікті асыра пайдалану) бойынша орташа қауіпсіздік ҚАЖ-да 3 жылға бас бостандығынан айырылды; М. Акипов ҚК-нің 362-бабы 1-бөлігі (билікті асыра пайдалану) бойынша 1 жылға 6 айға бас бостандығын шектеу жазасына сотталды; Қ. Бекмұрат ҚК-нің 362-бабы 1-бөлігі (билікті асыра пайдалану) бойынша 1 жылға 6 айға бас бостандығын шектеу бойынша сотталды. 2023 жылдың қараша айында Қ.Мәсімовке қатысты жаңа қылмыстық істер басталғаны белгілі болды. ҚР ҰҚК хабарлағандай, оған қатысты ҚК-нің 218-бабында (Қылмыстық жолмен алынған ақшаны және өзге де мүлікті заңдастыру, жылыстату) және 366-бабында (аса ірі мөлшерде пара алу) көзделген қылмыстық құқық бұзушылық белгілері бойынша сотқа дейінгі тергеу жалғасуда. ҚАК-тің 92-бабының 3-бөлігіне сәйкес, сотталған Мәсімов прокуратураның санкциясымен қылмыстық іс аясында бірқатар тергеу әрекеттерін жүргізу үшін Астана ҰҚК тергеу изоляторына қамалды. Республикадағы жағдай біртіндеп тұрақтана бастады. «ҚТЖ» АҚ ұлттық тасымалдаушысы бүкіл ел бойынша жолаушылар және жүк пойыздарының қозғалысы толығымен қалпына келтірілгенін хабарлады. Сағат 12:00-де Маңғыстау облысы әкімдігінің алдында наразылық білдірушілер шатырлар мен киіз үйлерді демонтаждап, жолды босатты, қозғалыс қалпына келтірілді. Алаңда шамамен 20-30 адам қалды. Сағат 12:30-да Ақтаудағы жағдай толығымен тұрақталды. Жаңаөзеннің 200-ге жуық тұрғыны митингіні жалғастырды. Орталық жолдағы көлік қозғалысы әлі де жабық болды. 12:30-да жергілікті атқарушы билік өкілдері түсіндіру жұмыстарын жүргізді, нәтижесінде адамдар тарап кетуге шешім қабылдады. Жағдай тұрақталды. Облыстың қалған аудандарында жағдай тұрақты. Ақтау әуежайы өз жұмысын қайта бастады. 9 қаңтар Ішкі істер министрінің міндетін атқарушы Е. Тұрғымбаев бүлік кезінде қылмыскерлер полиция және әскери киім кигенін айтып берді. Жалпы, оның айтуынша, ел бойынша тәртіпсіздіктер барысында 400-ден астам автокөлік, оның ішінде 346 ішкі істер органдары тиесілі көліктер бүлінген және жойылған. Тонаушылар 100-ден астам ірі сауда нысандары мен банктерді тонады. Алдын ала залал 87 млрд теңгеден асады. Сондай-ақ Тұрғымбаев 6 және 7 қаңтарда Тараз мен Талдықорғанда аса қауіпті қылмыскерлер ұсталатын тергеу изоляторларына қарулы шабуыл жасалғанын, басып алуға бірнеше рет әрекет жасалғанын мәлімдеді. Алайда «полицейлер барлық шабуылды тойтарып тастады». Бұл ретте «барлық жерде наразылық білдірушілер кәсіби дайындықтан өткені» белгілі болды. Олардың іс-әрекеттерінде тәртіп пен ұйымшылдық байқалды. Болу орындарында және шабуыл алдында бейнебақылау камералары істен шығарылды, жүріс бөліктері баррикадаланды, периметрі бойынша бақылаушылар қойылды. Әрекеттерді үйлестіру үшін олар радиостанцияларды пайдаланды. Қазақстанның құқық қорғау органдары тәртіпсіздіктерге қатысқан 5,9 мыңнан астам адамды ұстады. 125 қылмыстық іс қозғалды. ҚР ҰҚК Алматы қаласының аумағында екі экстремистік ұяшық бейтараптандырылды, олардың мүшелері 4-8 қаңтар аралығында мегаполистегі жаппай тәртіпсіздіктерге белсенді қатысты. Олардың тұратын жерлерін тінту кезінде атыс қаруы, травматикалық және жарық-шу гранаталары, патрондар, діни әдебиеттер және өзге де заттай дәлелдемелер табылды және тәркіленді. Алматы қалалық терроризмге қарсы күрес оперштабының ресми өкілі С. Әзірбек полиция департаментінің ғимаратына шабуыл нақты жоспарланғанын айтты. Ұсталғандардан 18 атыс қаруы мен 314 оқ-дәрі тәркіленді. Терроризмге қарсы операция басталғаннан бері террористік акциялардың, жаппай тәртіпсіздіктердің, тонаудың және басқа да қылмыстардың 852 қатысушысын ұстай алды. Бандиттік топтардан бірнеше нысандарды тазартуға болады. Олардың ішінде: Президенттің Резиденциясы, әкімдік, Республика алаңы, «Думан» ықшамауданы, «Car City» сауда орталығына іргелес тұрғын алабы, сондай-ақ Әуезов және Наурызбай аудандары. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: қаңтар оқиғасы барысында 238 адам қаза тапты. Оның ішінде 219 – азаматтық тұлға, 19 – күш органдарының қызметкерлері. Азаматтық тұлғалардың қаза болуы Алматы (151) және Шымкент (20), сондай-ақ Қызылорда (26), Жамбыл (17), Алматы (16), ШҚО (5), Ақтөбе (2) және Атырау (1) облыстарында тіркелді. Қабылданған шаралар арқылы барлық 238 азаматтық адамның қайтыс болу мән-жайлары анықталды, оның ішінде: · 66 жаппай тәртіпсіздікке күдікті деп танылды; · 143-і төтенше жағдай режимдерін және терроризмге қарсы операцияны бұзушылар деп танылды (оның ішінде 22 адам кездейсоқ оққа немесе ЖКО-ға ұшырады); · 4-еуі басқа қылмыстар жасау кезінде қаза тапты (1 тонау кезінде фирманың күзетшісі өлтірді, 1 бензин ұрлау кезінде күйік шалды және 2 билік өкілдеріне бағынбау салдарынан қаза тапты); · Азаптау салдарынан 6 адам қаза тапты; · Күш ведомстволарының 19 қызметкері. Алматы комендатурасы қаланы тазарту бойынша жедел қорытынды жариялады. Ақпарат орталығының мәліметінше, мынаучаскелер тазартылды: Саин – Райымбек – Карьерная – Жандосов көшесінің шаршысы, Абай – Достық – әл-Фараби – Желтоқсан көшесінің шаршысы. Әуезов, Алатау және Медеу аудандарын тазарту бойынша операция жалғасуда. Террористік актілерге, тонауға және басқа да қылмыстарға барлығы 508 қатысушы ұсталды. 22 атыс қаруы мен 1412 оқ-дәрі тәркіленді. Тосқауыл бекеттерінде 56 адам, тоғыз көлік ұсталды. «102» пультіне 1021 хабарлама, комендатураның колл-орталығына ― жедел ден қоюды талап ететін 525 сигнал келіп түсті. Барлық хабарлама өңделді. Түнгі сағат үш шамасында Талдықорған қаласында Абай мен Төлебаев көшелерінің қиылысында көлікпен жүріп келе жатқан белгісіз адамдар Талдықорған қаласы ПБ-ға қарай оқ атқаны туралы хабар келіп түсті. Осы уақытта полиция лейтенанты Д. Барғанаев ПБ ғимаратын күзету қызметін атқарды. Атыс нәтижесінде ол мойын аймағына оқтан жарақат алып, қаза бодлы. ҚР ІІМ ақпараты бойынша: Д. Барғанаев, Алматы облысы ПД ЖӘАЖ инспекторы, полиция лейтенанты. 29.08.1990 жылы Алматы облысы Алакөл ауданы Үшарал қаласында дүниеге келген. Ішкі істер органдарында 2011 жылдың тамыз айынан бастап қызмет етті. Әйелі мен 2 кәмелкетке толмаған баласы қалды. Қайтыс болғаннан кейін II дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған. 10 қаңтар Ұлттық ұланның Бас қолбасшысы тәртіпсіздіктер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне жасалған шабуылдар кезінде зардап шеккен жауынгерлердің санын айтты. Құқық тәртібін қамтамасыз ету барысында Алматы, Шымкент қалаларында және бірқатар облыс орталықтарында бұзақылық топтармен қарсыласу нәтижесінде жараланған Ұлттық ұлан жауынгерлерінің саны 394 адамға жетті. Жаппай тәртіпсіздіктер барысында Ұлттық ұланның 90-нан астам әскери техникасы зақымданды. ҚР мемлекеттік хатшысы Е. Карин «Хабар 24» мемлекеттік арнасына берген сұхбатында Қазақстанда радикалды және террористік топтарды пайдалану арқылы жағдайды тұрақсыздандырудың мүлде басқа сценарийі сыналғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, әртүрлі өңірде бір алгоритм қолданылды, мемлекеттік мекемелер мен құқық қорғау органдарының ғимараттарын басып алу бойынша ұқсас міндеттер көзделді, қаруды басып алу бойынша акциялар, коммуникация құралдарына бағытталған соққылар, жолдарды жабу, инфрақұрылымдық объектілерді бұғаттау жүргізілді. Тәртіпсіздік күндері Алматыда жедел медициналық жәрдем станциясының қызметкерлеріне 12 шабуыл жасалғаны, ЖМКҚ-ның 5 қызметкері (екі жүргізуші және үш фельдшер) жарақат алғаны белгілі болды. 32 жедел жәрдем көлігі бүлінген (фаралар, әйнектер, корпус және т.б. сынған), төртеуі жарамсыз күйге келтірілген, үш көлік ұсталып, қайтарылған. ШҚО ПД мәліметінше, тәртіпсіздіктер мен қылмыскерлердің радикалды әрекеттері барысында 69 полиция қызметкері мен Ұлттық ұланның әскери қызметшілері жарақат алды. 11 полиция көлігі жойылды, тағы 10-ы зақымданды. 5-9 қаңтар аралығындағы тәртіпсіздіктер барысында 1000-нан астам адам ұсталды, 66 адам қамауға алынды. Қылмыстық істер қозғалды. ҰҚК Қазақстандағы жағдай тұрақтандырылғанын және бақылауда екенін мәлімдеді. Терроризмге қарсы күрес жөніндегі республикалық және өңірлік жедел штабтар позициясынан террористік қатерлер ошақтары бейтараптандырылды. Алматы, Қызылорда, Талдықорған және Тараз қалаларында бұрын басып алынған барлық әкімшілік ғимараттар босатылды. Аса маңызды стратегиялық объектілер мен қару-жарақ, оқ-дәрілер сақталатын орындардың қауіпсіздігі қамтамасыз етілді. Содырлар мен жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылардың ықтимал баспана орындарын тазарту жұмыстары жүргізілді. Қылмыстық әрекеттің іздерін тіркеу және жинау жүзеге асырылады. Білім министрлігі жатақханаларда қалған студенттер азық-түлік пен қажетті тауарлармен қамтамасыз етілетінін айтты. Сол күндері мегаполистердің жатақханаларында тұратын студенттердің көпшілігі шетелдіктер мен шалғай аймақтардың тұрғындары болды. Осы күндері ЖОО басшылығы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін кешенді шараларды іске асырды. Сенім телефондары жұмыс істеді. ҚР ҰҚК баспасөз қызметі Нұр-Сұлтанда ҰҚК полковнигі өз тұрып жатқан үйінің ауласында А. Ибраевтың денесі табылғанын хабарлады. ІІМ Жамбыл облысы полиция департаментінің бастығы Ж.Сүлейменов қайтыс болғанын хабарлады. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: Жамбыл облысы ПД экс-бастығы Сүлейменовтің 02.11.2022 әрекеттері 362-баптың 4-бөлігі (өкілеттігін асыра пайдалану) бойынша сараланған және 04.11.2022 қылмыстық қудалау жұбайының келісімімен адамның қайтыс болуына байланысты тоқтатылған. Осы іс-қимыл шеңберінде Жамбыл облысы ПД 5 қызметкері (тыл бойынша ПД бастығының бұрынғы орынбасары Ф. Шанқаров, тылмен қамтамасыз ету басқармасының бастығы Н. Киімбеков, қару-жарақ бөлімінің бастығы С. Оразов, завскладом М. Төребеков, Тараз қ. ПБ бастығы А. Заурбеков) 370-бап, 4-бап, 1-бап, 362-бап, 4-бап бойынша біліктілікке ие. 07.09.2023 Тараз қаласының № 2 сотының үкімімен Шанқаров, Заурбеков, Қымбеков ҚК 370-бабы бойынша кінәлі деп танылып, 4 жылға бас бостандығынан айырылды, Оразов рақымшылық актісін қолдануға байланысты жазадан босатылды, Төребеков ақталды. Түркістан облысы ПД жеке құрамы күшейтілген режимде қызмет атқарады. Полиция департаментінің бастығы Қ.Далбеков комендант болып тағайындалды. Түркістан облысының кіреберістері мен шығу жолдарында жолаушылардың автокөліктері мен құжаттары тексерілетін бірнеше блокбекеттер орнатылды. 4-5 қаңтардағы митингілер кезінде наразылық білдірушілер жағдайды пайдаланып, Жетісай, Сарыағаш, Арыс аудандарындағы, Кентау және Түркістан қалаларындағы жағдайды тұрақсыздандыруға тырысты. Төтенше жағдай енгізілген кезде полиция бөлімдеріне түрлі құқық бұзушылықтар үшін 900-ден астам адам жеткізілді, оның 329-ы ТЖ режимін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Осы күндері Алматы мен Шымкентте жаппай тәртіпсіздіктерге байланысты 12 қылмыс тіркелді. 11 күдікті ұсталды. Олардан қару-жарақ пен тоналған мүлік тәркіленді. 10 қаңтарда Алматы мен Алматы облысында ҰҚК, ІІМ, Қорғаныс министрлігі мен Ұлттық ұланның арнайы бөлімшелерінің жиынтық күштерімен 675 күдікті ұсталды. ҰҚК хабарлағандай, автомобильдер мен үй-жайларды жеке тінту, тексеру барысында барлық жерде қару-жарақ, оқ-дәрілер, құқық қорғау органдары қызметкерлерінің жалған құжаттары, демонстранттар полициядан басып алған өлімге әкелмейтін әсер ету құралдары (жарық-шу гранаталары, каска, қалқандар, оқ-дәрілер) және үлкен көлемде тоналған мүлік анықталады. Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасында жаппай тәртіпсіздіктер кезінде қаланың медициналық мекемелері күшейтілген режимде жұмыс істегені айтылды. 100-ден астам адам көмек сұрады. Олардың жартысы әскери және құқық қорғау органдарының қызметкерлері. Қазіргі уақытта көптеген тәртіп сақшылары босатылып, өз қалауы бойынша дереу қызметке оралуға шешім қабылдады. 11 қаңтар Алматы комендатурасының мәліметінше, тәртіпсіздікке қатысушылар тобынан қорғаушылар Әуезов, Алатау және Медеу аудандарының, «Өжет» ш/а учаскелері, сондай-ақ Алматы әуежайына іргелес тұрғын алабы тазартылды. Террористік актілерге, тонауға және басқа да қылмыстарға барлығы 1237 қатысушы ұсталды. 31 атыс қаруы мен 1428 оқ-дәрі тәркіленді. Жол тосқауылдарында 38 адам ұсталды. Қазақстанда барлығы 9900 адам ұсталды. 11 қаңтарға бүкіл ел бойынша тәртіпсіздіктерден келтірілген залал сомасы шамамен есептеулер бойынша 95,3 млрд теңгеден асты. Колл-орталыққа кәсіпкерлерден барлығы 3507 қоңырау түсті, оның ішінде тонау мәселелері бойынша – 1669, форс-мажор туралы куәлік – 138, блок-бекеттерден өту – екі, зардап шеккен кәсіпкерлерді қолдау қоры – 11, сондай-ақ жеке тұлғалардан 1671 қоңырау түсті. Еліміздің тоғыз өңірінде 1709 нысанда орналасқан 1528 бизнес субъектісі анықталды, оның ішінде Алматыда – 1578 нысанда орналасқан 1408 субъект. Зардап шеккен бизнес субъектілерінің салалары: сауда – 1448; қоғамдық тамақтану – 32; қаржы секторы – 37; логистика – тоғыз; БАҚ – екі. Шекара қызметінің аумақтық бөлімшелері терроризмге қарсы операцияның басталуымен өз бетінше де, құқық қорғау органдарымен бірлескен топтардың құрамында да қоғамға қарсы акцияларға қатысуға күдік бойынша 366 адамды ұстады, олардың алтауы қарсылық көрсету кезінде жарақат алды. Ұстау кезінде: 30 бірлік қару (тегіс ұңғылы – 22, карабин – 3, тапанша – 3), 245 дана оқ-дәрі, екі бірлік суық қару, сегіз радиостанция, төрт оқ-дәрілер тәркіленді. Ұсталғандардан 200-ден астам ұялы телефон, планшеттер, ноутбуктер, халық тұтынатын тауарлар және көп ақша тәркіленді. Сондай-ақ, ұсталғандар жүрген 29 автокөлік, діни әдебиеттер мен митингілерді заңсыз ұйымдастыру тәртібі бойынша көмекші құралдар тәркіленді. Алматыдағы тәртіпсіздіктер кезінде ауданаралық соттың судьясы М. Абраев қайтыс болып, ҚазҰУ ректоры Ж. Түймебаевтың ұлы қаза тапқаны белгілі болды. Анықтама: 04.07.2023 Алматы гарнизонының әскери соты ҚазҰУ ректоры Ж.Түймебаевтың ұлы Е.Қансейітті өлтірді деп айыпталған әскери қызметші М. Серікболды 6,5 жылға соттады. Іс материалдары бойынша, Қансейіт 06.01.2022 күні кешке қайтыс болды. Оның көлігіне Сәтбаев – Назарбаев көшелері қиылысында оқ атылды. Әскери соттың баспасөз қызметі ұсынған ақпаратқа сәйкес, сотталушы Алматыдағы жаппай тәртіпсіздіктер кезінде қиылыста тұрған Lexus 570 машинасын бірнеше рет атып, сол арқылы билік өкілеттігінен асыра пайдаланған. Алматыда қоғамдық көлік бағыттары іске қосылды. Алматының жедел жәрдем қызметі штаттық жұмыс режиміне көшті. Алматыдағы бірқатар сауда-ойын-сауық орталықтары өз жұмысын бастады. 13 қаңтарда Forum Almaty, 19 қаңтарда Esentai Mall ашылды. Жамбыл облысында жаппай тәртіпсіздіктерге қатысы бар деген күдікпен 288 адам ұсталды, оның 13-і уақытша ұстау изоляторына қамалды. ҰҚК бүлік кезінде қылмыскерлер «Көктөбе» телемұнарасын басып алуға тырысқанын, онымен сөз сөйлеуді ұйымдастыруға, өз талаптарын қоюға ниетті, алайда шекарашылар шабуылды тойтарыс бергенін хабарлады. Олар сондай-ақ «Медеу» селден қорғау бөгетінің периметрін бақылауға алды. ҰҚШҰ бітімгерлері Қазақстандағы тағы бес нысанды күзетуге кірісті. 12 қаңтар Қазақстандағы тәртіпсіздіктерден келтірілген залалдың жалпы сомасы шамамен есептеулер бойынша 103,7 млрд теңгені құрады, оның ішінде Алматыда – 102,2 млрд теңге. Әкімдіктердің жедел деректері бойынша ел бойынша сегіз өңірде 53 мемлекеттік объект және 151 ШОБ объектісі бүлінген. Ақпаратты әкімдіктер күн сайын жаңартып отырады. Алматы әкімдігінде тәртіпсіздіктер кезінде қанша жанармай құю бекеті зардап шеккені айтылды. Зардап шеккен нысандардың екеуі (РП – Алатау ауданы, Рысқұлов ауданы – Школьная, PetrolAsia – Әуезов ауданы, Райымбек – Саин) толығымен өртеніп, 15-і қатты бүлініп, 57-сі ішінара зардап шекті. Қ.-Ж. Тоқаев Алматыда жедел штаб отырысын өткізді. Әкім Б.Сағынтаевтың айтуынша, Алматының жылумен, электрмен, сумен және газбен жабдықтаудың барлық нысаны штаттық режимде жұмыс істейді. Сауда, қоғамдық тамақтану объектілері, базарлар, жанармай құю станциялары және өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмысын жалғастыруда, қоғамдық көлік іске қосылды. Мемлекет басшысы Алматыға еліміздің ірі қаласына жасалған террористік шабуыл салдарының ауқымын жеке бағалау үшін келгенін атап өтті. Қостанай облысында жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушылардың бірі дәлелдемелерді жоюға тырысты. Бірақ тінту барысында оның пәтерінен компьютерлік техника, ұялы телефондар, SIM және флэш-карталар тәркіленді. Сондай-ақ, оның авторлығын әкімшілікте және жалған хат-хабарларды құруда дәлелдейтін арнайы қосымша табылды, онда полиция қызметкерлері наразылық білдірушілердің жағына өтіп, күш қолданбауға ниет білдірді. Топ Әкімшісі азаматтарды митингке шығуға және полиция қызметкерлерінен қорықпауға шақырды, өйткені олардың бір бөлігі наразылық білдірушілер жағына өтіп үлгерді. Өзінің ұсталуын болжай отырып, мессенджердегі әкімшілеу құқығын одан әрі жұмыс істеу үшін Украинадағы сыбайласына, Қостанай қаласының бұрынғы тұрғынына тапсырды. Жедел және арнайы іс-шараларды өткізу барысында 6 қаңтарда Алматы полиция департаментінің әкімшілік ғимараттарына шабуыл жасады деген күдіктілер ұсталды. Қала ПД бастығының орынбасары Р. Әбдірахманов бейнекамералардан алынған мәліметтер мен ұсталғандардың айғақтарына сүйене отырып, шабуылдың нақты жоспарланғанын және ұйымдастырылғанын, ал оның жақсы дайындалған, қарулы жауынгерлері әскери құрал-жабдықтармен жүзеге асырылғанын атап өтті. ШҚО коменданты С. Жүнісбеков Өскемендегі тәртіпсіздіктер кезінде үш адам қаза тауып, облыстың екі қаласында 100 адам жарақат алғанын хабарлады. Тағы 111 полиция қызметкерлері мен әскери қызметкерлер жарақат алды. 13 қаңтар Қазақстанның 14 өңірінде – Нұр-Сұлтан және Шымкент аумақтарында, сондай-ақ Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Қарағанды, Қызылорда, Қостанай, Маңғыстау, Павлодар және Түркістан облыстарында, ШҚО, БҚО және СҚО аумақтарында террористік қауіптіліктің «қызыл» деңгейі жойылды. Бұл ретте Алматыда, Алматы және Жамбыл облыстарында жаппай тәртіпсіздіктер кезеңінде террористер мен өзге де қылмыстық әрекеттерге қатысы бар адамдарды анықтау және ұстау жөніндегі шаралар іске асырылуда. Аталған өңірлерде терроризмге қарсы операция жалғасуда, террористік қауіптің сыни «қызыл» деңгейі сақталуда. Алматы комендатурасының ақпарат орталығы Бостандық және Түрксіб аудандарының тұрғын алабы тазартылғанын хабарлады. Барлығы 1925 заңсыз акция, тонау және басқа да қылмыстарға қатысушылар ұсталды. 38 қару мен 1486 оқ-дәрі тәркіленді. ҚР ҰҚК Талдықорған ПД-ға тәртіпсіздіктер мен шабуылға қатысы бар деген күдікпен 8 адам және Алматыдағы тәртіпсіздіктер мен тонауға қатысы бар 8 адам (оның ішінде Орталық Азия өңірінің 4 азаматы) ұсталғанын айтты. Ұрланған қару Кейінгі мәліметтер бойынша (2023 жылдың желтоқсан айының басында), 2022 жылдың қаңтарындағы жаппай тәртіпсіздіктер кезінде 2960 қару ұрланған, оның ішінде: Табельдік – 1288 дана · ІІО – 1206: 263 автомат, 569 тапанша, 7 пулемет, 234 травматикалық қару, 12 гранатомет, 1 пулемет, 16 мылтық, 94 арнайы мылтық, 10 сигналдық қару; · ҰҚК – 5 травматикалық тапанша; · МКҚ – 45: 1 пулемет тапаншасы, 12 автомат, 20 тапанша, 11 оқпан астындағы гранатомет, 1 РПГ; · БП – 2 тапаншасы; · Ұлттық ұлан – 30: 23 арнайы. мылтық, 2 оқпанды гранатомет, 4 автомат, 1 тапанша; · Алматы, Жамбыл облыстарының ПД ғимараттарынан және Алматы қаласының қару-жарақ дүкендерінен ұрланған азаматтық қару – 1672. Жедел-іздестіру іс-шаралары барысында 5760 түрлі қару табылды және тәркіленді: 2 пулемет, 17 пулемет, 11 гранатомет, 247 автомат, 1089 тапанша, 3 оқпанды гранатомет, 162 карабин, 229 мылтық қаруы, 3230 тегіс ұңғылы мылтық, 223 мылтық, 52 револьвер, 293 дана травматикалық және 202 қарудың басқа түрлерінің бірлігі), сондай-ақ әртүрлі калибрлі 722 граната мен 89 936 оқ-дәрі. Табылған және тәркіленген қарудан 1097 дана – қаңтар оқиғалары барысында ұрланған қарудан: · 571 дана МКҚ табельдік қаруы: 164 автомат, 242 тапанша, 6 пулемет, 97 бірлік травматикалық қару, 7 гранатомет, 1 пулемет, 10 мылтық, 41 арнайы мылтық, 3 сигналдық қару; · 10 дана Ұлттық ұланның табельдік қаруы: 6 арнайы мылтық, 1 оқпанды гранатомет, 3 автомат; · 10 дана МҚҚ табельдік қаруы: 5 тапанша, 1 пулемет-тапанша, 2 оқпанды гранатомет, 2 автомат; · 506 дана азаматтық қару: 290 тегіс ұңғылы, 194 шолақ мылтық және 22 басқа. Бұдан басқа, шығу тегі анықталмаған 4663 дана қару тәркіленді: 1 пулемет, 10 пулемет, 4 гранатомет, 77 автомат, 747 тапанша, 162 карабин, 35 мылтық, 2891 тегіс ұңғылы мылтық, 213 мылтық, 52 револьвер, 293 ұңғысыз және 177 өзге де қару түрі. Оның 3495-і атыс қаруы: 1 пулемет, 9 пулемет, 4 гранатомет, 68 автомат, 129 тапанша, 162 карабин, 35 мылтық, 2862 тегіс ұңғылы мылтық, 170 мылтық, 10 револьвер және 45 басқа. Тағы 1167 данасы – өлімге әкелмейтін әрекет ететін қару: травматикалық – 394, газ – 378, пневматикалық – 252, оқу – 8, сигнал – 3 және өзге де қару – 132. Барлығы 478 қару-жарақ схроны табылды. Анықталмаған қару: Түрі Тәркіленгені Олардың ішінде: Атыс қаруы Өлімге әкелмейтін Пулемет 1 1 Тапанша-пулемет 10 9 1 MINI UZI пневматикалық тапанша-пулеметі кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Оқу – 8; Пневматикалық – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматикалық – 100; Пневматикалық – 176; Газовых – 342) Тегіс ұңғылы қару 2891 2862 29 (Травматикалық – 1; Пневматикалық – 26; Газды – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Шолақ 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматикалық – 5; Газды – 34; Сигналдық – 3) Ұңғысыз 293 293 Басқасы 177 45 132 ЖАЛПЫ 4663 3495 1167 1863 қару табылмады, олардың ішінде: · 635 дана табельдік атыс қаруы: 99 автомат, 327 тапанша, 6 мылтық, 5 гранатомет, 1 пулемет-тапанша, 53 арнайы мылтық, 137 травматикалық, 7 сигналдық; · ҰҚК – 5 травматикалық тапанша; · МКҚ – 35: 10 автомат, 15 тапанша, 9 оқпанды гранатомет, 1 РПГ; · БП – 2 тапаншасы; · ҰҰ – 20: 17 арнайы мылтық, 1 оқпанды гранатомет, 1 автомат, 1 тапанша; · 1166 дана азаматтық қару: 444 мылтық, 633 тегіс ұңғылы және 89 басқа. 2023 жылдың басынан бастап 1585 дана түрлі қару (11 пулемет, 1 гранатомет, 58 автомат, 301 тапанша, 74 карабин, 49 мылтық қаруы, 826 тегіс ұңғылы мылтық, 29 мылтық, 7 револьвер, 102 дана ұңғысыз-травматикалық және 127 дана өзге де қару), сондай-ақ 201 граната табылды және тәркіленді және әртүрлі калибрлі 34 769 оқ-дәрі. Оның ішінде 136 дана қару – қаңтар оқиғасы барысында ұрланған қарудан: · 50 дана ІІО табельдік қаруы: 11 автомат, 25 тапанша, 1 пулемет-тапанша, 5 бірлік травматикалық қару, 1 мылтық, 7 арнайы мылтық; · 84 дана азаматтық қару: 55 тегіс ұңғылы, 25 мылтық және 4 басқа. Құқықтық әрекет Қаңтар оқиғаларының бірінші күнінен бастап мемлекеттік төңкеріс әрекетінің негізгі факторларының әрекеттеріне, жаппай тәртіпсіздіктердің орындаушылары мен қатардағы қатысушыларына құқықтық баға беру маңызды болды. ҚР БП деректері бойынша, 5-6 қаңтарда Қазақстан ақпараттық-психологиялық әсер ету технологияларын пайдалана отырып, гибридті шабуылға тап болды. Кенеттен әсер ету және бастаманы қолға алу үшін жаппай жалған ақпарат ағыны тіркелді. Дезинформация хаос тудыру мақсатында жағдайды ушықтандыру тәсілі ретінде қолданылды; құқық қорғау органдарының қызметкерлерін ерік-жігерін сөндіру, бұл олардың әрекеттерінің сәйкессіздігін тудырады; тәртіпсіздіктерді ұйымдастырушыларға тиімді шешімдер қабылдау үшін мемлекеттік органдарға ықпал ету; халықты қорқыту. Ақпараттық-психологиялық әсер ету технологияларын қолдана отырып, әскери қызметшілердің кесілген бастары, мәйіттерді ұрлау үшін мәйітханаларға жасалған шабуылдар, ауруханаларға жасалған шабуылдар, зорлау, әуежайды Қарулы басып алу, бірдей киімдегі көптеген содырлар және т.б. туралы жалған ақпарат таратылды. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ведомствоаралық жедел-тергеу тобы аумақтық құқық қорғау, арнайы органдардың әкімшілік ғимараттарын тастап кету және билікті асыра пайдалану фактілері бойынша бірқатар қылмыстық істі тергеді. Аяқталған және сотқа жіберілген 09.09.2022 қорғаныс экс-министрі Бектановқа қатысты іс (ҚК 451-бабы – билікті асыра пайдалану). 24.02.2023 ол 12 жылға бас бостандығынан айырылды. 09.11.2022 жылы Алматы облысы ҰҚКД бұрынғы бастығы Құрманалиевке қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 06.04.2023 Талдықорған қалалық сотының үкімімен ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды. 08.12.2022 жылы Қызылорда облысы ҰҚКД бұрынғы бастығы Рахимовқа қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 17.04.2023 Қызылорда қаласының № 2 сотының үкімімен ол 7 жылға бас бостандығынан айырылды. 19.12.2022 жылы Алматы қаласы ҰҚКД бұрынғы бастығы Мәжіловке қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 25.04.2023 Алмалы аудандық сотының үкімімен ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды. 07.11.2022 жылы Алматы қаласы әуежайының ЖПД экс-бастығы Талиповқа қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 362-бабы – өкілеттіктерді асыра пайдалану). 24.04.2023 Түрксіб аудандық сотының үкімімен ол 6 жылға бас бостандығынан айырылды. 19.12.2022 жылы Алматы облысы ПД бұрынғы бастығы Құдебаевқа қатысты іс аяқталды және сотқа жолданды (ҚК 146, 362-баптары – азаптау және өкілеттігін асыра пайдалану). 28.04.2023 Талдықорған қалалық сотының үкімімен ол 10 жылға бас бостандығынан айырылды. ҚР Жоғарғы сотының ақпараты бойынша: 14.12.2023 жылғы жағдай бойынша қаңтар оқиғалары бойынша республика соттарына 1538 адамға қатысты 657 қылмыстық іс түсті, оның ішінде 2022 жылы – 1383 адамға қатысты 613 іс. Істердің ең көп саны Алматы және Шымкент қалаларының, сондай-ақ Алматы, Жамбыл, Қызылорда облыстарының және ШҚО соттарына түсті. Істердің ең көп саны ҚК-нің 188-бабы бойынша (ұрлық) - 306 немесе 46,6% және ҚК-нің 272-бабы (жаппай тәртіпсіздіктер) бойынша – 157 іс немесе 23,9%. 3. Қоғам реакциясы Халықаралық контекст Қаңтар айындағы оқиғалар мен ақпараттық вакуумдағы тәртіпсіздіктердің таралу жылдамдығы Қаңтардың алғашқы күндерінің жаңалықтар күн тәртібіне әсер етті. Жағдай бақылауға алынып, президент Тоқаев белгілі бір саяси шешімдер қабылдағаннан кейін халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілігінің риторикасы да өзгерді. Әлемдік қоғамдастық жағдайды толығымен, ақпараттық блокадасыз, бұрмаланбаған күйі көрді, бұл шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының риторикасын айтарлықтай өзгертті. 2022 жылғы 6 қаңтарда ҰҚШҰ-ның бітімгершілік күштері Қазақстанға келетіні белгілі болған кезде батыс БАҚ-тары тарапынан жедел реакция болды. Осы уақытқа дейін Назарбаев ресми түрде Ұлт көшбасшысы деп танылды және биліктің транзитіне қарамастан мемлекеттің көлеңкелі басшысы болып саналды. Бірақ бұл өзгеретін сияқты, деп атап өтті New York Times авторлары. Олар ҰҚК басшысының бірінші орынбасары С. Әбіш - Назарбаевтың жиені қызметінен босатылғанын, ал өзі Қауіпсіздік кеңесінің басшысы қызметінен айырылғанын атап өтті. New York Times бұл Украина мен Беларусьтен кейінгі Ресеймен одақтас елдегі авторитаризмге қарсы үшінші көтеріліс екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Қазақстандағы оқиғалар АҚШ үшін де маңызды, деп жазды NYT, өйткені бұл америкалық энергетикалық мүдделер үшін маңызды ел. Exxon Mobil және Chevron компаниялары Қазақстанның батысындағы кен орындарына ондаған миллиард доллар инвестициялады – наразылықтар басталған жерде. Қазақстан Үкіметі Мәскеумен тығыз қарым-қатынаста бола отырып, Вашингтонмен дәл осындай тығыз қарым-қатынасты дамытып, америкалық инвестициялардың Ресей ықпалына қарсы екенін көре отырып, бұл қарым-қатынасты маңызды деп санады. 6 қаңтарда «Азаттық радиосы» трансляция стенограммасын жариялады, онда Қазақстандағы оқиғаларды саясаттанушы А.Дубнов, «Новая газета» тілшісі В. Половинко және саясаттанушы С. Марков талқылады. А. Дубнов: «Бүгін мен Әблязов мырзаның кейінгі екі тәулікте бірнеше рет сөз сөйлеуін тыңдадым, мен одан саяси бағдарламасының таныстырылымын ести алмадым, тек біреуінен басқа: біз оларды алып тастап, олардың орнына келуіміз керек. Ол үшін біз билік кеңістігін бейнелі түрде толтыруымыз керек, ал физикалық тұрғыдан айтқанда әкімдіктерді, қауіпсіздік құрылымдарын және т.б. толтыруымыз керек. Содан кейін бізде министрлер кабинетін тағайындайтын халық бірлігі үкіметі болады. Мұның бәрі оның саяси бағдарламасында. Ол эмиграцияда болған кезде көшеге шығарған адамдар қоғамдық белсенділіктен басқа ештеңе көрсетпеді. Әблязов шынымен де Қазақстанда болып жатқан оқиғаларға қатысы бар, бірақ мен оны шешуші және үстем деп атамаймын. Менің ойымша, оның уақыты кеше таңертең аяқталды». С. Марков: «Ресей Қазақстандағы процеске араласуға тұрарлық екеніне сенімдімін. Егер біз араласпаған болсақ, онда қауіпсіздік күштері шашырап кетуі мүмкін, мұндай стихиялық бүлік жеңіске жетуі мүмкін, содан кейін түсініксіз жағдайда мүлдем түсініксіз кейіпкерлер аренаға шығады. Мұнда америкалықтар қосылып, Қазақстанның жаңа билігін бақылауға алуға және осылайша Ресей мен Қытай арасындағы керемет сына жүргізуге тырысатын еді. Қирау мен хаос нәтижесінде исламдану, Қазақстанда радикалды исламистік террористік қозғалыс құру қаупі туындауы мүмкін. Яғни бұл өте қауіпті процесс болды». В. Половинко: «Мүмкін. Қазақстанда бірнеше жыл қатарынан спортшылар да, балуандар да, жай ғана дайындалған адамдар да бар, олар әрқашан оппозицияға баруға немесе жай ғана бір нәрсені арандатуға дайын деп айтылды. Бұл жағдайда олар Тоқаевқа шынымен жауап беру үшін жіберілген болуы мүмкін. Бұл, әрине, Үкіметтің жұмыстан кетуіне жауап емес - бұл МҚК-дан жиенін жұмыстан шығаруға жауап. Мұнда бұл параллель тым айқын көрінеді, сондықтан бұл жағын да жай ғана алып тастамау керек. Шынында да, бұл бүлікшілер ҰҚК ғимаратын өте оңай басып алды. ҰҚК қарсы болған жоқ – бұл кеше болған оқиғалардың басты таңғалдыратын сәті. Бүгінгі таңда да Алматының ішкі істер департаментіне шабуыл жасау кезінде полицейлер жеңіліске жауап ретінде оқ жаудырды, өз логикасымен әрекет етті, бұл өте жағымсыз болып көрінсе де, бірақ бұл жағдайда олар өз құқығының аясында болды. ҰҚК жай ғана позицияны тапсыра салды. Бұл параллельдердің барлығы бір жағынан бұлыңғыр, ал екінші жағынан өте нашар көрінеді. Бұл дегеніміз, ұзақ уақыт бойы биліктің астында, мүмкін оның көмегімен, бірақ мен билікті Тоқаев емес, Назарбаевтың билігін меңзеп отырмын, ұзақ уақыт бойы қандай да бір соққы массиві қалыптасты». Э. Блинкен Қазақстан СІМ басшысының міндетін атқарушы М. Тілеубердімен телефон арқылы келіссөздер жүргізіп, республикадағы ағымдағы жағдайды талқылады. «Мемлекеттік хатшы Америка Құрама Штаттарының Конституциялық институттар мен БАҚ бостандығын толық қолдайтынын растады және адам құқықтарын сақтай отырып, дағдарысты бейбіт жолмен шешуді жақтады», — делінген АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәлімдемесінде. ҚР Бас прокурорының Мәжілістегі 14.03.2022 жылғы баяндамасынан: «Бітімгерлердің маңызды нысандарды күзетке алуы қарулы қылмыскерлермен күресу үшін құқық қорғау және арнайы органдар мен армияның күштері мен құралдарының едәуір бөлігін босатуға мүмкіндік берді. Осыдан кейін біздің құқықтық тәртіп күштері мен әскерилер басып алынған барлық нысанды бақылауға алды. 7 қаңтарда Алматы қаласы мен Алматы облысында тосқауыл бекеттерін атқылау, тергеу изоляторларын басып алу әрекеттері және дүкендерді тонау жалғасты». АҚШ Мемлекеттік департаментінің ресми өкілі Нед Прайс журналистерге Вашингтонның пікірінше, «Қазақстан, Қазақстан Үкіметі, ресурстарға ие, өз ресурстарына ие және жақсы нығайтылған үкімет» деп мәлімдеді. «Қазақстан Үкіметі жақын арада іргелі экономикалық және саяси сипаттағы мәселелерді шеше алады деп үміттенеміз. Қазақстан халқы мен Үкіметінің серіктесі ретінде Америка Құрама Штаттары осы майданда Қазақстан билігімен және Қазақстан халқымен ынтымақтастықты жалғастыруға дайын», — деп атап өтті Прайс. 8 қаңтарда Қытайлық БАҚ ҚХР билігінің ресми ұстанымын таратты. Атап айтқанда, Қытай тұрақтылықты қалпына келтіруге және ұзақмерзімді экономикалық даму үшін тиімді реформаларды жүзеге асыруға көмектесу үшін Қазақстанға экономикалық ынтымақтастық саласында қолдау ұсына алады деп хабарланды. Қытайлық сарапшылар Қазақстандағы жағдай шетелдік күштер мен «үш шайтанның» (терроризм, діни экстремизм және сепаратизм) қатысуымен «түрлі-түсті революцияның» нақты сипаттамаларына ие деген пікір білдірді. 2022 жылғы 10 қаңтарда бейнеконференция режимінде ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс сессиясы өтті. Отырысқа Армения премьер-министрі Н. Пашинян, Беларусь президенті А. Лукашенко, Қазақстан Президенті Қ.-Ж. Тоқаев, Ресей президенті В. Путин, Қырғызстан премьер-министрі А. Жапаров, Тәжікстан президенті Э. Рахмон және бас хатшы А. Зась қатысты. Н. Пашинянның ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс сессиясында сөйлеген сөзінен, 10.01.2022: «Елде одан әрі өршу қаупі төніп тұрған жағдайға байланысты Қазақстан президенті ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесіне ресми түрде жүгінді. Көрсетілген өтініш негізінде Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа және ҰҚШҰ Жарғысына сәйкес, ҰҚК-нің қолданыстағы Төрағасының функцияларына қатаң сәйкес әрекет ете отырып, мен ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің басшыларымен консультациялар тетігін іске қостым. Қазақстанның ресми өтінішін ескере отырып және жағдайдың жедел даму үрдісін назарға ала отырып, сондай-ақ елдің қауіпсіздігіне, тұрақтылығына және егемендігіне төнген қатердің туындауын ескере отырып, Қазақстандағы жағдайды қалыпқа келтіру мақсатында ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесі Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа сәйкес стратегиялық маңызды объектілерді күзету үшін шектеулі уақыт кезеңіне бітімгерлерді Қазақстанға жіберу туралы консенсус шешімін қабылдады, Жарғымен, сондай-ақ бітімгершілік қызмет туралы келісіммен». ҚР Қауіпсіздік кеңесінің құқық қорғау және арнаулы қызметтерді жан-жақты талдауға негізделген шешіміне сәйкес, жағдай терроризм қаупі және агрессия актісі ретінде сараланды. Қазақстандағы оқиғалар сыни сипатқа ие болды. Алматы мен тоғыз облыс орталығы бандиттердің қолында болды. Терроризмге қарсы операция режимі жарияланды. Қазақстан ҰҚШҰ-ға жәрдемдесу туралы өтінішпен жүгінді. Бұл өте уақтылы болды. Елордаға үш әскери көлік ұшағының келгенін білген содырлар президенттік резиденцияны басып алу жоспарларынан бас тартты. Бұл Алматыға қосымша күш жіберуге және қаланы террористерден қайтарып алуға мүмкіндік берді. «Ұсынылған барлық фактіге қарамастан, кейбір дереккөздер Қазақстандағы биліктің бейбіт демонстранттармен күресі туралы мәлімдеумен болды. Бұл абсолютті жалған ақпарат. Біз ешқашан бейбіт демонстранттарға қарсы қарулы күш қолданған емеспіз және қолданбаймыз. Осыны біле отырып, Қазақстанға шабуыл ұйымдастырушылар агрессияның бірнеше толқынын ұйымдастырды. Бірінші кезеңде, мен айтқанымдай, бейбіт наразылықтар болды. Содан кейін, атап айтқанда, Алматыда саяси митингілер өткізілді, содан кейін қалаға үш бағыттан, шибөрілердің үлкен тобыры сияқты қарулы содырлар шабуыл жасады. Алдымен олар өздерін бейбіт демонстранттар ретінде көрсетіп, құқықтық тәртіп күштерін, тіпті қала тұрғындарын адастырды, содан кейін тарихқа Алматы трагедиясы ретінде енетін оқиғалар басталды». 10 қаңтарда «Азатық радиосы» ҰҚШҰ Ұжымдық Қауіпсіздік Кеңесінің кезектен тыс сессиясын талқылайтын стенограммасын жариялады. Әңгімеге философия ғылымдарының докторы, публицист И. Чубайс, саясаттанушы А. Окара және қазақстандық журналист С. Домнин қатысты. Алайда Домнин «Азаттық радиосы» сарапшыларының тезистерін растай алмады. Оның айтуынша, 5 қаңтарда ол демонстранттардың көшеде жүргенін және полициямен қақтығысып жатқанын көрген. Бұл қақтығыстар екі жақта да қарусыз болғанымен, қан төгілді: «Мен айтарлықтай ауыр жарақат алған бірнеше полиция қызметкерін көрдім, біреуі ес-түссіз, біреуі басы жараланған. Бұл шамамен сағат 15:00-болды, мен болған қаланың бір бөлігінде шамамен сағат 16:00-де қақтығыс тоқтап, полицейлер жай ғана кетіп қалды». Сондай-ақ, Домнин Алматы көшелерінде Ресей әскери күштерін көргенін растаған жоқ. Оның айтуынша, ол кездескен барлық қауіпсіздік күштері сөзсіз қазақстандық болды. 19 қаңтарда Еуропарламент депутаттары әр пленарлық аптада өткізілетін адам құқықтарының бұзылуы туралы пікірталас шеңберінде Қазақстандағы оқиғаларды талқылады. 20 қаңтарда олар тиісті қарар қабылдады. «Осы айдың басында Қазақстанда, әсіресе Алматыда болған бұрын-соңды болмаған зорлық-зомбылық бәрімізді таңғалдырды», — деді Денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі еурокомиссар С.Кириакидис өз сөзінде. Ол 2 қаңтарда басталған бейбіт наразылықтар мен кейінірек басталған зорлық-зомбылықты нақты ажырату керек екенін атап өтті. «Бүгінде көріп отырған картинамыз жақсы қаруланған және дайындалған экстремистік топтардың бейбіт наразылықты ығыстырып, істі өз қолына алғанын көрсетеді. Алайда экстремистердің жеке басы анықталмаған және себептері түсініксіз болып қалды. Бұл топтар белгілі бір күштік әскерилендірілген құрылымдармен байланысты болуы мүмкін», — деп атап өтті Кириакидис. Ол Қазақстан Президентін саяси реформалар мен елді демократияландыруға үндеді. Санкцияларға Нидерландтық «Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар» фракциясының еуродепутаты М. Хогевен қарсы болды. Ол әріптестерінен стратегиялық тұрғыдан ойлауды сұрады, өйткені «энергия бағасының тағы бір көтерілуі біздің азаматтардың қолынан келмейтін нәрсе емес» және «Еуроодаққа тұрақты және сенімді Қазақстан қажет». ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: 2023 жылғы желтоқсандағы деректер бойынша азаптау фактілері бойынша барлығы 35 адамға қатысты 9 қылмыстық іс бойынша үкім шығарылды. ҚР Адам құқықтары жөніндегі уәкілінің баяндамасынан: «15 қаңтар. Азаматтардың әлеуметтік желідегі хабарламаларының өсуіне байланысты полиция қызметкерлерінің әрекеттеріне адам құқықтары жөніндегі Уәкіл Э. Әзімова ҚР ІІМ-нен полиция қызметкерлерінің заңсыз әрекеттеріне шағым беру үшін халыққа байланыс жариялауды сұрады. Барлық өтініш пен шағым БП және ІІМ-ге жіберіледі. Тексеру нәтижелерін ескере отырып, Алматы қаласының прокуратурасы 71 азаматқа әкімшілік жаза шараларын жеңілдетті, 91 азамат босатылды. Бұл өте маңызды, өйткені ең бастысы – халықтың әділдік пен заңдылыққа деген сенімі. Біз Ішкі істер, Денсаулық сақтау министрліктеріне, Бас прокуратураға барлық қабылданған шараны БАҚ-та толық жариялау туралы өтінішпен жүгіндік. Кейінгі күндері көріп отырғанымыздай, бұл өтінішке құлақ асты. Барлық азаматтың ақпаратқа қол жеткізу құқығын барынша қамтамасыз ету өте маңызды, сондай-ақ шетелдік дипломатиялық өкілдіктерді ұстау туралы немесе ұсталған жағдайда шетелдік азаматтарды олардың заңсыз әрекеттер жасағаны туралы фактілерді немесе сигналдарды тексеру үшін дереу хабардар етуді жалғастыру қажет». Алайда, қаңтардағы оқиғалар мен елдің саяси құрылымындағы кейінгі өзгерістер мүлдем қарама-қайшы баға алғанын да атап өткен жөн. Мәселен болгариялық БАҚ Fakti.bg 22 ақпанда «Қазақстан әлі де адам құқықтарын қорғауға және біздің барлық халықаралық міндеттемелерімізге берік» деп жазды. Авторлар «президент Тоқаев бірнеше рет құқық қорғау органдары қарулы тәртіпсіздіктерге қатысы бар адамдарды ғана емес, өз өкілеттіктерінен асып кеткендерді де тергеуі керек деп мәлімдеді» деп атап өтті. Француздық Vivre Demain 18 наурызда «Қазақстан екі жылдан бері біртіндеп демократиялық көшу жолында» және «қаңтардағы қайғылы оқиғалар осы өтпелі кезеңнің күрделілігін көрсеткенімен, үкімет оларды жаңа реформаларды бастау мүмкіндігі ретінде пайдаланды» деп атап өтті. "Қазақстандық режим – еуропалық республика емес, демократияландыру үдерісіндегі жас ел. Қазақстан тәуелсіздігіне небәрі 30 жыл, ал демократиялық өзгерістер уақытты қажет етеді. Еуропалық тарих – мұның ең жақсы дәлелі. Тергеу нәтижелері бізге осы дағдарыстың себептері мен президент Тоқаев бекітетін реформалардың сипаты туралы көбірек айтып береді», — делінген Vivre Demain мақаласында. EurActiv-тен Альберто Түркстра 11 наурызда «қаңтардағы оқиғалар бұрынғы президент Назарбаевпен Қазақстандағы екі жылдық дуумвиратты аяқтап, президент Тоқаевтың айналасында реформатор ретінде қабылданған саяси жүйеге жол ашты» деп атап өтті. Ұлыбританияның Wall Street International Magazine журналы 14 ақпанда журналист Урс Ункауфтың «Президент Тоқаевтың елдің дағдарыстан шығуы туралы өте жылдам және тиімді жауабы, ең алдымен, Орталық Азия аймағындағы аймақтық тұрақтылықты сақтау және орнықтыру үшін маңызды геостратегиялық маңызға ие» деген мақаласын жариялады. Тағы бір британдық басылым – Diplomatic World Institute – 22 ақпанда «президент Тоқаевтың қаңтардағы оқиғаларға реакциясының қаттылығы шешуші мәнге ие болды, ол барлық ұлттық қауіпсіздік аппараттарын бақылауға алды» деп атап өтті. Авторлардың пікірінше, «Қазақстанның одан әрі тұрақсыздануы Қазақстаннан тыс жерлерде Еуразиялық тұрақтылық үшін салдары болады». Қаңтар оқиғалары басталғаннан кейін бір жыл өткен соң, 2023 жылдың 2 қаңтарында ресейлік журналист С. Варыханов былай деп жазды: «Қаңтар оқиғаларының нәтижесін не анықтады? Шетелде де, елде де бағаланбаған президенттің табандылығы мен салқынқандылығы. Сол күндері Қазақстанның тағдыры оған байланысты болды. Мұның бәрін бастағандар мемлекет басшысы босаңсытып, ештеңеге батылы бармайды, қорқады, бәлкім өз өміріне қауіп төндірмеу үшін елден асығыс кетеді деп ойлады. Тоқаев орындаушы емес, дипломат, зиялы, интеллигент... Ол өз елінен кеткісі келмеді. Және оны құтқару үшін бәрін жасады. Иә, ол бірінші мамандығы бойынша дипломат. Бірақ дипломат әлсіз дегенді білдірмейді. Ол формуланы ұнатады: “Дипломатия – өркениетті жауынгердің нәзік қаруы”». Айта кету керек, қаңтардағы оқиғаларды белгілі бір ықпал ету тобы Қазақстанда болып жатқан процестердің мәнін бұрмалау және анық емес ақпаратты тарату арқылы Ресейге қарсы көңіл-күйді күшейту құралы ретінде пайдаланды. Мәселен, 6 қаңтарда Kloop қырғыз онлайн-басылымының негізін қалаушы Бектұр Искендер өзінің әлеуметтік желілердегі парақшасында былай деп жазды: «Біздің көз алдымызда Қазақстанды басып алу жүріп жатыр. Орталық Азия елдері бір күні Ресей билігі мен оның сарбаздарына қарсы тұруды үйренеді деп үміттенемін. Бұл бәріміз үшін, постколониялық ынтымақтастық елдерінің барлық тұрғыны үшін ортақ апат. Қазақстанда наразылықтарды басу үшін Ресей әскерін енгізу Қырғызстан үшін де, бүкіл Орталық Азия үшін де, Кавказдың барлық елі үшін де, Шығыс Еуропа үшін де қауіпті прецедент». Оның айтуынша, тонаушылар мен қарақшылар тақырыбы «наразылықтың мәнінен және жемқор биліктен назар аудару үшін» арнайы айтыла бастаған. Искендер өз жазылушыларын бұған сеніп қалмауға шақырды. Анықтама: Kloop басылымын штаб-пәтері Варшавада (Польша) орналасқан Kloop Media халықаралық қор тобы басқарады. Kloop құрылымына қаржыландыруды халықаралық қорлар мен институттар жүзеге асыратын ұйымдар кіреді. Мысалы, АҚШ Ұлттық демократия қоры, «Сорос-Қырғызстан» қоры, Прага Пзаматтық қоғам орталығы және Internews Network. Қаңтардағы оқиғалар Украинада үлкен резонанс тудырды. Киевте 6 қаңтарда ҚР елшілігінде наразылық білдірушілерді қолдау акциясы өтті. «Украиндар қазақтарды қолдауға түрлі ұрандар жазылған плакаттармен келді. Атап айтқанда, плакаттарда украиндар “Диктатураға – жоқ дейміз, ынтымақтастыққа – иә дейміз", "Бостандық" және басқаларын жазды. Акция кезінде соло рында болған полиция адамдардың іс-әрекетіне араласпады. Сонымен бірге, жиналғандар осы елдегі биліктен оның берілуін талап етті», — деді украиналық «24 арна». 9 қаңтарда Поволжьедегі «Азаттық радиосының» татар-башқұрт қызметі бүкіл әлемдегі украиндар #SayNOtoPutin акциясын өткізіп жатыр» деп хабарлады. Акцияны ұйымдастырушылар – «Берілуге қарсылық қозғалысы» – қатысушылар «Путинге ЖОҚ де» және «Украиндар қарсыласады» деген үндеулермен шығып жатыр деп мәлімдеді. Киевте акция Сыртқы істер министрлігі ғимаратының жанындағы Михайлов алаңында өтті. Киевтегі митингке украиналықтар қазақстандық «саяси эмигранттарды», сондай-ақ Поволжьедегі халықтардың диаспорасын шақырды, оларға сөз сөйлеуге және БАҚ-қа жүгінуге мүмкіндік берілді. «Біз мұнда Қазақстан халқымен ынтымақтасу үшін жиналдық. Алайда, Мәскеудің агрессиясы 2022 жылы емес, Қазақстанда басталған жоқ деп айту керек. Ресей Федерациясы Федерация ішінде де, көрші мемлекеттерде де бостандыққа деген ұмтылысты басады. Сондықтан қазақтың жеке жеңісі, эрзян халқының жеңісі немесе Украинаның жеке жеңісі болуы мүмкін емес. Тек жалпы жеңіс болуы мүмкін, өйткені жау ортақ, сондықтан күрес ортақ болуы керек», — деп атап өтті Эрзян халқының Инязоры (бас ақсақалы) және «Азат Идель-Орал» қоғамдық қозғалысының негізін қалаушы Сыресь Боляень. Митингілер «ҰҚШҰ-ның оккупациялық әскерін Қазақстан аумағына кіргізуді айыптауды» талап етті. Акцияға Қазақстан, Әзербайжан, Татарстан және Эрзян Мастор тулары қойылды. Сондай-ақ, Қ. Ахметовтің Til Maydani логотипі бар баннер аясында Ж. Ахметова (Жанна Бота) сөз сөйледі: «Мен Қазақстаннан келген босқынмын, оппозициялық журналиспін. Қазақстанда мен көптеген жыл бойы акциялар, наразылықтар, митингілер ұйымдастырумен айналысамын, құқық қорғау және журналистік қызметпен айналысамын. Сондықтан, осы күндері болған оқиғалар маған жақсы түсінікті, бірақ біз бәрін бірден түсінбесек те, біз бағдарсыз болдық. Осы оқиғалардың басында біз белсенділер осы оқиғалардың барлығын ұйымдастыруға тікелей қатысы бар екенімізді түсіндік, бірақ бұл бағандар қайдан шыққанын, бұл адамдар қайдан шыққанын, оларды кім ұйымдастырғанын, қандай принцип бойынша, оларды кім басқаратынын түсінбедік. Кейбір үшінші тұлғалар бұл оқиғаларды Қазақстан аумағында даулауға тырысатыны түсінікті болды. Бірақ кім және қандай мақсатта екені мүлдем түсініксіз болды. Бастапқыда олар кланға қарсы күрес жүріп жатыр деп ойлады. Содан кейін мен Тоқаев мырзаның Назарбаевтың өкілеттігін иемденуге шешім қабылдағанын және сарай төңкерісін ұйымдастырғанын ескерттім. Бірақ, әрине, әскерилердің енгізілуімен (ҰҚШҰ – еск.) айқын болды: Қазақстанды басып алу болды және бұл алдын ала жоспарланған қадам болды. Бұл Кремльде жасалды. Бұл біздің көшбасшыларымыз – Назарбаев пен Тоқаевтың опасыздығы мен опасыздығының көмегімен жүзеге асырылған Путиннің жоспары екенін түсінеміз. Біз Қазақстанда болған оқиғалар 2014 жылы Украинада болған оқиғалардан бірнеше есе қорқынышты екенін айтуға мәжбүрміз. Территорияның бір бөлігі Украинаға қосылғандықтан, соғыс басталды және Украина – бұл тәуелсіз билікке, тәуелсіз Парламентке, тәуелсіз БАҚ-қа ие ел. Біздің билігіміз оның бір бөлігін емес, бүкіл Қазақстанды Кремльден келген қарақшыларға сатып алуға берді. Бізде қазірдің өзінде үлкен әскери инфрақұрылым болды – 11 әскери база, Байқоңыр, мұның бәрі Владимир Путиннің бақылауында. Қазір 2000-нан астам ресейлік сарбаз Қазақстан аумағына, сонымен қатар, ҰҚШҰ елдеріне кірді, оларды біз басып алушы елдер деп атаймыз. ҚР аумағында Кеңес одағының шағын көшірмесі құрылды». Ахметова өзінің Қазақстаннан келген белсенді таныстарының айтуынша, 6 қаңтарда алаңда «адамдарды атыс қаруымен атып тастаған және осы уақытқа дейін алаңда адамдардың денелері жатқан» деп мәлімдеді. Бұл атысты «дәл осы орыс әскері» ұйымдастырды. Ахметова «Ресейден адамдар атып жатқанын көріп отырмыз» деген көптеген кадрлары бар екенін айтты. Ахметовамен бірге акцияға Василь Гончар – блогер – стример, Қ.Ахметовтің досы, М. Боранбаев және М. Қанапьяновтың, Қазақстандағы Орыс әлемі деп аталатын арналардың авторы қатысты. Ол Ахметовтің видеоларын әлеуметтік желілердегі парақшалары арқылы таратты. Киевтегі митингте сөз сөйлеген Ж.Ахметова сондай-ақ армия, полиция және ҰҚК Қазақстанның әр қаласында наразылық білдірушілердің жағына шыққанын хабарлады. Ол әлемдік қауымдастықты болып жатқан оқиғаны айыптауға шақырды. Ахметова «ертең саммитте Путинді Кеңес одағы империясының көшбасшысы таныстырады» деп атап өтті. Ол барлық елді «Путинге қарсы бірігіп, путинизмге қарсы шараларды күшейтуге» шақырды. Ахметованың айтуынша, «арнайы қызметтердің басшысы К. Мәсімовтен Ресей генералдары жауап алады». Ахметова дәл осы әңгімені 13 қаңтарда «Капитуляцияға қарсы тұру қозғалысы» YouTube-арнасында тікелей эфирде насихаттап, Қазақстан Қырғызстан мен Өзбекстаннан да жаңалықтар алмай, толық ақпараттық оқшаулануда екенін айтты. Ол Украина аумағында «Ресейдің Қазақстанға ғана емес, Балтық жағалауы мен Молдова елдеріне де ақпараттық оккупацияға қарсы тұру» үшін медиа-платформа құруды ұсынды. Мұны Ахметованың пікірінше, президент Зеленский жасауы керек. 10 қаңтарда Украинаның Сыртқы істер министрлігі ҰҚШҰ бітімгершілік контингентін Қазақстанның тәуелсіздігін құрметтеуге шақырды. Украина СІМ «Қазақстанның бірқатар қаласында өршіп, көптеген құрбанға әкелген» зорлық-зомбылықты айыптайтынын мәлімдеді. Киев жағдайдың ушықпауы үшін барынша шаралар қабылдауға, одан әрі зорлық-зомбылықтан аулақ болуға және адам құқықтарының сақталуына кепілдік беруге шақырды. «Қазақстан билігінің шақыруы бойынша Ресей контингенті басым шетелдік әскери күштерді Қазақстан аумағында орналастыруды назарға алды. Шетелдік әскерилер Қазақстанның тәуелсіздігін, егемендігін және ұлттық заңнамасын және халықаралық құқықты құрметтеуге тиіс, ал олардың болуы декларацияланған шектеулі уақыт мерзімінен аспауға тиіс», — деп толықтырды СІМ. 11 сәуірде Нұр-Сұлтан қаласында ҚР мен АҚШ арасындағы адам құқықтары және демократиялық реформалар жөніндегі жоғары деңгейдегі диалогтың бірінші отырысы өтті. СІМ және құқық қорғау органдарының қызметкерлері американдық тарапқа қаңтардағы оқиғаларды тергеу туралы айтты. АҚШ Мемлекеттік хатшысының азаматтық қауіпсіздік, демократия және адам құқықтары жөніндегі орынбасары В. Зея Америка Құрама Штаттары Қазақстандағы оқиғаларға алаңдайтынын айтты. «Біз Үкіметтің айқын жауабын қолдаймыз, бұл осы оқиғаларға қатысқандардың барлығын жауапқа тартуға әкелуі керек. Бірақ сонымен бірге мұның бәрі заңнамаға сәйкес болуы керек. Біз Қазақстанда адам құқықтарын ілгерілетуді қолдаймыз. Менің ойымша, бұл өте маңызды, әсіресе қаңтардағы оқиғалардан кейін және бұл біздің кейінгі 30 жылдағы қарым- қатынасымыздың тереңдігін көрсетеді», — деді Зея. Азаматтық сектор Қаңтардағы оқиғаларды ресми тергеу басталысымен Қазақстанның азаматтық секторының белсенді өкілдері қорлар мен қозғалыстарға бірігіп, өз «тергеулерін» жүргізе бастады. Көбінесе олар бұқаралық ақпарат құралдарында немесе әлеуметтік желілерде жарияланған материалдарға, тәртіпсіздікке қатысушылардың немесе олардың туыстарының әңгімелеріне негізделген. Көптеген «тергеудің» тағы бір ерекшелігі – Ақордаға қатысты айыптау және сот тәртіпсіздіктерді ұйымдастырғаны және/немесе оған қатысқаны үшін кінәлі деп танылғандарға қатысты ақтау мәнінде болды. 25 қаңтарда Қазақстанда қаңтар оқиғаларын тергеу бойынша «Aqiqat» Қоғамдық комиссиясы құрылды. Оның жетекшісі адвокат А. Омарова болды. Комиссияға сондай-ақ: Human Rights lawyers қоғамдық қорының негізін қалаушы Л.Ракишева, адвокат К. Есмұханбетова және ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі У. Ерсайынов кірді. Омарова комиссияның мақсаты қаңтардағы оқиғаларға құқықтық баға беру, сондай-ақ қайғылы оқиғаның себептерін анықтау екенін түсіндірді. Жұмыс бірнеше топта жүргізіледі. Біреуі тергеумен айналысады, екіншісі жәбірленушілердің шағымдарын қарайды, үшінші топ кінәсіз қамауға алынғандардың және азапталғандардың шағымдарын қабылдайды. Комиссияның өзі шағымдарды қарайды және оларды тіркейді. Комиссия өз шығындарын жабу үшін қаражат жинауды жоспарлады. «Полицияға ешкім сенбейді. Бізде полициядан делінгендер арасында ҰҚК қызметкерлерінің өздері болды деген тексерілмеген ақпарат бар. ҰҚК қызметкерлері қаруы бар ғимаратты тастап, қашып кеткені ешкімге құпия емес. Оларды әлі ешкім жауапқа тартқан жоқ. Бұл өте қауіпті. Оқиға қайталануы мүмкін», — деді Омарова. Омарова өзінің Ақордада болғанын және жәбірленушілер, кінәлілер, жәбірленушілер туралы ақпаратқа қол жеткізгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, «барлық адвокат бұл деректерге қол жеткізе алады». Жалғыз шарт: егер ақпарат құпия болса, олар сотқа дейінгі тергеу кезінде жария етпеу туралы қолхат беруі керек. 14 наурызда Айман Омарова ҚР Парламенті Мәжілісінің жалпы отырысында баяндама жасады. Өз сөзінің басында ол комиссия сотқа дейінгі тергеу мен сотты алмастырмайтынын және тек қолжетімді материалдар негізінде қорытынды жасайтынын ескертті. Комиссияның қорытындылары «қаңтар оқиғаларына қатысты істердің барлық материалына толық қолжетімділік әлі қамтамасыз етілмеген» деген мағынада аралық, толық емес болып саналады. Омарова комиссия құрамында 20-дан астам адам бар екенін, оның 99%-ы заңгерлер, қылмыстық процесте зор тәжірибесі бар құқыққорғаушылар, көбіне қазақ тілділер екенін атап өтті. А. Омарованың Мәжілістегі сөзінен, 14.03.2022: «Егер Маңғыстау облысындағы газ бағасының өсуі біржақты триггер болып табылса, онда қаңтар оқиғаларының нақты себептерін кейінгі 5-6 жылда өскен әлеуметтік-экономикалық проблемаларды ғана атауға болмайды. Бұл оқиғалар, биліктің өзгермейтіндігімен, қоғамның барлық салаларында сыбайлас жемқорлықтың өсуімен, ұлттық ресурстар біз олигархат деп атайтын адамдардың белгілі бір тобында болған кезде сөзсіз болды. Халықтың сенімін әлдеқашан жоғалтқан құқық қорғау органдарын, сондай-ақ сот жүйесін атап өтуге болмайды. Әсіресе, басшылығы мен қызметкерлері басқа құқық қорғау органдарына, прокуратураға және тіпті соттарға ғана емес, іс жүзінде шексіз билікке ие болған ҰҚК қызметіне назар аударғым келеді». Комиссия қаңтар айындағы оқиғаларға кем дегенде екі жыл дайындалды деген қорытындыға келді, дегенмен террористік ұяшықтардың болуы туралы ақпарат ертерек тарап кеткен. Сондай-ақ, Омарова қаңтардағы оқиғаларды үш кезеңге бөлуге болатынын айтты: оқиғаларға ақпараттық дайындық, инфосоғыстың өзі және көшедегі оқиғалар. А. Омарованың ҚР Мәжілісіндегі сөзінен, 14.03.2022: «бұқаралық ақпарат құралдары бізге берген оқиғаларға, қаңтар оқиғалары кезінде пайдаланылған технологияларға, оның ішінде тобырды басқару технологияларына, бұқараны жинауға, оларды қылмыстық құқық бұзушылықтар жасауға жандандыруға сүйене отырып, жаппай тәртіпсіздіктерді кәсіби дайындалған топтар басқарды деп нақты айтуға болады. Олар тек бейбіт тұрғындар ғана емес, сонымен қатар арнайы қызметтердің, сондай-ақ криминалитеттің қызметкерлері. Оқиғаға тапсырыс берушілердің іс-әрекеттері, өткізу технологиясы кеңестік жедел қызметшілерді даярлау мектебінің іс-әрекеттеріне өте ұқсас». Омарова ақпараттық дайындықтың келесі мақсаттары бар екенін атап өтті: · қоғам, халық алдында қазіргі президенттің беделін түсіру; · БАҚ-та, оның ішінде әлеуметтік желілерде президент туралы теріс қоғамдық пікір қалыптастыру; · президенттің кейбір шенеуніктерінің тапсырмаларын қасақана диверсиялау; · ҚАЖ мекемелерінде оларды кейіннен пайдалану үшін радикалдандыру; · белгілі бір кәсіпкерлерден бизнесті алып тастау. Омарованың пікірінше, осы істердің барлығына ҰҚК қызметкерлері: қылмыстық топтар мен бизнеске «қамқорлық» көрсету, шетелден контрабанда, есірткі және қолма-қол ақша ағындарын бақылау, этникалық қазақтардың атынан белгілі бір тұлғаларға шекара арқылы кіруді қамтамасыз ету, БАҚ-ты бақылау үшін қатысы бар болған. А. Омарованың ҚР мәжілісінде сөйлеген сөзінен, 14.03.2022: «Қаңтар айындағы негізгі оқиғалар билікті күштеп басып алу әрекеті болды, ал қалған барлық қылмыстық құқық бұзушылық осы оқиғаларда басты мақсатқа жету жолдары ретінде болды деп санаймыз. Қылмыстық кодексте билікті күштеп басып алу 179-баптың 2-бөлігі мынадай диспозицияға ие: билікті күштеп басып алуға немесе Конституцияны бұза отырып билікті күштеп ұстап қалуға не Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге бағытталған әрекеттер. Тек президент өзінің іс-әрекетімен хаосты тоқтатып, мемлекетті сақтап қалды». Айман Омарова «Қ.-Ж. Тоқаев билікке келгеннен кейін және ҚСҰК құрылғаннан кейін саяси және басқа да реформалар жүргізіле бастағанына» назар аударды. Президент адам құқықтарына ерекше назар аударды, «шексіз билікке ие және адамдарды террорда ұстайтын ҰҚК үшін жағдай олардың бақылауынан шыға бастады». Қоғамдық комиссия «басқа қылмыстық құқықбұзушылықтар үшін бастапқы нүкте болатын бейбіт митингілерге себеп жасау үшін Маңғыстау облысының тұрғындары наразылық акцияларына шығатынын түсініп, газ бағасын күрт көтере бастады» деген қорытындыға келді. Қоғам 2011 жылы Жаңаөзендегі оқиғалардан кейін, Омарованың пікірінше, Маңғыстау облысында болып жатқан митингілерге сезімтал. Халықтың, құқық қорғау органдарының, билік органдарының назары билікті күштеп басып алу технологтары ойлағандай Маңғыстау облысына бағытталды. Комиссияда бар материалдар негізінде оның мүшелері мынадай жағдайлар болды деген қорытындыға келді: · Жаппай тәртіпсіздіктер (ҚР ҚК-нің 272-бабы), · Терроризм актісі (ҚР ҚК-нің 255-бабы). А. Омарованың ҚР Мәжілісіндегі сөзінен, 14.03.2022: "Құрметті депутаттар! Егер сіздер құқық қорғау органдары басшыларының сөйлеген сөздеріне назар аударсаңыздар, К.Мәсімовке, оның орынбасарларына және ҰҚК өңірлік департаменттерінің басшыларына қатысты терроризм актілері бойынша қылмыстық істерді тіркеу туралы ести алмадыңыздар. Мұның барлық себебі қандай? Прокурорлар мен басқа да құқық қорғау органдары терроризм актілеріне, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысы жоқ деп санайды, өйткені олар қылмыстық құқық бұзушылық болған жерде болмағаны үшін бе? Біз қылмыстық құқықбұзушылықтарды тек терроризм актілерін орындаушы жасағаны үшін айыпталған кезде өте негізсіз деп санаймыз, ал ұйымдастырушылар туралы ұмытып кетеміз. Сонымен, билікті күштеп басып алуға бағытталған терроризм актілері мен басқа да қылмыстық құқық бұзушылықтарды ұйымдастырушы кім? Мүмкін мақсат терроризм актілерін жасап, үйге оралу болды деп ойлайсыздар ма?» «Aqiqat» қоғамдық комиссиясының баяндамасында қаңтар оқиғаларын ұйымдастырушылардың ақпараттық дайындығы «бұқараны, қоғамды бейбіт митингілер болды және бейбіт наразылық білдірушілерге оқ атылды дегенге итермелейді» делінген. Бұл «сол күндері бізді, бейбіт тұрғындарды соғыста да қорғаған құқық қорғау органдарының қорғауына нұқсан келтіру үшін» ақпараттық дайындаманың бір түрі болды. Комиссияның қорытындысы бойынша беделін түсірудің екінші кезеңі – ҰҚК қызметкерлерінің басшылығымен ІІМ қызметкерлерінің азаптауы. А. Омарованың ҚР Мәжілісіндегі сөзінен, 14.03.2022: «Бейбіт митингілерге қатысты. Мен 5 қаңтарда Алматыда өткен митингте болдым және не болып жатқанын өз көзіммен көрдім. Сіздер мыналарды бейбіт митинг деп санайсыз ба: митингке қолында қаруы бар, қару-жарақ дүкендерін тонап, полиция қызметкерлерін ғана емес, бейбіт азаматтарды да ұрып-соғып, атып тастағандар? тіпті білмейтіндер неге ол көпшіліктің арасында, қайда және неге барады? олар үшін Алматы қаласының ПД-ны қоршау қандай мақсатта қажет? олар қандай мақсатта қару-жарақ, Молотов коктейльдерімен қаруланды? қандай мақсатта олар биліктің көрсеткіші болып табылатын (әр түрлі аймақтардағы әкімдіктерді бір мезгілде дерлік) нысандарды басып алады? неліктен адамдар мен стратегиялық нысандарға шабуыл жасап, түнде митинг өткізді? неліктен Түркістан облысының тұрғындары ресми жұмыссыздары (көпшілігі базарларда жұмыс істейді) Алматыда митинг өткізеді? неліктен митингіге қатысатын барлық ер адам (99,9 %) не қалайтынын білмейді? Алматыда митингілердің көпшілігі Түркістан, Алматы, Жамбыл және басқа да облыстардан келген жас ер адамдар. Алыс және жақын шетелдерден келген этникалық қазақтар өте көп. 05.01.2022 митингілерінің арасында қазақ немесе орыс тілдерін білмейтін азиялықтар көп болды». Омарова комиссияның 2019 жылдан бастап Ауғанстаннан белгілі бір мәртебеге ие болған адамдар Қазақстанға келгені туралы ақпараты бар екенін, «жақында қаңтардағы оқиғалардан кейін төлқұжаттарының деректері жойылғанын, ал өздері ҚР-дан кеткенін (Түркия мен Еуропаға кетіп қалғанын)» мәлімдеді. А. Омарованың айтуынша, қаңтар айындағы оқиғалар барысында «содырлар мен бейбіт азаматтардың қылмыстық топтары қоқан-лоққы, зорлық-зомбылық арқылы көпшілікке, жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқан». Мәселен, 2022 жылғы 5 қаңтарда Алматыда «содырлар қоқан-лоққы арқылы бес студентті жаппай тәртіпсіздіктерге қатысуға мәжбүр етті, үшеуі қорқыныш, қорқыту, зорлық-зомбылық салдарынан олардың нұсқауларын орындады, біреуі қашып кетті, екіншісі өлтірілді». Алайда, құқық қорғау органдары студенттердің «зорлық-зомбылық экстремизмінің құрбаны болғанына қарамастан, оларды ҚР ҚК-нің 272-бабының 2-бөлігі бойынша қылмыстық жауапкершілікке тартады». Студенттер «оларды мәжбүрлегендер қаруланған, бетперде киген, өздеріне таныс емес тілде (қазақ және орыс тілдерінде емес) өзара қарым-қатынас жасағанын» атап айтты. ІІМ ұсынған материалдар негізінде қоғамдық комиссия Алматыдағы қаңтар оқиғаларына қатысушыларды шартты түрде бөлді: бейбіт митингіге шыққандар; бейбіт азаматтар мен құқық қорғау органдары арасында хаос, қақтығыстар туғызатын ұйымдасқан топтар; азаматтарды қорқыту, үркіту арқылы мәжбүрлеу және жаппай тәртіпсіздіктерге күш салу үшін ұйымдастырылған топтар; пәрмен алатын маршрут жетекшілері; құрамында құқық қорғау органдарының және олардың арнайы бөлімшелерінің (мысалы, ҰҚК) қызметкерлері болуы мүмкін тәжірибелі, дайындалған басып алу топтары; жоғарыда аталған оқиғалардың барлық қатысушысына қарсы шыққан құқық қорғау органдары. Омарова «Aqiqat» қоғамдық комиссиясына 500-ден астам азамат жүгінгенін айтты. Комиссия мүшелерінің өтініштері бойынша 85-тен астам адамға бұлтартпау шарасы өзгертілді. Айман Омарова мемлекет басшысынан ҰҚК қызметкерлерін ведомствоаралық жедел-тергеу топтрдан шығаруды, сондай-ақ ҰҚК өндірісіндегі қылмыстық істерді алып тастауды және басқа органға беруді сұрады. Сондай-ақ, ол кейінгі бес жылда шетелден келген және келген этникалық қазақтар үшін біздің қоғамға толық интеграциялануы үшін көші-қон бағдарламасын әзірлеуді және этникалық қазақтар деген атпен алыс және жақын шетелдерден барлық азаматтың азаматтығы мен тұруға ықтиярхатын алуының заңдылығын тексеруді сұрады. Қоғам қайраткері, адвокат, қазір – Мәжілістің өзін-өзі ұсынған депутаты А. Құспан азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін «Аманат» қоғамдық комиссиясын құруға бастамашы болды. Содан кейін комиссия оны бейбіт наразылықтарға қатысқаны үшін тергеуде болған, бірақ қылмыстық ниеті жоқ, сондай-ақ қылмыстарға қатысы жоқ адамдарды кінәсіз зардап шекпеу үшін қылмыстық қудалау орбитасынан шығарудың басты мақсаты деп атады. «Қаңтар айындағы оқиғалар кезінде өртеу, бүліктер, тонау және тіпті адам өлімі сияқты қайғылы оқиғалар болғаны даусыз факт; ұйымдастырушылар мен орындаушылардың кім екені анық болуы мүмкін, қарапайым бүлікшілер немесе экстремистер, олар саяси ұпай жинағысы келетіндер немесе тонау арқылы жай ғана ақша тапқысы келетіндер немесе бұл қарапайым бұзақылар болды; сонымен бірге, бұл оқиғаларға арандатушылар да қатысқаны анық; біздің мақсатымыз – қылмыстық мақсатқа ұмтылғандарды асыл ниетпен бейбіт митингке шыққандардан ажырату; мақсат ― бейбіт демонстранттарды жаппай азаптау мен қудалаудан құтқару; оларды үйде күтіп тұрған отбасылармен біріктіруге көмектесу», — деп таратты БАҚ «Аманат» комиссиясының ресми хабарламасын. Комиссия құрамына сегіз адам, оның ішінде төрт кәсіби заңгер, бір Мәжіліс депутаты, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бір мүшесі және Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігінің бір өкілі кірді. «Барша қазақстандықты, құқыққорғаушыларды, қоғамдық белсенділерді, БАҚ өкілдерін осы игі істе бірігуге және комиссияның жұмысына көмектесуге шақырамыз!» — деді комиссия мүшелері. Комиссияға қандай да бір нысанда тегін заң көмегі көрсетілген, атап айтқанда, қажетті консультациялар берілген, процестік құжаттар мен өтініштер жасалған, олардың мүдделері мемлекеттік органдар мен соттарда ұсынылған 59 азамат жүгінді. Комиссия жұмысының аса маңызды нәтижелерінің бірі «Қазақстан Халқына» қоғамдық қорымен бірлесіп өткен жылдың қаңтар айындағы оқиғаларға байланысты қаза тапқандар мен мүгедектердің 25 отбасына өтемақы төлеу жөніндегі бағдарламаны іске асыру болды. Азаматтардың басым көпшілігі 7 млн теңге көлемінде төлем алды. Бұдан басқа, комиссия «Рақымшылық туралы» 2022.11.02 № 152-VII ҚР Заңын талқылауға және қабылдауға белсенді қатысты. Құқықтық қорытынды дайындалды, онда осы Заң жобасы талданып, оның мазмұнына түсініктемелер берілді. «Аманат» комиссиясы өз міндеттерін 22 қаңтардан бастап 2022 жылдың соңына дейін атқарды. Комиссия құрамына негізінен заңгерлер мен құқық қорғаушылар, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардың өкілдері кірді. Жергілікті прокуратуралар тергеу изоляторларына кіруге және қылмыстық істің құжаттарымен танысуға мүмкіндік берді. А. Құспанның 05.01.2023 жылғы парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Біз қаңтар оқиғаларына қатысушыларды шартты түрде үш топқа бөліп қарастырдық. Бірінші топ-ұйымдастырушылар. Екіншісі – арандатушылар. Үшіншісі – арандату құрбаны болғандар, яғни алдымен бұл бейбіт митинг деп ойлағандар, кейінірек ұйымдастырушылар мен арандатушылардың нұсқауларына сүйене отырып, әртүрлі сипаттағы заңсыз әрекеттерді жасағандар. Бұл үшінші топ адамдардың негізгі санын құрады және біздің комиссия осы топпен мақсатты түрде жұмыс істеді... ...Комиссия өзінің алғашқы жұмысын 24.01.2022 жылы бастады және Алматының тергеу изоляторларына барудан, ұсталғандардың жай-күйімен жеке танысудан, олардың өз аузынан істерге қатысты мәліметтермен танысудан, туыстарымен, адвокаттарымен, сондай-ақ елдегі танымал қоғам қайраткерлерімен кездесуден, қалалық прокуратура арқылы қылмыстық іс материалдарымен танысудан бастады. Осы жұмыстың нәтижесінде Комиссия алғашқы күні ондаған адамды қамаудан босата алды. Бұл негізінен қаңтар оқиғалары кезінде алаңда жарақат алған азаматтар болды». Осыдан кейін жұмыс Тараз, Талдықорған, Шымкент, Семей қалаларында жалғасты. Комиссия қылмыстық істер бойынша қамауға алынған 1600 адамның 600-ге жуығы негізгі жазаның өзгеруіне тікелей әсер етті. Куспанның пікірінше, бұл жағдай жұртшылықтың оң бағасына ие болды және елдің әділ тергеуге деген сенімін арттырды деп айтуға толық негіз бар. А. Құспанның 05.01.2023 жылғы парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Біз өңірлердің кейбір құқық қорғау органдарының басшылары президенттің қаңтар оқиғаларын объективті тергеу туралы тапсырмасын орындамағанын анықтадық, тіпті диверсия фактілері де анықталды. Біз орталық және өңірлік мемлекеттік органдармен, құқық қорғау органдарының басшылығымен байланыс орнаттық және бірге жұмыс істедік. Біз оларға үнемі өз ұсыныстарымызды бердік. Біз президентке арандатушылық топтардың басшылығымен қылмыстық әрекеттер жасаған азаматтарымызға рақымшылық жасау туралы ұсыныс жасадық. Рақымшылық туралы заңның арқасында қылмысқа қатысы бар мыңдаған адамдар босатылды немесе босатылды. Біздің елімізде нақты оқиғаға байланысты алғаш рет біржолғы рақымшылық жасау туралы заң қабылданып жатқанын атап өткім келеді. Біз бірқатар еуропа елдерінің, АҚШ елшілігі, БҰҰ сияқты халықаралық ұйымдардың БАҚ өкілдерімен олардың бастамасы бойынша кездесулер өткіздік, оларды біздің жұмысымызбен таныстырдық». Құспан қаңтар оқиғасы салдарынан қаза тапқандардың саны 238 адамды құрайтынын, оның 148-і Алматыдан екенін атап өтті. «Аманат» комиссиясы қала прокуратурасымен бірлесіп қылмыстық істерге объективті тергеу жүргізді, қаза тапқан азаматтарға қатысты құқықтық іс жүргізу шешімдерін қабылдады, олардың отбасыларына материалдық, әлеуметтік және тіпті психологиялық көмек ұйымдастырды. Бұл ретте Құспан Алматы қаласында қаза тапқан азаматтардың туыстарының материалдық және әлеуметтік мәселелерін мемлекеттік органдар ішінара шешкенін атап өтті. А. Құспанның 05.01.2023 парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Барлық өңірдегі жаппай тәртіпсіздікке қатысушылармен кездесу нәтижесінде олардың барлығына мынадай жалпы белгілер тән екені белгілі болды: · бір уақытта жаппай тәртіпсіздіктердің басталуы; · бейбіт митингке келгендер арасында арандатушылық топтың болуы, облыстық және қалалық әкімшіліктерге, ішкі істер органдарына, қару-жарақ дүкендеріне шабуыл жасаушылар мен бастамашылардың болуы; · кейбір жағдайларда құқық қорғау органдарының уақтылы әрекет етпеуі, кейде мүлдем әрекетсіздігі; · оңтүстік өңірлерде бейбіт митингке қатысушылар бұрын көрмеген, білмеген әскери формадағы белгісіз адамдардың болуын атап өтті. Нәтижесінде бейбіт митингтен жаппай тәртіпсіздікке айналған қаңтардағы оқиғалар мемлекеттік төңкеріске айналды. Бір жылдан кейін мүдделі топтың дәл осындай қылмыстық мақсатқа ұмтылғаны анық. Ең қорқыныштысы, мұндай әрекеттер кейінірек жалғасты. Біз мұны комиссия құрамында қаңтардағы оқиғалармен жұмыс істеген бір жылдық кезеңде көрдік». Мысал ретінде Құспан мемлекет басшысының қаңтар оқиғаларына байланысты істерді объективті тергеу, азаматтардың конституциялық құқықтарын қатаң сақтау жөніндегі нұсқауларына қайшы, бірқатар өңірлерде диверсиялық сипаттағы іс-әрекеттер орын алған фактілерді келтірді. Оңтүстік өңірлердің бірінде жаппай тәртіпсіздіктерге қатысқаны үшін айыпталған азаматты азаптау фактілері туралы ақпарат келіп түсті. Ақпарат расталғаннан кейін «Аманат» комиссиясы облыстық құқық қорғау органдарынан емделуден өту үшін ұсталған адамның жолын кесу шарасын өзгертуді талап етті. Алайда құқық қорғаушыларға олардың талабынан бас тартылды. Содан кейін олар бұл туралы Президент Әкімшілігіне хабарлады, нәтижесінде полиция басшылығы жұмыстан босатылып, бірқатар күш құрылымдарының қызметкерлеріне қарсы азаптау фактілері бойынша қылмыстық іс қозғалды. А. Құспанның 05.01.2023 жылғы парламентаралық тыңдаудағы баяндамасынан: «Екінші мысал адам құқықтарын қорғау үшін құрылған қоғамдық институттарға қатысты. Бізде адам құқықтарын қорғау ұйымы күйеуі қайтыс болған және өзін және үш баласын әрең асырай алатын әйелді пайдаланғаны туралы нақты ақпарат бар. Олар оны Алматы мен Астанадағы митингілерге шығуға көндірді. Кейінірек белгілі болғандай, сол адам құқықтарын қорғау ұйымы әйелге Алматыдан Астанаға және одан әуе билетін сатып алып, оны төрт жұлдызды қонақүйге орналастырды, сондай-ақ митингілерге қатысу үшін оған "жағдай" жасай отырып, балаларына күтуші жалдады. Басқаша айтқанда, арандатушылық іс-шаралар қаңтар айындағы оқиғалар кезінде көрініп қана қоймай, осы күнге дейін мемлекеттік құқық қорғау органдары мен адам құқықтарын қорғаумен айналысатын жекелеген қоғамдық институттар тарапынан жалғасуда. Біз бұл алаңдатарлық жағдай деп санаймыз». Абзал Құспан елдің проблемаларына бей-жай қарамайтын барлық саналы азаматты толғандыратын басты мәселе ― болашақта қаңтар трагедиясы сияқты оқиғалардың қайталануына жол бермеу екенін атап өтті. Мұның жалғыз жолы, оның пікірінше, мемлекет басшысы бекіткен «Жаңа Қазақстан ― әділ Қазақстан» тұжырымдамасын сөзбен емес, іс жүзінде іске асыру. Мұндай өтініштер үшін комиссия мүшелерінің ұсталған азаматтармен жеке кездесіп, сұхбаттасуы негіз болып табылады. Олар алаңға келуге түрткі болған басты фактор әділетсіздік екенін анықтады. Ұсталғандардың құқықтарының сақталуын бақылау үшін Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл Э. Әзімоваға, азаптаудың алдын алу жөніндегі ұлттық алдын алу тетігінің мүшелеріне және ҰАТ пенитенциарлық жүйенің мекемелеріне кіруге рұқсат берілді. «Қоғамнан уақытша оқшаулауды қамтамасыз ететін арнайы мекемелерде адамдарды ұстау тәртібі мен шарттары туралы» Заңға сәйкес қылмыстық-атқару жүйесінің тергеу изоляторларына қаңтар айындағы оқиғалар бойынша 1220 адам қамауға алынды, оларға қатысты соттар «күзетпен ұстау» бұлтартпау шарасын санкциялады. Оның ішінде – 22-сі кәмелетке толмаған. Тергеу изоляторларының ішкі тәртіп ережелеріне сәйкес барлық адам уақытша ұстау изоляторларынан түскен кезде міндетті медициналық тексеруден өтті. Бұдан басқа, бостандығы шектелген азаматтарға, сондай-ақ бас бостандығынан айыру орындарында сот үкімі бойынша жазасын өтеп жатқан, дене жарақаты анықталған кезде арнаулы мекемелерге орналастырылған адамдарға медициналық көмек көрсету қағидаларына сәйкес бейнетіркеу жүргізілді, оларға дереу медициналық көмек көрсетілді. Әрбір осындай факт туралы прокуратура органдары міндетті түрде хабардар етілді. Жалпы қаңтар айындағы оқиғалар бойынша тергеу изоляторларына дене жарақаты бар 375 адам келіп түсті, оның 35-і қалалық ауруханаларда стационарлық емдеуден өтті. Олар жаппай тәртіпсіздіктер кезінде, әкімшілік ғимараттарға, қызметкерлерге жасалған шабуылдар кезінде жарақат алды және түскен кезде АҚУ кеңсесінің өкілдері тіркеді. Ашықтық пен әділдікті қамтамасыз ету мақсатында қоғамдық-бақылау комиссияларымен, ұлттық алдын алу тетігімен және ҮЕҰ-мен тығыз өзара іс-қимыл жолға қойылды. Олар қамауда отырған азаматтардың құқықтары мен ұстау шарттарының сақталуына тәуелсіз мониторинг жүргізді. Мекемелердің барлық тұрғын, қызметтік, коммуналдық-тұрмыстық үй-жайлары қоғам қайраткерлерінің қатысуымен комиссиялық тексерілді. Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл Э. Әзімова, «Адам құқықтары үшін хартия» қоғамдық қорының басшысы Ж. Тұрмағамбетова бастаған Комиссия бірқатар қоғам белсенділері мен адвокаттармен бірлесіп, Қазақстанның сегіз өңірінде 100-ден астам тергеу-қамауға алынғандарды ұстау шарттарын тексеріп, қабылдауды жүзеге асырды. Қоғамдық-байқау комиссияларының өкілдері және ұлттық алдын алу тетігінің қатысушылары 14 ТҚҚ-да 200 сапарды жүзеге асырды. Олар 1720 азаматпен кездесу өткізді, оның ішінде 376 ― сы құпия. Осы кездесулердің нәтижелері бойынша мекемелер әкімшілігі тарапынан құқыққа қайшы әрекеттерге шағымдар түскен жоқ. Сондай-ақ, ұсталғандарды ұстау шарттарын Мәжіліс пен мәслихат депутаттары мен жергілікті атқарушы органдардың өкілдері тексерді. 286 тергеу ― қамауға алынғандармен, оның ішінде 41-і құпия, сондай-ақ олардың жиырма туыстарымен және 20 мекеме қызметкерлерімен кездесулер ұйымдастырылды. Бұдан басқа, «Біз азаптауға қарсымыз» қоғамдық бірлестігі ЖҚҚ-ға (Астана мен Алматыда, сондай-ақ Алматы, Ақмола, Қарағанды, Қостанай, Қызылорда облыстарында, СҚО және ШҚО-да) 15 рет келіп, 410 адам қабылданды (құпия ― 262). Ұсталғандардың барлық шағымы тіркелді, олар бойынша тексерулерді өз қауіпсіздік қызметтері жүргізді, заңдылықты қамтамасыз етуді үнемі қадағалауды прокуратура органдары жүзеге асырды. Барлық айыпталушыға олардың қорғану және білікті заң көмегін алу конституциялық құқығы қамтамасыз етілді, адвокаттарды өз қорғаушыларына жіберу кедергісіз жүзеге асырылды. Барлық тергеу іс-шаралары бейнебақылау камералары орнатылған арнайы жабдықталған үй-жайларда жүргізілді. АҚУ кеңсесінің ақпараты бойынша, ұсталғандарды ұстау және қорғау заңдылық қағидаттары мен халықаралық құқық нормаларына сәйкес жүзеге асырылды, мекеме қызметкерлері тарапынан қандай да бір құқыққа қайшы әрекеттерге жол берілмеді. Қаңтар оқиғалары бойынша істер шеңберінде тергеу изоляторларында ұсталған барлық адамдар құқықтар мен бостандықтарды пайдаланды, сондай-ақ қолданыстағы заңнамада белгіленген міндеттерді атқарды. «ҰАТ топтары Қазақстанның 16 өңіріндегі 83 жабық мекемеде 97 тәуелсіз мониторинг жүргізді. Адам құқықтары жөніндегі омбудсменнің атына азаматтардың қарау процесінде тұрған олардың құқықтарының бұзылуы туралы 48 өтініші келіп түсті. Бұдан басқа, өңірлік топтардың ұсынысы бойынша адвокаттар мен азаматтық дәрігерлердің ұсталғандар мен қамауға алынғандарға қолжетімділігі қамтамасыз етілді. Азаматтық қоғамның беделді өкілдері, соның ішінде құқық қорғаушылар мен заңгерлер қаңтар айындағы оқиғаларды тергеу бойынша қоғамдық комиссиялар құрды», — деп хабарлады ҚР СІМ. Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің баяндамасынан: «Қаңтар айындағы оқиғаларға қатысты Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің атына барлығы 228 өтініш келіп түсті, оның 111-і – азаптау және қатыгездік туралы. Басқалары негізсіз ұстаумен (58), әкімшілік жаза туралы сот актілерімен келіспеумен, бұлтартпау шарасымен (19), медициналық көмек көрсетпеу туралы (14), адвокаттарға жол бермеумен (5), қылмыстық қудалау органдарының іс-әрекеттерімен (88), әскери қызметшінің қызметтік міндеттерін атқару кезіндегі іс-әрекеттерімен (2), ақпаратқа қол жеткізу туралы (17); материалдық және моральдық залалды өндіріп алу (10). Барлық өтініш бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында заңдылықтың сақталуын жоғары қадағалауды жүзеге асыруға уәкілетті прокуратура органдарына сұрау салулар жіберілді. Қылмыстық қудалау азаматтарының барлық айтылған мән-жайлары мен қорқыныштарын ескере отырып, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Бас прокуратураға нақты шағымдардың түсуін күтпей, оның ішінде құқық қорғау органдары үй-жайларының бейнежазбасының деректерін пайдалана отырып, өзінің мандаты шеңберінде барлық анонимді хабарламаларды, сондай-ақ әлеуметтік желідегі хабарламаларды тексеру туралы жүгінді. Қамауда ұстау жағдайында күш қолданудың барлық фактілері бойынша сотқа дейінгі тергеулер жүргізілді». 27 қаңтарда Қазақстанда «Қаңтар» құқықтық қолдау орталығын құру туралы жарияланды. Оның ұйымдастырушылары өз үндеуінде «біздің көптеген отандасымыз бүкіл Қазақстан бойынша бейбіт наразылықтарға әділ талаптармен шықты», бірақ «өкінішке қарай, бейбіт наразылық арандатушылармен, қылмыстық элементтермен және тонаушылармен беделін түсірді» деп мәлімдеді. «Біз бейбіт митингілерге қатысқан және Заң аясында наразылық білдіргендерді осы мүмкіндікті пайдаланып, заңсыз әрекеттер мен қылмыстар жасағандармен нақты бөлісеміз. Мұндай қылмыскерлерді табу – құқық қорғау органдарының міндеті және біз оларға көмектесуге дайынбыз. Бірақ біздің ісіміз жауапты азаматтар ретінде бейбіт наразылық білдірушілерге және қылмыскерлердің қолынан және құқық қорғау органдарының заңсыз әрекеттерінен зардап шеккен басқа адамдарға көмектесу», — делінген орталық ұйымдастырушыларының ресми үндеуінде. Сондай-ақ, аталған орталық мынадай функцияларды жүзеге асыратыны хабарланды: · қаңтар оқиғалары нәтижесінде қаза тапқандар мен хабар-ошарсыз кеткендердің барлығы туралы азаматтардан және кез келген қоғамдық ұйымдардан алынған ақпаратты жүйелеуге жәрдемдесу; · бейбіт наразылық акцияларына қатысқаны үшін қудалау нәтижесінде азаптаудан және басқа да адам құқықтарының бұзылуынан зардап шеккен, қылмыстық жауапкершілікке заңсыз тартылған қаза тапқандардың жақындарына білікті заң көмегін көрсетуді ұйымдастыруға жәрдемдесу. Қордың ресми өтінішіне белгілі бизнесмендер, журналистер және қоғам қайраткерлері қол қойды: А. Абдулов, Б.Әбілов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Жәкішев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Қожахметов, Е. Тәтішев, Б. Төреғожина, Е. Шәкеев, С. Шайжүнісов және басқалар. Ұйымдастырушылар орталық қызметінің барлық нәтижелері мен оның қаржылық есептілігі жұртшылыққа ашық болатынына уәде берді. Мұндай ақпаратты жедел алу үшін жеке Электрондық ресурс құрылады. Қазіргі уақытта Қордың тек әлеуметтік желілердегі парақшалары бар, олардың соңғы белсенділігі үш айдан астам уақыт бұрын тіркелген (2023 жылғы желтоқсандағы жағдай бойынша). Қаржылай есеп жарияланбады. 2022 жылдың маусым айында «Азаттық» өз жобасын таныстырды. Басылым «2022 жылғы 5-8 қаңтарда Қазақстан қалаларында сөйлеген сөздерінде атылған немесе кейіннен жаралардан қайтыс болған ондаған адам туралы ақпаратты» жинады. «Қанды қаңтар құрбандары» арнайы жобасы қаза тапқандардың өміріндегі фактілермен танысуға, олардың қайтыс болу мән-жайларын білуге және жаңа мәліметтер қосуға мүмкіндік береді». Оқырмандар жәбірленушілер туралы ақпаратты жасын, қайтыс болған жерін, өлім себебін қамтитын әртүрлі параметрлерді таңдау арқылы біле алады. Жобаның авторы және редакторы Д. Өмірбек бұл жоба құрбан болғандардың санын анықтауға бағытталғанын айтты-билік 238 адам қаза тапты деп мәлімдейді, құқық қорғаушылар қаза тапқандардың нақты саны айтарлықтай көп болуы мүмкін деп санайды. Әмірбек қайтыс болған қауіпсіздік күштері туралы көбірек ақпарат алу әрекеттері сәтсіз болғанын байқады, өйткені олардың туыстары немесе әріптестері байланысуға құлықсыз. «Біз қаза тапқандарды бөліп-жармаймыз. Олардың бәрі, біз үшін, құрбандар», — деді Өмірбек. Тұсаукесерге Азат Еуропа радиосы/Азаттық радиосы (РСЕ/РС) медиа корпорациясының президенті Дж. Флай, Орталық Азия бойынша өңірлік директоры Х. Исмаилов және РСЕ/РС қазақ қызметінің директоры Т. Дооров қатысты. 2023 жылғы 12 қаңтарда «Азаттық» редакциясы «Қанды қаңтар құрбандары» кітабын таныстырды. Кітапта «2022 жылғы қаңтардағы оқиғалар кезінде адам өлімінің көптеген оқиғалары жинақталған». 2023 жылдың қазан айында PaperLab орталығы және MediaNet Халықаралық журналистика орталығы Қордың қаржылық қолдауымен. Қ. Аденауэр қазақстандық қоғамдағы қаңтар оқиғаларын қабылдау әсері тақырыбында зерттеу жүргізді. Бұл зерттеуде деректерді жинау үшін 18 жастан асқан қазақстандықтарға телефон арқылы сауалнама жүргізу әдісі қолданылды. Кездейсоқ іріктеу принципін сақтау үшін кездейсоқ сандар генераторының көмегімен жасалған респонденттердің ұялы нөмірлеріне қоңыраулар жасалды. Барлығы 1047 адамнан сауалнама алынды. Қайғылы нәтижеге еліміздің жоғарғы билігі жауапты деген респонденттердің тек 28 % үлесі болды, қазақстандықтардың тек 5 %-ы наразылықтар өткен қалалардың әкімдері жауапты деп санайтынын айтқан. Ең көп мақұлданған әрекет (65 %) әкімдердің келіссөздер жүргізу үшін наразылық білдірушілерге шығуы болды. Қаңтар оқиғалары кезінде бұл жеті өңірде байқалды: Алматы, Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе (Ақтөбе әкімі), Батыс Қазақстан, Жамбыл және Қызылорда облыстары. Сарапшылар Қаңтар туралы Қаңтар оқиғалары мен одан кейінгі саяси және әлеуметтік- экономикалық реформалар, сондай-ақ мемлекеттік басқарудағы түбегейлі өзгерістер қазақстандық сарапшылар — саясаттанушылар, әлеуметтанушылар, экономистер мен қоғам қайраткерлерінің жіті назарында. 18.02.2022 Президенттің Алматы трагедиясы бойынша барлық фактіні мұқият тергеу туралы ұстанымын еліміздің саясаттанушылары қолдады. Сондай-ақ олар тәртіпсіздіктерге қатысты барлық материал қоғам қайраткерлеріне толық қолжетімді болуы тиіс екенін жеткізді. Саясаттанушы А. Тоқтышақов: ол әр жағдай бойынша тергеу жүргізу қажет екенін және адам құқығы басты назарда болуы тиіс екенін айтты. 14.03.2022 Қаңтар оқиғаларын қоздырушылар кем дегенде екі жыл тәртіпсіздіктерге дайындалған, деп есептейді адвокат, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі А. Омарова. Оның айтуынша, олардың басты мақсаты билікті күшпен басып алу болды, деп хабарлайды «Хабар 24» тілшісі. А. Омарова, ҰҚСК мүшесі: Президент қана өзінің іс-әрекетімен осы хаосты тоқтатып, мемлекетті сақтай алды, мұны атап өтпеске болмас. Кек алуға қатысты, Тоқаев билікке келгеннен кейін және ҰҚСК құрылғаннан кейін саяси және басқа реформалар жүргізіле бастады. Президент адам құқықтарына ерекше назар аудара бастады, ал бұл шексіз билікке ие және адамдарды террорда ұстап отырған ҰҚК үшін жағдайды бақылаудан шығарып алумен тең болды. 05.01.2023 «Қаңтар оқиғалары кезінде зардап шеккен ШОБ субъектілеріне залал толық көлемде өтелді. Сома 16 млрд 700 млн теңгені құрады, деп хабарлайды «Хабар 24» тілшісі. Мемлекет сондай-ақ қираған 42 ғимаратты қалпына келтіру үшін 31 млрд 100 млн теңге бөлді. 37 нысанда жұмыстар толығымен аяқталды. Коммерциялық нысандарға келетін болсақ, 356-сы зардап шекті. Олардың барлығы қалпына келтірілді. 1789 кәсіпкерлік субъектісі залалды тікелей өтеуге өтінім берді, ол толық көлемде 16 млрд 700 млн теңге көлемінде өтелді. Шағын және орта бизнестің барлық нысандары бойынша залал өтелді», — Р.Скляр, ҚР премьер-министрінің бірінші орынбасары. 05.01.2023 М. Жақау, саясаттанушы: «Билік халықтың дауысын естіді және содан бері үміттерін ақтау үшін бәрін жасап жатыр. Әйтпесе, біз көріп отырған реформалар болмас еді. Қазір барлығы президенттің сөздерін тыңдайды және 2023 жылдан халық нақты өзгерістерді күтеді. Саясаттанушы И. Құраев та осындай пікірмен келіседі. Сарапшылар қоғамда жаңа мәдени ерекшеліктер дамып келе жатқанына сенімді және бұл өзгеріс мемлекеттік қызметшілерді де айналып өтпеді». 30.08.2023 Д. Чикваидзе, БҰҰ-ның Женевадағы филиалы Бас директорының хатшылығының басшысы: «Адам Президент болғаннан кейін өзінің құқықтары мен әрекет ету мандатын шектеуден қорықпаса, бұл өз елінің өркендеуін қалайтын өте адал саясаткер екенін көрсетеді. Әлеуметтік, экономикалық және саяси реформалар тұрақты дамып келе жатқан елде ғана іске асуы мүмкін, дейді Дэвид Чикваидзе. Көпвекторлы және теңдестірілген сыртқы саясат жүргізе отырып, Қазақстан жаһандық өзгерістерге, үрдістер мен сын-тегеуріндерге уақтылы ден қояды». 08.12.2023 Қаңтар оқиғалары кезінде зардап шеккен алматылық кәсіпкерлерге 16 млрд теңгеден астам қаражат төленді. Қаңтар оқиғаларынан кейін бизнеске уақтылы көмек көрсету басты міндеттердің біріне айналды. Кәсіпкерлерге қаржылай ғана емес, психологиялық қолдау да көрсетілді. Н. Ибрагимов, Алматы қаласы Кәсіпкерлер палатасының салалық дамыту бойынша басқарушы директоры: азаматтардан, ұлттық компаниялардан түскен қайырымдылық есебінен залалды қалпына келтірдік. Қордан, сондай-ақ республикалық бюджеттен ақша бөлінді. 14.01.2022 Парламент Мәжілісінің депутаты А. Амирханян: «Біз, халық сайлаған депутаттар, қазақстандықтардан арандатушылыққа берілмеуін сұраймыз. Митингіге қатысушылардың бұған дейінгі барлық талаптары қаралып, шешілді. Айдың алғашқы күндерінде болған іс-шаралар митинг емес, бұл біздің мемлекетіміз бен халқымызға қарсы террористік акциялар. Бейбіт акция — бұл азаматтардың мүлкін талқандау және жазықсыз азаматтарды, полицейлерді, әскерилерді, мемлекетіміздің жастары мен қарттарын ұрып-соғу және өлтіру емес. Біз мақтан тұтатын және жақсы көретін елімізді әскери полигонға айналдырмауларыңызды сұраймын. Тонау және талқандаумен айналысқандар бұл қалаларда тұрмауы мүмкін. Бұл жағдайда, менің ойымша, бұл адамдармен келіссөздер жүргізуге болмайды, өйткені зорлаушылармен, террористермен және кісі өлтірушілермен келісімге келу мүмкін емес. Олардың барлығы заң бойынша лайықты жазаға тартылуы керек. Мен Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың барлық қабылдаған шешімін, соның ішінде стратегиялық нысандарымызды қарақшылар мен тонаушылардан қорғауға көмектесу үшін осы қиын күндерде ҰҚШҰ әскерлерін енгізу туралы шешімдерін толық қолдаймын. Біздің президент ҰҚШҰ-ның заңды шарты шеңберінде әрекет етті. Тәуелсіздіктің 30 жылында біз КСРО ыдырағаннан кейінгі қиын жылдарды бастан өткердік. Ашықтық та, тоңдық та. Бірақ біз бәріміз осы сынақтардан абыроймен өттік, әрқашан халқымыздың бірлігіне сендік және сүйікті елімізді бірге көтердік. Мен сіздерді еліміздің қалпына келуі мен өркендеуі үшін Президентіміздің айналасына жиналуға шақырамын. Бұл трагедияның қайталануына жол бермейік». 21.01.2022 «Осы жылдың қаңтар айында Алматыда болған оқиғалар туралы өз пікірімді білдіруді жөн көрдім. Дәл осындай сәттерде біздің шынайы қасиеттеріміз көріне бастайтын сияқты. Қазір барлығы қаланы қалпына келтіруді қолға алып, бір-біріне көмектесуде. Кәсіби міндеттерін атқарған құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне, әскери қызметкерлерге, дәрігерлерге үлкен рахмет. Өкінішке қарай, адамдар шығынға ұшырады. Осы қиын уақытта қаза тапқандардың туыстары мен жақындарына қайғырып көңіл айтамын. Бұл әрбір қазақстандық үшін ауыр қаза. Осы кезеңдегі ел президенті Қ.-Ж. Тоқаевтың үндеуі қатал әрі шешуші болды, ол бәрін өз орнына қойды. Қарапайым адамдар Мемлекет басшысының бізбен бірге екенін сезіп, оған сеніп, қолдады. Бірақ айта кету керек, өкінішке қарай, бұл қиын кезеңде алматылықтардың жанынан ешкім табылмады: Парламент те, партиялар да, көптеген нөкері бар қала әкімі де жоқ болды. Бізбен тек президент болды. Оның нық әрекеттерінің арқасында ғана елді сақтап қалуға мүмкіндік туды және жағдай теңестірілді, ол қайғылы жағдай одан әрі өршуіне жол бермеді. Біз Президенттің осы тағдырлы сәтте халықпен бірге екенін түсіндік және оған нағыз көшбасшы ретінде қарадық. Шынында да, Мемлекет басшысы бізге үміт сыйлады, сенім ұялатты. Ол бірден барлық жауапкершілікті өз мойнына алып, нақты қадамдар жасады. Қазір демагогияның уақыты емес. Біз тиісті сабағымызды алып, Президентіміздің айналасына жиналып, алға қарай жүруіміз керек», – деді Р. Ким, V, VI шақырылымдағы ҚР Мәжілісінің депутаты, ҚҰА Қамқоршылық кеңесінің мүшесі. 15.03.2022 «Айтпақшы, Адвокат А. Омарова Қаңтар оқиғаларына өте дұрыс баға беріп, қылмыстық құқық бұзушылықтар билікті күштеп басып алудың тәсілі болғанын атап өтті. Мәжіліс депутаттарының сөздерімен келісемін, олар жастар арасында нигилизм өркендеп келе жатқанына назар аударды. Қаңтар оқиғалары кезінде бұл анық байқалды. Тәртіпсіздіктерді басқарғандар дәл осы нигилизмге жиі бой алдыратын маргинал жастарды шығарды. Ал қазір олар болған жағдайға өкінеді. А. Омарова атап өткендей, мақсатты ақпараттық дайындық жүріп жатты, ал жастар бұған дайын болмады. Ойлап қарасақ, Қаңтар оқиғалары қайғылы нәтижеге – тәуелсіздігімізді жоғалтуға әкелуі мүмкін еді. Бұл барлық адамдар үшін, құқық қорғау органдары үшін де, азаматтар үшін де жақсы сабақ. Тәртіпсіздіктерге қатысқандар үшін де, қатыспағандар үшін де сабақ», – деді С. Имиров, ҚР Ұлттық ұланы Әскери кеңесінің хатшысы. 20.01.2023 «Мен – алматылықпын» қоғамдық бірлестігінің еріктілері қаңтар айының ең ауыр және шиеленісті кезеңінде, әдеттегідей, алда болды. Отбасыларын үйде қалдырып, олар өз өмірлерін қатерге тігіп, отандастарына көмектесті. «Мен – алматылықпын» жетекшісі, қалалық мәслихат депутаты К.Авершин өз командасын шексіз мақтан тұтады. Оның айтуынша, сүйікті қаламызға қайғы келгенде, бірлестік мүшелері қарап отыра алмады, бірден сол сәтте көмекке мұқтаж адамдарға көмектесу үшін майдан шебіне аттанды. Бұл дәрігерлер, құқық қорғау органдарының қызметкерлері, балалар үйлері болды. "Алматылықтар" өз күштерімен ыстық тамақ, азық-түлік жеткізуді жедел ұйымдастырды. Авершин қауіпсіздік күштерінің тәртіп орнатудағы шарасыз күресі аясында Алматы еріктілері де оқиғалар ортасында жүргенін айтты. Басшылардың үкімінсіз-ақ, кейде ұсыныстарға қайшы, олар хаостың ортасында болды және өз істерін атқарды. 09.01.2023 Қайғылы қаңтардағы сабақтар туралы ҚХА Кеңесінің мүшесі, «Вайнах» Қазақстанның шешендері мен ингуштары қауымдастығының тең төрағасы, Amanat партиясының ардагері Ю. Келигов айтып берді: «Осылайша, қазақстандықтардың өткен жылдар ішінде иемденген иммунитеті мен біздің Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың үлкен саяси тәжірибесі жағдайды тұрақтандыруда шешуші рөл атқарды. Ел үшін сыни сәтте Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың дипломатиялық қасиеттері мен орасан зор саяси тәжірибесі толық көрінді. Ел үшін тағдырлы сағатта ол барлық жауапкершілікті өз мойнына алды, арандатушылыққа көнбеді, салқынқандылық танытты және елдің тәуелсіздігін сақтау үшін қажет нәрсенің бәрін жасады. Бейбітшілік, келісім және бірлікті жоғары тәртіп деп білетін қазақстандықтар Президентті қолдады. Азаматтарымызға тән даналық пен төзімділік шешуші рөл атқарды. Қаңтар оқиғалары бізді өзгерткенін және шешуші әрекеттер мен өзгерістерге итермелегенін атап өткім келеді. Конституциялық реформа іске асырылды, бүкілхалықтық сайлау өтті, халықтың өмірін жақсартуға бағытталған саяси және экономикалық өзгерістер жүріп жатыр». 02.09.2022 Мемлекет ауыр қылмыс жасамаған Қаңтар оқиғаларына қатысушылар үшін жазаны жеңілдетеді. Көптеген заң бұзушылар өздерінің кінәсін мойындады және жасаған істеріне өкінеді. Президент оларды екінші мүмкіндікке лайық деп санайды. Ақтөбелік шығармашылық зиялы қауым Мемлекет басшысының ұсынысын қолдап, оны өте адамгершілік қадам деп санайды. Т. Тілеулесов, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі: «Мемлекет басшысы Жолдау барысында Қаңтар оқиғаларына да тоқталды. Атап айтқанда, өз кінәсін түсінгендерге және жасаған ісіне өкінетіндерге екінші мүмкіндік беру керек деп есептейді. Менің ойымша, бұл өте дұрыс шешім. Өйткені, гуманизм таныта отырып, біз ұлт ретінде осы трагедиядан сабақ аламыз және оның қайталануына жол бермейміз. Қаңтар трагедиясының маңызды сабағы қоғамдық қауіпсіздікті едәуір күшейту қажеттілігін түсіну болды». 05.01.2023 С. Ілиясов, саясаттанушы: «Менің ойымша, ең бастысы, біз мемлекеттілікті сақтадық. Өйткені шын мәнінде саяси дағдарыс кезінде егемендікке, мемлекеттің өзінің негізгі қызметін жүзеге асыру мүмкіндігіне әрқашан қауіп төнеді. Қоғамды басқару, елді басқару қиындайды. Біз ең жағымсыз салдардың алдын ала алдық. Екінші мәселе, көбінесе мұндай оқиғалардан кейін қазіргі билік саяси режимді қатаң етуге тырысады. Бұл тұрғыда қазіргі Мемлекет басшысы басқа жолмен жүруді жөн көрді. Ол, керісінше, елдегі саяси жүйені ырықтандыруға бағытталған саяси реформалар жүргізе бастады». 15.01.2022 «Жаңа жылдың басында елімізде болған оқиғалар әлемнің қаншалықты нәзік екенін, ұшқыннан жалын қаншалықты оңай тұтанатынын және эмоцияларға берілмеу, хаос пен бейберекетсіздіктен пайда көретіндерге ермеу қаншалықты маңызды екенін тағы бір рет көрсетті. Қаңтар күндері бәріміз беймаза күн кештік, болып жатқан жағдайға және жағдайды тұрақтандыру бойынша қабылданып жатқан шараларға қатысты халықты қараңғыда қалдырмаған Президентке рахмет. Қасым-Жомарт Кемелұлы еліміздің әл-ауқатына қамқор болып, дана, әділ, қатал және ымырасыз шешімдер қабылдағанына таңданыс пен мақтаныш сезімін тудырды. Қиын сағатта Мемлекет басшысы бізбен бірге болды және террористердің өздерінің қитұрқы жоспарларын толық жүзеге асыра алмауы үшін бәрін жасады. Бұл үшін оған рахмет! Кейбір бұқаралық ақпарат құралдары террористер жағында болғаны ұят және өкінішті, бұл туралы Қ.-Ж. Тоқаев та өз сөзінде атап өтті. Біздің басты міндетіміз – өз жарияланымдарымызбен бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтауға, халық бірлігін нығайтуға жәрдемдесу, бұл тұрғыда бізге қолжетімді барлық құралдармен Президентке көмектесу деп білемін. Менімен әріптестерім келіседі деп сенемін және үміттенемін», — деді С.Ким, Ақмола ҚХА жанындағы Журналистер клубының төрағасы. Зеренді ауданы. 21.01.2022 «СҚО мемлекеттік архивінің қызметкерлері Парламент Мәжілісінің отырысында Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың үндеуін үлкен ықыласпен тыңдады. Мемлекет басшысы қаңтардың қайғылы күндеріндегі оқиғаларға талдау жасады. Біз ІІМ арнайы бөлімшелерінің жауынгерлерінің, қорғаныс министрлігі мен Мемлекеттік күзет қызметінің әскери қызметшілерінің террористік агрессияға тойтарыс берудегі батылдығына тағзым етеміз. Жағдайды тұрақтандыру халықты тыныштандырады. Еліміздің ерезиденті мемлекеттің басты міндеті – әл-ауқат пен өмір сапасын қамтамасыз ету екенін тағы да атап өтті. Өңірлерде шағын және орта бизнесті дамытуға ерекше назар аударылатын болады. Әкімшілік мемлекеттік қызметшілер мен бюджетшілердің жалақысы бюджет мүмкіндіктерінің өсуіне қарай көтерілетін болады. Мемлекет ішкі және шетелдік инвесторлардың сенімін қалпына келтіру үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды деген президенттің сөздері жақсылыққа сендіреді. Инвесторлар алдындағы мемлекеттің барлық міндеттемелері мен кепілдіктері толық көлемде орындалатын болады. Президенттің премьер-министрге отырыс күнінен бастап үш апта ішінде Үкіметтің 2022 жылға арналған іс-қимыл бағдарламасын дайындауды тапсыруы елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың жақсаратынына үміттендіреді. Президенттің бастамасымен қолға алынған «Президенттік жастар кадрлық резерві» – перспективалы жастарға арналған әлеуметтік лифт жобасы жастарды ынталандырады», - С. Маликова, «СҚО әкімдігі мәдениет, тілдерді дамыту және мұрағат басқармасының Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мұрағаты» КММ директоры 24.12.2022 А. Садықов, «Ақ жол» партиясы АОФ төрағасы, облыстық мәслихат депутаты: «Биылдың қаңтар айы жақсы есімде. Газдың бағасы тәртіпсіздікке себеп болды. Қазақстандықтар бейбіт митингілерге әділ талаптармен шықты, бірақ билікті басып алғысы келетін деструктивті элементтер мұны өз пайдасына асырғысы келді. Біздің қалада да, және басқа да көптеген қалаларда осы жағдай орын алды. Ел Президенті сол кезде дұрыс шешім қабылдады. Қ.-Ж. Тоқаев жағдайды бақылауға алды, мемлекеттіліктің жойылуын және билікті басып алуға жол бермеді. Осы қайғылы күн қарсаңында Мемлекет басшысы оңтүстік астанадағы қаңтар оқиғаларының құрбандарына арналған «Тағзым» мемориалын ашты. Біз кемелдене және мықты бола түстік. Енді біз бейбіт наразылықты билікті басып алуға бағытталған террористік шабуылдан ажырата аламыз. Биылғы жыл Қазақстанды, бәрімізді қатты өзгертті. Қаңтар — біздің тарихымыз, ол қайталанбауы керек». 27.12.2022 ҚР еңбек сіңірген қайраткері, ф. ғ. д., М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының бас ғылыми қызметкері Н. Ақыш мемориалдың ашылуы барлық қазақстандық үшін үлкен, маңызды оқиға деп санайды. Мемориал, ең алдымен, қазақстандықтардың келесі ұрпақтары қаңтар айындағы қайғылы оқиғаларды ұмытпауы үшін орнатылғанына сенімді. «Қанды қаңтарды ешқашан ұмытпауымыз керек. Бұл адамдар әділетсіз қаза тапқан ұлттық ауқымдағы трагедия болды. — Президентімізге Мемлекет басшысы ретінде дамудың демократиялық бағытын қолдағаны, Қаңтар оқиғаларында қаза тапқандарды еске алғаны үшін рақмет. Қандай да бір қиындықтарға қарамастан, біз реформалар жолында алға жылжуды жалғастырамыз», — деп қосты ол. 06.01.2023 Т. Талаева, ҰҚСК мүшесі: «Өткен жылдың қаңтар айы есімде. Бірте-бірте жағдай өзгере бастады, оның ішінде басты оқиғалар орын алған Алматыда да. Қайғылы жағдай кезінде Президент жалғыз дұрыс шешім қабылдады, әйтпесе қаза тапқандар саны бұдан да көп болатын еді, мемлекеттік төңкерістің алдын алу керек болды». 10.01.2023 «Тура бір жыл өтті. Бір қызығы, 2022 жылдың ұмытылмас қаңтарында біз жабылып, зұлымдықты тез арада тоқтатып, мемлекетімізді жойылудан сақтадық. Менің ойымша, Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев дер кезінде дұрыс шешім қабылдады, ал халық оны барлық жағынан қолдады. Содан кейін бірқатар саяси реформалар болды. Бұл жолдағы маңызды қадам 5 маусымда өткен жалпыхалықтық референдум болды, оның барысында қазақстандықтар ел Конституциясына енгізілетін өзгерістер мен толықтыруларды көпшілік дауыспен қолдады. Нәтижесінде «ҚР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР тиісті Заңы қабылданды. Қасым-Жомарт Кемелұлы жеңіске жеткен 20 қарашада өткен Президент сайлауы да маңызды саяси қадам болды. Бұл қазақстандықтардың оған сенетінін, ол ұсынған қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық реформаларға сенетінін білдіреді. Бұл бізге жаңа әділ Қазақстан құруға, демократиялық, тұрақты дамып келе жатқан, сыбайлас жемқорлықтан, терроризмнен, ұлтаралық қақтығыстардан азат, салауатты қоғам құруға бағыт алған мемлекетте өмір сүруге көмектеседі», — А. Хасанов, Қарасай ауданы Жаңатұрмыс ауылының шаруа қожалығының басшысы 15.12.2023 «Қаңтар оқиғаларынан кейін елдегі ахуал тұрақтанғаннан кейін президент Қ.-Ж. Тоқаев ел Парламентінде сөз сөйлеп, Қазақстан халқының игілігі үшін саяси және әлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешуге бағытталған реформалардың базалық бағдарламасын ұсынды. Экономикалық реформалардың басты мәні — ұлттық экономиканың халықтың әл-ауқатын арттыру және ұлттық табысты әділ бөлу қажеттілігінен туындайды. Осы негізде президент Тоқаев елдің жаңа экономикалық бағытының мынадай негізгі қағидаттарын белгіледі: игіліктер мен міндеттерді әділ бөлу; жеке кәсіпкерліктің жетекші рөлі; адал бәсекелестік; кәсіпкерлердің жаңа буыны үшін нарықтардың ашылуы; өндірістің өсуі; экономиканың күрделілігі мен технологиялылығын арттыру; адами капиталды дамыту; жаңа үлгідегі білім беруге инвестициялар; экономиканы «көгалдандыру»; қоршаған ортаны қорғау; қоғам алдындағы жауапкершілік», - Д. Карипова, «Ескелді ауданы әйелдерді қолдау орталығы» ҚБ басшысы 18.01.2022 Қарулы күштердің ардагері О. Николашин мемлекет басшысының жақында сөйлеген сөзін қолдап, Қаңтар оқиғалары барысында қауіпсіздік күштерінің жауынгерлік қабілеттілігі мен кәсібилігіне – жастардың әскерде қызмет еткісі келмейтіндігіне әсер еткен өткір проблеманы атады. «Біз, Қарулы Күштер ардагерлері және нақты мен Қазақстан Президентін қолдаймын. Жаңа үкіметке бағдарлама ұсынылды, міндеттер қойылды», - деді Павлодар облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі Олег Николашин. – «Ендігі мәселе олардың қалай шешілетіндігінде. Бұл жерде қоғамның рөлі маңызды». 21.01.2022 — Ел басшылығының іс-әрекеттері қаншалықты нәтижелі болды? — Мен нақты айта аламын, Қазақстан Президенті елге күтпеген жерден төнген дағдарысты ойдағыдай және батыл түрде шеше алды. Әдеттегідей, сол кезде оқиға орындарынан хабар тарататын кейбір батыстық бұқаралық ақпарат құралдары қате тұжырымдар жасады. Қазіргі президент Қ.-Ж.Тоқаев пен Елбасы Н. Назарбаев арасында жанжал туындағаны және билік үшін күрес жүргізіліп жатқаны туралы адамдарды адастырып, түрлі жарияланымдармен жалған ақпарат берді. Осындай қитұрқы хабарларға қарамастан, Тоқаев пен Назарбаев ынтымақтастық пен ниеттестік рухымен дағдарысты барынша ізгі ниетпен бірге еңсере алды. 21.01.2022 Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың Қаңтар оқиғаларынан кейінгі барлық сөзінде шешуші болған әлеуметтік әділеттілікті арттыру қажеттілігі туралы тезис нақты фактураға толды. 50 мың теңгеге дейінгі табысы бар халыққа лайықты өмір сүруге мүмкіндік бермейтін халықтың активтері мен кірістерінің жіктелу жағдайы дұрыс емес екендігі нақты айтылды. Бұл жағдайды еңсеруге, сайып келгенде, жаңа экономикалық саясаттың барлық жарияланған тараулары, оның ішінде оның принциптері, бағыттары мен іске асыру тетіктері осыған бағытталған. 30.01.2022 — Қазақстанда «NurOtan» саяси партиясының съезі өтті. Төраға болып президент Қ.-Ж. Тоқаев сайланды. Бұл туралы не ойлайсыз? Оқиғаларға қандай баға бересіз? — Қазақстандағы саяси дәстүрлерге сәйкес, президент билеуші партияның көшбасшысы болып табылады, сондықтан Н. Назарбаев бұл орынға Тоқаевтың кандидатурасын ұсынды. Өкінішке қарай, төрағаның ауысуы елдегі қаңтардағы жағымсыз оқиғалардан кейін болды, сондықтан мәжбүрлі шара сияқты көрініп қалды. Алайда, жанжалмен немесе онсыз бұл орын алуы керек болатын, ел басшылығы бұған бүгінгі күні қол жеткізді. 03.02.2022 Сербия Республикасының Халық сауда депутаты, Қазақстанмен парламенттік достық тобы төрағасының орынбасары Драгомир Я. Карич халықтың даналығы мен Қазақстан басшылығы қабылдаған шаралар жағдайды абыроймен шешуге мүмкіндік беретініне күмәнсіз сенеді: «Депутат ретінде, Қазақстанның көптен бергі досы ретінде Президент Қ.-Ж. Тоқаевтың кесімді және көреген шешімдеріне жан-жақты қолдау білдіремін. Халықтың даналығы мен ел басшылығы қабылдаған шаралар жағдайды абыроймен шешуге мүмкіндік беретіні сөзсіз». 20.02.2022 Айта кетейік, осы аптада ҚР Президенті «Qazaqstan» телеарнасына сұхбат беріп, Қаңтар оқиғаларынан кейін елімізде қалыптасқан жағдайға тоқталды. Өз кезегінде Сенат депутаты Д.Нұржігіт Қ.-Ж. Тоқаев айтқан реформалар жай ғана сөз емес, нақты міндеттерді іске асыруға бағытталғанын атап өтті. Ал еңбек сіңірген қайраткер Ж.Сейдоллаұлы өнер адамдары, мәдениет қайраткерлері жаңа Қазақстанды құруға қатысуға тиіс екенін атап өтті. «Сонда ғана біздің бірлігіміз нығая түседі, еліміз өркендейді. Менің ойымша, бұл біздің өскелең ұрпақ алдындағы парызымыз», – деді әнші. Сонымен қатар, Қазақстанның Халық әртісі Т.Мейрамов Президент халықты еңбекке баулу мәселесіне ерекше назар аударғанын атап өтті. «Осыған байланысты адамдарға еңбекқорлық қасиеттерін сіңіру және тәуелділік психологиясынан құтылу үшін тиісті жұмыс жүргізу маңызды», - деп қосты ол. 14.03.2022 Әлеуметтану докторы және ҚҚДИ сарапшысы Л. Нұрқатова Тоқаевтың қабылдаған шешімдері мен әрекеттері әлеуметтік-саяси жағдайды тұрақтандыруға ықпал етті деп санайды. «Қаңтар оқиғалары кезінде жұртшылықтың Президентке деген сенім деңгейі артты. Бұған «Президент Тоқаевтың айналасына бірігейік!», «Біз Президенттің айналасына жиналуымыз керек» және т.б. осыған ұқсас тэгтердің пайда болуы дәлел бола алады», – деп атап өтті сарапшы. Қазақстандық қоғамдық даму институтының Отбасы институтын зерделеу орталығының басшысы А. Ракишева қаңтар оқиғалары жаңа Қазақстанның дамуына түрткі болғанын атап өтті. "Мемлекет басшысы мемлекеттік басқарудың бүкіл жүйесін, ұлттық қауіпсіздікті қайта құру, құқық қорғау және сот жүйелерінде реформалар жүргізу қажеттігін атап өтті", - деді ол. Оның айтуынша, ҚҚДИ социологиялық зерттеуінің нәтижелері қазақстандықтардың басым көпшілігі полицияға сенетінін көрсетті. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысқандардың 19,2 %-ы толық сенім туралы айтады, ал 52,9%-ы сенгісі келеді. Сауалнамаға қатысқан әрбір бесінші адам, негізінен қала тұрғындары (26,8%) сенімсіздік танытады. 17.03.2022 «Қаңтар оқиғаларынан кейін көптеген адамдарда сұрақ туындады: Әрі қарай не болады? Көріп отырғандарыңыздай, қаңтардағы оқиғалардан кейін президент халық алдында сөз сөйлеп, күмән мен қауесетті сейілтті. Соңғы саяси оқиғаларға байланысты қоғамда күтпеген жағдайлар орын алады. Мұндай жағдайда экономиканы дамыту үшін саяси реформалар қажет. Бұған кешегі Жолдау дәлел. Өйткені, көріп отырғанымыздай, Қазақстанның экономикалық даму моделі өз шегіне жетті. Бізге одан әрі даму үшін энергия көзі қажет», - деді А.Сарым. 17.03.2022 «Бүгінгі таңда Президент айтқан әрбір мәселе азаматтық секторға тікелей қатысы бар. Биыл Қаңтар оқиғаларын бірге еңсеріп, рухани шаршау мен өзгерістерден үміттене отырып, біз жаңа Қазақстанның құрылысы үшін мемлекеттің азаматтық қоғамның кез келген даму идеялары мен көзқарасына мұқтаж екенін түсіндік. Екінші тыныстың ашылуына көмектесетін және мемлекет пен қоғам ресми түрде ғана емес, үдемелі түрде қол ұстасып, бірге алға жылжуы үшін көп нәрсе айтылды», – деп атап өтті қоғам қайраткері. 02.11.2022 «Кез келген рақымшылық қылмыстық заңнаманы ізгілендіруге бағытталған қадам ретінде қарастырылуы керек. Алайда рақымшылықты оңалту актісімен шатастыруға болмайды. Заң тәжірибесінде рақымшылық актілері тек тірі адамдарға қатысты қолданылады, өйткені оған рақымшылық жасау актісін қолдану үшін рақымшылық жасалушының келісімі қажет. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес бұл рақымшылық тек Қаңтар оқиғаларына қатысушыларға қатысты бір реттік акт болып табылады. Бұл рақымшылықтың міндеті — жазадан босату немесе оның мерзімін қысқарту», - деп атап өтті ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Ж. Каримова. 02.11.2022 «Президент Тоқаев бүгін Қаңтар оқиғаларына қатысушыларға, мемлекеттік сатқындық жасады деп күдіктенбейтіндерге, жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыруға, рецидивистерге, зорлаушыларға, террористерге және экстремистерге, сондай-ақ азаптау жасады деп айыпталмайтындарға рақымшылық жасау туралы Заңға қол қойды. Қыркүйектің басында Президент Тоқаев бастаған рақымшылық туралы пікірталас өте қызу жүріп жатыр. Алайда, қаңтар оқиғаларын талқылаудың өзі де толастамай тұр. Мен бұған дейін жазғанымдай, төңкеріс жасау әрекетінің артында тұрғандар және билікке саяси әсер еткісі келгендер қазірде түрлі мифологиялар ойлап тауып, насихаттап жүр», – деп атап өтті Д. Әшімбаев. 03.11.2022 «Біріншіден, бұл рақымшылық — адамгершіліктің көрінісі. Рақымшылық заңға қайшы митингілерге қатысқан көптеген қазақстандықтарға көмектеседі және оларға екінші мүмкіндік береді. Біз мұны түсінуіміз керек. Бұл акт сондай-ақ президент Тоқаев айтып отырған әділ, ашық жаңа Қазақстанның символы болып табылады», - деп атап өтті Геннадий Шиповских. "Бұл рақымшылық мейірімділікке, адамгершілікке және жанашырлыққа көбірек бағытталған, адамдарға олардың әрекеттерінің заңсыздығын түсінуге және өмірді таза парақтан бастауға мүмкіндік беріледі. Заң рақымшыларды жұмысқа орналасу, әлеуметтік қызметтердің назарында болу немесе тұрғын үй мәселелерін шеше алу үшін қайта әлеуметтендіруді көздейтінін атап өткен жөн», – деді Индира Әубәкірова. «Еліміздің Конституциясындағы басты идея — қоғамдық келісім. Мемлекет басшысы ұсынған және рақымшылық жасау туралы заң түрінде іске асырылған бастама мемлекет пен қоғам үшін қажетті және дұрыс тарихи қадам деп санаймын. Қаңтарда болған оқиғаларды ескере отырып, біз салмақты шешім қабылдадық деп ойлаймын», – деп қабылданған заңға өз ойын білдірді И.Борчашвили. 03.11.2022 «Менің заңгер ретіндегі пікірім – тәртіпсіздікті ұйымдастырушылар толық жауап беруі керек, ал рақымшылық олардан айналып өтуі керек, сонда әділ болады. Бүгінгі таңда бұл Қазақстан үшін маңызды оқиға, мыңдаған отбасы жақындарының оралатынына үміті артты. Олар қаңтарда алаңдарда, кейінірек тергеуде болып, өмірден өз сабағын алды. Азаматтарды қорғауға мұндай қадам әлеуметтік шиеленісті азайтады, өйткені негізінен еңбекке қабілетті халық отыр, олар тіпті аязды Қаңтарда қайда бара жатқанын білмеген де болуы мүмкін. Мен мұны ізгі ниет актісі және «Жаңа Қазақстанның» көрсеткіші деп білемін!» — деп жазды Абланов Facebook парақшасында. «Humanitas» латын тілінен аударғанда адамгершілік дегенді білдіреді. Ел президенті үшін жақсы қасиет», — деп қорытындылады Абланов. 03.11.2022 Саясаттанушы Н. Шаталов өзінің Telegram-арнасында Қаңтар оқиғаларына қатысушылардың рақымшылығына түсініктеме берді. «Қаңтарда көптеген адам заңды бұзуға барғаны анық. Алматыдағы сол күндердің атмосферасы адамдарды қылмысқа итермеледі. Бұл көбіне жастар болды, ал айыбын өтеу мерзімі өмірлерін түбегейлі құртар еді. Қауіпсіздік күштері көшеде жүргендерге қатты ашулы болғанын есептен шығармаңыз. Полиция мен әскери қызметкерлер зардап шегіп, қаза тапты. Ал қазіргі рақымшылық туралы заң, біріншіден, шалыс басқандар үшін екінші мүмкіндік және маргинал күйден шығу мүмкіндігі, екіншіден, орын алуы мүмкін шекті теңестіру». 05.01.2023 «Қаңтар трагедиясы көп нәрсені өзгертті. Ең алдымен, Қазақстандағы жағдай элитарлық деңгейде де, жалпы деңгейде де, Қазақстандағы жағдай бірқалыпты емес екені белгілі болды. Мұнай бағасы шарықтаған кезде Қазақстанда проблема жоқ сияқты әсер пайда болды және біз әлемнің ең озық экономикаларының қатарындамыз деген сезім болды, бұл, әрине, қате түсінік. Сонымен қатар, Қазақстанда кез келген жағдайда ешқандай толқу мүмкін емес деген әсер болды. Қаңтар бұл пікір қате екенін көрсетті. Қоғамда кез-келген наразылықтар үшін ғана емес, сонымен қатар тәртіпсіздік, өртеу және тонау сияқты құбылыстар үшін күшті әлеуметтік база болып табылатын көптеген қабаттар бар (...). Билік пен халық Қ.-Ж. Тоқаевтың төңірегінде топтаса алды, мұны алдымен референдум, содан кейін оның сайлау барысында президенттікке қайта сайлануы растады. Осылайша, Тоқаевтың реформалары жаңа «тыныс» алды. Бұл реформалар ауқымды түрде жүргізілуде. Шынында да, референдумға қазақстандықтардың жалпы реформалауға қалай қарайтыны туралы идеялар да шығарылды. Ал қазақстандықтар "қолдап" дауыс берді», - деп атап өтті сарапшы. 06.01.2023 «Бұған халықтың өмір сүру деңгейін айтарлықтай нашарлатқан пандемияның салдары сияқты "қара аққулар" ғана емес, сонымен қатар жылдар бойы қордаланған жүйелік кемшіліктер – кландық, олигархизация, сыбайлас жемқорлық, бюрократия, мемлекеттік аппараттың кәсібисіздігі әсер еткені анық, олар мызғымас құлшыныс пен кез келген жолмен ақша табуға деген ұмтылысқа айналды. Өз артықшылықтарын сақтап, меншікті билікті ұлғайту ниетімен белгілі бір топтар мемлекеттік төңкеріс жоспарларын жүзеге асыруға кірісті, бұл Қазақстандағы ірі саяси дағдарысты тудырды. Абырой болғанда, олардың қылмыстық ойлары Мемлекет басшысының табандылығы мен кесімді шешімдері және тәртіп орнату бойынша қабылдаған шараларының арқасында сәтсіздікке ұшырады», - деп атап өтті ҚСЗИ бас ғылыми қызметкері Е.Сейлеханов. 01.05.2023 «Президентіміздің батыл шешімінің арқасында қылмыстық топтардың зұлым ниеттері дер кезінде жойылып, билік құрылымының өкілдері қоғамдық тәртіпті тез бақылауға алды. ІІМ мәліметтері бойынша 4623 қылмыстық іс тергелді. 19 полиция қызметкері қаза тауып, 3000-нан астам сарбаз жарақат алды. Тәртіпсіздікке қатысушылар 25 полиция ғимаратын қиратты. Бұл өте ауқымды қылмыс», - деді Қ.Дүйсекеев. Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Күзде қаңтардағы оқиғаларды қорытындылау басталады деп күтілген. Алғашқы қадамдардың бірі — қаңтар оқиғалары кезінде қаза тапқандарды тергеу қорытындыларын жариялау. Бас прокуратура бүгін Алматы көшелеріндегі ауқымды наразылықтар, әкімшілік ғимараттарды басып алу әрекеттері және күш қимылдары барысында әртүрлі жағдайларда қаза тапқан адамдардың тізімін жариялады. Шын мәнінде, кейінгі 6 айда құқыққорғаушылар мен белсенділер айтып жүрген нәрсе болды. Билік белгілі себептермен асықпады — барлық деректерді растау, сондай-ақ тізімдегі адамдардың көпшілігінің қайтыс болу жағдайларын анықтау қажет болды. Қазір 238 адамның 176-сы бойынша тергеу аяқталды, қалғаны бойынша жалғасуда. Билік жазықсыз қаза тапқандар бар екенін мойындайды. Бұл фактіні жоққа шығару ақымақтық болар еді. Олардың көпшілігі төтенше жағдай режимін сақтамағандықтан отқа түскені анықталды. Тізімнің жартысына жуығы әкімшілік ғимараттарға шабуыл кезінде қаза тапқандар. Олар Алматы, Қызылорда, Тараз, Шымкент және Атырау қалаларындағы әкімдіктердің, полицияның, Президент Резиденциясының ғимараттарына, телемұнараларға, дүкендер мен өзге де объектілерге қарулы шабуылдар жасау кезінде өлтірілді. Тағы 19 адам – қаза тапқан полиция/әскерилер. Сондай-ақ күш ведомстволарының қызметкерлеріне қарсы тергеулер де жүргізілуде, олар өз өкілеттіктерінен асыра пайдаланып, 6 күдіктінің өмірін қиған. Осыған ұқсас процестер әскерилерге қарсы жүріп жатыр, олардың кесірінен блокпосттар мен Алматы алаңында адамдар қаза тапты. Прокурорлар бүгін қаңтардағы оқиғалар туралы үлкен есеп берді, түсініксіз тұстар бірдіндеп азайып келеді. Әрине, қайтыс болу жағдайлары анықталуы тиіс қазақ тапқандар әлі де бар, Алматыда мемлекеттік төңкеріс әрекетін ұйымдастыруға және содырларды үйлестіруге қатысты оқиғалар бөлігі де бар. Ашық ақпарат неғұрлым көп болса, алыпсатарлыққа орын аз болады: қазір бірнеше мың адам қаза тапқаны туралы, бүліктер мен әкімшілік ғимараттарға жасалған шабуылдарға қатысы жоқ азаматтардың өлімінің жасырын фактілері туралы айтуға мүмкіндік жоқ. Қаңтар оқиғалары құқық қорғаушылардың жіті бақылауында болғанын ескере отырып, кез келген фактілерді жасыру мүмкін болмады. П. Афанасьев, 23.12.2022 Бүгін Алматыда ҚР Президенті қаңтар оқиғаларының құрбандарына арналған «Тағзым» Мемориалын ашты. Бұл ескерткіштің ашылуы үлкен символдық мәнге ие. Ол бізге мемлекетіміз үшін елеулі сынақ болған, бүкіл Қазақстан халқының бірлігін тексерген Қаңтар-2022 қайғылы күндерін еске алуға бағытталған. Дәл осы қаңтар оқиғалары бізге шындықты бағамдауға және адам өмірінің құндылығы; Қазақстан халқының бірлігі мен ынтымақтастығы; әрбір жеке тұлғаның құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерінің салтанат құруы; біздің қоғамдағы берік келісім мен сенімді, орнықты бейбітшілік; мемлекеттің тұрақты маңызы мен рөлі құқықтық тәртіп пен заңдылықты нығайтуда маңызын жоймайтын қасиеттілігін түсінуге мәжбүр етті. 23.12.2022 М. Қойлыбаев, «Ауған соғысының ардагерлері мен мүгедектері» ЗТБ республикалық орталық кеңесінің төрағасы: - Қаңтар қайғылы оқиғаларымен еске алды. Үш қарбалас күн еліміз тұңғиықтың шегінде тұрды. Біз бәрін – мемлекетті де, тәуелсіздігімізді де жоғалтып алуымыз мүмкін еді. Мұның бәрі бейбіт наразылықтардан басталды, әлеуметтік жоспардың әділ талаптары қойылды. Мен ол жерде ҮЕҰ белсенділерімен бірге болдым, адамдардың билікпен сындарлы диалог құруға дайын екенін көрдім. Бірақ бір сәтте арандатушылар, қылмыстық элементтер көпшілікті басып алды. Олар алға қарай жүрді, айналасындағылардың бәрін қиратты, хаос жасады. Аллаға шүкір, Ақтөбеде Қазақстанның басқа да ірі қалалары сияқты адам шығыны болған жоқ. Беделді тұлғалар шабуылды мүмкіндігінше тежеді. Қантөгіске жол бермеген құқық қорғау органдарына, әскери қызметшілерге рахмет. Бірақ сол күндері көптеген жазықсыз адамдар, соның ішінде балалар қайтыс болды. Жастармен кездесулерде біз әрқашан бірлікке, татулыққа шақырамыз. Мұнай да, газ да, алтын да емес, біздің байлығымыз — халық. Ел өркендеп, адамдар бақытты және бейбіт өмір сүруі үшін әрқайсымыз бар күшімізді салып, Қ.-Ж. Тоқаевтың сайлауалды бағдарламасында жазылғандардың барлығын бірлесіп іске асыруға тиіспіз. «Тағзым» қаңтар оқиғаларының құрбандарына арналған мемориалдың ашылғанына қуаныштымын. Адамдарды қайтара алмаймыз, бірақ олар туралы естелік ешқашан ұмытылмайды. 4. Қорытынды Баяндамада келтірілген материалдардан қаңтар айындағы оқиғалар әлеуметтік әділеттілік талаптары бар бейбіт митингілер сияқты басталғаны анық. Бұл ретте, 2022 жылғы 4 қаңтарда бір күн ішінде Telegram және WhatsApp мессенджерлерінде Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында ереуілшілерге ынтымақтастығын білдіру мақсатында митинг өткізу туралы үндеулер таратылды. Наразылық бір ғана сәтте жаппай тәртіпсіздіктерге айналды, олардың қатысушылары мүлдем басқа топтар болды. Мұндай сценарийлер теориялық тұрғыдан және жарты ғасырдан астам уақыт бұрын жақсы ашылған. Терроризм идеологтарының бірі Маригелланың қалалық герилья мен террордың қауіпсіздік күштеріне қатысты тактикасы туралы оқулығы және Месснердің «көтеріліс – соғыс» тұжырымдамасы Шарптың әдістемесінде оның 198 бағынбау тәсілімен жалпылаудың жоғары деңгейде жалғастығын тапты. Мұндай сценарийлерді басқа стратегтер егжей-тегжейлі әзірледі. Олар посткеңестік кеңістікте (2014 жылы канадалық профессор Качановскийдің «Киев мергендері туралы ісінде» майдандағы оқиғаларды түсіну өте маңызды), Иранда, Солтүстік Африкада, Латын Америкасында ― ресурстар, өздерінің және басқа адамдардың мүдделері бар жерде, геосаяси компонент. Соған қарамастан, Қазақстанда билікті құлату технологиясының ерекше гибридті моделі қолданылды. Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл елдегі тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушылардың негізгі және түпкі мақсаттары әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Агрессия, зорлық-зомбылық, қирау арқылы қарапайым қазақстандықтардың қарапайым өміріне және елдің қоғамдық-саяси құрылымына хаос пен анархия енгізілді. Оқиғалардың қарқынды ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындығымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны да, қаруы да одан да көп болды. Содырлар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, қылмыстық құрылымдардың қолдауымен мұқият құрылған арсеналын көбейтті. Схрондар әлі де табылуда. Шын мәнінде, 4, 5, 6 қаңтарда жауынгерлік қақтығыстар болды, әскери операцияларды еске түсіретін шабуылдар болды, тіпті ант берген құқық қорғау күштері мұндай оқиғаларға аз дайындалды, сондықтан олар осы күндері қаза тапқандар мен жараланғандар үшін ауыр шығынға ұшырады. 5-тен бастап бейбіт наразылықтар туралы тек белгілі бір мақсаттарды көздейтін, қызығушылық танытатын немесе объективті емес адамдар, комментаторлар мен сарапшылар ғана айта алады. 2 қаңтардан бастап Маңғыстау облысында жолдардың көптеген учаскелеріндегі қозғалыс сал болып қалды, ал әртүрлі өңірлердің тұрғындары әлеуметтік желілер арқылы наразылық білдірудің жалпы процесіне белсенді түрде тартылды, көшелерде адамдардың барынша көп санын қамтамасыз етіп, бүкіл ел наразылықпен қамтылып отырғандай көрінді. Соңғы 20 жылдағы сілкіністер көрсеткендей, азаматтардың көп жиналуы адамдарды тірі қалқан ретінде пайдаланудың Террористік тактикасы үшін ыңғайлы, бұл тәртіпті қалпына келтіруде елеулі қиындықтар туғызады. Кейбір жағдайларда балалар мен жасөспірімдерді, зейнеткерлерді қарттармен, әйелдермен және балалармен соғысып жатқан "сұмдық билікке нұқсан келтіруді" көрсету үшін кепілге алу әдістері қолданылады. Наразылық білдірушілердің әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестірді, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Маңғыстауда орталық және жергілікті билік органдарының іс-қимылдарының арқасында наразылық процестері құлдырап, сол күні Алматы мен Атырауда адамдарды жинай бастады. Әлеуметтік мәселелер сындарлы түрде шешілетінін түсініп, наразылық білдірушілер билікке қойылатын саяси талаптарды белгіледі. Сол сағаттарда наразылық топтарының белсенді қалыптасуы Ақтөбе облысында ― төртінші өңірде басталды. Осылайша, елдің бүкіл батыс бөлігі бүлік қаупіне ұшырады. Наразылықтардың географиясы ғана емес, сонымен бірге билікке деген талап локализацияға емес, қақтығыстың өршуіне байланысты кеңейді. Бұл ретте Маңғыстау облысында наразылық білдірушілер стратегиялық бағыттар бойынша жолдарды жаба бастады, бұл құқықтық тәртіп күштерін ауыстыруды едәуір қиындатып, бағынбаудың шиеленісуіне жағдай жасады. Кәсіби жанжалдың үшінші күні оның ұйымдастырушылары бастаманы қолға алып, шегінуден бас тартқанын көрсетті. Билік газ мәселелерін тиімді және тез шешті, бірақ жағдайдың дамуы әлеуметтік аспект дамып келе жатқан драмадағы сылтау ғана екенін көрсетті. Реформаланатын және күшейіп келе жатқан Қазақстанның шиеленісі мен қарсыласуының күшеюіне, әлсіреуіне ел ішіндегі ғана емес, шетелдегі күштер де мүдделі екені белгілі болды. Қазақстанның ең ірі қаласы – Алматы – бір мезгілде түрлі бағыттардан толқуға әрекеттенгендердің шабуылына ұшырады. ҚДТ жетекшісі Мұхтар Әблязов әлеуметтік желілер арқылы қалалық әкімдік ғимаратының алдында және «Арбат» жаяу жүргіншілер көшесінде сағат 12:00-де митингке қатысуға шақырды. Оның үндеуін басқа да қоғамдық пікір жетекшілері қабылдады, олар өздерінің виртуалды беделін нақты қиындық тудыру үшін пайдаланды. Митингілерге қатысушылардың саны үнемі өсіп отырды, нәтижесінде наразылық күштері бірнеше рет басымдыққа ие болды. Сол күні жаппай тәртіпсіздіктер географиясы Алматы және Жамбыл облыстарымен, сондай-ақ елдің шығыс бөлігімен толықтырылды. Осылайша, көтеріліс ошағы Қазақстанның оңтүстік-шығысын басып алып, біртіндеп батыстан шығысқа, оңтүстік облыстар арқылы тұрақсыздық жағдайын қалыптастырды. Жаппай тәртіпсіздіктердің батыстан оңтүстікке қарай тұрақсыздандыратын қозғалысы ресурстық аймақтарды, көлік байланыстарын қамтыды. Аймақтардағы билікті басып алу жөніндегі үйлестірілген іс-шаралар елдің батысынан шығысына қарай тұрақсыздық сақинасын жауып, орталық аймақтар мен Астананы қоршап, оларды оқшаулау үшін құрылды. Қазақстанның орталық және жергілікті билігі алғаш рет соққылар синхронды түрде, соның ішінде күш құрылымдарына да әсер етіп, көтеріліс орбитасына көбірек аймақтарды тарта отырып, осындай сын-қатерлерге тап болды. Қоғамдық тәртіпті сақтауды қамтамасыз ету үшін азаматтар көп жиналатын орындарда полиция жасақтары қойылды. Алайда жиналғандардың саны құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілердің санынан бірнеше есе көп болды. Наразылық білдірушілердің көпшілігі заңсыз әрекеттерді жасауға арандатушылық үндеулерге еріп кетті. Жедел қызметтердің қызметкерлері қала көшелеріндегі шерулер барысында тәртіпсіздіктерге қатысушылар жарғанаттармен, таяқтармен, төсеніштермен қаруланғанын, қауіп-қатерді қолдана отырып, көліктерді тоқтатып, кілттерді алып, жүргізушілер мен жолаушыларды көпшілікке қосылуға мәжбүр еткенін анықтады. Республика ауқымындағы оқиғаларды талдау кезінде параллель байқалады: мемлекеттік органдардың әкімшілік ғимараттарына шабуылдар түнде және 5 қаңтардың екінші жартысында болды. Қылмыстық топ мүшелерінің әрекеттері нәтижесінде барлығы 1097 қызметкер зардап шекті, он қызметкер қайтыс болды. Наразылық акциясына қатысушылардың үлкен санын ұстай алмады. Көп жағдайда қызметкерлер қаруланбаған, соңғысына дейін олар тек арнайы құралдарды ― су атқыштарды, резеңке таяқшаларды және т.б. қолданған, дегенмен осы уақытқа дейін жүздеген құқық қорғау органдарының қызметкерлері жарақат алған, соның ішінде пышақ пен оқ жарақаттары. Полицейлер мен әскери қызметшілер ұрып-соғып, оларды қорлап, мүгедек етіп, машиналармен басып, Молотов коктейльдерімен атқыланды. Бір офицер Алматы әкімдігінің ғимаратында өрт кезінде тірідей өртенді. Қаруды заңсыз қолдану фактісі бойынша пікірталастар жұртшылықты шынайы жағдайдан әдейі алшақтатты. Тәртіпсіздікке қатысушылардың қолында қару-жарақ дүкендерінен және Алматы мен Қызылорда облысының ІІО арсеналынан, сондай-ақ Алматы және Жамбыл облыстарының ПД және Талдықорған ПБ ұрланған қару болғанын ұмытпауымыз керек. Әскери күштер алғаш рет 5 қаңтарда сағат 16.00 шамасында Алматыдағы Президент резиденциясын қорғау кезінде жауынгерлік қаруды қолданды. Кейіннен қаруды қауіпсіздік күштері тәртіпсіздіктер зорлық-зомбылық кезеңіне өткен кезде полиция, әкімдіктер ғимараттарына жасалған шабуылдарды тойтару кезінде қолданды. Шындығында, кейбір қатысушыларды басқалары құрал ретінде пайдаланған оқиғаларға куә болып отырмыз. Сонымен қатар, бейбіт митингілер толқынында бой көрсеткен наразылықтың бір бөлігі шартты түрде бірнеше топқа бөлінеді. Біріншісі ― тәртіпсіздіктердің негізгі акторлары, олардың ұйымдастырушылары мен үйлестірушілері, сәтсіз мемлекеттік төңкерістің басты «пайда алушылары». Екіншісі ― ақпараттық ағындарды дұрыс бағытта шебер басқарған және ақпараттық кеңістікте белгілі бір қауесеттерді таратқан кәсіби манипуляторлар. Үшінші топ ― наразылықтың басында тұруға тырысқан, бірақ оны ығыстырған немесе басталған акциялардың ауқымы мен елеулі қауіптілігін түсініп, «ұйымдастырушылардың» рөлінен бас тартқан қоғамдық пікір көшбасшылары, «ойыннан тыс» саясаткерлер және оппозиция. Негізгі акторларға қатысты тергеу және/немесе сот процестері әлі де жалғасуда. Кейінгі екі топқа келетін болсақ, қаңтар оқиғалары аясында олар әлі де ақпараттық өрісті қалыптастыруға белсенді қатысуын жалғастыруда. Олардың кейбіреулері үшін бұл гранттық қызметтің бір бөлігі, ал кейбіреулері үшін бұрынғы танымалдықтың әлсіреп жатқан сәтінде саяси ұпай жинау. Қазақстан президенті, сондай-ақ тиісті мемлекеттік органдар мен ведомстволардың басшылары қаңтар оқиғаларын тергеу мәселелерінде қазақстандықтар үшін барынша ашықтық саясатын таңдады. Алайда қаңтардың әлеуметтік-саяси қабаттасуы құқыққорғаушылардың «ашық тергеуді қажет ететін» пайдасына қиянат жасауға немесе жаңалықтар тудыруға жол бермейтінін ескеру қажет. Қаңтар ― күрделі және мұқият ақпаратты жинау және талдау, бұлтартпас дәлелдермен расталған фактілерді салыстыру. Өйткені елдегі ресми биліктің бүгінгі мақсаттарының бірі ― 2022 жылдың қаңтарындағы жағдайлардың қайталануының алдын алу. Мұны қателіктер мен олардың салдары туралы мұқият жұмыс атқару арқылы ғана жасауға болады. 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалар тез дамыды. Президент Тоқаев мемлекет қауіпсіздігіне, халық қауіпсіздігіне жауапты құрылымдардың басшылары қарсы тарапқа өтіп кеткен жағдайда шешім қабылдауға мәжбүр болды. Бірнеше сағат ішінде елді хаос пен анархия басып алды, олардың жолын кесу тек ерікті саяси шешімдер жасау арқылы ғана мүмкін болды. Президент осындай шешімдерді қабылдады. Мемлекет басшысы қаңтар оқиғалары кезінде антына адал екенін көрсетті. Президенттің, оның жақын ортасының нақты, кәсіби іс-әрекеттерінің, сондай-ақ Отанына және заңға адалдығын сақтаған қауіпсіздік қызметкерлеріне сыртқы және ішкі күштердің қолдауымен жүзеге асырылған ауқымды, сауатты жоспарланған мемлекеттік төңкеріс әрекетінің алдын алды. Азаматтық соғыстың өршуіне әкеп соқтыратын, мемлекеттің тұтастығы, оның тәуелсіздігі сақталатын ең нашар сценарийге жол берілмеді. Іс жүзінде 5 және 6 қаңтарда нағыз қақтығыс қимылдары, наразылық білдірушілердің басым санымен екі жақтан да әскери операциялар болды. Қалалық партизан Маригелланың кәсіби тактикасын бірнеше күндік хаос мен сұмдықтарды жасаған кездейсоқ көшеде жүрген бейбіт тұрғындар емес еді. Президенттің диалогтың барлық мүмкіндігін толығымен сарқып алған шешуші уақтылы шаралар қабылдауы, одан да көп адамдардың өліміне жол бермеуге деген ұмтылысы, сайып келгенде, жағдайды заң мен тәртіпке, елдің тұтастығы мен тәуелсіздігін, оның демократиялық бағытын сақтауға бағыттады. Бүлік шыққан аймақтарда тәртіп орнату басталды. Негізгі ведомстволардағы кадрлық өзгерістер заңдылықты қалпына келтіру, елдің аумақтық тұтастығы мен тәуелсіздігін нығайту жөніндегі терроризмге қарсы операцияны жүргізудегі кедергілерді жойды. Бастама біртіндеп құқықтық тәртіп күштеріне орала бастады, халықтың басым көпшілігі мұны қалыпты жағдайға оралу ретінде қабылдады. Мемлекеттік төңкеріс пен билікті күштеп басып алу сценарийі Қазақстан ішінде және одан тыс жерлерде белгілі бір күштердің мүддесі үшін сәтсіздікке ұшырайтыны белгілі болды. Басқа тарихи мысалдардағыдай, елді құлату және қақтығыстар мен азаматтық соғыс хаосына тарту модельдері нәтиже бермеді. Орталық Азия өңірінің тұрақсыздану қаупі жойылды және геосаяси сілкіністер бұдан былай қауіп төндірмеді. Қарсылықтың жекелеген ошақтарына қарамастан, 7 қаңтардағы оқиғалар елдің тәуелсіздік тарихындағы ең ауыр сілкіністен кейін қалпына келетінін көрсетті. Заңдылық пен тәртіпті қалпына келтірумен қатар, трагедияның себептерін, негізгі құрылымдардың рөлін, олардың қателіктерін, әрекеттері мен әрекетсіздігін зерттеу басталды. Қаңтар оқиғалары ел тарихындағы және халық жадындағы қаралы тарауына айналды. Біз Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекетінің артында кім тұрғанын білуіміз керек. Қазіргі уақытта Қаңтарға қатысты сот процестері жүріп жатыр. Нәтижесінде келесі жылы біз Арман Жұмагелдиевтің, Қайрат Құдайбергеннің және 2022 жылғы қаңтар оқиғаларындағы істің басқа да қатысушыларының рөлі туралы білетін боламыз. Қаңтар оқиғаларын тергеу жалғасуда. ## Источник: Драфт доклада рус(1) Драфт доклада рус ҚАҢТАР-2022: ХРОНИКА НЕУДАВШЕЙСЯ ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании Астана, 2024 год Структура документа 1. Введение События января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер Центральной Азии, чье значение для региона, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезные последствия не только в одном из важнейших регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. А также ― обратить внимание общества на детальный ход событий начала 2022 года и сделать выводы из январской трагедии. Авторы документа преследовали цель отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных акторов. Доклад позволяет эмоцио- нально непредвзято, с документальной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов в вооруженный насильственный захват власти. Согласно определению Центра перспективных социальных исследо- ваний Клайна при Университете Иллинойса, специализирующегося на изучении политических потрясений и протестов, под госпереворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения властей страны в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжа- лись в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ (СНГ) стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессио- нально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Повсеместно проходили погромы, уничтожение частной собствен- ности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие, далеко не мирные силы. Это происходило при содействии или преступном бездействии отдельных руководителей силовых структур. Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри Казахстана, так и за его пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой госпереворота, когда экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначаль- ными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характе- ризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были различные мотивы и ожидания. Среди них были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания администрации и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным операциям. Они были готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали. Их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организа- ций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководи- телями силового блока показали, что предательство и госизмена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека М. Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутри- политическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Политический деятель Е. Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку госпереворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ста- вить превыше интересов народа и государства. Так готовы действовать силы, которым не нужен устойчивый справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов в общих интересах. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокацион- ный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнениями людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент битвы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разруше- ния в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно- политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество, в том числе и огнестрельного оружия. 1 января 2022 года В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января 2022 года Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу и. о. акима города Г. Байжанов, заместитель акима Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и Закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили митингую- щим изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в г. Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось почти 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координиро- вались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократичес кой партии Казахстана (ДПК) Ж. Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жанаозенцев 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист М. Бокай (ранее осужденный за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансфор- мации митингов в спровоцированные беспорядки численное превос- ходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января 2022 года К участникам сборов в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний в Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В Алматы в три часа утра перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: М. Танабаев, Ж. Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Тунгатарова, Г. Несипбаев, – которые призывали других активистов к участию в митинге. Они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины А. Атабека. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда с призывами к организации шествия в сторону пл. Республики выступили активисты Б. Турсумбаев, М. Есенгазы, Р. Сарсенбай, Г. Абулхатина, Х. Адильханов, Н. Буланбаев. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики. По пути их следования представитель акимата города А. Есенбеков пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники правоохранительных органов задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторон- ников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достиярова, Т. Жукеева Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они так- же затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем главы области Кенжеханулы Е. и акимом Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 М. Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт- Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перегородив дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Н. Жұптыбаев создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные пользователи чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер- министра РК А. Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Е. Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством главы региона Н. Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Ж. Карагаев, заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, замакима Жанаозена Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей г. Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке жанаозенцев – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном применении социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января 2022 года О поддержке участников незаконных сборов в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения протестующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в беспорядки. В Мангистауской области продолжились незаконные акции и блокировка дорог. Число протестующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по трассе, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около 100 человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протес- тующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Протестующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить собравшихся и дать возмож- ность делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого протестующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспече- ния стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально - экономического характера будут рассмотрены отдельно , в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал К . -Ж . Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК М. Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен К. Хамитов в Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С протестующими проводили беседу аким района А. Масабаев и заместитель акима М. Кикимов. Зампрокурора района А. Ондасын неоднократно разъяснял демонстрантам требова- ния закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Они оказывали сопротивление служащим Нацгвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и 30 бойцов СОБР ДП. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные протестующие разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 Ж. Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса Almaty Arena. Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. солдаты Нацгвардии, не имевшие ни соответствующей экипировки, ни соответствующих приказов, не смогли сдержать в разы превосходящую по численности бесчинст- вующую толпу, фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на І. Масақбаев, который выступил с разъяснением закона, на что протестующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и главы УП Алатауского р-на полковника полиции И. Омирсерикова, находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции С. Афанасенко с 188 бойцами протестующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе участников акции протеста. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира А. Еркенова, на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собрав- шейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции К. Таймерденов. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать из машин и избивать. В 21:43 на помощь солдатам Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предот- вратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и затем ― в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. В 21:30 к собравшимся на площади Республики вышли заместитель акима города М. Кикимов, аким Медеуского р-на А. Масабаев и попытались выстроить конструктивный диалог, однако те отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда дошли до пр. Назарбаева, затем прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество протестующих составило более 10 000. В это же время из разных частей города к пл. Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия , в августе 2021 г. А. Джумагельдиев поручил А. Амандыкову возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Р. Искакова не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях , скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков дал указание Джумагельдиеву организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген пытались подчинить себе и объединить митингующих . Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу , и через мессенджер связался с Искаковым. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков прибыл в Международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница » г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев, узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы , которым дал указание покинуть место совершения преступлений . В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев вместе со своей группировкой был задержан в гостинице. В 22:35, с учетом осложнения обстановки в городе, начальником ДП Алматы генерал-майором Таймерденовым был введен в действие оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя спецоперации по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинс- кой областью. Очаг мятежа захватил Юго–Восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с Запада на Восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требова- нием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади гражданами выступил начальник ДП области С. Кудебаев. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов Количество протестующих составило более 1000 человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 вновь выступил первый замакима области Турлашов. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей Казахстана. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить диалог с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых позднее были квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 протестующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудни- ков полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования толпы. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким г. Актобе А. Шахаров и замакима области Е. Кенжеханулы. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль «Газель». Тогда протестующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайма- нова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился М. Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек. Полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Их численность очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус Daewoo. Толпа, оттеснив полицейских, напала на него и освободила задержанных. Также они требовали выпустить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 М. Бокая выпустили из УП города, он присоединился к толпе и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 протестующие стали оскорблять акима области и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры незаконного собрания стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С ними была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Замакима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъясни- тельную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый зам. начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на Востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъясни- тельную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к ним. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Там же находилась и одна из многодетных матерей – Б. Байтулеева. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К ним вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство из них находились в нетрез- вом состоянии. 4 января был создан Telegram-канал «Оян-Тараз», который за корот- кое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Б. Бекмолда и участники Telegram-канала Е. Еспенбет и Ш. Омирзаков. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Б. Бекмолда осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти , в том числе с использованием средств , полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям предста- вителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы . В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда . Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Е. Еспенбет, Ш. Өмірзақова по ст. 272 ч. 3 ( призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспо- рядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструк- циям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский р-ны) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку протеста в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалог с протестующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылордин- скому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала к соблюдению порядка и разъяснила регламент проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились зампрокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Участники незаконной акции категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие условия: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного закона «О Первом Президенте РК»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 протестующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовлен- ных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсиро- вала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к толпе заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество собравшихся увеличи- лось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на пл. аль-Фараби присоединились к другой группе протестующих. Официально они каких-либо требований не выдвигали, выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана К.-Ж. Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января 2022 года В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благо- разумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внима- тельно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие . Сейчас на карте и ваше благополучие , и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи . Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс -службы президента РК: «К . -Ж . Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры ; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр , досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов , установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы ». В этот же день режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Токаев провел совещание по вопросам социально- экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер- министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка главы Кабмина означает прекращение полномочий всего правительства, члены которого продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. И. о. премьер-министра стал А. Смаилов. Также распоряжением главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилиза- ции ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно-политической и социально-экономической обстановке в стране, Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было , я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. К.-Ж. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко . Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Президент поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». Далее хроника событий развивалась следующим образом. В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау участники акции протеста перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, зампрокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных участников незаконных сборов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 погромщиков принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на полицейских. Под их натиском и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генпрокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное адм здание , щиты и резиновые палки , используя физическую силу, дубинки, резиновые палки , применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери , а нападавшие лица, взломав дверь , незаконно проникнув в здание акимата Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отно- шении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции С. Афанасенко совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Б. Оспанбековым, применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева на запад. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок Iveco, Hyundai и Peugeot. Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты «скорой» для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева погромщики подожгли один частный автомобиль и повредили автомашины, находившиеся на углу ул. Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около 1000 бастующих собрались на углу ул. Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили КАМАЗ компании «Алматы Тазалык», на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранс- портерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу ул. Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейс- кие применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с участниками беспорядков. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении ул. Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали замакима города М. Кикимов, зампрокурора города Н. Ибраймолдаев и ст. помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с собравшимися. Те положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу ул. Райымбека–Момышулы и Рыскулова–Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и заместителя командира СОБР полковника полиции А. Альмухамбетова пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 человек. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции К. Таймерденова прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 бойцов и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения ул. Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменное обмундирование, дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спец- средствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными специаль- ному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу ул. Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе Chevrolet, спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов Daewoo. Также на месте находились 100 бойцов СОБР, 20 ― ПСН «Арлан», 100 сотрудников УП районов и 200 военнослужащих Нацгвардии. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Полицейские дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа ст . участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова : «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военных и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через кордон и, разделившись на две части, они направились к площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 она направилась на юг по ул. Байтурсынова и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генпрокуратуры РК: Из показаний техника- криминалиста оперативно- криминалистического отдела УП Алма- линского р - на Е. Мұханова следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам . Около 15:10, посмотрев в окно из кабинета , увидел толпу людей, которые приблизились к У П со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание камнями . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и полицейских. По информации Генпрокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих , через центральный вход прорвались в здание акимата . В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие , сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата , часть выбегала через центральный вход на улицу, некото- рые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата , спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков , которые пробрались в здание , начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание . Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков , находясь внутри здания , начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков , которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти , избивая их руками и ногами . Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия застав- ляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Нападавшие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали , издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных полицейских и военнослужащих. В 18:30 полицейскими принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, ворвались в резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот по пр. Назарбаева. По информации Генпрокуратуры РК: Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении С. Кекильбаева, Т. Алпысбаева по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Н. Каранеева, Р. Мамырова, К. Маханбаева, Ә. Таубай, А. Алимбекова по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Н. Байгисиева по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам , участие в массовых беспорядках , нападение на резиденцию), А. Жандарбекова по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Д. Бакиева, С. Орынғазы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в беспорядках, нападение на УП Алмалинского р - на). В 19:15 после захвата резиденции президента группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 человек залезли на борт, и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на адмздание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно участники группировок демонстрировали профессиональные навыки владения оружием, в их действиях наблюдались дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами , поджогами , разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно- посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта . К примеру, К. Нурпеисов и А. Тлеужанова, начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие . Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов и Тлеужанова выкрикивали лозунги касательно прекра - щения и смены власти Казахстана, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Бил ік құ лады . Назарбаев бил ігі құ лады , халы қ таң дауы халы қта, Акимат құ лады , бил ік халы қтың қолында, Қазір аэропорт қа ә скерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек !, Ә скерилерд і қалаға кіргізбеу керек ». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов и Тлеужанова побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта . Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта , требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов . Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования « Каз А эро Н авигации». Для этого он в группе лиц завладел двумя автомобилями аэропорта, на которых достигли здания КАН, и потребовали отключения оборудования . Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе . Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключе- ниями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наблюдения , где полностью прослеживается хронология того дня. Обстоятельством , отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых , суд признал совершение ими уголовного правона- рушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил А . Тлеужанову к 4 годам лишения свободы , К . Нурпеисова, Н . Далибаева, Е Шилибаева и Ж . -А . Карменова – к 8 годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения » и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреж - дение «Каз А эро Н авигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупре- дить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются , радиосвязь отключается . И это опасность для самолетов , которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов , которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. По данным телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали погромщики, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 около 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны ул. Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на погромщики было совершено вооруженное нападение с целью захвата адмздания отдела полиции и завладения арсеналом, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупре- дительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники А. Асылханов и Р. Камбетов получили смертельные ранения. По информации МВД РК: А. Асылханов , полицейский -водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, ст . сержант полиции . Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Р. Камбетов, полицейский -водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы , старшина полиции . Родился 02.08.1988 в Алматы . В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попыта- лись прорваться к зданию ДП № 1. Им не дали пройти сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генпрокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с протестующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В т . ч . , сотрудники ДП находились в зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Д. Валиев и другие , которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно арестованных и сдаться протестующим . Получив отказ от сотрудников полиции , Валиев и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания . Со стороны нападавших и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участ- ники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения . Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Д. Бакиев и С. Орынга - зы, принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев, первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы, взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт - офиса УП, проник в здание фронт - офиса , но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев и Орынгазы получили ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева и Орынғазы квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время порядка 200 протестующих продолжали стоять около располо- женного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты, средства активной обороны и в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции А . Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал , что там и умру . У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия , были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было ». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Протестующие выставили требование: выпустить ранее задержан- ных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Толпа стала расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, почти 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в сторону Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП с требованиями об освобождении задержанных за несанкциониро- ванный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересече- ния пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек выдвинулись в сторону центральной площади, а около 150 находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении ул. Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между участниками беспорядков и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 погромщики собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направ- лении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 площадь была очищена от протестующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой из 10 человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» погромщики стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между их участниками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность протестующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном участники беспорядков замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейс- кие смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудни- ками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии А. Аманов. По информации МВД РК: А. Аманов , 29.05.2003 г. р., ст . специалист (ст . гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской обл . По факту гибели Д П области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Л. Турлашова, после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генпрокуратуры РК: Согласно показаниям Л. Турлашова, он вышел на площадь перед акиматом , чтобы успоко- ить граждан . Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил , он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Б. Уразымбетова, он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе , он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую . Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками , ногами и подобранными с земли различными предметами . При этом сотрудники и военнослужащие силу не применяли , а лишь защищались щитами , касками, свето- шумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия , 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы . Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание Управления полиции города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области С. Кудебаева об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Протестующие вызвали акима Актюбинской области на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима Актобе А. Шахарова, слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Участники акции протеста предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для их оттеснения сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, бросать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек еще раз попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем нападавших. В 18:00 группа погромщиков захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генпрокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Д. Малиеву о приоста- новлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена . 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта ) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Н. Шаккузов, М. Жұмабек и Е. Косыбаев . Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты , и они также решили прекратить деятель- ность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых ( порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам и т. д.) не отмечено . Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены ), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев, Шаккузов и Жумабек признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 человек выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого некоторые из них разошлись по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 там находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задейство- вано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 полицейских, 150 из которых были вооружены спецсредствами. Также были привлечены 13 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 бойцов СОБР ДП области, 17 ― учебно-тренировочного взвода и 18 ― отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находив- шихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на БМ марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных толпой сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В направлении бегущего с резиновой дубинкой погромщика Е. Ещанова был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – А. Берекенова, который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила погромщиков – они продолжили нападения. В 16:17 Р. Абишев напал на командира учебно-тренировочного взвода Н. Амантаева, завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время О. Айсин отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Д. Ешимова, сбросили его с моста. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие . Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие . Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе , Нацгвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть погромщиков вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе областного акимата. С 11:27 на центральной площади начали собираться первые протестущие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Б. Капаев, Р. Нурканов был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 человек. Еще 40 ― собрались перед зданием Forte Bank, их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа полицейских и бойцов СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким города и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Национальной гвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с собравшимися, число которых увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и светошумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 ед. техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в направлении ул. Пермитина. Участники акции протеста, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 толпа увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 НГ – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 толпа выдвинулась к торговому центру «Император» и направилась в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами зайти с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 погромщики попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето- шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака была отражена. Из доклада замначальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В т . ч. акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства . Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослу- жащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи , воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия , уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли усилить ее, проехав на автобусе через толпу протестующих. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 толпа стала разбирать облицовку магазина Sulpak по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин Magnum по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС огонь был локализован. Активные столкновения погромщиков с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Д. Мухажанов. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Н. Сембаев. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. 60 сотрудников полиции и 50 бойцов СОБР, облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 погромщики попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность протестующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие стали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Глава УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: А. Жолатов и Р. Барахоев являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием , погромами , поджогами , разрушениями, уничтоже нием имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использованием средств , полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправо- мерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения ( угон ) группой лиц по предварительном сговору ; неоднократно; с применением насилия , не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП региона был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на полицейских, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали стражей правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Х. Мырзакасымову и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 толпа продолжила движение по ул. Казыбек би и на пересе- чении ул. Айтиева и Казыбек би перевернули 8 патрульных автомашин, 6 из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военно- служащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу главой города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. Турысова. Там к ней присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Б. Абделиев, сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Д. Нуралиева продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Б. Абделиева по ст. 272 ч. 3 ( п ризывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Д. Нуралиев осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использова нием средств , полученных из иностранных источников) УК к 4 годам лишения свободы , в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы . В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и масках, которые руководили действиями участников беспорядков. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на ул. Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе погромов у них были отобраны или утеряны средства спецзащиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства гвардейцы начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с участниками незаконных акций у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 бандиты начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Д. Мекко, у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 толпа с захваченным оружием и спецсредствами направилась к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии М. Кайсаров получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: М. Қ айсаров , 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения спецобработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения , в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области . Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 К. Кудайбергенов признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 оконча- тельно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля А. Турманова, 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем а/м КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной . Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных , за рулем в тот момент находился Кудайбергенов. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему. В Шымкенте 5 января в 00:30 толпа численностью более 6000 человек, прибыв к акимату города, вела себя агрессивно, целенаправленно атаковала полицейских. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД, 400 ― в/ч 35748 МО и 100 ― РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металли- ческого лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военных, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации), а также шлемы, щиты, дубинки и др. Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с погромщиками, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из них не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, оргтехнику. Документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании спецсредств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подхо- дили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Погромщики перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на пересечении улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Эта агрессивная группа была разогнана светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр».. В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат и поджечь его, а также здания Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело 5 машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество участников беспорядков возросло до 6500 человек. Было предпринято еще 6 попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военных. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия. 6 января 2022 года Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Минувшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу закона и порядка. Постепенно массовые погромы стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контртерро- ристический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы . Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах . Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватыв- ают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К . -Ж . Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы . На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства , и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным , своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению , разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К . -Ж . Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства . Из выступления президента РК на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства , в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к О ДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее . К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия , нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан , препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента К. Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Е. Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал А. Иргалиев, который до этого руководил Министерством национальной экономики. К. Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника Службы госохраны РК – командующего силами особого назначения стал А. Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей представил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжались митинги и перекрытие дорог. Количество протестующих составляло около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м мкр. блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на КАМАЗе вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили атаку. Позднее участники беспорядков сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департамента открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободи- ли здания акимата города и резиденции президента. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что, по словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание Департамента КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генпрокурор РК Б . Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания . Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания . «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области . По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей . Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 000 единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Н . Мажилова . Его пригово- рил и к 6 годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК ( п ревышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперштаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Б. Сагинтаева на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение с применением огнестрельного оружия. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» М. Базарбаев. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 граждан. Из числа погибших 9 ― сотрудники сил правопорядка, 3 ― в результате пыток, 128 ― нападавшие. Из них 87 ― жители Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103 человека, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело 5 фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиа- полк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит 1 гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем участников беспорядков. В то же время количество людей на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Собравшиеся перед памятником Абулхаир хан требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также 8 боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной пло- щади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травмати- ческого оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза спецоперации – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание наиболее активных из них. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследо- вания через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК А. Байсагатов прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Е. Заркумканов направился от здания «Казпочты» в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – А. Ыдырышев, в 20:15 – К. Кабаев. В Семее 6 января в 08:20 для прекращения беспорядков прибыли силы Минобороны: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: «Кольцо», «Голос», «Штурм», «Захват». Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 погромщики подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генпрокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Е. Джума- нов в группе лиц вместе с Е. Сайлауовым проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие, участвовал в нападении на ДКНБ области , где от полученных ранений скончался Д. Адилбай . 28.04.2023 приговором СМС по уголовным делам Жамбылской области Джуманов признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров. К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. О. Кемелов, облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением О. Жаксымбет (пассажиры – А. Сейсембаева и Б. Мейрбек). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний О. Кемелов . признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть улицу Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна погромщиков направилась в сторону центральной площади, машинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 М. Бекбау и И. Донбаев, собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военно- служащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау и Донбаев вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. М. Бекбау вместе с А. Абрамовым, Е. Байжановым, Т. Серкебаевым, Н. Куатбаевым, Р. Рысбековым, Б. Сейдомаровым, Т. Ошакбай., с несовершеннолетними Б. Катеновым, А. Опушиевым и Т. Кадыровым, призывая и других погромщиков, еще раз попытались штурмовать здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела УП г. Тараз – майором полиции О. Тулегеновым, капитаном полиции Р. Сланбековым и ст. лейтенантом полиции Н. Козиевым – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате Сланбеков получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов – сквозное ранение правой ноги, Козиев – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Р. Сланбеков, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции . Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и 5 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Ж. Оразов получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкада- мов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с ними, однако эти попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами правопорядка (340 сотрудников) был использо- ван детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом участники беспорядков атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генпрокуратуры РК: К. Кудайбергенов вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя А. Турманова из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч М. Кайсаров . Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Глава региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 ― ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие численностью силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на централь- ную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание региональ- ного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 полицейских (из них пятеро – огнестрельные), 23 служащих Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Минобороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания регионального и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генпрокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в полиц ейских . В результате выстрела командир роты Ж. Естаев получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Г. Пржанов осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Ф. Омаров признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали А. Алиев, Ж. Дукенбаев, Ж. Койшманов, А. Кумисбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Умаров, которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри помещения, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автотранспорте без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомобилей без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель «Газели» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 ед. служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала переходить к силам правопорядка. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января 2022 года К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор . Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны . Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Эти силы прибыли на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворцы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось не более 500 человек (одна юрта). В Жанаозене почти 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Е. Ержанов получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Е. Ержанов , старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области , прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 1999 г. Остались жена и 2 детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек был тяжело ранен и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана К. Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К . Масимова . В заговор были вовлечены его заместители . В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти ) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности ; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК ( превышение власти ) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности ; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы ; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы . В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении К . Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных ст . 218 ( л егализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и ст. 366 ( п олучение взятки в особо крупном размере) УК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК, осужденный Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пасса- жирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области протестующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Е. Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 ед. автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профес- сиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские , 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задер- жано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, 9 транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры ― 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении ул. Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону УП города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Д. Барганаев нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Д. Барганаев , инспектор СОБР ДП Алматинской области , лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и 2 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения право- порядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Е. Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на работников станции скорой помощи, травмированы 5 сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре ― приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужа- щих Нацгвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января задержаны более 1000 человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее адмздания в Алматы, Кызылорде, Талдыкоргане и Таразе. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В Минобразования рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и жители отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ А. Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Ж. Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс- начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия 5 сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Ф. Шанкаров, начальник управления тылового обеспечения Н. Киымбеков , начальник отдела вооружения С. Оразов, завскладом М. Торебеков , начальник УП г. Тараз А. Заурбеков ) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы , Оразов освобожден от наказания в связи с примене- нием акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции К. Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в г. Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к адмответственности за нарушение режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Нацгвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохра- нительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медучреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от групп участников беспорядков силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, мкр. «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к алматинскому аэропорту. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 ед. огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всей стране составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями погранслужбы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 ед. оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – 3, пистолетов – 3), 245 ед. боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, планшеты, ноутбуки, товары народного потребления и большая сумма денег. Также изъяты 29 автомобилей, на которых передвигались задержан- ные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда М. Абраев и погиб сын ректора КазНУ Ж. Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего М. Серикбола, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Ж . Туймебаева Е . Кансеита. По материалам дела, Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении ул . Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда , подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января открылся Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Они также взяли на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизи- тельным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 госу- дарственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Информация актуализируется акиматами ежедневно. В алматинском акимате рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. К.-Ж. Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Б. Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону протестующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции Алматы. Замначальника ДП города Р. Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО С. Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористи- ческой опасности – на территориях Нур-Султана и Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской и Тур- кестанской областей, ВКО, ЗКО и СКО. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 ед. оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны 8 человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на ДП Талдыкоргана и 8 (в т. ч. 4 граждан Центральноазиатского региона) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960ед. оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 ед. бесствольно-травматического и 202 ед. иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 ед. табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 ед. табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 ед. табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506ед. гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 ед. оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635ед. табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатоме- тов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладко- ствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 ед. различного оружия (1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 нарезных, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 11 пистолет-пулеметов, 7 револьверов, 102 ед. бесствольно-травматического и 127 ед. иных видов), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 ед. оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 ед. табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 ед. травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84ед. гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государствен- ного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По данным ГП РК, 5-6 января Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно- психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранитель- ных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генпрокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных, специальных органов и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талдыкор- ганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц . Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц . Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 3. Реакция общества Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом, изменилась и риторика большей части международных СМИ. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных средств массовой информации. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов : Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного : мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить прост- ранство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее . Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической програм- ме. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персона- жи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между РФ и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации , создания радикального исламистского террористичес- кого движения в Казахстане. Т. е. это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что -то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это , конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходив- ших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем , пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят , с одной стороны , мутно, а с другой стороны , они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти , а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специаль- ных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, России – В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответ- ствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности , стабильности и суверенитету страны , с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности , Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами . Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов . Зная это , организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе , как я уже сказал, состоялись мирные протесты . Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкно- вения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции , которые получили доста- точно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов , где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был , прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. « Нас всех шокировало беспрецедентное насилие , разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохра- нения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захва- тили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции . Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину , освобождены 91 гражданин . Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации , нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании , или в случае задержания , иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсо- лютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». « Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации . Казахстан являет- ся независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтвержде- ние. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий ? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него . И те, кто все это затеял, исходили из того , что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну , чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат , интеллигент , интеллектуал ... Он не мог покинуть свою страну . И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат . Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “ Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации анти- российских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка : Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институ та- ми . Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. « Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие -либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы , победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа , ведь враг общий , поэтому борьба должна быть общей », — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист . В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны , хотя мы не сразу все поняли , мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали , что мы напрямую причастны к организации всех этих событий , но не понимали , откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал , по какому принципу, кто их ведет. Было понятно , что какие -то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно , кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события , которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий , которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть , независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть , а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз , Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами -оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. « Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопас- ности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события , были привлечены к ответственности . Но в тоже время, это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, юрист К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангис- тауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информа- ционную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильст- венный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими : тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулиро- ваны недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организаторы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благород- ном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности с 22 января по 25 декабря 2022 года. В состав входили в основном юристы и правозащитники, а также представители уполномоченных госорганов. Местные прокуроры предоставили доступ в следственные изоляторы и возможность ознакомиться с документами уголовного дела. По результатам которого, более 600 человек освобождены из следственных изоляторов. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими событиями. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того Комиссия активно участвовала в обсуждении принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Работа комиссии продолжается и по сей день, в 2023 году в комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы рассматривали участников январских событий, разделив их условно на три группы. Первая группа ― это организаторы. Вторая ― провокаторы. Третья — те, кого спровоцировали, т.е. те, кто сначала думали, что это мирный митинг, а позже, следуя указаниям организаторов и провокаторов совершили противозаконные действия различного характера. Эта третья группа и составила основное число людей, и наша комиссия целенаправленно работала с этой группой... …Комиссия приступила к своей первой работе 24.01.2022 и начала с посещения следственных изоляторов Алматы, личного ознакомле- ния с состоянием задержанных, ознакомления со сведениями касательно дел из их уст, встреч с их родственниками, адвокатами, а также известными в стране общественными деятелями, ознакомления с материалами уголовного дела через городскую прокуратуру. В результате данной работы комиссии удалось освободить из-под стражи десятки людей в первый же день. В основном это были граждане, получившие травмы на площади во время январских событий». После этого работа была продолжена в городах Тараз, Талдыкорган, Шымкент, Семей. Комиссия оказала непосредственное влияние на изменение основных мер наказания примерно 600 из 1600 человек, арестованных по уголовным делам. По мнению Куспана, есть все основания полагать, что данная ситуация получила положительную оценку общественности и повысила уверенность страны в справедливом расследовании. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы выявили тот факт, что руководители некоторых правоохранительных органов регионов не выполняло поручение президента об объективном расследовании январских событий, и даже были выявлены факты саботажа. Мы установили контакты с центральными и региональными госорганами, руководством правоохранительных органов и работали вместе. Мы на постоянной основе давали им свои рекомендации. Мы внесли предложение президенту об амнистии наших граждан, совершивших преступные действия под руководством провокацион- ных групп. Благодаря закону об амнистии тысячи людей, причастных к преступлениям, были освобождены либо получили послабления. Хочу отметить, что в нашей стране принимается впервые закон о единовременной амнистии в связи с конкретным событием. Мы провели встречи с представителями СМИ ряда европейских стран, международных организаций, таких как, посольство США, ООН по их инициативе, ознакомили их с нашей работой». Куспан отметил, что число погибших в результате январских событий составляет 238 человек, из них 151 ― из Алматы. Комиссия «Аманат» совместно с прокуратурой города провела объективное расследование уголовных дел, принимала правовые процессуальные решения в отношении погибших граждан, организовывала материальную, социальную и даже психологическую помощь их семьям. При этом Куспан подчеркнул, что материальные и социальные проблемы родственников погибших граждан в городе Алматы были частично решены государственными органами. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «В результате встречи с участниками массовых беспорядков во всех регионах выяснилось, что всем им свойственны следующие общие признаки: начало массовых беспорядков в один момент, в один и тот же период времени; наличие провокационной группы среди пришедших на мирный митинг, наличие подстрекателей и инициаторов нападения на областные и городские администрации, на органы внутренних дел, оружейные магазины; в ряде случаев несвоевременные действия правоохранительных органов, а иногда и полное бездействие; в южных регионах участниками мирного митинга отмечалось присутствие неизвестных людей в военной форме, которых они раньше не видели, не знали. В результате январские события, которые из мирного митинга превратились в массовые беспорядки, едва не превратились в государственный переворот. Спустя год ясно и очевидно, что заинтересованная группа преследовала именно такую преступную цель. Самое страшное, что подобные действия продолжались и позже. Мы это видели в тот годичный период, когда в составе комиссии работали над январскими событиями». В качестве примера Куспан привел факты, когда в ряде регионов происходили действия подрывного характера вопреки данным главой государства указаниям по объективному расследованию дел, связан- ных с январскими событиями, строгому соблюдению конституционных прав граждан. В одном из южных регионов поступила информация о фактах пыток гражданина, обвиняемого в участии в массовых беспорядках. После того, как информация подтвердилась, комиссия «Аманат» потребовала у областных правоохранительных органов изменить меру пресечения задержанному для прохождения лечения. Однако правозащитникам отказали в их требовании. Тогда они сообщили об этом в Администрацию президента, в результате чего полицейское руководство было уволено, а против сотрудников ряда силовых структур были возбуждены уголовные дела по фактам пыток. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Второй пример касается общественных институтов, созданных для защиты прав человека. У нас есть конкретная информация о том, что правозащитная организация использовала женщину, у которой погиб муж и которая едва могла прокормить себя и троих детей. Они уговорили ее выйти на митинги в Алматы и Астане. Как стало известно позже, та же организация по защите прав человека купила женщине авиабилет из Алматы в Астану и обратно, разместила ее в четырехзвездочной гостинице, а также наняла для ее детей няню, создав ей «условия» для участия в митингах. Иными словами, провокационная деятельность не только проявилась во время январских событий, но продолжается и по сей день как со стороны государственных правоохранительных органов, так и отдельных общественных институтов, занимающихся защитой прав человека. Мы считаем, что это тревожная ситуация». Абзал Куспан отметил, что главная проблема, которая волнует всех здравомыслящих граждан, неравнодушных к проблемам страны, ― не допустить повторения событий вроде январской трагедии в будущем. И единственный способ для этого, на его взгляд, реализация утвержденной главой государства концепции «Новый Казахстан ― справедливый Казахстан» не на словах, а на деле. Основанием для таких заявлений является то, что члены комиссии лично встретились и опросили задержанных граждан. Они выяснили, что главным фактором, побудившим их прийти на площадь, была несправедливость. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содейство- вать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлечен- ным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финотчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К.Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % опрошенных казахстанцев. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков : он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия А. Умарова . По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». А. Умарова, член НСОД доверия: Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. 05.01.2023 « Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса», — Р. Скляр , первый заместитель премьер-министра РК. 05.01.2023 М. Жакау , политолог: «Власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог И. Кураев . Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. 30.08.2023 Д. Чикваидзе , глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: «Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы.» 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Н. Ибрагимов , управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян : «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего президента К.-Ж. Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии». 21.01.2022 « Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время президента страны К.-Ж. Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше», — Р. Ким, депутат Мажилиса РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК 15.03.2022 «Адвокат А. Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила А. Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет», — С. Имиров, секретарь Военного совета Нацгвардии РК 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата К. Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета АНК, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии Amanat Ю. Келигов : «Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа.» 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Т. Тлеулесов , член союза писателей Казахстана: «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». 05.01.2023 С. Ильясов , политолог: «Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране». 15.01.2022 «Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.-Ж. Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом президенту всеми доступными нам средствами», — С. Ким , председатель клуба журналистов при Акмолинской АНК. Зерендинский район. 21.01.2022 «С большим вниманием сотрудники СКО государственного архива выслушали обращение президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение президента премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный президентом проект “Президентский молодежный кадровый резерв” – социальный лифт для перспективной молодежи», — С. Маликова , директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» 24.12.2022 А. Садыков , председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктив- ные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться.» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. М. Ауэзова Н. Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему президенту за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. 06.01.2023 Т. Талаева , член НСОД: «Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота». 10.01.2023 «Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание», — А. Гасанов , глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского р-на 15.12.2023 «После стабилизации ситуации в стране после январских событий президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производи- тельности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом», — Д. Карипова , руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил О. Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем президента Казахстана. Поставлена программа для нового правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». 21.01.2022 – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, президент Казахстана хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. 30.01.2022 – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией: «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решитель- ным и дальновидным решениям президента К.-Ж. Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией». 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе президент РК дал интервью телека- налу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Д. Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Ж. Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Т. Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт КИОР Л. Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития А. Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования КИОР показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Ж. Каримова . 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в госизмене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев . 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправ- ность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон И. Борчашвили . 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. 03.11.2022 Политолог Н. Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К.-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали “за”», – подчеркнул эксперт. 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Е. Сейлеханов . 01.05.2023 «Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление», — К. Дуйсекеев . Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Еще 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. П. Афанасьев, 23.12.2022 Сегодня в Алматы президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. 23.12.2022 М . Койлыбаев , председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро протест трансформировался в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные группы. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в т. ч. и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке крими- нальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать людей в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город Казахстана ― Алматы ― раскачивали одновре- менно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток Казахстана, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все больше областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность собравшихся в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов участники беспорядков вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в т. ч. ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, над ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании алматинского акимата. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках некоторых участников беспорядков оказалось оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ОВД Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослой- ность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопас- ность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независи- мости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закон- ности и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в этом году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Драфт доклада рус Драфт доклада рус ҚАҢТАР-2022: ХРОНИКА НЕУДАВШЕЙСЯ ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании Астана, 2024 год Структура документа 1. Введение События января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер Центральной Азии, чье значение для региона, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезные последствия не только в одном из важнейших регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. А также ― обратить внимание общества на детальный ход событий начала 2022 года и сделать выводы из январской трагедии. Авторы документа преследовали цель отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных акторов. Доклад позволяет эмоцио- нально непредвзято, с документальной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов в вооруженный насильственный захват власти. Согласно определению Центра перспективных социальных исследо- ваний Клайна при Университете Иллинойса, специализирующегося на изучении политических потрясений и протестов, под госпереворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения властей страны в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжа- лись в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ (СНГ) стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессио- нально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Повсеместно проходили погромы, уничтожение частной собствен- ности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие, далеко не мирные силы. Это происходило при содействии или преступном бездействии отдельных руководителей силовых структур. Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри Казахстана, так и за его пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой госпереворота, когда экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначаль- ными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характе- ризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были различные мотивы и ожидания. Среди них были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания администрации и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным операциям. Они были готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали. Их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организа- ций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководи- телями силового блока показали, что предательство и госизмена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека М. Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутри- политическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Политический деятель Е. Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку госпереворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ста- вить превыше интересов народа и государства. Так готовы действовать силы, которым не нужен устойчивый справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов в общих интересах. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокацион- ный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнениями людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент битвы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разруше- ния в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно- политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество, в том числе и огнестрельного оружия. 1 января 2022 года В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января 2022 года Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу и. о. акима города Г. Байжанов, заместитель акима Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и Закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили митингую- щим изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в г. Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось почти 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координиро- вались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократичес кой партии Казахстана (ДПК) Ж. Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жанаозенцев 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист М. Бокай (ранее осужденный за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансфор- мации митингов в спровоцированные беспорядки численное превос- ходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января 2022 года К участникам сборов в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний в Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В Алматы в три часа утра перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: М. Танабаев, Ж. Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Тунгатарова, Г. Несипбаев, – которые призывали других активистов к участию в митинге. Они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины А. Атабека. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда с призывами к организации шествия в сторону пл. Республики выступили активисты Б. Турсумбаев, М. Есенгазы, Р. Сарсенбай, Г. Абулхатина, Х. Адильханов, Н. Буланбаев. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики. По пути их следования представитель акимата города А. Есенбеков пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники правоохранительных органов задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторон- ников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достиярова, Т. Жукеева Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они так- же затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем главы области Кенжеханулы Е. и акимом Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 М. Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт- Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перегородив дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Н. Жұптыбаев создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные пользователи чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер- министра РК А. Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Е. Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством главы региона Н. Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Ж. Карагаев, заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, замакима Жанаозена Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей г. Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке жанаозенцев – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном применении социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января 2022 года О поддержке участников незаконных сборов в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения протестующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в беспорядки. В Мангистауской области продолжились незаконные акции и блокировка дорог. Число протестующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по трассе, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около 100 человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протес- тующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Протестующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить собравшихся и дать возмож- ность делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого протестующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспече- ния стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально - экономического характера будут рассмотрены отдельно , в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал К . -Ж . Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК М. Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен К. Хамитов в Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С протестующими проводили беседу аким района А. Масабаев и заместитель акима М. Кикимов. Зампрокурора района А. Ондасын неоднократно разъяснял демонстрантам требова- ния закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Они оказывали сопротивление служащим Нацгвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и 30 бойцов СОБР ДП. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные протестующие разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 Ж. Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса Almaty Arena. Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. солдаты Нацгвардии, не имевшие ни соответствующей экипировки, ни соответствующих приказов, не смогли сдержать в разы превосходящую по численности бесчинст- вующую толпу, фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на І. Масақбаев, который выступил с разъяснением закона, на что протестующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и главы УП Алатауского р-на полковника полиции И. Омирсерикова, находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции С. Афанасенко с 188 бойцами протестующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе участников акции протеста. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира А. Еркенова, на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собрав- шейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции К. Таймерденов. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать из машин и избивать. В 21:43 на помощь солдатам Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предот- вратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и затем ― в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. В 21:30 к собравшимся на площади Республики вышли заместитель акима города М. Кикимов, аким Медеуского р-на А. Масабаев и попытались выстроить конструктивный диалог, однако те отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда дошли до пр. Назарбаева, затем прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество протестующих составило более 10 000. В это же время из разных частей города к пл. Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия , в августе 2021 г. А. Джумагельдиев поручил А. Амандыкову возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Р. Искакова не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях , скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков дал указание Джумагельдиеву организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген пытались подчинить себе и объединить митингующих . Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу , и через мессенджер связался с Искаковым. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков прибыл в Международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница » г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев, узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы , которым дал указание покинуть место совершения преступлений . В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев вместе со своей группировкой был задержан в гостинице. В 22:35, с учетом осложнения обстановки в городе, начальником ДП Алматы генерал-майором Таймерденовым был введен в действие оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя спецоперации по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинс- кой областью. Очаг мятежа захватил Юго–Восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с Запада на Восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требова- нием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади гражданами выступил начальник ДП области С. Кудебаев. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов Количество протестующих составило более 1000 человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 вновь выступил первый замакима области Турлашов. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей Казахстана. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить диалог с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых позднее были квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 протестующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудни- ков полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования толпы. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким г. Актобе А. Шахаров и замакима области Е. Кенжеханулы. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль «Газель». Тогда протестующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайма- нова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился М. Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек. Полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Их численность очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус Daewoo. Толпа, оттеснив полицейских, напала на него и освободила задержанных. Также они требовали выпустить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 М. Бокая выпустили из УП города, он присоединился к толпе и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 протестующие стали оскорблять акима области и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры незаконного собрания стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С ними была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Замакима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъясни- тельную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый зам. начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на Востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъясни- тельную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к ним. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Там же находилась и одна из многодетных матерей – Б. Байтулеева. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К ним вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство из них находились в нетрез- вом состоянии. 4 января был создан Telegram-канал «Оян-Тараз», который за корот- кое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Б. Бекмолда и участники Telegram-канала Е. Еспенбет и Ш. Омирзаков. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Б. Бекмолда осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти , в том числе с использованием средств , полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям предста- вителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы . В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда . Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Е. Еспенбет, Ш. Өмірзақова по ст. 272 ч. 3 ( призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспо- рядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструк- циям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский р-ны) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку протеста в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалог с протестующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылордин- скому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала к соблюдению порядка и разъяснила регламент проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились зампрокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Участники незаконной акции категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие условия: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного закона «О Первом Президенте РК»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 протестующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовлен- ных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсиро- вала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к толпе заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество собравшихся увеличи- лось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на пл. аль-Фараби присоединились к другой группе протестующих. Официально они каких-либо требований не выдвигали, выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана К.-Ж. Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января 2022 года В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благо- разумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внима- тельно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие . Сейчас на карте и ваше благополучие , и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи . Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс -службы президента РК: «К . -Ж . Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры ; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр , досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов , установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы ». В этот же день режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Токаев провел совещание по вопросам социально- экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер- министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка главы Кабмина означает прекращение полномочий всего правительства, члены которого продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. И. о. премьер-министра стал А. Смаилов. Также распоряжением главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилиза- ции ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно-политической и социально-экономической обстановке в стране, Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было , я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. К.-Ж. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко . Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Президент поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». Далее хроника событий развивалась следующим образом. В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау участники акции протеста перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, зампрокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных участников незаконных сборов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 погромщиков принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на полицейских. Под их натиском и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генпрокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное адм здание , щиты и резиновые палки , используя физическую силу, дубинки, резиновые палки , применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери , а нападавшие лица, взломав дверь , незаконно проникнув в здание акимата Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отно- шении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции С. Афанасенко совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Б. Оспанбековым, применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева на запад. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок Iveco, Hyundai и Peugeot. Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты «скорой» для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева погромщики подожгли один частный автомобиль и повредили автомашины, находившиеся на углу ул. Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около 1000 бастующих собрались на углу ул. Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили КАМАЗ компании «Алматы Тазалык», на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранс- портерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу ул. Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейс- кие применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с участниками беспорядков. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении ул. Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали замакима города М. Кикимов, зампрокурора города Н. Ибраймолдаев и ст. помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с собравшимися. Те положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу ул. Райымбека–Момышулы и Рыскулова–Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и заместителя командира СОБР полковника полиции А. Альмухамбетова пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 человек. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции К. Таймерденова прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 бойцов и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения ул. Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменное обмундирование, дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спец- средствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными специаль- ному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу ул. Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе Chevrolet, спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов Daewoo. Также на месте находились 100 бойцов СОБР, 20 ― ПСН «Арлан», 100 сотрудников УП районов и 200 военнослужащих Нацгвардии. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Полицейские дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа ст . участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова : «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военных и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через кордон и, разделившись на две части, они направились к площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 она направилась на юг по ул. Байтурсынова и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генпрокуратуры РК: Из показаний техника- криминалиста оперативно- криминалистического отдела УП Алма- линского р - на Е. Мұханова следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам . Около 15:10, посмотрев в окно из кабинета , увидел толпу людей, которые приблизились к У П со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание камнями . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и полицейских. По информации Генпрокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих , через центральный вход прорвались в здание акимата . В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие , сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата , часть выбегала через центральный вход на улицу, некото- рые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата , спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков , которые пробрались в здание , начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание . Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков , находясь внутри здания , начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков , которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти , избивая их руками и ногами . Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия застав- ляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Нападавшие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали , издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных полицейских и военнослужащих. В 18:30 полицейскими принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, ворвались в резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот по пр. Назарбаева. По информации Генпрокуратуры РК: Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении С. Кекильбаева, Т. Алпысбаева по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Н. Каранеева, Р. Мамырова, К. Маханбаева, Ә. Таубай, А. Алимбекова по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Н. Байгисиева по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам , участие в массовых беспорядках , нападение на резиденцию), А. Жандарбекова по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Д. Бакиева, С. Орынғазы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в беспорядках, нападение на УП Алмалинского р - на). В 19:15 после захвата резиденции президента группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 человек залезли на борт, и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на адмздание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно участники группировок демонстрировали профессиональные навыки владения оружием, в их действиях наблюдались дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами , поджогами , разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно- посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта . К примеру, К. Нурпеисов и А. Тлеужанова, начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие . Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов и Тлеужанова выкрикивали лозунги касательно прекра - щения и смены власти Казахстана, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Бил ік құ лады . Назарбаев бил ігі құ лады , халы қ таң дауы халы қта, Акимат құ лады , бил ік халы қтың қолында, Қазір аэропорт қа ә скерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек !, Ә скерилерд і қалаға кіргізбеу керек ». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов и Тлеужанова побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта . Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта , требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов . Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования « Каз А эро Н авигации». Для этого он в группе лиц завладел двумя автомобилями аэропорта, на которых достигли здания КАН, и потребовали отключения оборудования . Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе . Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключе- ниями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наблюдения , где полностью прослеживается хронология того дня. Обстоятельством , отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых , суд признал совершение ими уголовного правона- рушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил А . Тлеужанову к 4 годам лишения свободы , К . Нурпеисова, Н . Далибаева, Е Шилибаева и Ж . -А . Карменова – к 8 годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения » и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреж - дение «Каз А эро Н авигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупре- дить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются , радиосвязь отключается . И это опасность для самолетов , которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов , которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. По данным телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали погромщики, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 около 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны ул. Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на погромщики было совершено вооруженное нападение с целью захвата адмздания отдела полиции и завладения арсеналом, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупре- дительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники А. Асылханов и Р. Камбетов получили смертельные ранения. По информации МВД РК: А. Асылханов , полицейский -водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, ст . сержант полиции . Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Р. Камбетов, полицейский -водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы , старшина полиции . Родился 02.08.1988 в Алматы . В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попыта- лись прорваться к зданию ДП № 1. Им не дали пройти сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генпрокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с протестующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В т . ч . , сотрудники ДП находились в зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Д. Валиев и другие , которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно арестованных и сдаться протестующим . Получив отказ от сотрудников полиции , Валиев и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания . Со стороны нападавших и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участ- ники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения . Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Д. Бакиев и С. Орынга - зы, принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев, первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы, взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт - офиса УП, проник в здание фронт - офиса , но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев и Орынгазы получили ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева и Орынғазы квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время порядка 200 протестующих продолжали стоять около располо- женного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты, средства активной обороны и в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции А . Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал , что там и умру . У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия , были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было ». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Протестующие выставили требование: выпустить ранее задержан- ных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Толпа стала расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, почти 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в сторону Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП с требованиями об освобождении задержанных за несанкциониро- ванный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересече- ния пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек выдвинулись в сторону центральной площади, а около 150 находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении ул. Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между участниками беспорядков и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 погромщики собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направ- лении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 площадь была очищена от протестующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой из 10 человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» погромщики стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между их участниками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность протестующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном участники беспорядков замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейс- кие смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудни- ками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии А. Аманов. По информации МВД РК: А. Аманов , 29.05.2003 г. р., ст . специалист (ст . гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской обл . По факту гибели Д П области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Л. Турлашова, после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генпрокуратуры РК: Согласно показаниям Л. Турлашова, он вышел на площадь перед акиматом , чтобы успоко- ить граждан . Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил , он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Б. Уразымбетова, он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе , он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую . Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками , ногами и подобранными с земли различными предметами . При этом сотрудники и военнослужащие силу не применяли , а лишь защищались щитами , касками, свето- шумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия , 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы . Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание Управления полиции города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области С. Кудебаева об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Протестующие вызвали акима Актюбинской области на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима Актобе А. Шахарова, слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Участники акции протеста предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для их оттеснения сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, бросать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек еще раз попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем нападавших. В 18:00 группа погромщиков захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генпрокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Д. Малиеву о приоста- новлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена . 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта ) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Н. Шаккузов, М. Жұмабек и Е. Косыбаев . Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты , и они также решили прекратить деятель- ность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых ( порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам и т. д.) не отмечено . Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены ), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев, Шаккузов и Жумабек признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 человек выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого некоторые из них разошлись по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 там находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задейство- вано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 полицейских, 150 из которых были вооружены спецсредствами. Также были привлечены 13 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 бойцов СОБР ДП области, 17 ― учебно-тренировочного взвода и 18 ― отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находив- шихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на БМ марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных толпой сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В направлении бегущего с резиновой дубинкой погромщика Е. Ещанова был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – А. Берекенова, который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила погромщиков – они продолжили нападения. В 16:17 Р. Абишев напал на командира учебно-тренировочного взвода Н. Амантаева, завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время О. Айсин отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Д. Ешимова, сбросили его с моста. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие . Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие . Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе , Нацгвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть погромщиков вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе областного акимата. С 11:27 на центральной площади начали собираться первые протестущие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Б. Капаев, Р. Нурканов был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 человек. Еще 40 ― собрались перед зданием Forte Bank, их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа полицейских и бойцов СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким города и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Национальной гвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с собравшимися, число которых увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и светошумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 ед. техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в направлении ул. Пермитина. Участники акции протеста, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 толпа увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 НГ – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 толпа выдвинулась к торговому центру «Император» и направилась в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами зайти с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 погромщики попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето- шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака была отражена. Из доклада замначальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В т . ч. акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства . Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослу- жащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи , воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия , уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли усилить ее, проехав на автобусе через толпу протестующих. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 толпа стала разбирать облицовку магазина Sulpak по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин Magnum по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС огонь был локализован. Активные столкновения погромщиков с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Д. Мухажанов. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Н. Сембаев. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. 60 сотрудников полиции и 50 бойцов СОБР, облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 погромщики попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность протестующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие стали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Глава УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: А. Жолатов и Р. Барахоев являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием , погромами , поджогами , разрушениями, уничтоже нием имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использованием средств , полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправо- мерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения ( угон ) группой лиц по предварительном сговору ; неоднократно; с применением насилия , не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП региона был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на полицейских, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали стражей правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Х. Мырзакасымову и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 толпа продолжила движение по ул. Казыбек би и на пересе- чении ул. Айтиева и Казыбек би перевернули 8 патрульных автомашин, 6 из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военно- служащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу главой города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. Турысова. Там к ней присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Б. Абделиев, сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Д. Нуралиева продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Б. Абделиева по ст. 272 ч. 3 ( п ризывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Д. Нуралиев осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использова нием средств , полученных из иностранных источников) УК к 4 годам лишения свободы , в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы . В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и масках, которые руководили действиями участников беспорядков. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на ул. Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе погромов у них были отобраны или утеряны средства спецзащиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства гвардейцы начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с участниками незаконных акций у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 бандиты начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Д. Мекко, у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 толпа с захваченным оружием и спецсредствами направилась к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии М. Кайсаров получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: М. Қ айсаров , 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения спецобработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения , в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области . Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 К. Кудайбергенов признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 оконча- тельно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля А. Турманова, 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем а/м КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной . Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных , за рулем в тот момент находился Кудайбергенов. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему. В Шымкенте 5 января в 00:30 толпа численностью более 6000 человек, прибыв к акимату города, вела себя агрессивно, целенаправленно атаковала полицейских. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД, 400 ― в/ч 35748 МО и 100 ― РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металли- ческого лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военных, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации), а также шлемы, щиты, дубинки и др. Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с погромщиками, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из них не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, оргтехнику. Документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании спецсредств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подхо- дили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Погромщики перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на пересечении улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Эта агрессивная группа была разогнана светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр».. В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат и поджечь его, а также здания Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело 5 машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество участников беспорядков возросло до 6500 человек. Было предпринято еще 6 попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военных. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия. 6 января 2022 года Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Минувшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу закона и порядка. Постепенно массовые погромы стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контртерро- ристический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы . Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах . Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватыв- ают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К . -Ж . Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы . На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства , и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным , своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению , разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К . -Ж . Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства . Из выступления президента РК на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства , в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к О ДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее . К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия , нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан , препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента К. Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Е. Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал А. Иргалиев, который до этого руководил Министерством национальной экономики. К. Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника Службы госохраны РК – командующего силами особого назначения стал А. Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей представил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжались митинги и перекрытие дорог. Количество протестующих составляло около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м мкр. блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на КАМАЗе вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили атаку. Позднее участники беспорядков сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департамента открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободи- ли здания акимата города и резиденции президента. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что, по словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание Департамента КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генпрокурор РК Б . Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания . Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания . «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области . По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей . Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 000 единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Н . Мажилова . Его пригово- рил и к 6 годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК ( п ревышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперштаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Б. Сагинтаева на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение с применением огнестрельного оружия. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» М. Базарбаев. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 граждан. Из числа погибших 9 ― сотрудники сил правопорядка, 3 ― в результате пыток, 128 ― нападавшие. Из них 87 ― жители Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103 человека, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело 5 фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиа- полк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит 1 гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем участников беспорядков. В то же время количество людей на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Собравшиеся перед памятником Абулхаир хан требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также 8 боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной пло- щади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травмати- ческого оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза спецоперации – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание наиболее активных из них. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследо- вания через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК А. Байсагатов прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Е. Заркумканов направился от здания «Казпочты» в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – А. Ыдырышев, в 20:15 – К. Кабаев. В Семее 6 января в 08:20 для прекращения беспорядков прибыли силы Минобороны: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: «Кольцо», «Голос», «Штурм», «Захват». Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 погромщики подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генпрокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Е. Джума- нов в группе лиц вместе с Е. Сайлауовым проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие, участвовал в нападении на ДКНБ области , где от полученных ранений скончался Д. Адилбай . 28.04.2023 приговором СМС по уголовным делам Жамбылской области Джуманов признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров. К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. О. Кемелов, облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением О. Жаксымбет (пассажиры – А. Сейсембаева и Б. Мейрбек). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний О. Кемелов . признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть улицу Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна погромщиков направилась в сторону центральной площади, машинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 М. Бекбау и И. Донбаев, собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военно- служащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау и Донбаев вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. М. Бекбау вместе с А. Абрамовым, Е. Байжановым, Т. Серкебаевым, Н. Куатбаевым, Р. Рысбековым, Б. Сейдомаровым, Т. Ошакбай., с несовершеннолетними Б. Катеновым, А. Опушиевым и Т. Кадыровым, призывая и других погромщиков, еще раз попытались штурмовать здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела УП г. Тараз – майором полиции О. Тулегеновым, капитаном полиции Р. Сланбековым и ст. лейтенантом полиции Н. Козиевым – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате Сланбеков получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов – сквозное ранение правой ноги, Козиев – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Р. Сланбеков, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции . Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и 5 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Ж. Оразов получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкада- мов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с ними, однако эти попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами правопорядка (340 сотрудников) был использо- ван детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом участники беспорядков атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генпрокуратуры РК: К. Кудайбергенов вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя А. Турманова из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч М. Кайсаров . Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Глава региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 ― ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие численностью силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на централь- ную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание региональ- ного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 полицейских (из них пятеро – огнестрельные), 23 служащих Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Минобороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания регионального и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генпрокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в полиц ейских . В результате выстрела командир роты Ж. Естаев получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Г. Пржанов осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Ф. Омаров признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали А. Алиев, Ж. Дукенбаев, Ж. Койшманов, А. Кумисбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Умаров, которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри помещения, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автотранспорте без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомобилей без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель «Газели» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 ед. служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала переходить к силам правопорядка. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января 2022 года К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор . Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны . Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Эти силы прибыли на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворцы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось не более 500 человек (одна юрта). В Жанаозене почти 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Е. Ержанов получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Е. Ержанов , старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области , прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 1999 г. Остались жена и 2 детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек был тяжело ранен и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана К. Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К . Масимова . В заговор были вовлечены его заместители . В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти ) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности ; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК ( превышение власти ) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности ; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы ; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы . В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении К . Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных ст . 218 ( л егализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и ст. 366 ( п олучение взятки в особо крупном размере) УК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК, осужденный Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пасса- жирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области протестующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Е. Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 ед. автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профес- сиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские , 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задер- жано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, 9 транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры ― 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении ул. Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону УП города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Д. Барганаев нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Д. Барганаев , инспектор СОБР ДП Алматинской области , лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и 2 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения право- порядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Е. Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на работников станции скорой помощи, травмированы 5 сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре ― приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужа- щих Нацгвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января задержаны более 1000 человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее адмздания в Алматы, Кызылорде, Талдыкоргане и Таразе. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В Минобразования рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и жители отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ А. Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Ж. Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс- начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия 5 сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Ф. Шанкаров, начальник управления тылового обеспечения Н. Киымбеков , начальник отдела вооружения С. Оразов, завскладом М. Торебеков , начальник УП г. Тараз А. Заурбеков ) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы , Оразов освобожден от наказания в связи с примене- нием акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции К. Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в г. Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к адмответственности за нарушение режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Нацгвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохра- нительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медучреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от групп участников беспорядков силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, мкр. «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к алматинскому аэропорту. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 ед. огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всей стране составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями погранслужбы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 ед. оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – 3, пистолетов – 3), 245 ед. боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, планшеты, ноутбуки, товары народного потребления и большая сумма денег. Также изъяты 29 автомобилей, на которых передвигались задержан- ные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда М. Абраев и погиб сын ректора КазНУ Ж. Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего М. Серикбола, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Ж . Туймебаева Е . Кансеита. По материалам дела, Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении ул . Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда , подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января открылся Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Они также взяли на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизи- тельным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 госу- дарственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Информация актуализируется акиматами ежедневно. В алматинском акимате рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. К.-Ж. Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Б. Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону протестующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции Алматы. Замначальника ДП города Р. Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО С. Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористи- ческой опасности – на территориях Нур-Султана и Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской и Тур- кестанской областей, ВКО, ЗКО и СКО. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 ед. оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны 8 человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на ДП Талдыкоргана и 8 (в т. ч. 4 граждан Центральноазиатского региона) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960ед. оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 ед. бесствольно-травматического и 202 ед. иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 ед. табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 ед. табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 ед. табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506ед. гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 ед. оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635ед. табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатоме- тов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладко- ствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 ед. различного оружия (1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 нарезных, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 11 пистолет-пулеметов, 7 револьверов, 102 ед. бесствольно-травматического и 127 ед. иных видов), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 ед. оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 ед. табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 ед. травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84ед. гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государствен- ного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По данным ГП РК, 5-6 января Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно- психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранитель- ных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генпрокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных, специальных органов и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талдыкор- ганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц . Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц . Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 3. Реакция общества Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом, изменилась и риторика большей части международных СМИ. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных средств массовой информации. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов : Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного : мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить прост- ранство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее . Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической програм- ме. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персона- жи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между РФ и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации , создания радикального исламистского террористичес- кого движения в Казахстане. Т. е. это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что -то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это , конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходив- ших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем , пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят , с одной стороны , мутно, а с другой стороны , они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти , а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специаль- ных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, России – В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответ- ствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности , стабильности и суверенитету страны , с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности , Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами . Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов . Зная это , организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе , как я уже сказал, состоялись мирные протесты . Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкно- вения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции , которые получили доста- точно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов , где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был , прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. « Нас всех шокировало беспрецедентное насилие , разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохра- нения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захва- тили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции . Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину , освобождены 91 гражданин . Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации , нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании , или в случае задержания , иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсо- лютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». « Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации . Казахстан являет- ся независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтвержде- ние. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий ? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него . И те, кто все это затеял, исходили из того , что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну , чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат , интеллигент , интеллектуал ... Он не мог покинуть свою страну . И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат . Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “ Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации анти- российских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка : Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институ та- ми . Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. « Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие -либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы , победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа , ведь враг общий , поэтому борьба должна быть общей », — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист . В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны , хотя мы не сразу все поняли , мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали , что мы напрямую причастны к организации всех этих событий , но не понимали , откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал , по какому принципу, кто их ведет. Было понятно , что какие -то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно , кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события , которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий , которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть , независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть , а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз , Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами -оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. « Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопас- ности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события , были привлечены к ответственности . Но в тоже время, это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, юрист К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангис- тауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информа- ционную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильст- венный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими : тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулиро- ваны недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организаторы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благород- ном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности с 22 января по 25 декабря 2022 года. В состав входили в основном юристы и правозащитники, а также представители уполномоченных госорганов. Местные прокуроры предоставили доступ в следственные изоляторы и возможность ознакомиться с документами уголовного дела. По результатам которого, более 600 человек освобождены из следственных изоляторов. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими событиями. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того Комиссия активно участвовала в обсуждении принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Работа комиссии продолжается и по сей день, в 2023 году в комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы рассматривали участников январских событий, разделив их условно на три группы. Первая группа ― это организаторы. Вторая ― провокаторы. Третья — те, кого спровоцировали, т.е. те, кто сначала думали, что это мирный митинг, а позже, следуя указаниям организаторов и провокаторов совершили противозаконные действия различного характера. Эта третья группа и составила основное число людей, и наша комиссия целенаправленно работала с этой группой... …Комиссия приступила к своей первой работе 24.01.2022 и начала с посещения следственных изоляторов Алматы, личного ознакомле- ния с состоянием задержанных, ознакомления со сведениями касательно дел из их уст, встреч с их родственниками, адвокатами, а также известными в стране общественными деятелями, ознакомления с материалами уголовного дела через городскую прокуратуру. В результате данной работы комиссии удалось освободить из-под стражи десятки людей в первый же день. В основном это были граждане, получившие травмы на площади во время январских событий». После этого работа была продолжена в городах Тараз, Талдыкорган, Шымкент, Семей. Комиссия оказала непосредственное влияние на изменение основных мер наказания примерно 600 из 1600 человек, арестованных по уголовным делам. По мнению Куспана, есть все основания полагать, что данная ситуация получила положительную оценку общественности и повысила уверенность страны в справедливом расследовании. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы выявили тот факт, что руководители некоторых правоохранительных органов регионов не выполняло поручение президента об объективном расследовании январских событий, и даже были выявлены факты саботажа. Мы установили контакты с центральными и региональными госорганами, руководством правоохранительных органов и работали вместе. Мы на постоянной основе давали им свои рекомендации. Мы внесли предложение президенту об амнистии наших граждан, совершивших преступные действия под руководством провокацион- ных групп. Благодаря закону об амнистии тысячи людей, причастных к преступлениям, были освобождены либо получили послабления. Хочу отметить, что в нашей стране принимается впервые закон о единовременной амнистии в связи с конкретным событием. Мы провели встречи с представителями СМИ ряда европейских стран, международных организаций, таких как, посольство США, ООН по их инициативе, ознакомили их с нашей работой». Куспан отметил, что число погибших в результате январских событий составляет 238 человек, из них 151 ― из Алматы. Комиссия «Аманат» совместно с прокуратурой города провела объективное расследование уголовных дел, принимала правовые процессуальные решения в отношении погибших граждан, организовывала материальную, социальную и даже психологическую помощь их семьям. При этом Куспан подчеркнул, что материальные и социальные проблемы родственников погибших граждан в городе Алматы были частично решены государственными органами. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «В результате встречи с участниками массовых беспорядков во всех регионах выяснилось, что всем им свойственны следующие общие признаки: начало массовых беспорядков в один момент, в один и тот же период времени; наличие провокационной группы среди пришедших на мирный митинг, наличие подстрекателей и инициаторов нападения на областные и городские администрации, на органы внутренних дел, оружейные магазины; в ряде случаев несвоевременные действия правоохранительных органов, а иногда и полное бездействие; в южных регионах участниками мирного митинга отмечалось присутствие неизвестных людей в военной форме, которых они раньше не видели, не знали. В результате январские события, которые из мирного митинга превратились в массовые беспорядки, едва не превратились в государственный переворот. Спустя год ясно и очевидно, что заинтересованная группа преследовала именно такую преступную цель. Самое страшное, что подобные действия продолжались и позже. Мы это видели в тот годичный период, когда в составе комиссии работали над январскими событиями». В качестве примера Куспан привел факты, когда в ряде регионов происходили действия подрывного характера вопреки данным главой государства указаниям по объективному расследованию дел, связан- ных с январскими событиями, строгому соблюдению конституционных прав граждан. В одном из южных регионов поступила информация о фактах пыток гражданина, обвиняемого в участии в массовых беспорядках. После того, как информация подтвердилась, комиссия «Аманат» потребовала у областных правоохранительных органов изменить меру пресечения задержанному для прохождения лечения. Однако правозащитникам отказали в их требовании. Тогда они сообщили об этом в Администрацию президента, в результате чего полицейское руководство было уволено, а против сотрудников ряда силовых структур были возбуждены уголовные дела по фактам пыток. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Второй пример касается общественных институтов, созданных для защиты прав человека. У нас есть конкретная информация о том, что правозащитная организация использовала женщину, у которой погиб муж и которая едва могла прокормить себя и троих детей. Они уговорили ее выйти на митинги в Алматы и Астане. Как стало известно позже, та же организация по защите прав человека купила женщине авиабилет из Алматы в Астану и обратно, разместила ее в четырехзвездочной гостинице, а также наняла для ее детей няню, создав ей «условия» для участия в митингах. Иными словами, провокационная деятельность не только проявилась во время январских событий, но продолжается и по сей день как со стороны государственных правоохранительных органов, так и отдельных общественных институтов, занимающихся защитой прав человека. Мы считаем, что это тревожная ситуация». Абзал Куспан отметил, что главная проблема, которая волнует всех здравомыслящих граждан, неравнодушных к проблемам страны, ― не допустить повторения событий вроде январской трагедии в будущем. И единственный способ для этого, на его взгляд, реализация утвержденной главой государства концепции «Новый Казахстан ― справедливый Казахстан» не на словах, а на деле. Основанием для таких заявлений является то, что члены комиссии лично встретились и опросили задержанных граждан. Они выяснили, что главным фактором, побудившим их прийти на площадь, была несправедливость. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содейство- вать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлечен- ным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финотчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К.Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % опрошенных казахстанцев. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков : он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия А. Умарова . По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». А. Умарова, член НСОД доверия: Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. 05.01.2023 « Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса», — Р. Скляр , первый заместитель премьер-министра РК. 05.01.2023 М. Жакау , политолог: «Власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог И. Кураев . Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. 30.08.2023 Д. Чикваидзе , глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: «Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы.» 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Н. Ибрагимов , управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян : «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего президента К.-Ж. Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии». 21.01.2022 « Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время президента страны К.-Ж. Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше», — Р. Ким, депутат Мажилиса РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК 15.03.2022 «Адвокат А. Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила А. Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет», — С. Имиров, секретарь Военного совета Нацгвардии РК 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата К. Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета АНК, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии Amanat Ю. Келигов : «Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа.» 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Т. Тлеулесов , член союза писателей Казахстана: «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». 05.01.2023 С. Ильясов , политолог: «Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране». 15.01.2022 «Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.-Ж. Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом президенту всеми доступными нам средствами», — С. Ким , председатель клуба журналистов при Акмолинской АНК. Зерендинский район. 21.01.2022 «С большим вниманием сотрудники СКО государственного архива выслушали обращение президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение президента премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный президентом проект “Президентский молодежный кадровый резерв” – социальный лифт для перспективной молодежи», — С. Маликова , директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» 24.12.2022 А. Садыков , председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктив- ные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться.» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. М. Ауэзова Н. Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему президенту за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. 06.01.2023 Т. Талаева , член НСОД: «Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота». 10.01.2023 «Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание», — А. Гасанов , глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского р-на 15.12.2023 «После стабилизации ситуации в стране после январских событий президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производи- тельности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом», — Д. Карипова , руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил О. Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем президента Казахстана. Поставлена программа для нового правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». 21.01.2022 – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, президент Казахстана хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. 30.01.2022 – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией: «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решитель- ным и дальновидным решениям президента К.-Ж. Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией». 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе президент РК дал интервью телека- налу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Д. Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Ж. Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Т. Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт КИОР Л. Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития А. Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования КИОР показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Ж. Каримова . 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в госизмене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев . 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправ- ность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон И. Борчашвили . 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. 03.11.2022 Политолог Н. Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К.-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали “за”», – подчеркнул эксперт. 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Е. Сейлеханов . 01.05.2023 «Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление», — К. Дуйсекеев . Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Еще 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. П. Афанасьев, 23.12.2022 Сегодня в Алматы президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. 23.12.2022 М . Койлыбаев , председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро протест трансформировался в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные группы. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в т. ч. и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке крими- нальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать людей в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город Казахстана ― Алматы ― раскачивали одновре- менно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток Казахстана, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все больше областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность собравшихся в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов участники беспорядков вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в т. ч. ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, над ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании алматинского акимата. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках некоторых участников беспорядков оказалось оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ОВД Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослой- ность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопас- ность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независи- мости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закон- ности и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в этом году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Драфт доклада 27-12-23 Драфт доклада 27-12-23 Рабочий проект доклада Версия от 27 декабря 2023 года КАНТАР -2022: ХРОНИКА ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании Астана, 2023 год 1. Введение События января 2022 года определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Явились первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать активной демократизации, усилению контроля общества, политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер центральной Азии, чье геополитическое значение, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезнейшие последствия не только в одном из ключевых регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. Сделать выводы из январской драмы. Понять и отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных действующих лиц. Каковы критерии, и что позволяет эмоционально непредвзято, с научной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов (серьезное расширение политических прав и свобод возможностей было предоставлено как раз новой демократической властью) в вооруженный насильственный захват власти. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений и протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в нескольких городах и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота», ― отметил Грозин. Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординиро- ванные по всей стране. Погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие силы. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур, при захвате стратегических объектов. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри страны, так и за ее пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой государственного переворота, когд экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождав- шейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Они были готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали, их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека Марат Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутриполитическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, 3-6 события января 2022 года в Казахстане стали и в те дни, и в последующем, – инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить, те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ставить превыше интересов народа и государства. Кому не нужен сильный справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования президента, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов страны в общих интересов. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент борьбы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. 1 января В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили собравшимся изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координировались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК) Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансформации мирных митингов в спровоцированные беспорядки численное превосходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января К митингующим в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В три часа утра в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Справка: В 2006 году, во время беспорядков в алматинском микрорайоне «Шанырак», именно Атабек являлся одним из основных действующих лиц, при чьем руководстве было совершено чудовищное убийство ― сожжение заживо полицейского. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда с призывами к организации шествия в сторону пл. Республики выступили активисты Турсумбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абулхатина Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою позицию по игнорированию законных требований представителей власти готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Мирмамбетова Г., Достиярова Д., Жукеева Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном использовании социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января О поддержке митингующих в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения митингующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в неконтролируемые беспорядки. В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около 100 человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал Касым-Жомарт Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Нац- гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Национальной гвардии фактически были лишены возможности защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. с 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского р-на Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу, и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинской областью. Таким образом очаг мятежа захватил юго–восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей страны. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В тот же день, 4 января, протесты охватили и восточную часть страны. Дуга дестабилизации двигалась с запада, по южной стороне на восток, окружая центральные районы. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. № № 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января был создан Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструкциям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылор- динскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте РК – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовленных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между «митингующими» и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди протестующих, и среди полицейских и военнослужащих. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти Казахстана необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс-службы президента РК: «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Касым-Жомарт Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Аскар Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка премьер- министра означает прекращение полномочий всего правительства. Члены правительства продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. Исполняющим обязанности премьер-министра был назначен Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава Правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно- политической и социально-экономической обстановке в стране, К.-Ж. Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент Казахстана поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности республики. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генеральной прокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа административного здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание, щиты и резиновые палки, используя физическую силу, дубинки, резиновые палки, применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери, а нападавшие лица, взломав входную дверь, незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около 1000 бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КАМАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно- штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 митингующих. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованны- ми специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на месте находились сотрудники СОБР ― 100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа старшего участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова: «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генеральной прокуратуры РК: Из показаний техника-криминалиста оперативно-криминалистического отдела УП Алмалинского р - на Мұханова Е. С. следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам. Около 15:10, посмотрев в окно из служебного кабинета, увидел толпу людей, которые приблизились к Управлению полиции со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями. Один из таких камней, разбив стекло окна кабинета Мұханова, попал по его правой ноге, от чего началось небольшое кровотечение. Он сам оказал себе медицинскую помощь. По поводу ранения в медицинские учреждения не обращался. Далее видел, как нападавшие подожгли ворота Управления полиции и автомашины . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. По информации Генеральной прокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих, через центральный вход прорвались в здание акимата. В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие, сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата, часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата, спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков, которые пробрались в здание, начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание. Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков, находясь внутри здания, начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков, которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти, избивая их руками и ногами. Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Бастующие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 18:30 сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. По информации Генеральной прокуратуры РК: Общее количество пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении Кекильбаева С., Алпысбаева Т. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Каранеева Н., Мамырова Р., Маханбаева К., Таубай Ә., Алимбекова А. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Байгисиева Н. С. по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам, участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Жандарбекова А. С. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Бакиева Д., Орынғазы С. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в массовых беспорядках, нападение на УП Алмалинского района). В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили служебные радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е., начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Республики Казахстан, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования Казаэронавигации. Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужанову к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан- Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно- исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. и Камбетов Р. получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: Асылханов А . М. , полицейский-водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Р . Т. , полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился 02.08.1988 в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генеральной прокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в административных зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Валиев Д. и другие, которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно- арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции, Валиев Д. и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания. Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения. Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Бакиев Д. и Орынгазы С., принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу: г. Алматы, ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев Д., первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы С., взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт-офиса УП, проник в здание фронт-офиса, но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев Д. и Орынгазы С. получили огнестрельные ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева Д. и Орынғазы С. квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции Армана Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал, что там и умру. У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия, были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционирован- ный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. По информации МВД РК: Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 г. р., старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генеральной прокуратуры РК: Согласно показаниям Турлашова Л., он вышел на площадь перед акиматом, чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил, он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Уразымбетова Б., он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе, он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия, 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы. Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генеральной прокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Малиеву Д. о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена. 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Шаккузов Н. И., Жұмабек М. Т. и Косыбаев Е. А. Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты, и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых (порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам аэропорта и т. д.) не отмечено. Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев Е., Шаккузов Н. и Жумабек М. признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 митингующих выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата области С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, число собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военно - служащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК РК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 (Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда РК: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. А. признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля Турманова А. Т., 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем автомашины КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной. Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных, за рулем в тот момент находился Кудайбергенов К. А. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову М. В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику. документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Прошедшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу Закона и Порядка. Постепенно массовые беспорядки стихают, силовики берут ситуацию под конроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающейся ситуации, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контр- террористический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы. Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы. На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства, и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности Республики Казахстан принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства. Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны РК – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на автомашине КАМАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генеральный прокурор РК Берик Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Берик Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г . Алматы Нурлана Мажилова. Его приговорил и к шести годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК РК (Превышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, Мажилова лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористи- ческой операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 человек. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― гражданские. Из них 87 ― жители города Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых ранений, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифици- ровано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генеральной прокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Джуманов Е. в группе лиц вместе с Сайлауовым Е. проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона калибра 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие (АКСУ-74), участвовал в нападении на здание ДКНБ области, где от полученных ранений скончался Адилбай Д. 28.04.2023 приговором специализированного межрайонного суда по уголовным делам Жамбылской области Джуманов Е. признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний Кемелов О. Н. признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужа- щие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генеральной прокуратуры РК: Кудайбергенов К. вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя Турманова А. из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч Кайсаров М. Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов К. оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генеральной прокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела командир роты Естаев Ж. получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Пржанов Г. осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Омаров Ф. признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали Алиев А., Дукенбаев Ж., Койшманов Ж., Кумисбаев А., Махатай А., Пірзада Б., Умаров Б., которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополити- ческие потрясений более не угрожают. 7 января К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворческие силы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия, причин этого. 8 января Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить государственный переворот председателя КНБ Карима Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова К. К. и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: Масимов К. К. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Садыкулов А. Т. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Ергожин Д. Е. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Осипов М. С. осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; Акипов М. Д. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; Бекмурат К. Н. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении Карима Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных статьями 218 ( Легализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и 366 ( Получение взятки в особо крупном размере) УК РК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК РК, осужденный К. Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято из незаконного оборота 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представи- телям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военно- служащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс-начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия пяти сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Шанкаров Ф., начальник управления тылового обеспечения Киымбеков Н., начальник отдела вооружения Оразов С., заведующий складом Торебеков М., начальник УП г. Тараз Заурбеков А.) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4 УК. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы, Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террорис- тических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего Серикбола Муратхана, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Жансеита Туймебаева Елнара Кансеита. По материалам дела, Елнар Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении улиц Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда, подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке гражданской машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, ВКО, ЗКО, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, СКО и Туркестанской областей. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет- пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня начала январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государственного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По информации Генпрокуратуры РК, 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохрани- тельных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно- психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных и специальных органов в период «январских событий» и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талды- корганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 3. Реакция общества Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков в Казахстане во время январских событий и определенный информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения действующим президентом Токаевым, изменилась и риторика большей части международных средств массовой информации. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных СМИ. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы КНБ племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь Организации С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генеральной прокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К. Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизо- ванного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат-самовыдвиженец Мажилиса Абзал Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организа- торы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. В комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Уполномоченный по правам человека Для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медицинский осмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно-наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и неправительственными организациями. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Эльвирой Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Жемис Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и двадцатью сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранитель- ных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им.Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % казахстанцев, участвовавших в опросе. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов кпротестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. «Первый канал Евразия» 18.02.2022 Права человека являются основополагающими Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков: он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. «Хабар 24», 14.03.2022 А. Умарова: Президент своими решительными действиями сохранил государство Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия Айман Умарова. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». Айман Умарова, член Национального Совета общественного доверия: Только Президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к Президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание Президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. «Хабар 24», 05.01.2023 Р. Скляр: Ущерб объектам МСБ возмещен полностью Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Роман Скляр, первый заместитель Премьер-министра РК: – Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса. Astana TV, 05.01.2023 Январские события не смогли остановить политическую модернизацию – политолог Максат Жакау, политолог: – власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог Ислам Кураев. Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. «Хабар 24», 30.08.2023 Эксперт: политические реформы преображают Казахстан Давид Чикваидзе, глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: – Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы. «Хабар 24», 08.12.2023 Как восстанавливали бизнес после январских событий Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Нариман Ибрагимов, управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. «Юридическая газета», 14.01.2022 Нельзя договариваться с террористами Депутат Мажилиса Парламента от Ассамблеи Народа Казахстан Аветик Амирханян: Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего Президента Касым-Жомарта Кемелевича Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш Президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего Президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии. «Коре ильбо», 21.01.2022 Уроки январской трагедии Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время Президента страны Касым-Жомарта Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только Президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что Президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше. Роман Ким, депутат Мажилиса Парламента РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК Liter.kz, 15.03.2022 Казахстанцы получили ответы на все вопросы Адвокат Айман Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила Айман Умарова, шла целенаправленная информа- ционная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет. Савердин Имиров, секретарь Военного совета Национальной гвардии РК «Казахстанская правда», 20.01.2023 Истинных героев искать не нужно Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата Константин Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. К. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. «Казахстанская правда», 09.01.2023 Вместе строить справедливый Казахстан Об уроках трагического января рассказал член Совета Ассамблеи народа Казахстана, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии «Amanat» Юсуп Келигов: Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего Президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа. «Aqtóbe», 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Талгат Тлеулесов, член союза писателей Казахстана: – «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». «Ertіs», 05.01.2023 Қаңтар: год спустя Серик Ильясов, политолог: – Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране. «Акмолинская правда», 15.01.2022 Вместе с Президентом Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо Президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом Президенту всеми доступными нам средствами. Светлана КИМ, председатель клуба журналистов при Акмолинской ассамблее народа Казахстана. Зерендинский район. Проспект СК, 21.01.2022 Все проблемы решаемы С большим вниманием сотрудники Северо-Казахстанского государственного архива выслушали обращение Президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение Президента Премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный Президентом проект «Президентский молодежный кадровый резерв» – социальный лифт для перспективной молодежи. Сауле МАЛИКОВА, директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» «Актюбинский вестник», 24.12.2022 Мы стали мудрее и сильнее Аскар Садыков, председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: — Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. Касым-Жомарт Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться. «Вечерний Алматы» 27.12.2022 Новая страница истории Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. Мухтара Ауэзова Нурдаулет Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему Президенту К.-Ж. Токаеву за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. «Актюбинский вестник», 06.01.2023 Экзамен на зрелость Таттигуль Талаева, член Национального совета общественного доверия: — Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш Президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота. «Огни Алатау», 10.01.2023 Переломный момент в истории Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание. Амет Гасанов, глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского района «Жетісу шұғыласы», 15.12.2023 Реформы в Казахстане: от намерений к действиям После стабилизации ситуации в стране после «январских событий» Президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосос- тояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе Президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производительности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом. Д. Карипова, Руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» inform.kz, 18.01.2022 Люди должны доверять друг другу – член павлодарского общественного совета Олег Николашин Ветеран Вооруженных сил Олег Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем Президента Казахстана. Поставлена программа для нового Правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». inform.kz, 21.01.2022 Спящие преступные и террористические ячейки попытались превратить Казахстан в новое место хаоса и беззакония в регионе – эксперт – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. inform.kz, 21.01.2022 Предложенные на совещании с предпринимателями Президентом меры позволят повысить доходы населения – эксперт Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. inform.kz, 30.01.2022 Турецкий эксперт: Новые решения сегодняшнего руководства Казахстана предвещают успех – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран Президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру К.-Ж. Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. inform.kz, 03.02.2022 Каждая точка зрения народа должна быть выражена в правовых действиях – политолог Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией. «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решительным и дальновидным решениям Президента Касым-Жомарта Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией», – подытожил Драгомир Я. Карич. inform.kz, 20.02.2022 Политологи и деятели культуры прокомментировали интервью Президента РК Отметим, что на этой неделе Президент РК дал интервью телеканалу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Дана Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Женис Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Тлектес Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. baigenews.kz, 14.03.2022 Тот лидер, который нужен стране – политологи о решениях Токаева во время январских беспорядков Доктор социологии и эксперт Казахстанского института общественного развития Лязат Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития Айгуль Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования Казахстанского института общественного развития показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). inform.kz, 17.03.2022 Целью реформ является обновление политического поля – Айдос Сарым «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий Президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. inform.kz, 17.03.2022 Гражданскому обществу есть что сказать в обсуждении нацпроектов – Ирина Терентьева «На сегодня каждый вопрос, озвученный Президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. newtimes.kz, 01.09.2022 Политолог: «Решение о досрочных выборах и запрете на переизбрание весьма своевременно» Также эксперт выразил удовлетворение тем, что К.-Ж. Токаев объявил амнистию для участников январских событий. «Хорошо, что амнистия выборочная и касается только участников, попавших в тюрьму, а не варваров, которые все это организовывали. Этот акт помилования не значит, что президент все простил и спустил с рук. Но значит, что дает еще один шанс, исключительно ради единства казахстанцев, которое в связи с последними событиями нужно как воздух», — заключил он. baigenews.kz, 02.11.2022 «Это шаг к гуманизации уголовного законодательства» — эксперты об амнистии участников январских событий «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Жанна Каримова. tengrinews.kz, 02.11.2022 Политолог об амнистии: Не нужно воспринимать как «уступку» «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в государственной измене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстре- мистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев. informburo.kz, 03.11.2022 «Огромный акт человечности»: эксперты об амнистии для участников январских событий «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон Исидор Борчашвили. newtimes.kz, 03.11.2022 Юрист об амнистии участников январских событий: «Подобный шаг снижает социальную напряженность» «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. baigenews.kz, 03.11.2022 «Люди, ставшие инструментами в руках заговорщиков, не должны быть жестоко наказаны» – политолог об амнистии Политолог Никита Шаталов в своём Telegram-канале прокомменти- ровал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». baigenews.kz, 05.01.2023 Казахстан сумел сохранить свою государственность – политолог Каукенов об итогах Кантара «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали «за», – подчеркнул эксперт. baigenews.kz, 06.01.2023 «Клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия» – политологи назвали главные причины январских событий «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессио- нализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть- собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Ербулат Сейлеханов. janabastau.kz, 01.05.2023 Куат Дуйсекеев: Президент вдохновил народ одним словом: «Государство не падет» Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление. «Постепенная политическая либерализация». В Казахстане идет перезагрузка ведущих госинститутов informburo.kz 28.04.2023 «Разумеется, ожидаемо, что, укрепляя после январских событий своё положение, президент Касым-Жомарт Токаев и его команда не станут «делиться поровну» властью с оппонентами. Тем более что последние не представляют собой организованную и сплоченную силу и не пользуются массовой поддержкой населения. Однако не следует недооценивать оппозицию, поскольку на основе неприятия итогов выборов она уже начинает объединяться и способна провести серию несогласованных с властью акций протеста», – предполагает политолог. Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. Павел Афанасьев, Facebook, 23.12.2022 Сегодня в Алматы Президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. VestnikAktobe, Instagram, 23.12.2022 Марат КОЙЛЫБАЕВ, председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранитель- ным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопроли- тия. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке криминальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать протестующих в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город страны ― Алматы ― раскачивали одновременно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все большее число областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность митингующих в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов митингующие вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в том числе ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, на ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании городского акимата Алматы. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 часов 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независимости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Задержанные Задержанные Qazqantar.org / Задержанные Ергожин Даулет Биография Даулет Едилович Ергожин родился 26 апреля 1979 года в Алма-Ате КазССР. В 1998 году окончил Казахскую государственную академия управления ― НВУЗ Институт менеджеров-экономистов по специальности «экономика и менеджмент». В 2001-м ― Университет экономики и права по специальности «Правоведение». В 2003 году получил степень магистра делового администрирования в Suffolk University (США). Трудовая биография 1998-2003 ― специалист Департамента клиринга АО НКТН «КазТрансОйл». 2003-2005 ― заместитель директора департамента Северо-Каспийского проекта АО НК «КазМунайГаз». 2005-2006 ― заместитель генерального директора по экономике и финансам АО МНК «КазМунайТениз». С мая по сентябрь 2006 ― советник заместителя премьер-министра ― министр экономики и бюджетного планирования РК. 2006-2007 ― начальник специализированного отдела Налогового комитета Министерства финансов РК. 2007-2008 ― вице-министр финансов РК. 2008-2012 ― председатель Налогового комитета Министерства финансов РК. С февраля по ноябрь 2012 ― вице-министр финансов РК. 2012-2014 ― заведующий отделом социально-экономического мониторинга Администрации президента РК. 2014-2016 ― председатель Комитета государственных доходов Министерства финансов РК. 2016-2022 ― заместитель председателя Комитета национальной безопасности РК. Что писали СМИ В 2015 году Даулет Ергожин на своей страничке в Facebook опубликовал «Черный список Ергожина». В этом списке оказались имена предпринимателей, уклоняющихся от уплаты налогов, в первую очередь – владельцев кафе и ресторанов. «Убедительно просим последних добровольно сдать доп. декларации и уплатить налоги», – написал Ергожин под перечнем имен неплательщиков. Сразу после этого казна пополнилась как минимум на 200 млн тенге. Об этом сообщил в соцсетях сам Ергожин и добавил, что его ведомство продолжает обследование по всему городу Алматы, Астане и во всех областных центрах по ресторанам. Помимо своей управленческой деятельности Даулет Ергожин также активно давал интервью журналистам и сам готовил публикации в СМИ на волнующие его темы. В основном они касались проблем финансового регулирования, налогового администрирования, взаимодействия бизнеса и государства, устранения административных барьеров, проблем недропользования, обеспечения экономической безопасности и стабильности, улучшения инвестиционного климата, цифровизации госуслуг. 10 ноября 2016 года председатель комитета госдоходов возглавил Ассоциацию лыжных видов спорта Казахстана. А 21 ноября 2016 года распоряжением главы государства 37-летний Даулет Ергожин был назначен заместителем председателя КНБ РК. И в первый же день работы в новом ведомстве Даулет Ергожин удалил аккаунт в Facebook. В экспертной среде такое назначение тогда расценили как намерение государства усилить борьбу с теневым капиталом и подпиткой подрывных элементов. В 2019 году Ергожин получил звание генерал-майора национальной безопасности. В КНБ работал до последнего времени, пока 10 января 2022 года не был освобожден от должности вместе с другим заместителем главы комитета Маратом Осиповым. Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывшие заместитель председателя КНБ — начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. Джумагельдиев Арман Биография Арман Джумагельдиев родился 4 октября 1983 года в Чимкенте КазССР. В детстве и юности Джумагельдиев занимался боксом и, по словам его мамы Розы Джумагельдиевой, на различных соревнованиях завоевал 16 медалей, в том числе золотых. В 2000 году Арман на боксерском турнире в американском городе Маркетте уступил в финале темнокожему спортсмену Кертису Стивенсу. В 2001 году Джумагельдиев дошел до четвертьфинала юношеского чемпионата мира в Баку, но оказался слабее хозяина соревнований — Руфата Хайрбекова. В конце 2003 года 10 парней, в числе которых был и Арман, напали на двух мужчин. Один из пострадавших был госпитализирован с огнестрельным ранением в живот. Дело до суда не дошло, а Джумагельдиев пустился в бега. В 2005 году в Шымкенте толпа под предводительством Джумагельдиева ворвалась в гостиницу «Турист» и атаковала конференцию оппозиционного движения «За справедливый Казахстан». От избиения Джумагельдиевым лидера оппозиционеров спасли телохранители. Экс-боксер был арестован и получил условный срок по статье «Хулиганство». Справочно: «За справедливый Казахстан» — оппозиционная политическая коалиция, основанная в 2005 году. В ее состав вошли демократическая партия «Ак Жол», «Демократический выбор Казахстана» Мухтара Аблязова и Коммунистическая партия Казахстана. Оппозиционеры объединились, чтобы принять участие в президентских выборах. Единым кандидатом был бывший спикер мажилиса Жармахан Туякбай, он занял второе место, набрав 6,6% голосов. Газета «Новые известия» писала, что в те годы Дикий Арман состоял в политическом движении в поддержку Нурсултана Назарбаева, участвовал в силовых разгонах оппозиционеров. Также утверждалось, что он был близким сподвижником племянника первого президента Кайрата Сатыбалды. В 2008 году между Арманом Джумагельдиевым и бизнесменом Тохтаром Тулешовым развернулась криминальная война. Медиа писали, что конфликт начался из-за ссоры Джумагельдиева и двух дочерей Тулешова в одном из ночных клубов Шымкента. В центре Шымкента на Джумагельдиева было совершено покушение, погибли два его телохранителя, а сам Дикий Арман получил ранение в ногу. После происшествия криминальный авторитет скрывался в Кыргызстане. Впоследствии исполнители преступления братья Ерубаевы были убиты, а экс-боксера задержали в Алматы. В ходе ареста у Армана обнаружили боеприпасы и патроны. Джумагельдиев в итоге провел три года за решеткой. Отбыв наказание, Дикий Арман перебрался на ПМЖ в Турцию и в возрасте 27 лет вошел в ближайшее окружение вора в законе Лоту Гули (Надира Салифова). Боксер сумел наладить взаимодействие и с очень авторитетным в Казахстане ближайшим другом Алишера Усманова Гафуром Рахимовым. Однажды Арман по просьбе Гафура избил племянника Рахимова по кличке Золотой, которого дядя заподозрил в краже семейных денег. По слухам, Дикий Арман решал все вопросы за уроженца Набережных Челнов, бизнесмена, бежавшего из России в Турцию, Эрика Гафарова. Летом 2021 года Джумагельдиев задерживался для профилактической беседы турецким спецназом. Ранее спецназовцы «беседовали» с близким другом Армана Нуржаном Иманалиевым (Нойсом). Джумагельдиев состоит в браке с дизайнером мусульманской женской одежды Айколь Аликжановой. В 2014 году она победила на конкурсе красоты «Мисс Кыргызстан», а два года спустя приняла решение носить хиджаб. Сейчас у жены Дикого Армана имеется свой бренд и ряд фирменных магазинов в Бишкеке и Алматы. Задержание Январские митинги, переросшие в погромы по всему Казахстану, Джумагельдиев не проигнорировал. 5 января он выложил в инстаграме видео, где рассказал, что приехал в Алматы, чтобы поддержать свой народ. «О мой народ! Я с вами вместе. Я хочу сказать, чтобы мы сделали конкретные требования в сторону правительства, и чтобы правительство услышало свой народ. [Я] за мирные протесты, чтобы не было хаоса, беспредела, чтобы не проливалась кровь. Те же полицейские, те же военные — это все наши братья», — говорил Дикий Арман, добавляя, что казахстанцам не стоит поддаваться на призывы таких «провокаторов», как лидер ДВК Мухтар Аблязов. В комментариях к посту подписчики поддержали Джумагельдиева: «Правильные слова», «В точку», «Выйдите, пожалуйста, успокойте всех, вас же все слушают». На следующий день, 6 января, появились видео с площади Республики в Алматы, где Дикий Арман выступает перед участниками протестов. Однако на этот раз его слова не нашли отклика у толпы, в результате его избили. После этого инцидента Дикий Арман сказал, что бунтовщики выходили под воздействием водки и наркотиков. 7 января 2022 года Дикий Арман и шесть членов его ОПГ были задержаны в Алматы во время спецоперации ДП. У них было изъято четыре полуавтоматических пистолета разных марок и калибров, боекомплекты к ним, холодное оружие и бронированный автомобиль. При задержании они оказывали сопротивление. Бывшему боксеру инкриминировали организацию беспорядков в Казахстане. Суд в Нур-Султане избрал в качестве меры пресечения арест на два месяца. 7 февраля на брифинге Генеральной прокуратуры раскрыли информацию о новых обвинениях Дикого Армана. Начальник службы специальных прокуроров Ризабек Ожаров объявил, что криминальный авторитет и его подельники похитили 24 «случайных прохожих» в ходе январских волнений в Алматы, один из них скончался. Также, по его словам, подельники Дикого Армана жестоко избили и отобрали служебное оружие у полицейского. Один из похищенных анонимно рассказал «Азаттыку», что 6 февраля Дикий Арман и его группа поймали нескольких мирных митингующих и отвезли в гостиницу «Казахстан», где несколько часов избивали в баллруме, снимая все это на камеру со словами, что это «мародеры, которые делали всякие зверства». По словам пострадавшего, вместе с людьми Джумагельдиева там находился и депутат маслихата Алматы Кайрат Кудайберген. В конце февраля в сети распространилось видео, в котором можно увидеть толпу активистов в белых повязках в холле отеля. Комментаторы узнали в интерьере, попавшем на видео, холл гостиницы «Казахстан», где и задержали Дикого Армана. Человек в кадре похож на Армана Джумагельдиева. Когда к нему приводят некоего человека и ставят на колени, тот взял со стола пистолет с глушителем и направил его в сторону «виновного». «Йакын Инкар» 8 января 2022 года, когда в Казахстане уже были прекращены несанкционированные сборы людей и ситуация начала стабилизироваться, в Алматы началась зачистка от бандитов. Тогда президент Касым-Жомарт Токаев заявил, что государство проспало наличие спящих ячеек боевиков и деятельность их командного пункта. В числе задержанных за организацию массовых беспорядков оказались сторонники радикальной ячейки «Йакын Инкар». У них были изъяты оружие, гранаты, патроны, религиозные брошюры и литература. «Йакын Инкар» — крыло «Таблиги Джамаат», международного миссионерского движения суннитов, признанного в Казахстане экстремистской организацией. «Таблиги Джамаат» запретили с февраля 2013 года. Справочно: «Таблиги Джамаат» ― мусульманское миссионерское движение, образованное в 1927 году в Индии. Главной целью движения считается духовное преобразование в исламе посредством работы участников на уровне широких масс людей и обращения к мусульманам вне зависимости от их социального и экономического статуса с целью приблизить их к религиозной практике ислама. Начиная с 1947 года стала распространяться по всему миру. В основу движения «Таблиги Джамаат» было положено шесть основных принципов:1) «Приглашение» («таблиг» ― это и приглашение, и проповедь) в ислам ― не задача богословов, но обязанность каждого мусульманина; 2) Сам проповедник должен идти к людям, не дожидаясь, когда люди придут на проповедь; 3) Проповедники должны заниматься своим финансовым обеспечением самостоятельно; 4) В движении должны быть представители всех социальных слоев населения; 5) Должно укреплять веру тех, кто уже является мусульманином (обращение в ислам немусульман не так важно); 6) Главная цель ― объединение всех мусульман, теологические и политические разногласия в движении запрещены. Приверженцы «Йакын Инкар» категорически отрицают право на существование иных религий, предрекая неизбежное столкновение с ними, что подпадает под понятие религиозного экстремизма. «Целью [«Йакын Инкар»] является создание "халифата"... на территории Казахстана, что предполагает насильственное изменение конституционного строя, нарушение суверенитета», ― заявила пресс-служба Генпрокуратуры РК 2 октября 2018 года. Отдельные граждане Казахстана, являвшиеся членами «Йакын Инкар», осуждены к лишению свободы за экстремистскую деятельность районным судом Астаны в апреле 2018 года. В результате уголовных дел было установлено, что члены этой организации планировали создать ячейки в Казахстане, уточнили в Генпрокуратуре. Как объяснял директор Института геополитических исследований в Астане Асылбек Избаиров, проповедники «Йакын Инкар» искажают каноны ислама, дают слабые знания, в результате чего верующие попадают в ряды террористов. Также они требуют от своих последователей сорокадневные и годовые миссионерские туры, и это часто приводит к разрыву родственных связей и разводам среди мусульман, говорит он. При этом последователи организации могут в местах своего пребывания брать новых жен, а потом разводиться, когда приходит время переезжать в другое место. Родиной «Йакын Инкар» считается Кыргызстан ― здесь было много сторонников «Таблиги Джамаат», и они основали собственную организацию, которую назвали «Йакын Инкар». Но во многом мнения вновь образованного союза с родоначальниками не сошлись. «Еще на Иссык-Куле они отделились от «Таблиги Джамаат» и пошли каждый своей дорогой. Но стоит заметить, что радикальность этой организации тогда ограничивалась лишь социальным аспектом. Так как они отрицали все блага цивилизации, систему образования, отказывались ездить на автомобилях, убирали в своих домах полы, считая, что нужно жить так, как жил пророк Мухаммед. До последних событий в Алматы они не были замечены в столкновениях на политической почве. Если они и представляли угрозу обществу, то только как социально опасные элементы, так как отказывались работать, считая своей прямой миссией пропагандировать ислам», — рассказывал Асылбек Избаиров. По его словам, члены этой организации именуют себя «якынчиками». Внешние признаки — длинные волосы и небольшая бородка. «Название переводится как «убежденность» и «отрицание». Они убедились в том, что все должны жить как во времена пророка, и отрицают современные достижения. Я считаю, что опасность заключается в том, что они отрицают государственность. И с этим отречением они могут выступить против государства. Видимо, еще в Кыргызстане они пошли по пути определенного радикализма, в связи с чем были признаны экстремистской организацией», — добавил Асылбек Избаиров. Посредством проповеди (даваата) «Йакын инкар» довольно быстро начало расширять ареал своей деятельности в Кыргызстане, его приверженцы проникли даже в отдаленные районы Баткенской, Ошской и Джалал-Абадской областей. Эксперты утверждали, что членами «Йакын инкар» в первую очередь станоились молодые люди из регионов с низким уровнем жизни и религиозной грамотности населения. Для молодежи проповедуемые «Йакын инкар» постулаты зачастую оказывались единственным способом самоидентификации, поэтому число адептов движения росло. Инкаровцы отрекаются от всех современных технических достижений, избегают фото- и видеосъемок, практически не берут деньги в руки, выступают за раздельное обучение в школах, согласно нормам шариата, а в случае болезни отказываются от лечения. Чаще всего они не работают, в основном занимаясь сбором пожертвований. Приверженцы течения не признают квоты на хадж, ежегодно выделяемые властями Саудовской Аравии, а также визы и другие разрешительные документы, позволяющие пересекать государственные границы. В повседневной жизни инкаровцы отращивают волосы, носят длинную одежду, ходят пешком, пользуются только тем, «что Бог послал». Они пытаются жить как во времена пророка Мухаммеда. Последователи движения довольствуются малым и считают, что никто не имеет права управлять человеком, кроме Аллаха. Свою проповедническую миссию последователи «Йакын инкар» проводили без согласования с имамами, в результате в мечетях республики образовалась параллельная вертикальная структура. До официального запрета в Кыргызстане «Йакын инкар» сотрудники правоохранительных органов задерживали нелегальных проповедников. Например, в Оше в 2015 году были задержаны 15 последователей «Йакын инкар», а в Нарынской области в 2016 году задержаны 200 его адептов. В качестве наказания назначалось пять суток заключения под стражу или административный штраф. Эксперт Центра исследований религиозной ситуации Кыргызской Республики Айбек Тилекматов говорил, что «течение ориентируется на образ и веру ранней мусульманской общины и выступает против любых нововведений в жизни мусульман, против общественного уклада и национальных традиций страны». По его утверждению, «в местах появления адептов «Йакын инкар» идет противостояние между ними и местным духовенством, что приводит к вмешательству органов внутренних дел». Он уточнял, что «причина конфликта ― идейное противоборство, неприемлемость традиционного ислама ханафитского толка движением «Йакын инкар». Кудайберген Кайрат Биография Кайрат Кудайбергенулы Кудайберген родился 25 декабря 1983 года в Алма-Ате КазССР. В 2004 году с отличием окончил Казахскую академию труда и социальных отношений по специальности «Юриспруденция». В 2014 ― KIMEP University (МВА для руководствующего состава)& Трудовая биография 2004 ― Фонд развития предпринимательства DAMU. Ведущий эксперт КазНИИС (Министерство юстиции РК). Заместитель директора военно-технической школы Министерства обороны РК. Работал в «Данабанке», «Казахалтыне», «HSBC Банк Казахстан». Работал в акимате Восточно-Казахстанской области в рамках ротации Президента РК («Молодые кадры в регионы»). Заместитель директора палаты предпринимателей г. Алматы. Заведующий сектором контроля при Уполномоченном по защите прав предпринимателей. 2011-2014 ― генеральный директор строительной корпорации «SC Strоy Contract» Corporation. Владелец инвестиционного холдинга «Q3 Worldwide» (строительство, инновационные технологии, управленческий менеджмент и др.). с 25 марта 2018 года ― депутат маслихата города Алматы. По словам Кудайбергена, свой первый миллион долларов он заработал в 23 года на консалтинговых услугах. В различных СМИ можно найти интервью Кудайбергена, в которых он рассказывает о своем нелегком детстве, дает советы, как стать успешным бизнесменом, рассказывает, что здоровье важнее денег, сообщает о помощи нуждающимся, а также размышляет на тему, как уберечь молодежь от влияния религиозных экстремистов. Задержание Кайрат Кудайберген во время митингов в начале января выступал на площади Республики в Алматы. После задержания Дикого Армана депутат опубликовал в Instagram пост, что до митингов не был знаком с криминальным авторитетом. Тем не менее, есть кадры, как 6 января Кудайберген вместе с Диким Арманом обращался к протестующим на площади. В середине февраля стало известно, что депутата вызвали на допрос в КНБ и Генпрокуратуру. Ранее в социальных сетях распространялось видео, на кадрах которых Кайрат Кудайберген запечатлен вместе с Диким Арманом. На одном из видео Арман Джумагельдиев с соратниками обсуждает план действий во время массовых беспорядков в Алматы. Видео снято в одной из гостиниц Алматы. Помимо Дикого Армана и его неустановленных соратников на видео можно заметить депутата городского маслихата Алматы бизнесмена Кайрата Кудайбергена. Кроме того, распространялись кадры, как Дикий Арман и Кайрат Кудайберген обращались к толпе митингующих на площади в Алматы. 21 апреля Кайрат Кудайберген был задержан. Его подозревают в организации и участии в массовых беспорядках в январе. Задержанный водворен в изолятор временного содержания ДП Алматы. Предварительным расследованием установлено, что Кудайберген вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Джумагельдиева и выдвинуть единые требования власти, а также разделил людей на «ячейки» по 10 человек и дал указание повязать белые повязки на руках как отличительный признак их группировки. Затем собранная ими группа вышла на площадь, где попыталась организовать оперативный штаб и выдвинуть единые требования власти. По информации прокуратуры, противозаконная акция переросла в массовую драку с причинением телесных повреждений различной тяжести. Организация и участие Кудайбергена в массовых беспорядках подтверждается видеозаписями, изъятыми в гостинице «Казахстан», в сотовых телефонах задержанных участников группы Джумагельдиева и показаниями очевидцев. Масимов Карим Биография Карим Кажимканович Масимов родился 15 июня 1965 года в Целинограде, Казахская ССР. По национальности этнический уйгур. Его отец, Кажимкан Касымович Масимов, занимал различные управленческие должности (был директором Бурундайского производственного объединения стеновых материалов, заместителем начальника Главоптснаба при Совете министров Казахской ССР, директором ТОО «Оздоровительный центр Масимова»), кроме того, был президентом в общественных организациях «Национальная агропромышленная палата Казахстана» и Казахстанская ассоциация йоги. Мать — Элеонора Каримовна Ажибекова. В 1982 году Карим Масимов окончил Республиканскую физико-математическую школу-интернат (РФМШ) в городе Алма-Ате. В 1988 году окончил Университет дружбы народов им. Патриса Лумумбы (арабский язык), затем Казахский экономический университет имени Т. Рыскулова, Казахскую государственную академию управления (КазГАУ). В 1988-1989 годах Каримов изучал китайский язык в Пекинском институте языка, стажировался в Уханьском юридическом университете (1989-1991) и Колумбийском университете (США). В 1998 году окончил аспирантуру КазГАУ, а в 1999 году — докторантуру Московской государственной технологической академии, в том же году он защитил докторскую диссертацию по теме «Проблемы формирования промышленности Республики Казахстан и пути их решения (теория и практика)». Трудовая биография 1991 ― начальник отдела Министерства труда Казахстана. 1992–1995 ― работал в казахстанских коммерческих структурах в Китае и Гонконге. 1995-1997 ― председатель правления «Алматинского торгово-финансового банка». 1996 — и. о. председателя правления «Туранбанка» 1997-2000 ― председатель правления «Народного сберегательного банка Казахстана». 2000-2001 ― министр транспорта и коммуникаций РК. 2001-2003 ― заместитель премьер-министра РК. 2003-2006 ― помощник президента РК. 2006-2007 ― заместитель премьер-министра РК (одновременно с апреля по октябрь 2006 года был министром экономики и бюджетного планирования). 2007-2012 ― премьер-министр РК. 2012-2014 ― руководитель Администрации президента РК. С 21 января 2014 — и. о. госсекретаря РК. Со 2 апреля 2014 ― премьер-министр РК. После проведения досрочных президентских выборов 26 апреля 2015 года 29 апреля вновь назначен премьер-министром. С 8 сентября 2016 года по 5 января 2022 года — председатель Комитета национальной безопасности РК. Также Карим Масимов занимал должности: президента федерации тайского бокса РК. вице-президента Всемирной Ассоциации муай тай (WMC). президента Азиатской Федерации муай-тай (FAMA). вице-президента Международной Федерации муай-тай (IFMA). председателя попечительского совета Казахстанского национального географического общества. Отставка и задержание 5 января 2022 года после заседания Совета безопасности президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ на фоне массовых беспорядков в стране. На следующий день он был задержан по делу о государственной измене (статья 175 части 1 УК РК) и помещен в изолятор временного содержания. Вместо Масимова новым главой КНБ стал бывший руководитель службы государственной охраны президента РК Ермек Сагинбаев. 13 января 2022 года в Казахстане началось досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего главы Комитета национальной безопасности Карима Масимова. 6 июня 2022 года Срок содержания под стражей экс-главы КНБ Карима Масимова был в очередной раз продлен ― на этот раз до 6 июля. Осипов Марат Биография Марат Сапарович Осипов родился 23 февраля 1960 года. В 1983 году окончил Целиноградский сельскохозяйственный институт, а в 1987-м ― высшие курсы КГБ СССР (Минск). Трудовая биография 1986-1999 ― служба на исполнительских и руководящих должностях подразделений КНБ РК. 1999-2001 ― служба в подразделениях Службы охраны президента РК. 2001-2013 ― cлужба на руководящих должностях подразделений КНБ РК. 2013-2016 ― начальник Департамента КНБ РК по городу Алматы. 2016-2022 ― заместитель председателя КНБ РК. Генерал-лейтенант национальной безопасности. Задержание 23 февраля 2022 года стало известно, что по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя Комитета национальной безопасности Марат Осипов. С санкции суда в отношении него применена мера пресечения – содержание под стражей. «Комитетом национальной безопасности продолжается досудебное расследование по фактам насильственного захвата власти, государственной измены и превышения должностных полномочий в отношении бывших председателя КНБ Карима Масимова, заместителей председателя КНБ А.Садыкулова, Д.Ергожина и других. Наряду с этим, 22 февраля по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель Председателя КНБ Марат Осипов», ― говорилось в сообщении пресс-службы КНБ. Садыкулов Ануар Биография Ануар Тулеуханович Садыкулов родился 7 октября 1967 года в Алма-Ате Казахской ССР. В 1991 году закончил Алма-Атинский зооветеринарный институт, а в 2000-м ― Алматинский государственный университет имени Абая. Трудовая биография 1992-2006 ― сотрудник Службы охраны президента РК, старший офицер, начальник отделения, начальник отдела, начальник 2-го управления, заместитель начальника 1-го департамента СОП РК. 2006-2012 ― начальник 1-го департамента ― заместитель начальника Службы охраны президента РК. 2012-2013 ― первый заместитель начальника СОП РК ― начальник службы безопасности президента. С января по март 2013 ― начальник Службы «Арыстан» КНБ РК. 2013-2014 ― начальник СОП РК. С апреля по июль 2014 ― начальник Службы государственной охраны РК. 2014-2019 ― заместитель председателя ― начальник службы «Арыстан» КНБ РК. 2019-2022 ― заместитель председателя КНБ РК ― директор Службы специального назначения «А». Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывшие заместитель председателя КНБ – начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. Сатыбалды Кайрат Биография Сатыбалдыулы Кайрат родился 16 мая 1970 года в Алма-Ате КазССР. В 1990 году окончил Алма-Атинское высшее общевойсковое командное училище имени И.С. Конева, а в 1993-м ― высшие курсы КНБ РК. В 1998 году Сатыбалды окончил Алматинский государственный университет имени Абая, в 2002-м ― сразу два вуза: Евразийский университет имени Л.Н. Гумилева и Атырауский институт нефти и газа. Трудовая биография 1998-2000 ― заместитель акима города Астаны. 2000-2003 ― вице-президент ЗАО «Национальная компания «Kazakh Oil». 2005-2006 ― первый вице-президент АО «Национальная компания «Қазақстан Темір жолы». 2006-2010 ― председатель совета директоров АО «Корпорация «Дуние». 2010-2015 ― секретарь партии «Нур Отан». С 2016 ― управляющий партнер Alatau Capital Invest. Также Кайрат Сатыбалды служил на офицерских должностях в органах КНБ РК в 1991-1998 и 2003-2005 годах. В 2018 году Кайрат Сатыбалды в последний раз попал в рейтинг казахстанского журнала Forbes. Он значился в нем как один из основных акционеров АО «Kaspi.kz» (30%), через которое владел долей в АО «Kaspi Bank». Через ТОО «Alatau Capital Invest» имел долю в АО «Казахтелеком». Ему также принадлежали ТОО «Амир LTD», ТОО «Корпорация Дүние», ТОО «Дуние-Кузет», ТОО «Дүние-Агро». Был независимым директором АО «Группа компаний «Аллюр», президентом ОЮЛ «Международная ассоциация традиционных видов спорта тюркских народов». В рейтинге 50 богатейших бизнесменов Казахстана занимал 36 строчку с состоянием 163 млн долларов США, в рейтинге самых влиятельных бизнесменов ― седьмую. Задержание 13 марта 2022 года Антикоррупционная служба задержала Кайрата Сатыбалды, когда он, по данным властей, пытался вылететь за рубеж. Это стало первым задержанием прямого родственника бывшего президента Казахстана. 51-летнего Сатыбалды подозревают в «злоупотреблениях должностными полномочиями и хищении средств АО "Казахтелеком" в особо крупном размере». По данным Антикора, Сатыбалды перед задержанием собирался вылететь в Дубай. В Антикоррупционной службе также сообщили, что Сатыбалды «находится под следствием в связи с причастностью к другим преступлениям, подрывающим безопасность государства». В середине апреля появилась информация, что Кайрат Сатыбалды намерен выйти на свободу в конце лета 2022 года. Как сообщали информированные источники, позиция Кайрата Сатыбалды состоит в том, чтобы отдать все активы, по которым к нему предъявляет претензии государство, и выплатить требуемые суммы денег. Если данные суммы будут согласованы с государством, то он намерен выплатить все деньги, весь штраф и выйти на свободу в июле-сентябре. К тому моменту Сатыбалды уже передал государству почти 30% акций АО «Казахтелеком», принадлежавших подконтрольным ему компаниям Alatau Capital Investments и Skyline Investment Company S.A. ## Источник: Заключение 27-12 Заключение 27-12 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке криминальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать протестующих в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город страны ― Алматы ― раскачивали одновременно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все большее число областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность митингующих в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов митингующие вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в том числе ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, на ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании городского акимата Алматы. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 часов 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независимости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Заключение(1) Заключение 6. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Заключение(2) Заключение 6. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Заключение(3) Заключение Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они переросли в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. В любом случае, действия определенной части политических деятелей и представителей так называемого гражданского сектора носят провокационный характер, направленный на дестабилизацию внутри казахстанского общества. Особо остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного гуманизма, который сметает все на своем пути в «борьбе за справедливость». Президент Казахстана, а также руководители соответствующих государственных органов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка государственного переворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Расследование январских событий продолжается. Окончательную точку в нем ставить еще рано. В январе 2022 года Казахстан оказался на перепутье. Начавшись как мирные митинги, требующие социальной справедливости, эти события быстро обернулись хаосом, вовлекая самые разные слои общества. Среди протестующих были и те, кто искренне стремился к переменам, и те, кто использовал ситуацию для своих целей. Но наряду с беспорядками, были и яркие моменты надежды и единства. Президент Казахстана и руководители госорганов, стремясь к прозрачности, предприняли шаги для всестороннего расследования событий. Это не просто формальность, а попытка понять и извлечь уроки, чтобы предотвратить повторение подобных событий в будущем. События тех дней разворачивались стремительно. Президенту Токаеву пришлось принимать решения в экстремальных условиях. Благодаря его решимости и поддержке верных служащих безопасности, удалось избежать гражданской войны и сохранить стабильность в стране. Расследование продолжается, и хотя окончательные выводы еще предстоит сделать, уже ясно: Казахстан не просто пережил кризис, но и взял курс на изучение и исправление ошибок, чтобы построить более справедливое и стабильное общество. ## Источник: Заключение Заключение Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они переросли в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. В любом случае, действия определенной части политических деятелей и представителей так называемого гражданского сектора носят провокационный характер, направленный на дестабилизацию внутри казахстанского общества. Особо остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного гуманизма, который сметает все на своем пути в «борьбе за справедливость». Президент Казахстана, а также руководители соответствующих государственных органов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка государственного переворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Расследование январских событий продолжается. Окончательную точку в нем ставить еще рано. В январе 2022 года Казахстан оказался на перепутье. Начавшись как мирные митинги, требующие социальной справедливости, эти события быстро обернулись хаосом, вовлекая самые разные слои общества. Среди протестующих были и те, кто искренне стремился к переменам, и те, кто использовал ситуацию для своих целей. Но наряду с беспорядками, были и яркие моменты надежды и единства. Президент Казахстана и руководители госорганов, стремясь к прозрачности, предприняли шаги для всестороннего расследования событий. Это не просто формальность, а попытка понять и извлечь уроки, чтобы предотвратить повторение подобных событий в будущем. События тех дней разворачивались стремительно. Президенту Токаеву пришлось принимать решения в экстремальных условиях. Благодаря его решимости и поддержке верных служащих безопасности, удалось избежать гражданской войны и сохранить стабильность в стране. Расследование продолжается, и хотя окончательные выводы еще предстоит сделать, уже ясно: Казахстан не просто пережил кризис, но и взял курс на изучение и исправление ошибок, чтобы построить более справедливое и стабильное общество. ## Источник: КОНЦЕПЦИЯ “ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ” Tab 1 КОНЦЕПЦИЯ “ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ” На данный момент в общественном сознании отсутствует целостное и логичное объяснение событий января 2022 года, что создает информационный вакуум и провоцирует распространение некорректных интерпретаций и конспирологических теорий. Ключевые события, такие как "алматинская трагедия", "20 тыс. террористов", "приказ Токаева на применение силы", "задержание Карима Масимова" и "строительство Нового Казахстана", существуют в общественном дискурсе как разрозненные фрагменты без связующего нарратива. Этот фрагментарный подход формирует у населения искажённое представление о природе и причинах событий, а также о принятых мерах по обеспечению безопасности страны. Эффект "белых пятен" в массовом сознании приводит к тому, что свободное пространство между этими фактами заполняется догадками, слухами и домыслами. Отсутствие системного разъяснения провоцирует доминирование спекулятивных версий, включая обвинения в инсценировке переворота, версии о борьбе за власть внутри элит и прочие манипулятивные нарративы. Долгое игнорирование этой темы в официальной информационной политике закрепляет в общественном восприятии недоверие к официальным источникам и способствует распространению альтернативных версий. Это создает угрозу для общественной стабильности и подрывает доверие к государственным институтам. Кроме того, отсутствие официально закрепленной позиции по январским событиям негативно сказывается на исторической памяти. Если не будет дано четкое и аргументированное объяснение произошедшего, будущие поколения будут строить свои представления на искаженной информации , слухах и конспирологических теориях. В условиях быстрого распространения информации через социальные сети риск закрепления ложных нарративов возрастает многократно. Последняя заданная версия станет фундаментом, на котором будут формироваться взгляды нового поколения. Это особенно важно в контексте национальной безопасности, исторической ответственности и общественного доверия к власти. В связи с этим назрела необходимость в запуске полномасштабной и финальной информационной кампании , приуроченной к предстоящей годовщине январских событий. Цель кампании — закрепление единой официальной позиции, создание целостного и правдивого нарратива, который не оставит пространства для манипуляций и станет основой исторической памяти будущих поколений. NB! Невозможно сейчас определить четкие месседжи без участия всех заинтересованных сторон, в том числе Администрации Президента. Предлагается сформировать рабочую группу для разработки конкретных месседжей и детализации предлагаемой информационной работы. Ниже представлен возможный алгоритм информационной работы. I Этап: Формирование интереса и общественного запроса (май – сентябрь 2025 года) Цель : Запустить общественное обсуждение, стимулировать интерес к теме январских событий, подготовить общественное мнение к предстоящим раскрытиям. II Этап: Обострение общественного запроса и активизация дискуссии (сентябрь – ноябрь 2025 года) Цель : Углубление общественного интереса через официальные и независимые источники, усиление доверия к расследованию. III Этап: Кульминация и закрепление официальной позиции (декабрь 2025 года) Цель : Дать обществу финальное, исчерпывающее объяснение событий, закрыть информационные пробелы и предотвратить искажения. IV Этап: Заключение и закрепление в общественной памяти (5 января 2026 года) Цель : Окончательно закрепить официальную версию в общественном сознании и сакрализовать дату как символ единства и устойчивости государства. Предлагается использовать следующие инструментарии для достижения обозначенных задач: Производство художественного фильма “Тасадан тас атқандар” (рабочее название) Политический триллер с элементами социальной драмы, основанный на январских событиях. В фильме необходимо показать всю хронологию событий и линии историй, закулисные интриги, конфликты элит и динамику принятия решений, чтобы у зрителей не оставалось вопросов. Необходимо обеспечить широкую рекламную кампанию фильма по примеру фильма “Дәстүр”, которые в период анонса активно вели промо в виде коллаборации с блогерами и медийными личностями, публиковали скетчи, связанные с фильмом, запустили подкаста на YouTube, включая интервью с режиссером, актерами и сценаристами, а также экспертами по своей теме. Ввиду комплексной маркетинговой стратегии запуск и распространение фильма показали рекордные кассовые результаты. Стоит также отметить остросюжетный сценарий и удачный подбор профессиональных актеров для убедительности нарратива. Предлагается организовать премьерные показы с участием экспертов, творческой группы и общественных деятелей. На сегодняшний день уже существуют художественный фильм Qaitalanbasyn, а также ряд документальных фильмов о январских событиях, однако необходим креативный подход и высокий кинематографический уровень для влияния на восприятие граждан январских событий с помощью фильма. В этой связи имеет смысл сотрудничества с такими креативными хабами, как Salem Social Media, “ГОСТ Entertainment” и др. Запуск экспертных дискуссий Также в рамках YouTube-подкаста под эгидой художественного фильмапредлагаетсяснимать короткие видеоролики с аналитиками, историками и общественными деятелями, организовать круглые столы, экспертные панели с вопросом: "Что это было?". Все это сопровождать публикацией статей в СМИ. Запуск видеосериала в социальных сетях В силу популярности формата интернет-сериалов предлагается снять 10-серийный проект о людях, переживших "алматинскую трагедию", с личными историями и переживаниями. Запуск флэшмоба с выступлением граждан, рассказывающих отдельные события в рамках “январских событий”. Интерактивная платформа Создать официальную платформу (веб-сайт), которая будет собирать все доступные данные по событиям, предоставляя хронологию, видеоматериалы, свидетельства очевидцев и документы. Платформа должна быть доступна на нескольких языках и включать интерактивную хронологию событий с краткими описаниями каждого этапа и ссылками на соответствующие материалы, документы расследований, официальные заявления и признания участников событий, возможность для пользователей оставлять свои истории, что поможет собрать многообразие мнений и укрепить доверие к власти. Выступления депутатов с требованием подвести итоги На заседаниях Парламента РК организовать выступление депутатов с инициативой о создании "независимого комитета" для анализа январских событий, а также сделать запрос информации у госорганов в формате открытых заявлений. Публикация результатов международного расследования Организовать “независимое” расследование международных организаций и обнародовать их отчет, согласованный с официальной позицией. Выделить ключевые факты, подтверждающие государственную версию событий. Выпуск книги-исследования и художественной литературы Публикация авторитетным лицом с широкой аудиторией авторской книги о январских событиях в формате "Ежедневника журналиста" с хроникой событий, интервью и аналитикой (аналогично формату книги “Вся кремлевская рать” М.Зыгаря, отражающей политические интриги и внутренние механизмы). На сегодняшний день в информационном пространстве фигурирует лишь книга Ж.Кулекеева “Январский события: борьба за Акорду”, однако автор не вызывает у большинства граждан интереса и доверия. В этой связи предпочтительнее было бы, чтобы новая книга была написана независимым журналистом, пользующимся высоким доверием населения (например, А.Ниязов, Г.Бажкенова либо С.Ибраева) . ## Источник: Комментарии_к_сайту_Qantar+дизайн Комментарии_к_сайту_Qantar+дизайн Комментарии к сайту Qantar-2022 Визуальный размер сайта . Сейчас вся информация на сайте адаптивно растянута по краям сайта: так быть не должно. Картинка может быть (и должна!) растянута на всю ширину, но информация должна быть сконцентрирована ближе к центру, по краям должен быть «воздух». Восприятие человека более концентрировано, взгляд охватывает только то, что ближе к центру. Рекомендуется сконцентрировать всю информацию, оставив по краям визуально не менее 3-4 см «воздуха»: лого и меню сдвинуть ближе друг к другу. Под логотипом рекомендуется кратко написать, о чем он. Например, «Всё о событиях в январе 2022». Текст на главной странице нуждается в доработке, по смыслу рваный получается. В выпадающем опечатки: «Видеоматериалы», «Похищенное оружие». Текст на главной странице необходимо сделать более контрастным и читаемым. Кнопки «Рассказать свою историю» и «Скачать доклад» не работают. На каждой странице разделов нужны кнопки «Наверх» и «Назад/Вернуться». Баннер-кнопка не самый интуитивно понятный вариант чтобы вернуться. В разделе «Задержания» поле с персоналиями нужно как-то назвать, «Организаторы заговора» и т.п. У Серика Кудебаева фотография Кайрата Сатыбалды. Осипов Марат не имеет фото. Желательно использовать фото в одном стиле, как на документы. Многие разделы связаны некорректными ссылками, например кнопка Международный контекст имеет адрес https://qq22.tilda.ws/ru/reaction а сам раздел https://qq22.tilda.ws/ru/international . Кнопка Гражданский сектор ведет на страницу биографии Армана Джумагельдиева. В разделе фактчекинг текст дублирует главную страницу. В разделах фактчекинг не хватает общей информации об организациях-докладчиках, их происхождении, финансировании и др. Не работают ссылки на скачивание доклада. Сами доклады также необходимо опубликовать, либо скриншоты, чтобы был эффект работы с источником. Когда сайт будет опубликован, рекомендуется изменить фавиконку сайта со стандартной тильдовской на брендированную. Ссылки на фейсбук и телеграм никуда не ведут. Картинки, которые использованы на кнопках с датами не соответствуют событиям дня. Рекомендуется взять материалы из архива телеграм-каналов, которые вели трансляции в дни беспорядков. Картинка должна отражать события в общих чертах. Разделы с хронологией событий по датам нужно усилить фото-и видео референсом, скринами сообщений и новостей. Цель – передать ощущение тревожности и хаоса (из архива телеграм-каналов за эти дни). Нужно усилить все разделы с датами. Также это позволит разбавить перегруженность текстом. Тексты хронологии также нуждаются в доработке – сократить, сделать более лаконичным, почистить от мусора и эмоциональных фрагментов. Текст хронологии не должен содержать оценочные суждения, должен выглядеть беспристрастным фактажем. Например: «В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках.» Сократить до: «6:10 – полиция и военнослужащие расчистили дорогу для спецтехники от баррикады из 12 захваченных троллейбусов. Большая часть участников беспорядка на участке разбежалась» Общий эмоциональный окрас должны передавать фото и видеоряд. В разделе «Международный контекст» информация Генпрокуратуры выглядит неуместно. Структурно «Международный контекст» непонятен, длинное полотно, которое начинается с оценки экспертов и организаций переходит в «фактчекинг» и разоблачение. Необходима структура и/или инструмент навигации в этой структуре. В мобильной версии контекстное меню выполнено в неконтрастном виде и нечитаемое Подразделы «Госпереворота» («Осмысление» и «Официально») ведут на одну и ту же страницу. Подраздел «Правовая оценка» по смыслу больше подходит к разделу Госпереворот (где «Осмысление» и «Официально») или к разделу «Задержания», потому что частично дополняет эту информацию. Ссылки на персоны в разделе «Правовая оценка» некорректны, кнопки не работают. В разделе СМИ о Кантаре исключительно Тенгри, нужно больше материалов и более разнообразные источники. Рекомендации к дизайну Везде нужно шрифт поменять на более прямой, без засечек, и легкий для чтения. Можно использовать: Roboto, Monteserrat, Golos в разных начертаниях (обычный, жирный. курсив). Заголовки писать жирным и заглавными буквами. Снизу прилагается примеры шрифтов: Под заголовком текст не читабельный. Нужно поменять цвет текста на белый. Фон можно сделать монотонным. Под ним цвет текста в кнопках тоже нужно поменять на более насыщенный. В главной странице даты нужно разместить в виде хронологии. Примеры снизу: Вставить фото авторов. В разделе «СМИ о Кантаре» фотографии сделать одинокого размера и расставить на одном уровне. И между карточками расстоение нужно больше. Текст нужно сделать читабельнее. ## Источник: Копия Алгоритм_драфт Tab 1 Информационная платформа Qantar-2022 Цели Создание долгосрочного информационного ресурса, который станет ведущим источником о январских событиях на государственном, русском и английском языках. Предоставить общественности глубокие аналитические материалы для понимания причин и последствий события и формировать авторитетное мнение. Привлечь и удерживать заинтересованную и сомневающуюся аудиторию, обеспечивая ей актуальный и качественный контент. Развивать сообщество вокруг сайта. Текущий статус 3. Продвижение и развитие Создание английской версии ресурса. Спецпроекты-коллаборации с крупными СМИ – разработка и размещение интерактивных лонгриды по мотивам доклада, на государственном и русском языках. Запуск телеграм-канала и фейсбук-сообщества с ежедневными содержательными и аналитическими публикациями. Запуск Ютюб-канала, с фокусом на короткие объясняющие сюжеты и тематические дискуссии. Разработка и публикация контента для Википедии по разделам сайта. Договоренности с ключевыми интернет-СМИ, чтобы все последующие материалы по Кантару содержали цитирование или ссылки на сайт. Продолжение работы по оптимизации сайта для поисковых систем и активное продвижение в социальных сетях для привлечения трафика. ## Источник: Копия Драфт доклада рус Tab 1 ҚАҢТАР-2022: ХРОНИКА НЕУДАВШЕЙСЯ ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разруше- ния в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно- политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество, в том числе и огнестрельного оружия. 1 января 2022 года В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января 2022 года Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу и. о. акима города Г. Байжанов, заместитель акима Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и Закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили митингую- щим изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в г. Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось почти 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координиро- вались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократичес кой партии Казахстана (ДПК) Ж. Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жанаозенцев 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист М. Бокай (ранее осужденный за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансфор- мации митингов в спровоцированные беспорядки численное превос- ходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января 2022 года К участникам сборов в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний в Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В Алматы в три часа утра перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: М. Танабаев, Ж. Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Тунгатарова, Г. Несипбаев, – которые призывали других активистов к участию в митинге. Они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины А. Атабека. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда с призывами к организации шествия в сторону пл. Республики выступили активисты Б. Турсумбаев, М. Есенгазы, Р. Сарсенбай, Г. Абулхатина, Х. Адильханов, Н. Буланбаев. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики. По пути их следования представитель акимата города А. Есенбеков пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники правоохранительных органов задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторон- ников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достиярова, Т. Жукеева Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они так- же затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем главы области Кенжеханулы Е. и акимом Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 М. Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт- Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перегородив дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Н. Жұптыбаев создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные пользователи чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер- министра РК А. Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Е. Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством главы региона Н. Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Ж. Карагаев, заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, замакима Жанаозена Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей г. Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке жанаозенцев – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном применении социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января 2022 года О поддержке участников незаконных сборов в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения протестующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в беспорядки. В Мангистауской области продолжились незаконные акции и блокировка дорог. Число протестующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по трассе, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около 100 человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протес- тующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Протестующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить собравшихся и дать возмож- ность делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого протестующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспече- ния стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально - экономического характера будут рассмотрены отдельно , в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал К . -Ж . Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК М. Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен К. Хамитов в Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С протестующими проводили беседу аким района А. Масабаев и заместитель акима М. Кикимов. Зампрокурора района А. Ондасын неоднократно разъяснял демонстрантам требова- ния закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Они оказывали сопротивление служащим Нацгвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и 30 бойцов СОБР ДП. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные протестующие разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 Ж. Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса Almaty Arena. Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. солдаты Нацгвардии, не имевшие ни соответствующей экипировки, ни соответствующих приказов, не смогли сдержать в разы превосходящую по численности бесчинст- вующую толпу, фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на І. Масақбаев, который выступил с разъяснением закона, на что протестующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и главы УП Алатауского р-на полковника полиции И. Омирсерикова, находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции С. Афанасенко с 188 бойцами протестующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе участников акции протеста. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира А. Еркенова, на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собрав- шейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции К. Таймерденов. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать из машин и избивать. В 21:43 на помощь солдатам Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предот- вратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и затем ― в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. В 21:30 к собравшимся на площади Республики вышли заместитель акима города М. Кикимов, аким Медеуского р-на А. Масабаев и попытались выстроить конструктивный диалог, однако те отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда дошли до пр. Назарбаева, затем прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество протестующих составило более 10 000. В это же время из разных частей города к пл. Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия , в августе 2021 г. А. Джумагельдиев поручил А. Амандыкову возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Р. Искакова не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях , скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков дал указание Джумагельдиеву организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген пытались подчинить себе и объединить митингующих . Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу , и через мессенджер связался с Искаковым. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков прибыл в Международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница » г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев, узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы , которым дал указание покинуть место совершения преступлений . В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев вместе со своей группировкой был задержан в гостинице. В 22:35, с учетом осложнения обстановки в городе, начальником ДП Алматы генерал-майором Таймерденовым был введен в действие оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя спецоперации по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинс- кой областью. Очаг мятежа захватил Юго–Восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с Запада на Восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требова- нием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади гражданами выступил начальник ДП области С. Кудебаев. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов Количество протестующих составило более 1000 человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 вновь выступил первый замакима области Турлашов. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей Казахстана. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить диалог с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых позднее были квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 протестующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудни- ков полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования толпы. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким г. Актобе А. Шахаров и замакима области Е. Кенжеханулы. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль «Газель». Тогда протестующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайма- нова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился М. Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек. Полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Их численность очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус Daewoo. Толпа, оттеснив полицейских, напала на него и освободила задержанных. Также они требовали выпустить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 М. Бокая выпустили из УП города, он присоединился к толпе и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 протестующие стали оскорблять акима области и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры незаконного собрания стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С ними была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Замакима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъясни- тельную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый зам. начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на Востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъясни- тельную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к ним. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Там же находилась и одна из многодетных матерей – Б. Байтулеева. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К ним вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство из них находились в нетрез- вом состоянии. 4 января был создан Telegram-канал «Оян-Тараз», который за корот- кое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Б. Бекмолда и участники Telegram-канала Е. Еспенбет и Ш. Омирзаков. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Б. Бекмолда осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти , в том числе с использованием средств , полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям предста- вителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы . В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда . Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Е. Еспенбет, Ш. Өмірзақова по ст. 272 ч. 3 ( призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспо- рядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструк- циям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский р-ны) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку протеста в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалог с протестующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылордин- скому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала к соблюдению порядка и разъяснила регламент проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились зампрокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Участники незаконной акции категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие условия: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного закона «О Первом Президенте РК»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 протестующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовлен- ных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсиро- вала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к толпе заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество собравшихся увеличи- лось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на пл. аль-Фараби присоединились к другой группе протестующих. Официально они каких-либо требований не выдвигали, выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана К.-Ж. Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января 2022 года В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благо- разумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внима- тельно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие . Сейчас на карте и ваше благополучие , и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи . Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс -службы президента РК: «К . -Ж . Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры ; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр , досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов , установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы ». В этот же день режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Токаев провел совещание по вопросам социально- экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер- министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка главы Кабмина означает прекращение полномочий всего правительства, члены которого продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. И. о. премьер-министра стал А. Смаилов. Также распоряжением главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилиза- ции ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно-политической и социально-экономической обстановке в стране, Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было , я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. К.-Ж. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко . Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Президент поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». Далее хроника событий развивалась следующим образом. В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау участники акции протеста перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, зампрокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных участников незаконных сборов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 погромщиков принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на полицейских. Под их натиском и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генпрокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное адм здание , щиты и резиновые палки , используя физическую силу, дубинки, резиновые палки , применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери , а нападавшие лица, взломав дверь , незаконно проникнув в здание акимата Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отно- шении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции С. Афанасенко совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Б. Оспанбековым, применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева на запад. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок Iveco, Hyundai и Peugeot. Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты «скорой» для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева погромщики подожгли один частный автомобиль и повредили автомашины, находившиеся на углу ул. Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около 1000 бастующих собрались на углу ул. Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили КАМАЗ компании «Алматы Тазалык», на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранс- портерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу ул. Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейс- кие применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с участниками беспорядков. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении ул. Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали замакима города М. Кикимов, зампрокурора города Н. Ибраймолдаев и ст. помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с собравшимися. Те положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу ул. Райымбека–Момышулы и Рыскулова–Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и заместителя командира СОБР полковника полиции А. Альмухамбетова пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 человек. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции К. Таймерденова прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 бойцов и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения ул. Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменное обмундирование, дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спец- средствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными специаль- ному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу ул. Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе Chevrolet, спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов Daewoo. Также на месте находились 100 бойцов СОБР, 20 ― ПСН «Арлан», 100 сотрудников УП районов и 200 военнослужащих Нацгвардии. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Полицейские дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа ст . участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова : «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военных и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через кордон и, разделившись на две части, они направились к площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 она направилась на юг по ул. Байтурсынова и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генпрокуратуры РК: Из показаний техника- криминалиста оперативно- криминалистического отдела УП Алма- линского р - на Е. Мұханова следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам . Около 15:10, посмотрев в окно из кабинета , увидел толпу людей, которые приблизились к У П со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание камнями . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и полицейских. По информации Генпрокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих , через центральный вход прорвались в здание акимата . В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие , сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата , часть выбегала через центральный вход на улицу, некото- рые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата , спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков , которые пробрались в здание , начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание . Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков , находясь внутри здания , начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков , которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти , избивая их руками и ногами . Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия застав- ляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Нападавшие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали , издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных полицейских и военнослужащих. В 18:30 полицейскими принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, ворвались в резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот по пр. Назарбаева. По информации Генпрокуратуры РК: Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении С. Кекильбаева, Т. Алпысбаева по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Н. Каранеева, Р. Мамырова, К. Маханбаева, Ә. Таубай, А. Алимбекова по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Н. Байгисиева по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам , участие в массовых беспорядках , нападение на резиденцию), А. Жандарбекова по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Д. Бакиева, С. Орынғазы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в беспорядках, нападение на УП Алмалинского р - на). В 19:15 после захвата резиденции президента группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 человек залезли на борт, и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на адмздание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно участники группировок демонстрировали профессиональные навыки владения оружием, в их действиях наблюдались дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами , поджогами , разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно- посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта . К примеру, К. Нурпеисов и А. Тлеужанова, начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие . Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов и Тлеужанова выкрикивали лозунги касательно прекра - щения и смены власти Казахстана, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Бил ік құ лады . Назарбаев бил ігі құ лады , халы қ таң дауы халы қта, Акимат құ лады , бил ік халы қтың қолында, Қазір аэропорт қа ә скерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек !, Ә скерилерд і қалаға кіргізбеу керек ». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов и Тлеужанова побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта . Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта , требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов . Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования « Каз А эро Н авигации». Для этого он в группе лиц завладел двумя автомобилями аэропорта, на которых достигли здания КАН, и потребовали отключения оборудования . Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе . Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключе- ниями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наблюдения , где полностью прослеживается хронология того дня. Обстоятельством , отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых , суд признал совершение ими уголовного правона- рушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил А . Тлеужанову к 4 годам лишения свободы , К . Нурпеисова, Н . Далибаева, Е Шилибаева и Ж . -А . Карменова – к 8 годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения » и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреж - дение «Каз А эро Н авигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупре- дить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются , радиосвязь отключается . И это опасность для самолетов , которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов , которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. По данным телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали погромщики, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 около 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны ул. Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на погромщики было совершено вооруженное нападение с целью захвата адмздания отдела полиции и завладения арсеналом, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупре- дительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники А. Асылханов и Р. Камбетов получили смертельные ранения. По информации МВД РК: А. Асылханов , полицейский -водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, ст . сержант полиции . Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Р. Камбетов, полицейский -водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы , старшина полиции . Родился 02.08.1988 в Алматы . В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попыта- лись прорваться к зданию ДП № 1. Им не дали пройти сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генпрокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с протестующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В т . ч . , сотрудники ДП находились в зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Д. Валиев и другие , которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно арестованных и сдаться протестующим . Получив отказ от сотрудников полиции , Валиев и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания . Со стороны нападавших и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участ- ники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения . Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Д. Бакиев и С. Орынга - зы, принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев, первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы, взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт - офиса УП, проник в здание фронт - офиса , но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев и Орынгазы получили ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева и Орынғазы квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время порядка 200 протестующих продолжали стоять около располо- женного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты, средства активной обороны и в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции А . Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал , что там и умру . У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия , были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было ». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Протестующие выставили требование: выпустить ранее задержан- ных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Толпа стала расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, почти 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в сторону Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП с требованиями об освобождении задержанных за несанкциониро- ванный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересече- ния пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек выдвинулись в сторону центральной площади, а около 150 находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении ул. Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между участниками беспорядков и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 погромщики собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направ- лении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 площадь была очищена от протестующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой из 10 человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» погромщики стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между их участниками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность протестующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном участники беспорядков замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейс- кие смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудни- ками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии А. Аманов. По информации МВД РК: А. Аманов , 29.05.2003 г. р., ст . специалист (ст . гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской обл . По факту гибели Д П области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Л. Турлашова, после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генпрокуратуры РК: Согласно показаниям Л. Турлашова, он вышел на площадь перед акиматом , чтобы успоко- ить граждан . Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил , он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Б. Уразымбетова, он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе , он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую . Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками , ногами и подобранными с земли различными предметами . При этом сотрудники и военнослужащие силу не применяли , а лишь защищались щитами , касками, свето- шумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия , 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы . Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание Управления полиции города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области С. Кудебаева об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Протестующие вызвали акима Актюбинской области на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима Актобе А. Шахарова, слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Участники акции протеста предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для их оттеснения сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, бросать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек еще раз попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем нападавших. В 18:00 группа погромщиков захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генпрокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Д. Малиеву о приоста- новлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена . 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта ) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Н. Шаккузов, М. Жұмабек и Е. Косыбаев . Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты , и они также решили прекратить деятель- ность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых ( порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам и т. д.) не отмечено . Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены ), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев, Шаккузов и Жумабек признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 человек выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого некоторые из них разошлись по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 там находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задейство- вано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 полицейских, 150 из которых были вооружены спецсредствами. Также были привлечены 13 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 бойцов СОБР ДП области, 17 ― учебно-тренировочного взвода и 18 ― отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находив- шихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на БМ марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных толпой сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В направлении бегущего с резиновой дубинкой погромщика Е. Ещанова был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – А. Берекенова, который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила погромщиков – они продолжили нападения. В 16:17 Р. Абишев напал на командира учебно-тренировочного взвода Н. Амантаева, завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время О. Айсин отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Д. Ешимова, сбросили его с моста. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие . Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие . Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе , Нацгвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть погромщиков вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе областного акимата. С 11:27 на центральной площади начали собираться первые протестущие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Б. Капаев, Р. Нурканов был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 человек. Еще 40 ― собрались перед зданием Forte Bank, их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа полицейских и бойцов СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким города и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Национальной гвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с собравшимися, число которых увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и светошумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 ед. техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в направлении ул. Пермитина. Участники акции протеста, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 толпа увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 НГ – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 толпа выдвинулась к торговому центру «Император» и направилась в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами зайти с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 погромщики попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето- шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака была отражена. Из доклада замначальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В т . ч. акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства . Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослу- жащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи , воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия , уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли усилить ее, проехав на автобусе через толпу протестующих. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 толпа стала разбирать облицовку магазина Sulpak по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин Magnum по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС огонь был локализован. Активные столкновения погромщиков с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Д. Мухажанов. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Н. Сембаев. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. 60 сотрудников полиции и 50 бойцов СОБР, облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 погромщики попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность протестующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие стали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Глава УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: А. Жолатов и Р. Барахоев являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием , погромами , поджогами , разрушениями, уничтоже нием имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использованием средств , полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправо- мерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения ( угон ) группой лиц по предварительном сговору ; неоднократно; с применением насилия , не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП региона был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на полицейских, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали стражей правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Х. Мырзакасымову и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 толпа продолжила движение по ул. Казыбек би и на пересе- чении ул. Айтиева и Казыбек би перевернули 8 патрульных автомашин, 6 из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военно- служащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу главой города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. Турысова. Там к ней присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Б. Абделиев, сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Д. Нуралиева продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Б. Абделиева по ст. 272 ч. 3 ( п ризывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Д. Нуралиев осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использова нием средств , полученных из иностранных источников) УК к 4 годам лишения свободы , в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы . В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и масках, которые руководили действиями участников беспорядков. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на ул. Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе погромов у них были отобраны или утеряны средства спецзащиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства гвардейцы начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с участниками незаконных акций у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 бандиты начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Д. Мекко, у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 толпа с захваченным оружием и спецсредствами направилась к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии М. Кайсаров получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: М. Қ айсаров , 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения спецобработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения , в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области . Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 К. Кудайбергенов признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 оконча- тельно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля А. Турманова, 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем а/м КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной . Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных , за рулем в тот момент находился Кудайбергенов. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему. В Шымкенте 5 января в 00:30 толпа численностью более 6000 человек, прибыв к акимату города, вела себя агрессивно, целенаправленно атаковала полицейских. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД, 400 ― в/ч 35748 МО и 100 ― РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металли- ческого лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военных, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации), а также шлемы, щиты, дубинки и др. Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с погромщиками, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из них не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, оргтехнику. Документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании спецсредств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подхо- дили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Погромщики перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на пересечении улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Эта агрессивная группа была разогнана светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр».. В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат и поджечь его, а также здания Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело 5 машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество участников беспорядков возросло до 6500 человек. Было предпринято еще 6 попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военных. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия. 6 января 2022 года Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Минувшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу закона и порядка. Постепенно массовые погромы стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контртерро- ристический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы . Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах . Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватыв- ают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К . -Ж . Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы . На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства , и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным , своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению , разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К . -Ж . Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства . Из выступления президента РК на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства , в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к О ДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее . К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия , нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан , препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента К. Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Е. Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал А. Иргалиев, который до этого руководил Министерством национальной экономики. К. Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника Службы госохраны РК – командующего силами особого назначения стал А. Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей представил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжались митинги и перекрытие дорог. Количество протестующих составляло около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м мкр. блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на КАМАЗе вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили атаку. Позднее участники беспорядков сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департамента открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободи- ли здания акимата города и резиденции президента. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что, по словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание Департамента КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генпрокурор РК Б . Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания . Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания . «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области . По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей . Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 000 единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Н . Мажилова . Его пригово- рил и к 6 годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК ( п ревышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперштаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Б. Сагинтаева на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение с применением огнестрельного оружия. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» М. Базарбаев. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 граждан. Из числа погибших 9 ― сотрудники сил правопорядка, 3 ― в результате пыток, 128 ― нападавшие. Из них 87 ― жители Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103 человека, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело 5 фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиа- полк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит 1 гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем участников беспорядков. В то же время количество людей на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Собравшиеся перед памятником Абулхаир хан требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также 8 боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной пло- щади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травмати- ческого оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза спецоперации – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание наиболее активных из них. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследо- вания через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК А. Байсагатов прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Е. Заркумканов направился от здания «Казпочты» в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – А. Ыдырышев, в 20:15 – К. Кабаев. В Семее 6 января в 08:20 для прекращения беспорядков прибыли силы Минобороны: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: «Кольцо», «Голос», «Штурм», «Захват». Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 погромщики подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генпрокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Е. Джума- нов в группе лиц вместе с Е. Сайлауовым проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие, участвовал в нападении на ДКНБ области , где от полученных ранений скончался Д. Адилбай . 28.04.2023 приговором СМС по уголовным делам Жамбылской области Джуманов признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров. К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. О. Кемелов, облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением О. Жаксымбет (пассажиры – А. Сейсембаева и Б. Мейрбек). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний О. Кемелов . признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть улицу Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна погромщиков направилась в сторону центральной площади, машинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 М. Бекбау и И. Донбаев, собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военно- служащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау и Донбаев вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. М. Бекбау вместе с А. Абрамовым, Е. Байжановым, Т. Серкебаевым, Н. Куатбаевым, Р. Рысбековым, Б. Сейдомаровым, Т. Ошакбай., с несовершеннолетними Б. Катеновым, А. Опушиевым и Т. Кадыровым, призывая и других погромщиков, еще раз попытались штурмовать здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела УП г. Тараз – майором полиции О. Тулегеновым, капитаном полиции Р. Сланбековым и ст. лейтенантом полиции Н. Козиевым – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате Сланбеков получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов – сквозное ранение правой ноги, Козиев – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Р. Сланбеков, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции . Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и 5 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Ж. Оразов получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкада- мов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с ними, однако эти попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами правопорядка (340 сотрудников) был использо- ван детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом участники беспорядков атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генпрокуратуры РК: К. Кудайбергенов вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя А. Турманова из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч М. Кайсаров . Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Глава региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 ― ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие численностью силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на централь- ную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание региональ- ного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 полицейских (из них пятеро – огнестрельные), 23 служащих Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Минобороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания регионального и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генпрокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в полиц ейских . В результате выстрела командир роты Ж. Естаев получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Г. Пржанов осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Ф. Омаров признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали А. Алиев, Ж. Дукенбаев, Ж. Койшманов, А. Кумисбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Умаров, которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри помещения, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автотранспорте без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомобилей без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель «Газели» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 ед. служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала переходить к силам правопорядка. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января 2022 года К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор . Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны . Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Эти силы прибыли на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворцы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось не более 500 человек (одна юрта). В Жанаозене почти 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Е. Ержанов получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Е. Ержанов , старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области , прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 1999 г. Остались жена и 2 детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек был тяжело ранен и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана К. Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К . Масимова . В заговор были вовлечены его заместители . В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти ) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности ; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК ( превышение власти ) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности ; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы ; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы . В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении К . Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных ст . 218 ( л егализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и ст. 366 ( п олучение взятки в особо крупном размере) УК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК, осужденный Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пасса- жирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области протестующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Е. Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 ед. автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профес- сиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские , 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задер- жано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, 9 транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры ― 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении ул. Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону УП города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Д. Барганаев нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Д. Барганаев , инспектор СОБР ДП Алматинской области , лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и 2 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения право- порядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Е. Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на работников станции скорой помощи, травмированы 5 сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре ― приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужа- щих Нацгвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января задержаны более 1000 человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее адмздания в Алматы, Кызылорде, Талдыкоргане и Таразе. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В Минобразования рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и жители отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ А. Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Ж. Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс- начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия 5 сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Ф. Шанкаров, начальник управления тылового обеспечения Н. Киымбеков , начальник отдела вооружения С. Оразов, завскладом М. Торебеков , начальник УП г. Тараз А. Заурбеков ) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы , Оразов освобожден от наказания в связи с примене- нием акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции К. Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в г. Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к адмответственности за нарушение режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Нацгвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохра- нительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медучреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от групп участников беспорядков силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, мкр. «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к алматинскому аэропорту. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 ед. огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всей стране составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями погранслужбы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 ед. оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – 3, пистолетов – 3), 245 ед. боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, планшеты, ноутбуки, товары народного потребления и большая сумма денег. Также изъяты 29 автомобилей, на которых передвигались задержан- ные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда М. Абраев и погиб сын ректора КазНУ Ж. Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего М. Серикбола, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Ж . Туймебаева Е . Кансеита. По материалам дела, Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении ул . Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда , подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января открылся Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Они также взяли на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизи- тельным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 госу- дарственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Информация актуализируется акиматами ежедневно. В алматинском акимате рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. К.-Ж. Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Б. Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону протестующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции Алматы. Замначальника ДП города Р. Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО С. Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористи- ческой опасности – на территориях Нур-Султана и Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской и Тур- кестанской областей, ВКО, ЗКО и СКО. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 ед. оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны 8 человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на ДП Талдыкоргана и 8 (в т. ч. 4 граждан Центральноазиатского региона) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960ед. оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 ед. бесствольно-травматического и 202 ед. иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 ед. табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 ед. табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 ед. табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506ед. гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 ед. оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635ед. табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатоме- тов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладко- ствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 ед. различного оружия (1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 нарезных, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 11 пистолет-пулеметов, 7 револьверов, 102 ед. бесствольно-травматического и 127 ед. иных видов), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 ед. оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 ед. табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 ед. травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84ед. гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государствен- ного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По данным ГП РК, 5-6 января Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно- психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранитель- ных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генпрокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных, специальных органов и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талдыкор- ганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц . Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц . Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. ## Источник: Копия Драфт_26.12(1) Копия Драфт_26.12 Рабочий проект доклада Версия от 26 декабря 2023 года КАНТАР-2022: ХРОНИКА ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании 1. Введение События января 2022 года определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Явились первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать активной демократизации, усилению контроля общества, политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемом террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер центральной Азии, чье геополитическое значение, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезнейшие последствия не только в одном из ключевых регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. Сделать выводы из январской драмы. Понять и отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных действующих лиц. Каковы критерии, и что позволяет эмоционально непредвзято, с научной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов (серьезное расширение политических прав и свобод возможностей было предоставлено как раз новой демократической властью) в вооруженный насильственный захват власти, в неудавшуюся попытку государственного переворота. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений и протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку государственного переворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в нескольких городах и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота», ― отметил Грозин. Госсекретарь Казахстана Ерлан Карин также отмечал четко спланированные слаженные действия подрывных групп, задачей которых была общая дестабилизация ситуации. Фактически, по мнению госсекретаря, Казахстан столкнулся с гибридной террористической атакой с конечной целью государственного переворота Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало триггером для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие силы. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур, при захвате стратегических объектов. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри страны, так и за ее пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсе- местно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой государственного переворота, когд экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланиро- ванное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействиям руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали, их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека Марат Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность государства, внутриполитическую стабильность, попытка государственного переворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, что события января 2022 года в Казахстане стали и в те дни, и в последующем, – инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить, те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ставить превыше интересов народа и государства. Кому не нужен сильный справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования президента, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов страны в общих интересов. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент борьбы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопостав- ленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. 1 января В первый день 2022 года у акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили собравшимся изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координи- ровались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК) Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохрани- тельным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансформации мирных митингов в спровоцированные беспорядки численное превосходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января 2022 года К митингующим в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В три часа утра в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Справка: В 2006 году, во время беспорядков в алматинском микрорайоне «Шанырак», именно Атабек являлся одним из основных действующих лиц, при чьем руководстве было совершено чудовищное убийство ― сожжение заживо полицейского. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсумбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абулхатина Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою позицию по игнорированию законных требований представителей власти готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достиярова Д., Жукеева Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представи- телями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном использовании социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января 2022 года О поддержке митингующих в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения митингующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в неконтролируемые беспорядки. В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал Касым-Жомарт Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распростра- нялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского р-на Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Ж. Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 04.01.2022 через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2000 человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушая его, двинулась в сторону СК «Halyk Arena» и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Нац- гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения ДПК Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Национальной гвардии фактически были лишены возможности защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудни- ками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. с 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военно- служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с К. Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского р-на подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского р-на Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу The Ritz Carlton, где через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинской областью. Таким образом очаг мятежа захватил юго–восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей страны. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В тот же день, 4 января, протесты охватили и восточную часть страны. Дуга дестабилизации двигалась с запада, по южной стороне на восток, окружая центральные районы. В шестом регионе серьезное противостояние удалось предотвратить, защитив восток страны. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского р-на Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструкциям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовленных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркес- танская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между «митингующими» и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди протестующих, и среди полицейских и военнослужащих. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти Казахстана необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс-службы президента РК: «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Касым-Жомарт Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Аскар Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка премьер-министра означает прекращение полномочий всего правительства. Члены правительства продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. Исполняющим обязанности премьер-министра был назначен Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава Правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно- политической и социально-экономической обстановке в стране, Касым-Жомарт Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент Казахстана поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности республики. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генеральной прокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа административного здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание, щиты и резиновые палки, используя физическую силу, дубинки, резиновые палки, применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери, а нападавшие лица, взломав входную дверь, незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КАМАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 свето- звуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 митингующих. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на месте находились сотрудники СОБР ― 100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа старшего участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, старшего лейтенанта Е. Айтенова: «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генеральной прокуратуры РК: Из показаний техника-криминалиста оперативно-криминалистического отдела УП Алмалинского р - на Мұханова Е. С. следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам. Около 15:10, посмотрев в окно из служебного кабинета, увидел толпу людей, которые приблизились к Управлению полиции со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями. Один из таких камней, разбив стекло окна кабинета Мұханова, попал по его правой ноге, от чего началось небольшое кровотечение. Он сам оказал себе медицинскую помощь. По поводу ранения в медицинские учреждения не обращался. Далее видел, как нападавшие подожгли ворота Управления полиции и автомашины . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. По информации Генеральной прокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих, через центральный вход прорвались в здание акимата. В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие, сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата, часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата, спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков, которые пробрались в здание, начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание. Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков, находясь внутри здания, начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков, которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти, избивая их руками и ногами. Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Бастующие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 18:30 сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. По информации Генеральной прокуратуры РК: Общее количество пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении Кекильбаева С., Алпысбаева Т. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Каранеева Н., Мамырова Р., Маханбаева К., Таубай Ә., Алимбекова А. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Байгисиева Н. С. по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам, участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Жандарбекова А. С. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Бакиева Д., Орынғазы С. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в массовых беспорядках, нападение на УП Алмалинского района). В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебных транспортных средств и открыто похитили служебные радиостанции (средства связи). Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е., начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Республики Казахстан, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования Казаэронавигации. Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужанову к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан- Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно- исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. и Камбетов Р. получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: Асылханов Ален Мухитович, полицейский- водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15.03.1993 в г. Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Ринат Талгатович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился 02.08.1988 в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автопарковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генеральной прокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в административных зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Валиев Д. и другие, которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно- арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции, Валиев Д. и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания. Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения. Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Бакиев Д. и Орынгазы С., принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу: г. Алматы, ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев Д., первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы С., взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт-офиса УП, проник в здание фронт-офиса, но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев Д. и Орынгазы С. получили огнестрельные ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева Д. и Орынғазы С. квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции Армана Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал, что там и умру. У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия, были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. По информации МВД РК: Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 г. р., старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генеральной прокуратуры РК: Согласно показаниям Турлашова Л., он вышел на площадь перед акиматом, чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил, он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Уразымбетова Б., он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе, он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия, 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы. Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протесту- ющие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генеральной прокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Малиеву Д. о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена. 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Шаккузов Н. И., Жұмабек М. Т. и Косыбаев Е. А. Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты, и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых (порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам аэропорта и т. д.) не отмечено. Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев Е., Шаккузов Н. и Жумабек М. признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 митингующих выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спец- автомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблоки- рованных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредитель- ный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспоряд- ков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата области С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, число собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военно- служащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 ед. служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транс- портным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК РК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припар- кованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 (Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда РК: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. А. признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля Турманова А. Т., 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем автомашины КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной. Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных, за рулем в тот момент находился Кудайбергенов К. А. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову М. В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа №2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику. документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданс- кого населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Прошедшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу Закона и Порядка. Постепенно массовые беспорядки стихают, силовики берут ситуацию под конроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающейся ситуации, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контр- террористический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы. Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы. На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства, и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности Республики Казахстан принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства. Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны РК – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на автомашине КАМАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генеральный прокурор РК Берик Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Берик Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по городу Алматы Нурлана Мажилова. Его приговорил и к шести годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК РК (Превышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, Мажилова лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитер- рористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 человек. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― гражданские. Из них 87 ― жители города Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых ранений, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припарко- ванных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генеральной прокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Джуманов Е. в группе лиц вместе с Сайлауовым Е. проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона калибра 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие (АКСУ-74), участвовал в нападении на здание ДКНБ области, где от полученных ранений скончался Адилбай Д. 28.04.2023 приговором специализированного межрайонного суда по уголовным делам Жамбылской области Джуманов Е. признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний Кемелов О. Н. признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спец- средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генеральной прокуратуры РК: Кудайбергенов К. вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя Турманова А. из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч Кайсаров М. Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов К. оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генеральной прокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела командир роты Естаев Ж. получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Пржанов Г. осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Омаров Ф. признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали Алиев А., Дукенбаев Ж., Койшманов Ж., Кумисбаев А., Махатай А., Пірзада Б., Умаров Б., которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворческие силы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны восемь человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия, причин этого. 8 января Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить государственный переворот председателя КНБ Карима Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова К. К. и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: Масимов К. К. осужден по ст. ст. 362 ч.4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Садыкулов А. Т. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Ергожин Д.Е. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Осипов М. С. осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; Акипов М. Д. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; Бекмурат К. Н. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении Карима Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных статьями 218 ( Легализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и 366 ( Получение взятки в особо крупном размере) УК РК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК РК, осужденный К. Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято из незаконного оборота 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представи- телям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс-начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия пяти сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Шанкаров Ф., начальник управления тылового обеспечения Киымбеков Н., начальник отдела вооружения Оразов С., заведующий складом Торебеков М., начальник УП г. Тараз Заурбеков А.) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4 УК. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы, Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего Серикбола Муратхана, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Жансеита Туймебаева Елнара Кансеита. По материалам дела, Елнар Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении улиц Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда, подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке гражданской машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно- травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет- пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. 3. Мнение экспертов о январских событиях Права человека являются основопологающими «Первый канал Евразия» 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам свзанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков: он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основопологающими. А. Умарова: Президент своими решительными действиями сохранил государство «Хабар 24», 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия Айман Умарова. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». Айман Умарова, член Национального Совета общественного доверия: Только Президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к Президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание Президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. Опубликован проект с 56 поправками в Конституцию Казахстана Astana TV, 25.04.2022 Зауреш Баймолдина, ректор Академии правосудия при Верховном Суде РК: Разница в том, что теперь расширяется круг субъектов, которые будут вправе обращаться в Конституционный Суд. Это означает, что уровень защиты прав гражданина поднимается на самую высоту. К слову, уполномоченному по правам человека Президент предложил придать конституционный статус. Абзал Бекбосынов, адвокат коллегии адвокатов г. Нур-Султан, член экспертного совета Комиссии по правам человека при Президенте РК: В связи с январскими защитниками наши многие правозащитники, блогеры поднимали шум, что ведется в этих следственных изоляторах, где содержатся заключенные, проводятся пытки. В связи с этим, я думаю, был принят этот закон, чтобы не нарушать в дальнейшем права граждан. Ожидается усиление роли Парламента и маслихатов. Индира Аубакирова, член рабочей группы, доктор юридических наук: Президент выбрал усиления роли гаранта Конституции, и здесь он выступает уже не столько как руководитель страны, и не только как руководитель страны, а как гарант тех конституционных ценностей, которые заложены в основном законе нашей страны, как гарант идеи конституционализма как таковой. Мнение казахстанцев об ограничении полномочий президента расходятся, однако в одном всё же перекликаются – важно прислушиваться к простому населению. Р. Скляр: Ущерб объектам МСБ возмещен полностью «Хабар 24», 05.01.2023 Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Ещё 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Роман Скляр, первый заместитель Премьер-министра РК: – Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса. Январские события не смогли остановить политическую модернизацию – политолог Astana TV, 05.01.2023 Максат Жакау, политолог: – власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог Ислам Кураев. Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. Эксперт: политические реформы преображают Казахстан «Хабар 24», 30.08.2023 Давид Чикваидзе, глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: – Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы. Как восстанавливали бизнес после январских событий «Хабар 24», 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Нариман Ибрагимов, управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. Нельзя договариваться с террористами «Юридическая газета», 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента от Ассамблеи Народа Казахстан Аветик Амирханян: Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не подаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего Президента Касым-Жомарта Кемелевича Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш Президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего Президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии. Уроки январской трагедии «Коре ильбо», 21.01.2022 Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время Президента страны Касым-Жомарта Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только Президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что Президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше. Роман Ким, депутат Мажилиса Парламента РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК Гражданское общество: нужны единение и консолидация «Ahiska», 25.02.2022 Эксперты уверены: только вместе, объединив усилия государственного аппарата, бизнес-сообщества и гражданского общества, мы сможем построить устойчивый и демократический новый Казахстан, сохранить вектор успешного экономического, социального и культурного развития. Наталья Калашникова, заведующая кафедрой АНК ЕНУ им. Л. Н. Гумилева, член научно-экспертного совета АНК: – Формирование и развитие гражданского общества в каждой стране имеет свои особенности. Но, безусловно, объединяет их одно – демократические преобразования, формирование культуры диалога. Все мы знаем о событиях, которые произошли в Кордае, Караганде и других регионах. Все это говорит о том, что сегодня главная задача гражданского общества – обучение культуре совместного проживания в полиэтничном и многоконфессиональном обществе. Всецело поддерживаю инициативы Президента Касым-Жомарта Токаева по развитию гражданского общества и формированию культуры взаимодействия, о чем он говорит с первых дней вступления в должность. Все последовавшие после январских событий выступления и интервью Президента, указанные в них конкретные меры государства направлены прежде всего на изменение баланса, побуждающего гражданскую активность в треугольнике «государство – гражданское общество – население». Казахстанцы получили ответы на все вопросы Liter.kz, 15.03.2022 Адвокат Айман Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила Айман Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет. Савердин Имиров, секретарь Военного совета Национальной гвардии РК «Не свалиться в яму «отретушированного елбасизма» «Новая газета – Казахстан», 22.09.2022 «Жребий брошен!». «Рубикон перейден!». Казахи говорят: «Тәуекелге бел басу». Так отозвалось в моём сердце сентябрьское послание Президента Токаева. Решительность в современной политике не исключается. Общаясь, вижу большое число людей, готовых отдать свои силы построению «Нового Казахстана». Свежие идеи, инициатива народа – вот, что так необходимо стране. Но разросшаяся бюрократическая махина, доставшаяся от прежнего режима, не допускает на политическое поле страны, настойчиво выталкивает на «политическую обочину». Как результат – закономерная радикализация убеждений и неизбежное катастрофическое сокращение конструктивных сил, готовых объединиться вокруг президента. В этом я вижу первую угрозу намеченному направлению реформ. Реальные шаги, а не щедрые посулы, вселят уверенность, что заявленный курс реформ не миф. Надуманные запреты регистрации партий минюстом вызывают больше недоумение, чем возмущение и требуют отставки министра. Это позволит развеять вброшенные в общество слухи о всевозможных «многоходовочках» и начале процесса по неконституционной передаче власти. Уже сейчас ситуацией стараются воспользоваться популисты и экстремисты. Провозглашаются лозунги, уводящие в сторону от задач конструктивного созидательного начала. Использоваться могут различные способы вплоть до дискредитации любых выборных кампаний. В этом я вижу вторую угрозу идее «Новый Казахстан». Олжас Сулейменов, казахский общественный деятель, поэт, писатель, дипломат и литературовед Истинных героев искать не нужно «Казахстанская правда», 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата Константин Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Константин Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. Вместе строить справедливый Казахстан «Казахстанская правда», 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета Ассамблеи народа Казахстана, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии «Amanat» Юсуп Келигов: Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего Президента Касым-Жомарта Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента Касым-Жомарта Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа. Нужно выпускать пар, но законно «Казахстанская правда», 09.01.2023 Мне импонирует, что были проведены публичные и открытые парламентские слушания по январским событиям, на которые пригласили не только журналистов, но и общественников, правозащитников. Исходя из того, что по определению и логике избранные депутаты Мажилиса Парламента РК являются представителями интересов народа, как и во всем цивилизованном мире, это событие соответствует принятым нормам международного сообщества. Подробно с трибуны Парламента был изложен весь процесс как самих событий, так и последующих действий всех его участников. Понятно, что тогда мало кто ожидал и мог выявить причину трансформации изначально мирного митинга в неуправляемый и агрессивный процесс, завершившийся трагическими событиями. За год были проведены следственные мероприятия, опрошены свидетели и сделан большой анализ. Результаты и выводы правоохранительные и надзорные органы донесли в своих выступлениях: почему и как произошел в январе прошлого года бунт, нацеленный на государственный переворот. Айгуль Соловьева, президент ОЮЛ «Ассоциация экологических организаций Казахстана» Казахстан может стать фронтменом политической модернизации в Центральной Азии «Время», 03.08.2023 Российский политолог Аркадий Дубнов, эксперт по странам Центральной Азии – о феномене «Токаев 2.0». Но, как я уже не раз говорил, кровавый Кантар при всей своей трагичности парадоксальным образом обнулил формальный характер транзита власти и обнаружил нового лидера страны. Им стал «новый Токаев», провозгласивший курс на строительство Нового Казахстана. Возникновение «Токаева 2.0» явилось главной непредсказуемостью, как мы теперь понимаем, не только регионального масштаба, но и широкого мирового значения. Инициирование им реформ стало подтверждением этого. Государство смягчит наказание для тех участников январских событий «Aqtóbe», 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьёзных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Талгат Тлеулесов, член союза писателей Казахстана: – «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечём урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». Қаңтар: год спустя «Ertіs», 05.01.2023 Серик Ильясов, политолог: – Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране. Вместе с Президентом «Акмолинская правда», 15.01.2022 Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо Президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом Президенту всеми доступными нам средствами. Светлана КИМ, председатель клуба журналистов при Акмолинской ассамблее народа Казахстана. Зерендинский район. Все проблемы решаемы Проспект СК, 21.01.2022 С большим вниманием сотрудники Северо-Казахстанского государственного архива выслушали обращение Президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение Президента Премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный Президентом проект «Президентский молодежный кадровый резерв» – социальный лифт для перспективной молодежи. Сауле МАЛИКОВА, директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» Прямая речь «Акмолинская правда», 24.12.2022 Ирина Терентьева председатель ОЮЛ «Гражданский альянс Акмолинской области»: – «События, подобные тем, которые вошли в историю как Трагический январь, как правило, являются свидетельством неразвитости гражданского общества, недостаточного уровня политической и правовой культуры населения. Происходящее сейчас всестороннее реформирование общества дает массу возможностей для того, чтобы ситуацию исправить. Множество новаций, инициатив Министерства информации и общественного развития, центра поддержки гражданских инициатив нацелены на формирование у казахстанцев гражданской ответственности. Наша задача – найти нужные слова и методы работы для того, чтобы убедить людей, что все в наших руках. Что начать надо с малого – привести в порядок свой двор, помочь тем, кто попал в беду, выслушать тех, кто готов к опрометчивым шагам. Мы стали мудрее и сильнее «Актюбинский вестник», 24.12.2022 Аскар Садыков, председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: — Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. Касым-Жомарт Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться. Новая страница истории «Вечерний Алматы» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, доктор филологических наук, главный научный сотрудник Института литературы и искусства имени Мухтара Ауэзова Нурдаулет Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему Президенту К.-Ж. Токаеву за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие труд- ности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. Экзамен на зрелость «Актюбинский вестник», 06.01.2023 Таттигуль Талаева, член Национального совета общественного доверия: — Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш Президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота. Переломный момент в истории «Огни Алатау», 10.01.2023 Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание. Амет Гасанов, глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского района Реформы в Казахстане: от намерений к действиям «Жетісу шұғыласы», 15.12.2023 После стабилизации ситуации в стране после «январских событий» Президент Касым-Жомарт Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе Президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производительности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом. Д. Карипова, Руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» Люди должны доверять друг другу – член павлодарского общественного совета Олег Николашин inform.kz, 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил Олег Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем Президента Казахстана. Поставлена программа для нового Правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». Предложенные Президентом РК реформаторские шаги требуют всеобщего уважения и поддержки – Александр Рар inform.kz, 20.01.2022 То, как Президент Токаев снова взял ситуацию под контроль, предложенные им реформаторские шаги, которые он намерен предпринять для продвижения страны и общества вперед, требуют всеобщего уважения и поддержки, а не злого умысла или предрассудков со стороны СМИ. Спящие преступные и террористические ячейки попытались превратить Казахстан в новое место хаоса и беззакония в регионе – эксперт inform.kz, 21.01.2022 - Насколько результативные были действия руководства страны? - Могу сказать однозначно, Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев холоднокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. Предложенные на совещании с предпринимателями Президентом меры позволят повысить доходы населения – эксперт inform.kz, 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тенге. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. Турецкий эксперт: Новые решения сегодняшнего руководства Казахстана предвещают успех inform.kz, 30.01.2022 - В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран Президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? - Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н.Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру К.-Ж. Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. Заявление Токаева о том, что до конца этого года он покинет пост председателя партии, является хорошей новостью для Казахстана. Как правило, главы государств являются гарантами единства и согласия в стране. По этой причине для такой категории лиц правильнее быть беспристрастным ко всему народу, а не только к какой-то определенной политической силе. Такое отношение, несомненно, пойдет на пользу Казахстану. Партийные интересы не должны идти вразрез с интересами нации, страны и государства в целом. Демократическая обстановка и беспристрастность президента создадут для этого наиболее подходящую почву. Лучше знать наверняка, каким будет будущее правящей партии без председательства в ней президента страны. Эксперт прокомментировал озвученные задачи Президента на съезде партии Nur Otan inform.kz, 30.01.2022 Директор Института этнополитических прикладных исследований Талгат Калиев прокомментировал озвученные задачи Президента на съезде партии «Nur Otan». «О том, что в партии давно назрели перемены, говорят уже все. Причем в последние годы рейтинг партии снижался неукоснительно. Январские события по большому счету очень хорошо продемонстрировали способность партии мобилизовать людей. Поскольку, партии не удалось стать мостиком между властью и населением, поэтому Президент, будучи Председателем Партии, озвучил задачи перед депутатами», – прокомментировал эксперт. Каждая точка зрения народа должна быть выражена в правовых действиях – политолог inform.kz, 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией. «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решительным и дальновидным решениям Президента Касым-Жомарта Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией», – подытожил Драгомир Я. Карич. Глава государства не избегает волнующих сегодня каждого казахстанца тем – эксперт inform.kz, 03.02.2022 Несмотря на то, что журналист все время пыталась вернуться к теме январских событий, Президент мягко возвращал разговор к теме будущих реформ и уроков, которые общество и власть должны извлечь не только из кровавых январских дней, но из всей 30-летней истории страны. Главное – Президент не сторонник радикальных и быстрых решений, противник простых ответов на сложные вопросы. Не стоит ждать от него и, тем более, требовать от него «разрушить до основанья, а затем…», как пелось в революционной песне. Возможно, он кажется иногда излишне осторожным, но в отсутствии благоразумия его никто упрекнуть не сможет. До сих пор он демонстрирует взвешенную политику, балансируя между многочисленными силами как внутри, так и вне страны. Именно это сегодня нужно Казахстану, чтобы не свалиться в гражданское противостояние с непредсказуемым результатом. Политологи и деятели культуры прокомментировали интервью Президента РК inform.kz, 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе Президент РК дал интервью телеканалу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Дана Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит Президент Касым-Жомарт Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Казахстана Женис Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Тлектес Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. Политолог прокомментировал основные тезисы из интервью главы государства toppress.kz, 21.02.2022 «Несмотря на то, что многие тезисы Президент Токаев озвучивал ранее в своем предыдущем интервью, мне бы хотелось особенно отметить тот факт, что по инициативе главы государства Касым-Жомарта Токаева была создана специальная независимая комиссия по расследованию пыток, которым подверглись некоторые участники январских событий. И, самое главное, членами комиссии стали известные юристы, не аффилированные с властью. Это, несомненно, повлияет на объективность при расследовании уголовных дел. Как мне известно, благодаря работе комиссии более 130 незаконно задержанных граждан вышли на свободу», – сказал Нигметов. Интервью Президента продолжает его открытый диалог с обществом – эксперт toppress.kz, 22.02.2022 По мнению члена Совета Ассамблеи народа Казахстана, председателя РОО «Ассамблея жастары» Тимура Джумурбаева, недавнее интервью Президента продолжает его открытый диалог с обществом. В целом, он отмечает, что дела со словами о готовности озвучить все данные по январским событиям не расходятся. Видна заинтересованность государственных органов в транспарентности и открытости всех процедур. «В интервью Президент рассказал о своём видении произошедших событий. Я согласен с Касым-Жомартом Токаевым. В настоящее время также важно не отказываться от своего прошлого», – резюмировал Джумурбаев. Тот лидер, который нужен стране – политологи о решениях Токаева во время январских беспорядков baigenews.kz, 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт Казахстанского института общественного развития Лязат Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития Айгуль Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования Казахстанского института общественного развития показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). Целью реформ является обновление политического поля – Айдос Сарым inform.kz, 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий Президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. Гражданскому обществу есть что сказать в обсуждении нацпроектов – Ирина Терентьева inform.kz, 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный Президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. «Политическая жизнь казахстанцев после референдума значительно расширится» – эксперт baigenews.kz, 27.05.2022 «Как следствие всех этих факторов, мы стали свидетелями январских событий, когда произошла массовая социальная мобилизация граждан. И поэтому в данном контексте конституционные поправки являются частью политической трансформации Казахстана. Конституционные поправки во многом нацелены на демократизацию политической системы нашей страны. Поправки будут способствовать отходу от излишней концентрации президентских полномочий, усилению парламента. Важным новшеством является модернизация избирательного процесса. Теперь у граждан будет возможность голосовать за конкретных представителей, усиливается роль местных представительных органов власти: теперь президент будет на альтернативной основе вносить не менее двух кандидатов на рассмотрение депутатов маслихатов», — ещё раз разъяснил Слямжар Ахметжаров. Политолог: «Решение о досрочных выборах и запрете на переизбрание весьма своевременно» newtimes.kz, 01.09.2022 Также эксперт выразил удовлетворение тем, что Касым-Жомарт Токаев объявил амнистию для участников январских событий. «Хорошо, что амнистия выборочная и касается только участников, попавших в тюрьму, а не варваров, которые все это организовывали. Этот акт помилования не значит, что президент все простил и спустил с рук. Но значит, что дает еще один шанс, исключительно ради единства казахстанцев, которое в связи с последними событиями нужно как воздух», — заключил он. Январские события стали толчком к взрослению государства и общества – экспертное мнение zakon.kz, 12.10.2022 Проходит, напомню, в беспрецедентных геополитических условиях. Конечно, с учетом того, что часть митингующих была использована в конкретных целях политической дестабилизации и, в принципе, не осознавала свою причастность, должна быть амнистирована, если не нанесла кому-либо серьезный физический или материальный ущерб. Амнистия – это, по сути, не просто правовой акт, но и серьезный политический шаг в построении Справедливого Казахстана и справедливом расследовании январских событий. Директор Казахстанского института стратегических исследований при президенте РК Еркин Тукумов «Это шаг к гуманизации уголовного законодательства» — эксперты об амнистии участников январских событий baigenews.kz, 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Жанна Каримова. Политолог об амнистии: Не нужно воспринимать как «уступку» tengrinews.kz, 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в государственной измене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев. «Огромный акт человечности»: эксперты об амнистии для участников январских событий informburo.kz, 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям даётся возможность осознать противоправность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон Исидор Борчашвили. Юрист об амнистии участников январских событий: «Подобный шаг снижает социальную напряженность» newtimes.kz, 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. «Люди, ставшие инструментами в руках заговорщиков, не должны быть жестоко наказаны» – политолог об амнистии baigenews.kz, 03.11.2022 Политолог Никита Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». От январских событий до политических реформ: справилась ли казахстанская власть с вызовами 2022-го kursiv.media, 03.01.2023 По словам политолога Виктора Ковтуновского, если говорить о январских событиях, то здесь важно определится с критериями оценки действий руководства страны. «Справилась ли казахстанская власть с этим вызовом? С одной стороны, Касым-Жомарт Токаев по-прежнему занимает свою должность, поэтому можно сказать, что с вызовами он пока справляется. Но по этому показателю нельзя судить о состоянии страны и общества. На самом деле мы до сих пор точно не знаем, что произошло в январе. Если это была попытка госпереворота (официальная версия), то кто конкретно за ней стоял?», — говорит Ковтуновский и продолжает серию вопросов, на которые пока нет ответов. С ним согласен его коллега Андрей Чеботарев. По его словам, власть в лице Токаева сумела справиться с внутриэлитным противостоянием. «Справившись с внутриэлитными конкурентами перед президентом оставался вопрос легитимизации своего правления перед обществом. Незадача в том, что общество до сих пор считает, что январские события до конца не расследованы, и что многие участники пострадали ни за что. А скоро годовщина январской трагедии», — поясняет он. Казахстан сумел сохранить свою государственность – политолог Каукенов об итогах Кантара baigenews.kz, 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоёв в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародёрства (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры президента К-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали «за», – подчеркнул эксперт. «Клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия» – политологи назвали главные причины январских событий baigenews.kz, 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуёмное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Ербулат Сейлеханов. Куат Дуйсекеев: Президент вдохновил народ одним словом: «Государство не падет». janabastau.kz, 01.05.2023 Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление. Обновление политической системы: как прошёл год после старта нового Казахстана informburo.kz, 17.03.2023 «После январских событий, пандемии и экономического кризиса в стране ощущался определённый упадок. Послание дало толчок дальнейшему развитию государства. Все начали мечтать о новом, справедливом Казахстане, где верховенствует закон», – сказал Серик Акылбай, член Национального курултая при президенте РК. «Январские события в определённой степени показали: в обществе есть запрос на изменения в сторону демократизации политической системы Казахстана. Послание и последующие инициативы ответили на этот запрос. Новые реформы приобрели более масштабный характер. Первое, они направлены на укрепление основных политических институтов и отход от излишней концентрации президентских полномочий. Второе, политическая система становится более открытой и сбалансированной. Третье, реформы запустили процесс обновления всех институтов власти», – пояснил Арман Токтушаков. В Польше высоко оценили проводимые в Казахстане реформы и итоги парламентских выборов dknews.kz, 29.03.2023 Депутат Сейма РП, заместитель председателя парламентской группы «Польша – Казахстан» Пётр Зентарский отметил: «После январских событий власти и общество Казахстана приняли правильное решение о необходимости переустройства государственно-политической системы страны. Был представлен пакет соответствующих изменений, в том числе поправки к Конституции и законодательству Казахстана. Достигнут общественный консенсус, осуществлены реформы, направленные на увеличение влияния Парламента за счет полномочий Президента. Был учрежден Конституционный суд, в который может обращаться Уполномоченный по правам человека, Генеральный прокурор и сами граждане Казахстана. Особенно важным звеном казахстанского конституционализма стало реформированное избирательное право и, как следствие, выборы в Мажилис и маслихаты. Это свидетельствует о том, что Казахстан вступает в эпоху коренной политической модернизации. От решимости общества и властей Казахстана будет зависеть масштаб и глубина запланированных изменений государственного устройства – на центральном и местном уровнях». «Постепенная политическая либерализация». В Казахстане идет перезагрузка ведущих госинститутов informburo.kz 28.04.2023 «Разумеется, ожидаемо, что, укрепляя после январских событий своё положение, президент Касым-Жомарт Токаев и его команда не станут «делиться поровну» властью с оппонентами. Тем более что последние не представляют собой организованную и сплоченную силу и не пользуются массовой поддержкой населения. Однако не следует недооценивать оппозицию, поскольку на основе неприятия итогов выборов она уже начинает объединяться и способна провести серию несогласованных с властью акций протеста», – предполагает политолог. С приходом Токаева многовекторность внешней политики Казахстана стала ощущаться более четко – политолог inbusiness.kz 10.05.2023 Как отметил политолог Андрей Чеботарев, после январских событий были приняты два пакета поправок в Конституцию страны, а также большой комплекс поправок в законы о политических партиях, выборах, местном государственном управлении и самоуправлении и так далее. До этого постепенно принимались меры из четырех пакетов политических инициатив, которые были разработаны и объявлены главой государства в рамках действовавшего в 2019-2022 годы под его руководством Национального совета общественного доверия. Возглавив Казахстан, Касым-Жомарт Токаев сразу объявил курс на реформирование политической системы страны. «Период масштабных изменений» – политологи о президентстве Токаева за 4 года baigenews.kz 09.06.2023 Замир Каражанов подчеркнул, что только после январских событий ситуация в стране поменялась. «Мы видели, что Токаев стал председателем Совета безопасности, председателем АНК, партии Аманат. Он стал уже совершенно независимым, как и положено. Понимаете, у нас президентская форма правления. Президент должен принимать решения. Последнее слово за президентом. В первые годы этот принцип был нарушен. После январских событий всё стабилизировалось, нормализовалось. Он начал принимать решения, мы уже видели в прошлом году очень много кадровых перестановок и внутри состава правительства, и в областях. Президент действительно стал формировать внутреннюю и внешнюю политику страны», – отметил политолог. «Тас жолы», Telegram, 12.01.2022 «Мы проснулись в другой реальности» – оценка президентских шагов Ряд ведущих экспертов и политологов дали оценку прошедших событиям в Казахстане и прозвучавшей 11 января речи Главы РК перед Правительством. «Мы проснулись в другой реальности, в новом Казахстане. Соответственно построить новый Казахстан на старых основаниях не получится. Все как бы обнулилось. Вот это надо понимать», – считает политолог Айдос Сарым. Напомним, в своей речи Президент РК поднял задачи реформ правоохранительной системы, запрета в ближайшие годы роста зарплат акимов и министров, а также назвал «ошибочным» проект столичного LRT. По мнению эксперта Эдуарда Полетаева, сейчас главное, чтобы все озвученные Президентом РК обязательно были претворены в жизнь. «Нужно, чтобы эти начинания не были саботированы. Если слова сейчас начнут расходиться с делом, и чиновники «заболтают» эту ситуацию, тогда доверие, конечно, будет несколько другим», – отметил Полетаев. Elvira Azimova, Facebook, 16.08.2022 Сегодня Генеральная прокуратура РК выступила с важным информационным сообщением. Список погибших граждан во время январских событий опубликован. До настоящего времени некоторые правозащитники направляли официальный запрос в правоохранительные органы, о чем сообщали в социальных сетях. Однако, они получали отказ со ссылкой на проводимое расследование уголовных дел. Мы поднимали данный вопрос перед Генеральной прокуратурой и другими органами с 8 января 2022 года. Благодаря состоявшемуся конструктивному диалогу и открытому обсуждению мы добились принятия решения Генеральной прокуратурой по существу вопроса. Наряду с этим, по Списку погибших граждан Генеральная прокуратура указала примечание: “Иные сведения об обстоятельствах гибели граждан согласно нормам уголовно-процессуального законодательства и с учетом мнений близких родственников погибших разглашению не подлежат.” Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остаётся возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. Казахстан и все-все-все, Telegram, 17.08.2023 Следствие по январской трагедии Сегодня вот озвучили долгожданный список погибших, также еще начали подводить первоначальные итоги следственных действий. Что пока видно, исходя из новостей межведомственной следственной группы и судов? 1. Расследование разбилось на сотни уголовных дел в разных регионах и по разным людям. У кого-то воровство оружия, у кого-то поджоги зданий, у кого-то нападения на полицейских и так далее. Поэтому в целом тяжело его отслеживать. 2. Новостей по делу собственно заговорщиков – Карима Масимова и его замов, особо нет. Что и создает ощущение, что расследование не двигается. Хотя тут больше роль играют многочисленные секреты и объемы информации 3. Самый главный суд еще впереди и думаю, он будет главным политическим событием осени 4. Как видно, достаточно часто следствие прекращается или приговором дается ограничение свободы вместо его лишения, то есть, как и говорил президент, прежде всего гуманизм. Но это не значит, что так относятся и к лицам, совершившим тяжкие преступления – они получают лишение свободы. При этом идут суды и против силовиков, которые применяли пытки или необоснованно применяли силу. 5. Люди хотят быстроты и определенности, но, если соблюдать закон и процедуры, быстро ничего не получится. Так что пусть уж будет медленней, но зато тщательней. Все же январь – это не только попытка госпереворота, но и огромное количество всевозможных насильственных преступлений – только в Алматы разграбили 1500 объектов бизнеса. Это огромный объем следственных действий. Павел Афанасьев, Facebook, 23.12.2022 БУДЕМ ПОМНИТЬ! Сегодня в Алматы Президентом Республики Казахстан Касым-Жомартом Кемелевичем Токаевым был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплочённость и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надёжный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. Ольга Николашина, Facebook, 23.12.2022 Первые дни 2022 года в памяти каждого казахстанца, независимо от региона проживания, останутся как самые страшные в жизни, когда мы не знали как сложится наша судьба, судьба страны завтра. И чтобы эти лихие дни и загубленные жизни никогда не были забыты, в Алматы, на месте, которое было эпицентром трагических событий открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Мемориал «Тағзым» станем местом памяти и скорби, символом мудрости, храбрости, силы и стойкости нашего народа. Выступая на открытии Касым-Жомарт Токаев сказал: – Уверен, наш народ непоколебим в своей решимости построить сильное государство, укрепить и защитить нашу священную Независимость. Мы продолжим масштабные реформы, направленные на дальнейшую демократизацию политической системы, демонополизацию национальной экономики и повышение ее конкурентоспособности. С начала года в короткие сроки была проделана огромная работа. На общенародном референдуме мы приняли обновленную Конституцию. Теперь перед нами стоят сложные задачи. Наша страна встала на путь модернизации и обновления. Конечно, это только начало. Этот путь будет непростым. Мы это все понимаем. Наша главная цель ясна и очевидна – это построение Справедливого Казахстана и общества равных возможностей для всех. Убежден, вместе у нас все получится. У нас всё обязательно получится! Январские события показали каким зыбким может быть всё. И сегодня каждый из нас, кто искренне любит Казахстан, сделает всё, чтобы январские события остались в истории нашей страны и никогда не повторились. Мира всем нам и стабильности! VestnikAktobe, Instagram, 23.12.2022 Марат КОЙЛЫБАЕВ, председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в том числе дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе Президента РК Касым-Жомарта Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков в Казахстане во время январских событий и определенный информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения действующим президентом Токаевым, изменилась и риторика большей части международных средств массовой информации. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных СМИ. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Комитета национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею “чести” быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского терро- ристического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер- министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь Организации С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту РФ В . В . Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально- экономических мер и четкого плана общественно-политических реформ». Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально- экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщатель- но спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты банд- формирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредото- чены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции п резидента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. По информации Генпрокуратуры РК: 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохра- нительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно- психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. По информации Генеральной прокуратуры РК: По поручению Г лавы государства Межведомственная следственно-оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления адми- нистративных зданий территориальных правоохранительных и специальных органов в период «январских событий» и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганс- кого городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талды- корганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. В марте 2023 года уголовное дело в отношении о/у УП г. Семей Азанбаева А. по ст. ст. 362 ч. 4, 146 ч. 3 УК по факту превышения власти и применения пыток к Калиеву Е. в здании УП, повлекших его смерть, направлено в суд г. Семей. Тогда же уголовное дело в отношении оперативного дежурного УП г. Семей Ануарбекова К. и полицейского постового Акылбековой А. по ст. 371 ч. 2 УК по факту халатного отношения к своим обязанностям, повлекшего незаконное нахождение в здании полиции Калиева Е., где он скончался от полученных тяжких телесных повреждений, направлено в суд г. Семей. Уголовное дело в отношении фельдшера ИВС Толеубековой Г. О. по факту неоказания медпомощи Жотабаеву, повлекшего смерть в стенах ИВС, направлено в суд г. Семей. Действия Толеубековой квалифицированы по ст. 317 ч. 3 УК (невыполнение профессиональных обязанностей медработником, повлекшее смерть человека). Указанные подозреваемые должностные лица признаны виновными и осуждены к различным срокам наказания. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены полити- ческие митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». К.-Ж. Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непрове- ренных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «При этом активно применялись присущие “майданным” технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в РК на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллек- тивной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств- участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфра- структуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». В. Путин заявил, что путем использования интернет- коммуникаций и социальных сетей продолжают предприни- маться попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и при- няли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили доста- точно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», — писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здраво- охранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 000 человек, 225 человек были убиты и почти 5000 – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», — подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсовет- ского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», — заявил постоянный представитель Велико - британии при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необ- ходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протес- тующим и участникам беспорядков», — заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в резуль- тате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», — заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», — говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану право- порядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», — отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительст- венной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задер- жаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент К . -Ж . Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и прово- диться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», — говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой инфор- мации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По информации Генеральной прокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авто- ритетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщили в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использо- ванием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными НПО. 5 февраля «Азаттык» опубликовал материал под названием «“Царство террора” в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполно- моченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». «Азаттык» процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на располо- женной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. По информации Генеральной прокуратуры РК: Департаментом полиции г. Алматы 08.01.2022 по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрель- ными ранениями, было начато досудебное расследование. 15.01.2022 из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на а/м «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр. Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотруд- ники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал «Азаттык» журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К. Токаев неоднократно заявлял, что право- охранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразо- вания требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизо- ванного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротив- ляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчи- ков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданс- кого общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протес- тов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахста- не, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверж- дениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информа- ционной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максималь- ные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского континген- та по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 5. Гражданское общество Казахстана С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководите- лем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматри- вать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально- подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политичес- кие и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегичес- кие объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.202 2 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принужде- ния путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат Мажилиса Абзал Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан, необоснованно преследуемых в связи с событиями января 2022 года. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организа- торы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — добавили в «Аманате». По имеющейся информации, в комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было также подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован законопроект и даны свои комментарии к его содержанию. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохра- нительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицирован- ной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансиро- вании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», — сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», — заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 УК – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», — сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат К., уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». Между тем, в массовых беспорядках принимали участие не только граждане Казахстана. По информации Генеральной прокуратуры РК: Исаев Нурсултон Меирбек Оглы, 1995 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 00:30 Исаев прибыл на территорию площади Республики, где с участниками массовых беспорядков, пользуясь численным превосходством, принял участие в нападении на здание акимата Алматы. Подойдя к главному входу, Исаев вместе с участниками массовых беспорядков увидел сотрудников полиции Агайдарова, Нургалиева, сотрудника УССО по г. Алматы Жуматаева, которым нанес многочисленные удары кулаками и ногами по различным частям тела. 01.08.2022 приговором суда № 2 Бостандыкского р - на Исаев признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, ст. 380 ч. 3 п. п. 1), 4), 8), 9), 269 ч. 2 п. п. 1), 3), 4), 6) УК и осужден к 7 годам 1 месяцу лишения свободы. Талипов Сакен Талгат Оглы, 2004 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 00:35 Талипов, находясь на площади Республики, вооружившись ранее подобранной резиновой палкой и противоударным щитом, пользуясь численным превосходством, вместе с другими лицами участвовал в массовых беспорядках при нападении на здание акимата. 19.08.2022 приговором С МС по делам несовершеннолетних г. Алматы Талипов осужден к 3 годам лишения свободы условно. Загородников Анатолий Михайлович, 1978 г. р., русский, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 15:43 Загородников, являясь участником массовых беспорядков, вооружившись металлическим полицейским противоударным щитом и резиновой дубинкой принялся атаковать здание резиденции президента через проем, проделанный ранее угнанным военным КАМАЗом, на пересечении пр. Назарбаева и ул. Тимирязева, где был ликвидирован сотрудниками, охранявшими здание резиденции. 10.12.2022 уголовное преследование в отношении Загородникова по ст. ст. 269 ч. 2 п. п. 1, 6, 272 ч. 2 УК прекращено за смертью лица. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», — отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», — говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства- члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил $ 129  520 общественному фонду «Ар.Рух.Хак» в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав “низовых” активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументи- ровала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», — писал «Азаттык». При этом правозащитники делали упор на п. 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступле- ния, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC («За женскую отвагу») «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», — говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», — говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % казахстанцев, участвовавших в опросе. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно- Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43 % респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», — отмечали авторы исследования. В начале декабря 2023 года в Алматы презентовали доклад «Доступ к информации: обращения граждан и месседжи власти во время и после январских протестов 2022 года в Казахстане». Подготовила его Молодежная информационная служба Казахстана (МИСК) при поддержке Freedom House. Документирование велось с 4 января 2022-го по 30 мая 2023 года. По словам директора МИСК Ирины Медниковой, сотрудники службы впервые занялись документированием такого рода события и консультировались с белорусскими и украинскими организациями, у которых уже был подобный опыт. Обучение документированию заняло два месяца. «Были взяты интервью у 150 очевидцев, 528 пострадавших (раненых и родственников убитых; по этой части работал фонд “Ар.Рух.Хак” Бахытжан Торегожиной) и изучены 55 случаев пыток (используя данные КМБПЧ). Также сотрудники МИСК поговорили с адвокатами, правозащитни- ками и журналистами. В МИСК хотели выяснить степень удовлетворенности информацией, связанной с январскими событиями 2022 года, изучить основные нарративы властей (на основании медиамониторинга “почти 200 тысяч сообщений”) и интерпретацию Кантара со стороны как власти, так и общества», ― рассказывал о процессе исследования журналист Д. Молдабеков. В итоге исследователи пришли к определенным выводам. На запросы адвокатов, представляющих интересы людей, так или иначе связанных с Кантаром, государственные органы предоставляли информацию лишь самого общего характера. Опрошенные в рамках исследования адвокаты говорили, что «им не давали распечатки номеров телефонов и записи с видеокамер, были запугивание и пытки в отношении их подзащитных, а два адвоката заявили о давлении на них». В результате опроса журналистов МИСК определила основные пункты: информация во время протестов была абсолютно недоступна; информационный поток тщательно отслеживался; усилия были направлены на ограничение доступа к информации; информация передавалась обрывочно и только в госСМИ; отключение интернета парализовало работу масс-медиа в стране; представители СМИ делали множество запросов, ответы носили характер отписки или были проигнорированы; один журналист рассказал о давлении. По результатам медиамониторинга в МИСК выявили семь посланий, которые государство пыталось донести до общества: Власти обеспечат законность, безопасность и не допустят повторения подобных событий. Причастные к беспорядкам представители власти понесли наказание. Причастные к беспорядкам граждане понесли наказание. Власть была эффективна в обеспечении правопорядка в ходе январских событий. Доминировала интерпретация Кантара с точки зрения власти. Власть взяла новый курс после Кантара – тот самый «Новый Казахстан». Власть признает значение Кантара – установлен мемориал «Тағзым», проведена частичная амнистия. Говоря об отношении общества к информации о январских событиях, в МИСК отмечают, что «заявления некоторых участников Кантара (не важно, с какой целью и на чьей стороне они участвовали) усиливали непонимание общей картины» и «формировалась эта общая картина в том числе путем пыток задержанных». В первом случае МИСК в качестве примера привела заявление А. Джумагельдиева. Во втором ― историю с задержанием гражданина Кыргызстана Викрама Рузахунова. Опрошенные также назвали 79 причин необращения в правоохранительные органы в связи с тем, что они пережили во время январских событий. Самые частые ― не было причин обращаться (32 % опрошенных). Также в декабре 2023 года результаты своего «расследования» представили сотрудники Международной правовой инициативы (МПИ), которые «изучали уголовные дела, ходили на судебные процессы и оказывали правовую помощь пострадавшим и родным погибших во время январских событий 2022 года». Справка: Общественный фонд «Международная правовая инициатива» был основан в 2010 году. Организация «работает над законодательными реформами в стране и предоставляет бесплатную юридическую помощь жертвам нарушений прав человека». Фонд также оказывает юридическую помощь «членам семей этнических казахов, заключенных в лагеря политического перевоспитания в Китае, и выступает в защиту жертв грубых нарушений прав человека в Синьцзяне». Все проекты МПИ реализуются на гранты международных организаций и институтов, таких как: NED, Фонды Открытого общества, Фонда «Сорос-Казахстан», ― а также при поддержке посольств США, Канады и др. По данным из открытых источников, фондом получены гранты за 2013 год на сумму в размере 21 046 621 тг, за 2014 год ― на сумму в 14 815 424 тг, за 2015 год ― на сумму в 28 474 260 тг. Актуальные отчеты о деятельности фонда и его финансовом состоянии за последние пять лет на сайте организации отсутствуют. Правозащитники МПИ организовали брифинг, на котором заявили, что расследование обстоятельств гибели людей во время январских событий «оставляет желать лучшего», что оно «должно быть тщательным, открытым и беспристрастным». По данным МПИ, на площади Республики в январе 2022 года, «когда стрельба утихла, провели субботник». В МПИ это расценивают как сокрытие улик. 6. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Копия Драфт_26.12 Копия Драфт_26.12 Рабочий проект доклада Версия от 26 декабря 2023 года КАНТАР-2022: ХРОНИКА ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании 1. Введение События января 2022 года определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Явились первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать активной демократизации, усилению контроля общества, политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемом террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер центральной Азии, чье геополитическое значение, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезнейшие последствия не только в одном из ключевых регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. Сделать выводы из январской драмы. Понять и отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных действующих лиц. Каковы критерии, и что позволяет эмоционально непредвзято, с научной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов (серьезное расширение политических прав и свобод возможностей было предоставлено как раз новой демократической властью) в вооруженный насильственный захват власти, в неудавшуюся попытку государственного переворота. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений и протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку государственного переворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в нескольких городах и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота», ― отметил Грозин. Госсекретарь Казахстана Ерлан Карин также отмечал четко спланированные слаженные действия подрывных групп, задачей которых была общая дестабилизация ситуации. Фактически, по мнению госсекретаря, Казахстан столкнулся с гибридной террористической атакой с конечной целью государственного переворота Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало триггером для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие силы. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур, при захвате стратегических объектов. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри страны, так и за ее пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсе- местно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой государственного переворота, когд экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланиро- ванное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействиям руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали, их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека Марат Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность государства, внутриполитическую стабильность, попытка государственного переворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, что события января 2022 года в Казахстане стали и в те дни, и в последующем, – инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить, те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ставить превыше интересов народа и государства. Кому не нужен сильный справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования президента, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов страны в общих интересов. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент борьбы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопостав- ленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. 1 января В первый день 2022 года у акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили собравшимся изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координи- ровались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК) Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохрани- тельным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансформации мирных митингов в спровоцированные беспорядки численное превосходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января 2022 года К митингующим в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В три часа утра в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Справка: В 2006 году, во время беспорядков в алматинском микрорайоне «Шанырак», именно Атабек являлся одним из основных действующих лиц, при чьем руководстве было совершено чудовищное убийство ― сожжение заживо полицейского. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсумбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абулхатина Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою позицию по игнорированию законных требований представителей власти готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достиярова Д., Жукеева Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представи- телями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном использовании социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января 2022 года О поддержке митингующих в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения митингующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в неконтролируемые беспорядки. В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал Касым-Жомарт Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распростра- нялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского р-на Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Ж. Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 04.01.2022 через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2000 человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушая его, двинулась в сторону СК «Halyk Arena» и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Нац- гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения ДПК Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Национальной гвардии фактически были лишены возможности защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудни- ками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. с 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военно- служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с К. Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского р-на подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского р-на Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу The Ritz Carlton, где через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинской областью. Таким образом очаг мятежа захватил юго–восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей страны. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В тот же день, 4 января, протесты охватили и восточную часть страны. Дуга дестабилизации двигалась с запада, по южной стороне на восток, окружая центральные районы. В шестом регионе серьезное противостояние удалось предотвратить, защитив восток страны. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского р-на Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструкциям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовленных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркес- танская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между «митингующими» и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди протестующих, и среди полицейских и военнослужащих. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти Казахстана необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс-службы президента РК: «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Касым-Жомарт Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Аскар Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка премьер-министра означает прекращение полномочий всего правительства. Члены правительства продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. Исполняющим обязанности премьер-министра был назначен Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава Правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно- политической и социально-экономической обстановке в стране, Касым-Жомарт Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент Казахстана поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности республики. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генеральной прокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа административного здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание, щиты и резиновые палки, используя физическую силу, дубинки, резиновые палки, применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери, а нападавшие лица, взломав входную дверь, незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КАМАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 свето- звуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 митингующих. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на месте находились сотрудники СОБР ― 100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа старшего участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, старшего лейтенанта Е. Айтенова: «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генеральной прокуратуры РК: Из показаний техника-криминалиста оперативно-криминалистического отдела УП Алмалинского р - на Мұханова Е. С. следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам. Около 15:10, посмотрев в окно из служебного кабинета, увидел толпу людей, которые приблизились к Управлению полиции со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями. Один из таких камней, разбив стекло окна кабинета Мұханова, попал по его правой ноге, от чего началось небольшое кровотечение. Он сам оказал себе медицинскую помощь. По поводу ранения в медицинские учреждения не обращался. Далее видел, как нападавшие подожгли ворота Управления полиции и автомашины . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. По информации Генеральной прокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих, через центральный вход прорвались в здание акимата. В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие, сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата, часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата, спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков, которые пробрались в здание, начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание. Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков, находясь внутри здания, начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков, которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти, избивая их руками и ногами. Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Бастующие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 18:30 сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. По информации Генеральной прокуратуры РК: Общее количество пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении Кекильбаева С., Алпысбаева Т. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Каранеева Н., Мамырова Р., Маханбаева К., Таубай Ә., Алимбекова А. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Байгисиева Н. С. по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам, участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Жандарбекова А. С. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Бакиева Д., Орынғазы С. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в массовых беспорядках, нападение на УП Алмалинского района). В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебных транспортных средств и открыто похитили служебные радиостанции (средства связи). Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е., начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Республики Казахстан, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования Казаэронавигации. Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужанову к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан- Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно- исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. и Камбетов Р. получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: Асылханов Ален Мухитович, полицейский- водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15.03.1993 в г. Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Ринат Талгатович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился 02.08.1988 в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автопарковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генеральной прокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в административных зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Валиев Д. и другие, которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно- арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции, Валиев Д. и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания. Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения. Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Бакиев Д. и Орынгазы С., принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу: г. Алматы, ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев Д., первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы С., взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт-офиса УП, проник в здание фронт-офиса, но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев Д. и Орынгазы С. получили огнестрельные ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева Д. и Орынғазы С. квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции Армана Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал, что там и умру. У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия, были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. По информации МВД РК: Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 г. р., старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генеральной прокуратуры РК: Согласно показаниям Турлашова Л., он вышел на площадь перед акиматом, чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил, он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Уразымбетова Б., он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе, он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия, 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы. Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протесту- ющие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генеральной прокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Малиеву Д. о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена. 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Шаккузов Н. И., Жұмабек М. Т. и Косыбаев Е. А. Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты, и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых (порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам аэропорта и т. д.) не отмечено. Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев Е., Шаккузов Н. и Жумабек М. признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 митингующих выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спец- автомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблоки- рованных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредитель- ный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспоряд- ков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата области С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, число собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военно- служащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 ед. служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транс- портным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК РК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припар- кованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 (Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда РК: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. А. признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля Турманова А. Т., 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем автомашины КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной. Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных, за рулем в тот момент находился Кудайбергенов К. А. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову М. В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа №2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику. документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданс- кого населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Прошедшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу Закона и Порядка. Постепенно массовые беспорядки стихают, силовики берут ситуацию под конроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающейся ситуации, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контр- террористический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы. Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы. На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства, и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности Республики Казахстан принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства. Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны РК – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на автомашине КАМАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генеральный прокурор РК Берик Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Берик Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по городу Алматы Нурлана Мажилова. Его приговорил и к шести годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК РК (Превышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, Мажилова лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитер- рористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 человек. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― гражданские. Из них 87 ― жители города Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых ранений, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припарко- ванных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генеральной прокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Джуманов Е. в группе лиц вместе с Сайлауовым Е. проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона калибра 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие (АКСУ-74), участвовал в нападении на здание ДКНБ области, где от полученных ранений скончался Адилбай Д. 28.04.2023 приговором специализированного межрайонного суда по уголовным делам Жамбылской области Джуманов Е. признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний Кемелов О. Н. признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спец- средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генеральной прокуратуры РК: Кудайбергенов К. вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя Турманова А. из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч Кайсаров М. Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов К. оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генеральной прокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела командир роты Естаев Ж. получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Пржанов Г. осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Омаров Ф. признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали Алиев А., Дукенбаев Ж., Койшманов Ж., Кумисбаев А., Махатай А., Пірзада Б., Умаров Б., которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворческие силы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны восемь человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия, причин этого. 8 января Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить государственный переворот председателя КНБ Карима Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова К. К. и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: Масимов К. К. осужден по ст. ст. 362 ч.4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Садыкулов А. Т. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Ергожин Д.Е. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Осипов М. С. осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; Акипов М. Д. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; Бекмурат К. Н. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении Карима Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных статьями 218 ( Легализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и 366 ( Получение взятки в особо крупном размере) УК РК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК РК, осужденный К. Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято из незаконного оборота 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представи- телям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс-начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия пяти сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Шанкаров Ф., начальник управления тылового обеспечения Киымбеков Н., начальник отдела вооружения Оразов С., заведующий складом Торебеков М., начальник УП г. Тараз Заурбеков А.) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4 УК. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы, Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего Серикбола Муратхана, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Жансеита Туймебаева Елнара Кансеита. По материалам дела, Елнар Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении улиц Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда, подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке гражданской машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно- травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет- пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. 3. Мнение экспертов о январских событиях Права человека являются основопологающими «Первый канал Евразия» 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам свзанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков: он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основопологающими. А. Умарова: Президент своими решительными действиями сохранил государство «Хабар 24», 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия Айман Умарова. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». Айман Умарова, член Национального Совета общественного доверия: Только Президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к Президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание Президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. Опубликован проект с 56 поправками в Конституцию Казахстана Astana TV, 25.04.2022 Зауреш Баймолдина, ректор Академии правосудия при Верховном Суде РК: Разница в том, что теперь расширяется круг субъектов, которые будут вправе обращаться в Конституционный Суд. Это означает, что уровень защиты прав гражданина поднимается на самую высоту. К слову, уполномоченному по правам человека Президент предложил придать конституционный статус. Абзал Бекбосынов, адвокат коллегии адвокатов г. Нур-Султан, член экспертного совета Комиссии по правам человека при Президенте РК: В связи с январскими защитниками наши многие правозащитники, блогеры поднимали шум, что ведется в этих следственных изоляторах, где содержатся заключенные, проводятся пытки. В связи с этим, я думаю, был принят этот закон, чтобы не нарушать в дальнейшем права граждан. Ожидается усиление роли Парламента и маслихатов. Индира Аубакирова, член рабочей группы, доктор юридических наук: Президент выбрал усиления роли гаранта Конституции, и здесь он выступает уже не столько как руководитель страны, и не только как руководитель страны, а как гарант тех конституционных ценностей, которые заложены в основном законе нашей страны, как гарант идеи конституционализма как таковой. Мнение казахстанцев об ограничении полномочий президента расходятся, однако в одном всё же перекликаются – важно прислушиваться к простому населению. Р. Скляр: Ущерб объектам МСБ возмещен полностью «Хабар 24», 05.01.2023 Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Ещё 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Роман Скляр, первый заместитель Премьер-министра РК: – Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса. Январские события не смогли остановить политическую модернизацию – политолог Astana TV, 05.01.2023 Максат Жакау, политолог: – власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог Ислам Кураев. Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. Эксперт: политические реформы преображают Казахстан «Хабар 24», 30.08.2023 Давид Чикваидзе, глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: – Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы. Как восстанавливали бизнес после январских событий «Хабар 24», 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Нариман Ибрагимов, управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. Нельзя договариваться с террористами «Юридическая газета», 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента от Ассамблеи Народа Казахстан Аветик Амирханян: Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не подаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего Президента Касым-Жомарта Кемелевича Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш Президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего Президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии. Уроки январской трагедии «Коре ильбо», 21.01.2022 Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время Президента страны Касым-Жомарта Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только Президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что Президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше. Роман Ким, депутат Мажилиса Парламента РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК Гражданское общество: нужны единение и консолидация «Ahiska», 25.02.2022 Эксперты уверены: только вместе, объединив усилия государственного аппарата, бизнес-сообщества и гражданского общества, мы сможем построить устойчивый и демократический новый Казахстан, сохранить вектор успешного экономического, социального и культурного развития. Наталья Калашникова, заведующая кафедрой АНК ЕНУ им. Л. Н. Гумилева, член научно-экспертного совета АНК: – Формирование и развитие гражданского общества в каждой стране имеет свои особенности. Но, безусловно, объединяет их одно – демократические преобразования, формирование культуры диалога. Все мы знаем о событиях, которые произошли в Кордае, Караганде и других регионах. Все это говорит о том, что сегодня главная задача гражданского общества – обучение культуре совместного проживания в полиэтничном и многоконфессиональном обществе. Всецело поддерживаю инициативы Президента Касым-Жомарта Токаева по развитию гражданского общества и формированию культуры взаимодействия, о чем он говорит с первых дней вступления в должность. Все последовавшие после январских событий выступления и интервью Президента, указанные в них конкретные меры государства направлены прежде всего на изменение баланса, побуждающего гражданскую активность в треугольнике «государство – гражданское общество – население». Казахстанцы получили ответы на все вопросы Liter.kz, 15.03.2022 Адвокат Айман Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила Айман Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет. Савердин Имиров, секретарь Военного совета Национальной гвардии РК «Не свалиться в яму «отретушированного елбасизма» «Новая газета – Казахстан», 22.09.2022 «Жребий брошен!». «Рубикон перейден!». Казахи говорят: «Тәуекелге бел басу». Так отозвалось в моём сердце сентябрьское послание Президента Токаева. Решительность в современной политике не исключается. Общаясь, вижу большое число людей, готовых отдать свои силы построению «Нового Казахстана». Свежие идеи, инициатива народа – вот, что так необходимо стране. Но разросшаяся бюрократическая махина, доставшаяся от прежнего режима, не допускает на политическое поле страны, настойчиво выталкивает на «политическую обочину». Как результат – закономерная радикализация убеждений и неизбежное катастрофическое сокращение конструктивных сил, готовых объединиться вокруг президента. В этом я вижу первую угрозу намеченному направлению реформ. Реальные шаги, а не щедрые посулы, вселят уверенность, что заявленный курс реформ не миф. Надуманные запреты регистрации партий минюстом вызывают больше недоумение, чем возмущение и требуют отставки министра. Это позволит развеять вброшенные в общество слухи о всевозможных «многоходовочках» и начале процесса по неконституционной передаче власти. Уже сейчас ситуацией стараются воспользоваться популисты и экстремисты. Провозглашаются лозунги, уводящие в сторону от задач конструктивного созидательного начала. Использоваться могут различные способы вплоть до дискредитации любых выборных кампаний. В этом я вижу вторую угрозу идее «Новый Казахстан». Олжас Сулейменов, казахский общественный деятель, поэт, писатель, дипломат и литературовед Истинных героев искать не нужно «Казахстанская правда», 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата Константин Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Константин Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. Вместе строить справедливый Казахстан «Казахстанская правда», 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета Ассамблеи народа Казахстана, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии «Amanat» Юсуп Келигов: Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего Президента Касым-Жомарта Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента Касым-Жомарта Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа. Нужно выпускать пар, но законно «Казахстанская правда», 09.01.2023 Мне импонирует, что были проведены публичные и открытые парламентские слушания по январским событиям, на которые пригласили не только журналистов, но и общественников, правозащитников. Исходя из того, что по определению и логике избранные депутаты Мажилиса Парламента РК являются представителями интересов народа, как и во всем цивилизованном мире, это событие соответствует принятым нормам международного сообщества. Подробно с трибуны Парламента был изложен весь процесс как самих событий, так и последующих действий всех его участников. Понятно, что тогда мало кто ожидал и мог выявить причину трансформации изначально мирного митинга в неуправляемый и агрессивный процесс, завершившийся трагическими событиями. За год были проведены следственные мероприятия, опрошены свидетели и сделан большой анализ. Результаты и выводы правоохранительные и надзорные органы донесли в своих выступлениях: почему и как произошел в январе прошлого года бунт, нацеленный на государственный переворот. Айгуль Соловьева, президент ОЮЛ «Ассоциация экологических организаций Казахстана» Казахстан может стать фронтменом политической модернизации в Центральной Азии «Время», 03.08.2023 Российский политолог Аркадий Дубнов, эксперт по странам Центральной Азии – о феномене «Токаев 2.0». Но, как я уже не раз говорил, кровавый Кантар при всей своей трагичности парадоксальным образом обнулил формальный характер транзита власти и обнаружил нового лидера страны. Им стал «новый Токаев», провозгласивший курс на строительство Нового Казахстана. Возникновение «Токаева 2.0» явилось главной непредсказуемостью, как мы теперь понимаем, не только регионального масштаба, но и широкого мирового значения. Инициирование им реформ стало подтверждением этого. Государство смягчит наказание для тех участников январских событий «Aqtóbe», 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьёзных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Талгат Тлеулесов, член союза писателей Казахстана: – «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечём урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». Қаңтар: год спустя «Ertіs», 05.01.2023 Серик Ильясов, политолог: – Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране. Вместе с Президентом «Акмолинская правда», 15.01.2022 Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо Президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом Президенту всеми доступными нам средствами. Светлана КИМ, председатель клуба журналистов при Акмолинской ассамблее народа Казахстана. Зерендинский район. Все проблемы решаемы Проспект СК, 21.01.2022 С большим вниманием сотрудники Северо-Казахстанского государственного архива выслушали обращение Президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение Президента Премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный Президентом проект «Президентский молодежный кадровый резерв» – социальный лифт для перспективной молодежи. Сауле МАЛИКОВА, директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» Прямая речь «Акмолинская правда», 24.12.2022 Ирина Терентьева председатель ОЮЛ «Гражданский альянс Акмолинской области»: – «События, подобные тем, которые вошли в историю как Трагический январь, как правило, являются свидетельством неразвитости гражданского общества, недостаточного уровня политической и правовой культуры населения. Происходящее сейчас всестороннее реформирование общества дает массу возможностей для того, чтобы ситуацию исправить. Множество новаций, инициатив Министерства информации и общественного развития, центра поддержки гражданских инициатив нацелены на формирование у казахстанцев гражданской ответственности. Наша задача – найти нужные слова и методы работы для того, чтобы убедить людей, что все в наших руках. Что начать надо с малого – привести в порядок свой двор, помочь тем, кто попал в беду, выслушать тех, кто готов к опрометчивым шагам. Мы стали мудрее и сильнее «Актюбинский вестник», 24.12.2022 Аскар Садыков, председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: — Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. Касым-Жомарт Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться. Новая страница истории «Вечерний Алматы» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, доктор филологических наук, главный научный сотрудник Института литературы и искусства имени Мухтара Ауэзова Нурдаулет Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему Президенту К.-Ж. Токаеву за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие труд- ности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. Экзамен на зрелость «Актюбинский вестник», 06.01.2023 Таттигуль Талаева, член Национального совета общественного доверия: — Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш Президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота. Переломный момент в истории «Огни Алатау», 10.01.2023 Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание. Амет Гасанов, глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского района Реформы в Казахстане: от намерений к действиям «Жетісу шұғыласы», 15.12.2023 После стабилизации ситуации в стране после «январских событий» Президент Касым-Жомарт Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе Президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производительности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом. Д. Карипова, Руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» Люди должны доверять друг другу – член павлодарского общественного совета Олег Николашин inform.kz, 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил Олег Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем Президента Казахстана. Поставлена программа для нового Правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». Предложенные Президентом РК реформаторские шаги требуют всеобщего уважения и поддержки – Александр Рар inform.kz, 20.01.2022 То, как Президент Токаев снова взял ситуацию под контроль, предложенные им реформаторские шаги, которые он намерен предпринять для продвижения страны и общества вперед, требуют всеобщего уважения и поддержки, а не злого умысла или предрассудков со стороны СМИ. Спящие преступные и террористические ячейки попытались превратить Казахстан в новое место хаоса и беззакония в регионе – эксперт inform.kz, 21.01.2022 - Насколько результативные были действия руководства страны? - Могу сказать однозначно, Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев холоднокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. Предложенные на совещании с предпринимателями Президентом меры позволят повысить доходы населения – эксперт inform.kz, 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тенге. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. Турецкий эксперт: Новые решения сегодняшнего руководства Казахстана предвещают успех inform.kz, 30.01.2022 - В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран Президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? - Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н.Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру К.-Ж. Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. Заявление Токаева о том, что до конца этого года он покинет пост председателя партии, является хорошей новостью для Казахстана. Как правило, главы государств являются гарантами единства и согласия в стране. По этой причине для такой категории лиц правильнее быть беспристрастным ко всему народу, а не только к какой-то определенной политической силе. Такое отношение, несомненно, пойдет на пользу Казахстану. Партийные интересы не должны идти вразрез с интересами нации, страны и государства в целом. Демократическая обстановка и беспристрастность президента создадут для этого наиболее подходящую почву. Лучше знать наверняка, каким будет будущее правящей партии без председательства в ней президента страны. Эксперт прокомментировал озвученные задачи Президента на съезде партии Nur Otan inform.kz, 30.01.2022 Директор Института этнополитических прикладных исследований Талгат Калиев прокомментировал озвученные задачи Президента на съезде партии «Nur Otan». «О том, что в партии давно назрели перемены, говорят уже все. Причем в последние годы рейтинг партии снижался неукоснительно. Январские события по большому счету очень хорошо продемонстрировали способность партии мобилизовать людей. Поскольку, партии не удалось стать мостиком между властью и населением, поэтому Президент, будучи Председателем Партии, озвучил задачи перед депутатами», – прокомментировал эксперт. Каждая точка зрения народа должна быть выражена в правовых действиях – политолог inform.kz, 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией. «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решительным и дальновидным решениям Президента Касым-Жомарта Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией», – подытожил Драгомир Я. Карич. Глава государства не избегает волнующих сегодня каждого казахстанца тем – эксперт inform.kz, 03.02.2022 Несмотря на то, что журналист все время пыталась вернуться к теме январских событий, Президент мягко возвращал разговор к теме будущих реформ и уроков, которые общество и власть должны извлечь не только из кровавых январских дней, но из всей 30-летней истории страны. Главное – Президент не сторонник радикальных и быстрых решений, противник простых ответов на сложные вопросы. Не стоит ждать от него и, тем более, требовать от него «разрушить до основанья, а затем…», как пелось в революционной песне. Возможно, он кажется иногда излишне осторожным, но в отсутствии благоразумия его никто упрекнуть не сможет. До сих пор он демонстрирует взвешенную политику, балансируя между многочисленными силами как внутри, так и вне страны. Именно это сегодня нужно Казахстану, чтобы не свалиться в гражданское противостояние с непредсказуемым результатом. Политологи и деятели культуры прокомментировали интервью Президента РК inform.kz, 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе Президент РК дал интервью телеканалу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Дана Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит Президент Касым-Жомарт Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Казахстана Женис Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Тлектес Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. Политолог прокомментировал основные тезисы из интервью главы государства toppress.kz, 21.02.2022 «Несмотря на то, что многие тезисы Президент Токаев озвучивал ранее в своем предыдущем интервью, мне бы хотелось особенно отметить тот факт, что по инициативе главы государства Касым-Жомарта Токаева была создана специальная независимая комиссия по расследованию пыток, которым подверглись некоторые участники январских событий. И, самое главное, членами комиссии стали известные юристы, не аффилированные с властью. Это, несомненно, повлияет на объективность при расследовании уголовных дел. Как мне известно, благодаря работе комиссии более 130 незаконно задержанных граждан вышли на свободу», – сказал Нигметов. Интервью Президента продолжает его открытый диалог с обществом – эксперт toppress.kz, 22.02.2022 По мнению члена Совета Ассамблеи народа Казахстана, председателя РОО «Ассамблея жастары» Тимура Джумурбаева, недавнее интервью Президента продолжает его открытый диалог с обществом. В целом, он отмечает, что дела со словами о готовности озвучить все данные по январским событиям не расходятся. Видна заинтересованность государственных органов в транспарентности и открытости всех процедур. «В интервью Президент рассказал о своём видении произошедших событий. Я согласен с Касым-Жомартом Токаевым. В настоящее время также важно не отказываться от своего прошлого», – резюмировал Джумурбаев. Тот лидер, который нужен стране – политологи о решениях Токаева во время январских беспорядков baigenews.kz, 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт Казахстанского института общественного развития Лязат Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития Айгуль Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования Казахстанского института общественного развития показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). Целью реформ является обновление политического поля – Айдос Сарым inform.kz, 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий Президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. Гражданскому обществу есть что сказать в обсуждении нацпроектов – Ирина Терентьева inform.kz, 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный Президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. «Политическая жизнь казахстанцев после референдума значительно расширится» – эксперт baigenews.kz, 27.05.2022 «Как следствие всех этих факторов, мы стали свидетелями январских событий, когда произошла массовая социальная мобилизация граждан. И поэтому в данном контексте конституционные поправки являются частью политической трансформации Казахстана. Конституционные поправки во многом нацелены на демократизацию политической системы нашей страны. Поправки будут способствовать отходу от излишней концентрации президентских полномочий, усилению парламента. Важным новшеством является модернизация избирательного процесса. Теперь у граждан будет возможность голосовать за конкретных представителей, усиливается роль местных представительных органов власти: теперь президент будет на альтернативной основе вносить не менее двух кандидатов на рассмотрение депутатов маслихатов», — ещё раз разъяснил Слямжар Ахметжаров. Политолог: «Решение о досрочных выборах и запрете на переизбрание весьма своевременно» newtimes.kz, 01.09.2022 Также эксперт выразил удовлетворение тем, что Касым-Жомарт Токаев объявил амнистию для участников январских событий. «Хорошо, что амнистия выборочная и касается только участников, попавших в тюрьму, а не варваров, которые все это организовывали. Этот акт помилования не значит, что президент все простил и спустил с рук. Но значит, что дает еще один шанс, исключительно ради единства казахстанцев, которое в связи с последними событиями нужно как воздух», — заключил он. Январские события стали толчком к взрослению государства и общества – экспертное мнение zakon.kz, 12.10.2022 Проходит, напомню, в беспрецедентных геополитических условиях. Конечно, с учетом того, что часть митингующих была использована в конкретных целях политической дестабилизации и, в принципе, не осознавала свою причастность, должна быть амнистирована, если не нанесла кому-либо серьезный физический или материальный ущерб. Амнистия – это, по сути, не просто правовой акт, но и серьезный политический шаг в построении Справедливого Казахстана и справедливом расследовании январских событий. Директор Казахстанского института стратегических исследований при президенте РК Еркин Тукумов «Это шаг к гуманизации уголовного законодательства» — эксперты об амнистии участников январских событий baigenews.kz, 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Жанна Каримова. Политолог об амнистии: Не нужно воспринимать как «уступку» tengrinews.kz, 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в государственной измене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев. «Огромный акт человечности»: эксперты об амнистии для участников январских событий informburo.kz, 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям даётся возможность осознать противоправность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон Исидор Борчашвили. Юрист об амнистии участников январских событий: «Подобный шаг снижает социальную напряженность» newtimes.kz, 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. «Люди, ставшие инструментами в руках заговорщиков, не должны быть жестоко наказаны» – политолог об амнистии baigenews.kz, 03.11.2022 Политолог Никита Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». От январских событий до политических реформ: справилась ли казахстанская власть с вызовами 2022-го kursiv.media, 03.01.2023 По словам политолога Виктора Ковтуновского, если говорить о январских событиях, то здесь важно определится с критериями оценки действий руководства страны. «Справилась ли казахстанская власть с этим вызовом? С одной стороны, Касым-Жомарт Токаев по-прежнему занимает свою должность, поэтому можно сказать, что с вызовами он пока справляется. Но по этому показателю нельзя судить о состоянии страны и общества. На самом деле мы до сих пор точно не знаем, что произошло в январе. Если это была попытка госпереворота (официальная версия), то кто конкретно за ней стоял?», — говорит Ковтуновский и продолжает серию вопросов, на которые пока нет ответов. С ним согласен его коллега Андрей Чеботарев. По его словам, власть в лице Токаева сумела справиться с внутриэлитным противостоянием. «Справившись с внутриэлитными конкурентами перед президентом оставался вопрос легитимизации своего правления перед обществом. Незадача в том, что общество до сих пор считает, что январские события до конца не расследованы, и что многие участники пострадали ни за что. А скоро годовщина январской трагедии», — поясняет он. Казахстан сумел сохранить свою государственность – политолог Каукенов об итогах Кантара baigenews.kz, 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоёв в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародёрства (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры президента К-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали «за», – подчеркнул эксперт. «Клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия» – политологи назвали главные причины январских событий baigenews.kz, 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуёмное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Ербулат Сейлеханов. Куат Дуйсекеев: Президент вдохновил народ одним словом: «Государство не падет». janabastau.kz, 01.05.2023 Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление. Обновление политической системы: как прошёл год после старта нового Казахстана informburo.kz, 17.03.2023 «После январских событий, пандемии и экономического кризиса в стране ощущался определённый упадок. Послание дало толчок дальнейшему развитию государства. Все начали мечтать о новом, справедливом Казахстане, где верховенствует закон», – сказал Серик Акылбай, член Национального курултая при президенте РК. «Январские события в определённой степени показали: в обществе есть запрос на изменения в сторону демократизации политической системы Казахстана. Послание и последующие инициативы ответили на этот запрос. Новые реформы приобрели более масштабный характер. Первое, они направлены на укрепление основных политических институтов и отход от излишней концентрации президентских полномочий. Второе, политическая система становится более открытой и сбалансированной. Третье, реформы запустили процесс обновления всех институтов власти», – пояснил Арман Токтушаков. В Польше высоко оценили проводимые в Казахстане реформы и итоги парламентских выборов dknews.kz, 29.03.2023 Депутат Сейма РП, заместитель председателя парламентской группы «Польша – Казахстан» Пётр Зентарский отметил: «После январских событий власти и общество Казахстана приняли правильное решение о необходимости переустройства государственно-политической системы страны. Был представлен пакет соответствующих изменений, в том числе поправки к Конституции и законодательству Казахстана. Достигнут общественный консенсус, осуществлены реформы, направленные на увеличение влияния Парламента за счет полномочий Президента. Был учрежден Конституционный суд, в который может обращаться Уполномоченный по правам человека, Генеральный прокурор и сами граждане Казахстана. Особенно важным звеном казахстанского конституционализма стало реформированное избирательное право и, как следствие, выборы в Мажилис и маслихаты. Это свидетельствует о том, что Казахстан вступает в эпоху коренной политической модернизации. От решимости общества и властей Казахстана будет зависеть масштаб и глубина запланированных изменений государственного устройства – на центральном и местном уровнях». «Постепенная политическая либерализация». В Казахстане идет перезагрузка ведущих госинститутов informburo.kz 28.04.2023 «Разумеется, ожидаемо, что, укрепляя после январских событий своё положение, президент Касым-Жомарт Токаев и его команда не станут «делиться поровну» властью с оппонентами. Тем более что последние не представляют собой организованную и сплоченную силу и не пользуются массовой поддержкой населения. Однако не следует недооценивать оппозицию, поскольку на основе неприятия итогов выборов она уже начинает объединяться и способна провести серию несогласованных с властью акций протеста», – предполагает политолог. С приходом Токаева многовекторность внешней политики Казахстана стала ощущаться более четко – политолог inbusiness.kz 10.05.2023 Как отметил политолог Андрей Чеботарев, после январских событий были приняты два пакета поправок в Конституцию страны, а также большой комплекс поправок в законы о политических партиях, выборах, местном государственном управлении и самоуправлении и так далее. До этого постепенно принимались меры из четырех пакетов политических инициатив, которые были разработаны и объявлены главой государства в рамках действовавшего в 2019-2022 годы под его руководством Национального совета общественного доверия. Возглавив Казахстан, Касым-Жомарт Токаев сразу объявил курс на реформирование политической системы страны. «Период масштабных изменений» – политологи о президентстве Токаева за 4 года baigenews.kz 09.06.2023 Замир Каражанов подчеркнул, что только после январских событий ситуация в стране поменялась. «Мы видели, что Токаев стал председателем Совета безопасности, председателем АНК, партии Аманат. Он стал уже совершенно независимым, как и положено. Понимаете, у нас президентская форма правления. Президент должен принимать решения. Последнее слово за президентом. В первые годы этот принцип был нарушен. После январских событий всё стабилизировалось, нормализовалось. Он начал принимать решения, мы уже видели в прошлом году очень много кадровых перестановок и внутри состава правительства, и в областях. Президент действительно стал формировать внутреннюю и внешнюю политику страны», – отметил политолог. «Тас жолы», Telegram, 12.01.2022 «Мы проснулись в другой реальности» – оценка президентских шагов Ряд ведущих экспертов и политологов дали оценку прошедших событиям в Казахстане и прозвучавшей 11 января речи Главы РК перед Правительством. «Мы проснулись в другой реальности, в новом Казахстане. Соответственно построить новый Казахстан на старых основаниях не получится. Все как бы обнулилось. Вот это надо понимать», – считает политолог Айдос Сарым. Напомним, в своей речи Президент РК поднял задачи реформ правоохранительной системы, запрета в ближайшие годы роста зарплат акимов и министров, а также назвал «ошибочным» проект столичного LRT. По мнению эксперта Эдуарда Полетаева, сейчас главное, чтобы все озвученные Президентом РК обязательно были претворены в жизнь. «Нужно, чтобы эти начинания не были саботированы. Если слова сейчас начнут расходиться с делом, и чиновники «заболтают» эту ситуацию, тогда доверие, конечно, будет несколько другим», – отметил Полетаев. Elvira Azimova, Facebook, 16.08.2022 Сегодня Генеральная прокуратура РК выступила с важным информационным сообщением. Список погибших граждан во время январских событий опубликован. До настоящего времени некоторые правозащитники направляли официальный запрос в правоохранительные органы, о чем сообщали в социальных сетях. Однако, они получали отказ со ссылкой на проводимое расследование уголовных дел. Мы поднимали данный вопрос перед Генеральной прокуратурой и другими органами с 8 января 2022 года. Благодаря состоявшемуся конструктивному диалогу и открытому обсуждению мы добились принятия решения Генеральной прокуратурой по существу вопроса. Наряду с этим, по Списку погибших граждан Генеральная прокуратура указала примечание: “Иные сведения об обстоятельствах гибели граждан согласно нормам уголовно-процессуального законодательства и с учетом мнений близких родственников погибших разглашению не подлежат.” Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остаётся возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. Казахстан и все-все-все, Telegram, 17.08.2023 Следствие по январской трагедии Сегодня вот озвучили долгожданный список погибших, также еще начали подводить первоначальные итоги следственных действий. Что пока видно, исходя из новостей межведомственной следственной группы и судов? 1. Расследование разбилось на сотни уголовных дел в разных регионах и по разным людям. У кого-то воровство оружия, у кого-то поджоги зданий, у кого-то нападения на полицейских и так далее. Поэтому в целом тяжело его отслеживать. 2. Новостей по делу собственно заговорщиков – Карима Масимова и его замов, особо нет. Что и создает ощущение, что расследование не двигается. Хотя тут больше роль играют многочисленные секреты и объемы информации 3. Самый главный суд еще впереди и думаю, он будет главным политическим событием осени 4. Как видно, достаточно часто следствие прекращается или приговором дается ограничение свободы вместо его лишения, то есть, как и говорил президент, прежде всего гуманизм. Но это не значит, что так относятся и к лицам, совершившим тяжкие преступления – они получают лишение свободы. При этом идут суды и против силовиков, которые применяли пытки или необоснованно применяли силу. 5. Люди хотят быстроты и определенности, но, если соблюдать закон и процедуры, быстро ничего не получится. Так что пусть уж будет медленней, но зато тщательней. Все же январь – это не только попытка госпереворота, но и огромное количество всевозможных насильственных преступлений – только в Алматы разграбили 1500 объектов бизнеса. Это огромный объем следственных действий. Павел Афанасьев, Facebook, 23.12.2022 БУДЕМ ПОМНИТЬ! Сегодня в Алматы Президентом Республики Казахстан Касым-Жомартом Кемелевичем Токаевым был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплочённость и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надёжный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. Ольга Николашина, Facebook, 23.12.2022 Первые дни 2022 года в памяти каждого казахстанца, независимо от региона проживания, останутся как самые страшные в жизни, когда мы не знали как сложится наша судьба, судьба страны завтра. И чтобы эти лихие дни и загубленные жизни никогда не были забыты, в Алматы, на месте, которое было эпицентром трагических событий открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Мемориал «Тағзым» станем местом памяти и скорби, символом мудрости, храбрости, силы и стойкости нашего народа. Выступая на открытии Касым-Жомарт Токаев сказал: – Уверен, наш народ непоколебим в своей решимости построить сильное государство, укрепить и защитить нашу священную Независимость. Мы продолжим масштабные реформы, направленные на дальнейшую демократизацию политической системы, демонополизацию национальной экономики и повышение ее конкурентоспособности. С начала года в короткие сроки была проделана огромная работа. На общенародном референдуме мы приняли обновленную Конституцию. Теперь перед нами стоят сложные задачи. Наша страна встала на путь модернизации и обновления. Конечно, это только начало. Этот путь будет непростым. Мы это все понимаем. Наша главная цель ясна и очевидна – это построение Справедливого Казахстана и общества равных возможностей для всех. Убежден, вместе у нас все получится. У нас всё обязательно получится! Январские события показали каким зыбким может быть всё. И сегодня каждый из нас, кто искренне любит Казахстан, сделает всё, чтобы январские события остались в истории нашей страны и никогда не повторились. Мира всем нам и стабильности! VestnikAktobe, Instagram, 23.12.2022 Марат КОЙЛЫБАЕВ, председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в том числе дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе Президента РК Касым-Жомарта Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков в Казахстане во время январских событий и определенный информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения действующим президентом Токаевым, изменилась и риторика большей части международных средств массовой информации. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных СМИ. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Комитета национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею “чести” быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского терро- ристического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер- министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь Организации С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту РФ В . В . Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально- экономических мер и четкого плана общественно-политических реформ». Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально- экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщатель- но спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты банд- формирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредото- чены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции п резидента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. По информации Генпрокуратуры РК: 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохра- нительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно- психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. По информации Генеральной прокуратуры РК: По поручению Г лавы государства Межведомственная следственно-оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления адми- нистративных зданий территориальных правоохранительных и специальных органов в период «январских событий» и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганс- кого городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талды- корганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. В марте 2023 года уголовное дело в отношении о/у УП г. Семей Азанбаева А. по ст. ст. 362 ч. 4, 146 ч. 3 УК по факту превышения власти и применения пыток к Калиеву Е. в здании УП, повлекших его смерть, направлено в суд г. Семей. Тогда же уголовное дело в отношении оперативного дежурного УП г. Семей Ануарбекова К. и полицейского постового Акылбековой А. по ст. 371 ч. 2 УК по факту халатного отношения к своим обязанностям, повлекшего незаконное нахождение в здании полиции Калиева Е., где он скончался от полученных тяжких телесных повреждений, направлено в суд г. Семей. Уголовное дело в отношении фельдшера ИВС Толеубековой Г. О. по факту неоказания медпомощи Жотабаеву, повлекшего смерть в стенах ИВС, направлено в суд г. Семей. Действия Толеубековой квалифицированы по ст. 317 ч. 3 УК (невыполнение профессиональных обязанностей медработником, повлекшее смерть человека). Указанные подозреваемые должностные лица признаны виновными и осуждены к различным срокам наказания. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены полити- ческие митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». К.-Ж. Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непрове- ренных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «При этом активно применялись присущие “майданным” технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в РК на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллек- тивной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств- участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфра- структуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». В. Путин заявил, что путем использования интернет- коммуникаций и социальных сетей продолжают предприни- маться попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и при- няли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили доста- точно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», — писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здраво- охранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 000 человек, 225 человек были убиты и почти 5000 – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», — подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсовет- ского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», — заявил постоянный представитель Велико - британии при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необ- ходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протес- тующим и участникам беспорядков», — заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в резуль- тате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», — заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», — говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану право- порядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», — отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительст- венной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задер- жаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент К . -Ж . Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и прово- диться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», — говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой инфор- мации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По информации Генеральной прокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авто- ритетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщили в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использо- ванием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными НПО. 5 февраля «Азаттык» опубликовал материал под названием «“Царство террора” в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполно- моченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». «Азаттык» процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на располо- женной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. По информации Генеральной прокуратуры РК: Департаментом полиции г. Алматы 08.01.2022 по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрель- ными ранениями, было начато досудебное расследование. 15.01.2022 из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на а/м «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр. Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотруд- ники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал «Азаттык» журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К. Токаев неоднократно заявлял, что право- охранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразо- вания требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизо- ванного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротив- ляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчи- ков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданс- кого общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протес- тов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахста- не, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверж- дениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информа- ционной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максималь- ные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского континген- та по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 5. Гражданское общество Казахстана С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководите- лем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматри- вать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально- подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политичес- кие и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегичес- кие объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.202 2 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принужде- ния путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат Мажилиса Абзал Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан, необоснованно преследуемых в связи с событиями января 2022 года. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организа- торы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — добавили в «Аманате». По имеющейся информации, в комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было также подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован законопроект и даны свои комментарии к его содержанию. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохра- нительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицирован- ной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансиро- вании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», — сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», — заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 УК – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», — сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат К., уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». Между тем, в массовых беспорядках принимали участие не только граждане Казахстана. По информации Генеральной прокуратуры РК: Исаев Нурсултон Меирбек Оглы, 1995 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 00:30 Исаев прибыл на территорию площади Республики, где с участниками массовых беспорядков, пользуясь численным превосходством, принял участие в нападении на здание акимата Алматы. Подойдя к главному входу, Исаев вместе с участниками массовых беспорядков увидел сотрудников полиции Агайдарова, Нургалиева, сотрудника УССО по г. Алматы Жуматаева, которым нанес многочисленные удары кулаками и ногами по различным частям тела. 01.08.2022 приговором суда № 2 Бостандыкского р - на Исаев признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, ст. 380 ч. 3 п. п. 1), 4), 8), 9), 269 ч. 2 п. п. 1), 3), 4), 6) УК и осужден к 7 годам 1 месяцу лишения свободы. Талипов Сакен Талгат Оглы, 2004 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 00:35 Талипов, находясь на площади Республики, вооружившись ранее подобранной резиновой палкой и противоударным щитом, пользуясь численным превосходством, вместе с другими лицами участвовал в массовых беспорядках при нападении на здание акимата. 19.08.2022 приговором С МС по делам несовершеннолетних г. Алматы Талипов осужден к 3 годам лишения свободы условно. Загородников Анатолий Михайлович, 1978 г. р., русский, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 15:43 Загородников, являясь участником массовых беспорядков, вооружившись металлическим полицейским противоударным щитом и резиновой дубинкой принялся атаковать здание резиденции президента через проем, проделанный ранее угнанным военным КАМАЗом, на пересечении пр. Назарбаева и ул. Тимирязева, где был ликвидирован сотрудниками, охранявшими здание резиденции. 10.12.2022 уголовное преследование в отношении Загородникова по ст. ст. 269 ч. 2 п. п. 1, 6, 272 ч. 2 УК прекращено за смертью лица. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», — отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», — говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства- члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил $ 129  520 общественному фонду «Ар.Рух.Хак» в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав “низовых” активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументи- ровала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», — писал «Азаттык». При этом правозащитники делали упор на п. 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступле- ния, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC («За женскую отвагу») «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», — говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», — говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % казахстанцев, участвовавших в опросе. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно- Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43 % респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», — отмечали авторы исследования. В начале декабря 2023 года в Алматы презентовали доклад «Доступ к информации: обращения граждан и месседжи власти во время и после январских протестов 2022 года в Казахстане». Подготовила его Молодежная информационная служба Казахстана (МИСК) при поддержке Freedom House. Документирование велось с 4 января 2022-го по 30 мая 2023 года. По словам директора МИСК Ирины Медниковой, сотрудники службы впервые занялись документированием такого рода события и консультировались с белорусскими и украинскими организациями, у которых уже был подобный опыт. Обучение документированию заняло два месяца. «Были взяты интервью у 150 очевидцев, 528 пострадавших (раненых и родственников убитых; по этой части работал фонд “Ар.Рух.Хак” Бахытжан Торегожиной) и изучены 55 случаев пыток (используя данные КМБПЧ). Также сотрудники МИСК поговорили с адвокатами, правозащитни- ками и журналистами. В МИСК хотели выяснить степень удовлетворенности информацией, связанной с январскими событиями 2022 года, изучить основные нарративы властей (на основании медиамониторинга “почти 200 тысяч сообщений”) и интерпретацию Кантара со стороны как власти, так и общества», ― рассказывал о процессе исследования журналист Д. Молдабеков. В итоге исследователи пришли к определенным выводам. На запросы адвокатов, представляющих интересы людей, так или иначе связанных с Кантаром, государственные органы предоставляли информацию лишь самого общего характера. Опрошенные в рамках исследования адвокаты говорили, что «им не давали распечатки номеров телефонов и записи с видеокамер, были запугивание и пытки в отношении их подзащитных, а два адвоката заявили о давлении на них». В результате опроса журналистов МИСК определила основные пункты: информация во время протестов была абсолютно недоступна; информационный поток тщательно отслеживался; усилия были направлены на ограничение доступа к информации; информация передавалась обрывочно и только в госСМИ; отключение интернета парализовало работу масс-медиа в стране; представители СМИ делали множество запросов, ответы носили характер отписки или были проигнорированы; один журналист рассказал о давлении. По результатам медиамониторинга в МИСК выявили семь посланий, которые государство пыталось донести до общества: Власти обеспечат законность, безопасность и не допустят повторения подобных событий. Причастные к беспорядкам представители власти понесли наказание. Причастные к беспорядкам граждане понесли наказание. Власть была эффективна в обеспечении правопорядка в ходе январских событий. Доминировала интерпретация Кантара с точки зрения власти. Власть взяла новый курс после Кантара – тот самый «Новый Казахстан». Власть признает значение Кантара – установлен мемориал «Тағзым», проведена частичная амнистия. Говоря об отношении общества к информации о январских событиях, в МИСК отмечают, что «заявления некоторых участников Кантара (не важно, с какой целью и на чьей стороне они участвовали) усиливали непонимание общей картины» и «формировалась эта общая картина в том числе путем пыток задержанных». В первом случае МИСК в качестве примера привела заявление А. Джумагельдиева. Во втором ― историю с задержанием гражданина Кыргызстана Викрама Рузахунова. Опрошенные также назвали 79 причин необращения в правоохранительные органы в связи с тем, что они пережили во время январских событий. Самые частые ― не было причин обращаться (32 % опрошенных). Также в декабре 2023 года результаты своего «расследования» представили сотрудники Международной правовой инициативы (МПИ), которые «изучали уголовные дела, ходили на судебные процессы и оказывали правовую помощь пострадавшим и родным погибших во время январских событий 2022 года». Справка: Общественный фонд «Международная правовая инициатива» был основан в 2010 году. Организация «работает над законодательными реформами в стране и предоставляет бесплатную юридическую помощь жертвам нарушений прав человека». Фонд также оказывает юридическую помощь «членам семей этнических казахов, заключенных в лагеря политического перевоспитания в Китае, и выступает в защиту жертв грубых нарушений прав человека в Синьцзяне». Все проекты МПИ реализуются на гранты международных организаций и институтов, таких как: NED, Фонды Открытого общества, Фонда «Сорос-Казахстан», ― а также при поддержке посольств США, Канады и др. По данным из открытых источников, фондом получены гранты за 2013 год на сумму в размере 21 046 621 тг, за 2014 год ― на сумму в 14 815 424 тг, за 2015 год ― на сумму в 28 474 260 тг. Актуальные отчеты о деятельности фонда и его финансовом состоянии за последние пять лет на сайте организации отсутствуют. Правозащитники МПИ организовали брифинг, на котором заявили, что расследование обстоятельств гибели людей во время январских событий «оставляет желать лучшего», что оно «должно быть тщательным, открытым и беспристрастным». По данным МПИ, на площади Республики в январе 2022 года, «когда стрельба утихла, провели субботник». В МПИ это расценивают как сокрытие улик. 6. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: Копия Хронология_драфт_5 Копия Хронология_драфт_5 Рабочий проект доклада «Об оценке событий, произошедших в январе 2022 года, и попытке государственного переворота» Версия 21.12.2023 1. Введение События января 2022 года были попыткой государственного переворота, нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. И в случае их осуществления отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения легальной власти. Для достижения этой цели были определены особенности январских событий, позволившие четко охарактеризовать их как неудавшуюся попытку государственного переворота. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку государственного переворота насильственным путем. Хроника тех дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало триггером для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные протесты, скоординированные по всей стране. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри страны, так и за ее пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто захватывал акиматы в регионах, сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. В их планы быстрое разрешение вопроса цены на газ и достигнутые договоренности явно не входили. Поставленные им цели и задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности республики. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. Хронология 1 января 2022 года У акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области достигла 100-120 тг/л. 2 января 2022 года В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го микрорайона. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. В это же время находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. 3 января 2022 года В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка ста работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В три часа ночи в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. На нем присутствовали более 180 человек, в том числе: Есенгазы М., Нутушева Р., Нутушева А., Агзамбаев О., Рахишев Е., Турсумбаев Б., Турымбетов М., Сарсенбай Р., Тлеужанова А., Акаев С., Кульжаханов С., Атинбаев Б., Айтбаев М., Бишуинов М., Толеубекулы Б., Белялов Б., Буланбаев Н., Казакбай Ж., Ильяшев А., Маметова Л., Абулхатина Г., Каржавов К. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсумбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абулхатина Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достиярова Д., Жукеева Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Все происходящее фиксировалось представителями «Радио Азаттык», КазТАГ и КМБПЧ. В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в городе Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». По информации Генеральной прокуратуры РК: Жұптыбаев Нұрбол Бақытжанұлы, 07.10.2001 г. р., 08.01.2022 привлечен к административной ответственности по ст. 488 ч. 6 КоАП РК за нарушение законодательства Республики Казахстан о порядке организации и проведения мирных собраний. Решением суда ему назначено наказание в виде административного ареста сроком 10 суток. В связи с отсутствием в действиях Жұптыбаева Н. Б. признаков уголовного правонарушения уголовное преследование в отношении него не осуществлялось. В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ, Ералы Тугжанов возглавил комиссию. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. 4 января 2022 года В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно тысяча человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но участники протестов выдвинули новое требование – отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Ержана Елшибаева. Справка: Ержан Елшибаев – активист из города Жанаозен, поднимал вопросы безработных. В марте 2019 года был задержан, а в ноябре его приговорили к пяти годам заключения. Елшибаева обвинили в нанесении телесных повреждений на основании полицейского рапорта по инциденту с дракой двухлетней давности. В сентябре 2022 года суд № 2 г. Кызылорды добавил находящемуся в колонии ЗК-169/5 активисту еще семь лет заключения. Таким образом, с учетом оставшихся полутора лет общий срок заключения для Елшибаева составил восемь лет. Елшибаева осудили по жалобе администрации ЗК-169/5, в которой руководство колонии обвинило его в неподчинении требованиям администрации учреждения и подстрекательстве других осужденных к неповиновению. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Гражданская активистка Санавар Закирова в Facebook опубликовала пост с призывом собраться в парке им. М. Ганди для обсуждения ситуации на западе Казахстана. В анонсированное Аблязовым время ситуация на площади у акимата была стабильной. Закирову задержали в парке М. Ганди и доставили в подразделение полиции. Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского района Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Жанболата Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима города Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 04.01.2022 г. через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2000 человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушая его, двинулась в сторону СК Halyk Arena и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Национальной гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского района полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского района. Видя решительные действия сотрудников, остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения «Демократическая партия Казахстана» Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского района Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. с 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военнослужащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского района и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с Куатом Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского района подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского района Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генеральной прокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. В период с 17.12.2021 по 04.01.2022 Джумагельдиев А. находился в гостинице The Ritz Carlton, по правилам конспирации встречался с другими участниками преступной организации, которых ориентировал на оперативный сбор по первому его требованию. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. Одновременно 04.01.2022 в период с 23:30-23:50 участник преступной организации Усенов А. по указанию Джумагельдиева А. в Шымкенте организовал сбор участников структурного подразделения. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. В период с 16:15 до 18:20 05.01.2022 Джумагельдиев А., воссоединившись на площади Республики в г. Алматы с Кудайберген К., пытались подчинить себе и объединить митингующий народ. Около 18:20 не добившись поставленных задач, Джумагельдиев А. покинул площадь и возвратился в гостиницу The Ritz Carlton, где через мессенджер связался с Искаковым Р. и сообщил, что для реализации преступного плана и поставленных ему задач необходимо организовать сбор большего количества людей в его поддержку. В это же время Кудайберген К. организовал сбор людей из числа спортсменов и других лиц возле гостиницы «Казахстан», куда также прибыли Джумагельдиев А. и участники его преступной группы. В 20:10 Махатов Т. (т. н. «Бетон») обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. 4-мя пистолетами. В период с 20:08 по 21:30 05.01.2022 Джумагельдиев А. и Кудайберген К., находясь вместе в помещении гостиницы «Казахстан», выступили с призывом занять центр площади, организовать мирные митинги с выдвижением требований к действующей власти. Около 21:37 Джумагельдиев А. вновь направился на площадь Республики, где при столкновении с участниками массовых беспорядков получил телесные повреждения. В 22:15 Джумагельдиев А. вернулся в гостиницу «Казахстан», а затем около 22:40 прибыл к себе в гостиницу The Ritz Carlton. В ночь с 5 на 6 января 2022 г. вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц г. Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. 06.01.2022 примерно в 06:00 к преступной группе Джумагельдиева А. присоединились более 100 человек, прибывшие из г. Шымкент во главе с Усеновым А. В 09:30 Джумагельдиев А. вместе со своими сторонниками прибыл в гостиницу «Казахстан». В этот же день в 11:52 по указанию Джумагельдиева А. участник преступной группы Амирбекулы А. доставил ранее подготовленный схрон огнестрельного оружия в гостиницу The Ritz Carlton (ружье марки «Сайга-410К», калибра 410 Magnum, автомат АКМ, калибра 7,62 39мм. и пистолет Макарова).* В 12:30 Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. Около 15:49 Махатов Т. обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. автоматом «Калашникова» (АКСУ). 06.01.2022 в период с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 в 10:00 задержанные группировкой Джумагельдиева А. потерпевшие с территории «TezCo Trade» доставлены на территорию аэропорта г. Алматы. В этот же день, в 10:30, Джумагельдиев А. прибыл в ЦГКБ № 12 для обработки раны головы. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений, при этом в целях финансирования и обеспечения расходов передал Усенову А. денежные средства в сумме $ 20 000. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. В Талдыкоргане в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:14 начинаются задержания граждан на площади. Их доставляют в УП г. Талдыкоргана для выяснения обстоятельств. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). Официально: Ажниязов Е. С. , 1978 г. р., являлся неформальным лидером «газелистов», проявил себя ранее при митингах по поводу введения платных автодорог в 2021 году, тогда же создал чат «Победа Актобе», бывший сотрудник ОВД. 04.01.2022 создал в мессенджере WhatsApp группу «Жанаозен Колдау», куда включил 226 водителей автомобилей «Газель». По результатам расследования деяния Ажниязова были квалифицированы по ст. 272 ч. 1 (организация массовых беспорядков, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК. 01.02.2023 СМУС вынес в отношении Ажниязова оправдательный приговор. Основанием для решения суд счел тот факт, что началом массовых беспорядков следует считать 05.01.2022 г. на площади перед акиматом области. Есмурзаева Ж. К. , 29.08.1966 г. р., частный нотариус, сторонница ДВК. С 4 по 5 января 2022 года, находясь на площади перед зданием акимата области, активно призывала жителей Актобе к неподчинению законным требованиям представителей власти, приведшему к массовым беспорядкам. Также предложила свою помощь в сборе денежных средств у жителей Актобе и Актюбинской области путем перечисления на карточный счет, оформленный на ее имя, для беспрерывной организации массовых беспорядков. Организовала доставку продуктов питания и предметов первой необходимости для митингующих. По результатам расследования деяния Есмурзаевой были квалифицированы по ст. 272 ч. 2, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК. 01.02.2023 СМУС признал Есмурзаеву Ж. виновной по ст. 272 ч. 3 УК. В отношении нее применена амнистия, Есмурзаева освобождена от наказания. В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000 человек. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. В Таразе в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через микрорайоны №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского района Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами ) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 ( призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами ) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. В Шымкенте на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. В 10:00 в ДП Шымкента был создан оперативный штаб с расположением в ЦОУ. Обзор всех камер наблюдения с позиции ЦОУ, GPS навигация всех нарядов полиции позволяли управлять силами органов правопорядка и внутренних войск. С 4 января в штабе постоянно присутствовали аким города, начальники ДКНБ, ДП, ДЧС, а также руководители других служб, которые в реальном режиме управляли своими подразделениями согласно решению членов штаба. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям г. Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского района (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Из обращения президента РК К.-Ж. Токаева, 04.01.2022: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января 2022 года Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс-службы президента РК: «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы с 5 января с 01:30 на срок до 00:00 19 января 2022 года. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в стране ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром президент подписал указ об отставке правительства. Исполнение обязанностей премьер-министра Республики Казахстан временно было возложено на Алихана Смаилова. Также распоряжением главы государства Нуртлеу Мурат Абугалиевич был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Президент РК Касым-Жомарт Токаев поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Вечером Касым-Жомарт Токаев выступил с новым обращением к народу Казахстана. «Что бы ни было, я буду находится в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. По информации Генеральной прокуратуры РК: Согласно показаниям Кикимова М. С. (экс-заместитель акима Алматы), 04.01.2022, в выходной день, с 08:00 со своим отделом заступил на дежурство до следующего дня. 05.01.2022, примерно в 19:30-20:00, по поручению акима Алматы Сагинтаева Б. А. он выехал на первую встречу с митингующими на заправке «Компас», находящейся на Восточной объездной автодороге (ВОАД), во главе которых был боец ММА Куат Хамитов. Приблизительное количество митингующих составляло от 700 до 1000 человек. Выслушали требования митингующих (снизить цены на газ и продукты питания, отменить ЛГБТ). Записав видеообращение, толпа людей начала расходиться. Встреча проходила примерно до 21:00. После чего Кикимов выехал в акимат города, но по дороге примерно в 22:00 ему позвонил аким города и поручил прибыть в Департамент полиции Алматы (штаб), пригласить всех акимов районов и заместителей акима. По прибытии в штаб дальнейшее развитие событий наблюдали через видеокамеры Центра оперативного управления ДП г. Алматы. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на площади Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского районов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генеральной прокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа административного здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание, щиты и резиновые палки, используя физическую силу, дубинки, резиновые палки, применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери, а нападавшие лица, взломав входную дверь, незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении проспектов Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КАМАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более тысячи светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского района – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского района и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского района и ОП при УП Алмалинского района. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт «К-708», 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на месте находились сотрудники СОБР ― 100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа старшего участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского района Алматы, старшего лейтенанта Ернара Айтенова: «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. По информации Генеральной прокуратуры РК: Токтарбаев Ж. У., 1997 г. р., гражданин Республики Узбекистан, 05.01.2022 вместе с Әбубәкіровым Қ., Сыдық Е., Әлімғали А. и Мусалимовым Т., разрезав арматурные прутья на куски, на автомашине «Газель» раздавали их пересечении ул. Толе би и ул. Ауэзова участникам массовых беспорядков. 05.12.2022 уголовное дело по обвинению Токтарбаева Ж. У. по ч. 2 ст. 272 УК направлено в районный суд № 2 Бостандыкского района. 19.05.2023 в связи с применением акта амнистии Токтарбаев осужден к 9 месяцам лишения свободы условно. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского района (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генеральной прокуратуры РК: Из показаний техника-криминалиста оперативно-криминалистического отдела УП Алмалинского района Мұханова Е. С. следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского района был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам. Около 15:10, посмотрев в окно из служебного кабинета, увидел толпу людей, которые приблизились к Управлению полиции со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями. Один из таких камней, разбив стекло окна кабинета Мұханова, попал по его правой ноге, от чего началось небольшое кровотечение. Он сам оказал себе медицинскую помощь. По поводу ранения в медицинские учреждения не обращался. Далее видел, как нападавшие подожгли ворота Управления полиции и автомашины. Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. По информации Генеральной прокуратуры РК: У частники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих, через центральный вход прорвались в здание акимата. В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие, сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата, часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата, спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков, которые пробрались в здание, начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание. Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков, находясь внутри здания, начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков, которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти, избивая их руками и ногами. Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Бастующие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «С держать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80% от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул.Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 18:30 сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. По информации Генеральной прокуратуры РК: Общее количество пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении Кекильбаева С., Алпысбаева Т. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Каранеева Н., Мамырова Р., Маханбаева К., Таубай Ә., Алимбекова А. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Байгисиева Н. С. по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам, участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Жандарбекова А. С. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Бакиева Д., Орынғазы С. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на УП Алмалинского района). В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 г. организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебных транспортных средств и открыто похитили служебные радиостанции (средства связи). Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е., начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Республики Казахстан, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования Казаэронавигации. Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского района Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужанову к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан-Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 г. городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, Sputnik Казахстан сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского района митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. и Камбетов Р. получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: Асылханов Ален Мухитович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15.03.1993 в городе Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Ринат Талгатович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился 02.08.1988 в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генеральной прокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в административных зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Валиев Д. и другие, которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно-арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции, Валиев Д. и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания. Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения. Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Бакиев Д. и Орынгазы С., принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского района, расположенное по адресу: г. Алматы, ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев Д., первым подойдя к контрольно-пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы С., взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт-офиса УП, проник в здание фронт-офиса, но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев Д. и Орынгазы С. получили огнестрельные ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева Д. и Орынғазы С. квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в Специализированный межрайонный суд по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции Армана Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал, что там и умру. У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия, были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении города Уштобе и пр. Жалаири в направлении города Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200 человек. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. По информации МВД РК: Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 г. р., с тарший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Айбата Аманова Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генеральной прокуратуры РК: Согласно показаниям Турлашова Л., он вышел на площадь перед акиматом, чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил, он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Уразымбетова Б., он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе, он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия, 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы. Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генеральной прокуратуры РК: 0 5.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Малиеву Д. о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность международного аэропорта г. Актобе была приостановлена. 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Шаккузов Н. И., Жұмабек М. Т. и Косыбаев Е. А. Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты, и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых (порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам аэропорта и т. д.) не отмечено. Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев Е., Шаккузов Н. и Жумабек М. признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около тысячи митингующих выдвинулись по пр. Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: « Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала тысячи человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к административной ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата области С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП Усть-Каменогорска. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, количество собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослужащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (произведено более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) , 200 ч. 2 ( неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК РК. 25.08.2022 судом г.Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 ( Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами ) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников ) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда РК: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. А. признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля Турманова А. Т., 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем автомашины КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной. Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных, за рулем в тот момент находился Кудайбергенов К. А. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову М. В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 военнослужащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа №1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 Нацгвардии. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа №2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику. документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января 2022 года В первые минуты 6 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к главам государств ОДКБ с просьбой оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. Касым-Жомарт Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой Комитета нацбезопасности стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны Республики Казахстан – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34 микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания №1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на автомашине КАМАЗ вновь попытались протаранить ворота здания №2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 человек. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― гражданские. Из них 87 ― жители города Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых ранений, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского района, УП Алмалинского района, ОП Алмалинского района, УП Жетысуского района. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на общую сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до тысячи человек. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, свето-шумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847 шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генеральной прокуратуры РК: 0 6.01.2022 около 01:30 Джуманов Е. в группе лиц вместе с Сайлауовым Е. проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет-пулемет, 4 патрона калибра 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие (АКСУ-74), участвовал в нападении на здание ДКНБ области, где от полученных ранений скончался Адилбай Д. 28.04.2023 г. приговором специализированного межрайонного суда по уголовным делам Жамбылской области Джуманов Е. признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генеральной прокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний Кемелов О. Н. признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и специальными средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского района Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь областного маслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, палки, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр.Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их автомашины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генеральной прокуратуры РК: Кудайбергенов К. вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя Турманова А. из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч Кайсаров М. Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов К. оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: один автомат Калашникова (найден), один пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военнослужащие – 51, полицейские – 58). По информации Генеральной прокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела командир роты Естаев Ж. получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Пржанов Г. осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Омаров Ф. признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 г. в массовых беспорядках на территории г. Кызылорда участвовали Алиев А., Дукенбаев Ж., Койшманов Ж., Кумисбаев А., Махатай А., Пірзада Б., Умаров Б., которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского района, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского района Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. 7 января 2022 года Касым-Жомарт Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского района задержаны восемь человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в Восточно-Казахстанской области погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысячи человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. Комитетом национальной безопасности РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперативного штаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято из незаконного оборота 18 единиц огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, площадь Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генеральной прокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в дорожно-транспортное происшествие); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат улиц Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат улиц Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского района Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. По информации Генеральной прокуратуры РК: Деяния экс-начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия пяти сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Шанкаров Ф., начальник управления тылового обеспечения Киымбеков Н., начальник отдела вооружения Оразов С., заведующий складом Торебеков М., начальник УП г. Тараз Заурбеков А.) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4 УК. 07.09.2023 приговором суда №2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы, Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4 и 5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. Справка: 04.07.2023 г. Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего Серикбола Муратхана, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Жансеита Туймебаева Елнара Кансеита. По материалам дела, Елнар Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении улиц Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда, подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке гражданской машине марки Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960 единиц оружия, из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722 гранаты и 89 936 боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506 единиц гражданского оружия: 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождение которого не установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495 являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635 единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет-пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец.ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166 единиц гражданского оружия: 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201 граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84 единицы гражданского оружия: 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. 3. Реакция на январские события в мировом сообществе 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Британская Guardian отмечала, что страны ОДКБ быстро отреагировали на просьбу о помощи президента Казахстана Токаева, направив в страну миротворческий контингент. Накануне вечером, писала газета, Токаев «обсуждал ситуацию по телефону с белорусским президентом Лукашенко, в 2019 году жестоко подавившим протесты в своей стране». Перед этим разговором Лукашенко переговорил с Путиным. Гнев протестующих в Казахстане во многом направлен против Назарбаева, сосредоточившего в своих руках за долгие годы правления огромную власть, писала Guardian. Guardian активно цитировала казахстанских активистов и представителей гражданского сектора. Например, Досыма Сатпаева: «Власти пробуют все возможное, чтобы успокоить ситуацию – и обещаниями, и угрозами, но пока это не работает. Будет имитация диалога, но в основном режим ответит силой, потому что у них нет других инструментов». Также газета привела слова активиста движения «Оян, қазақ!» Дархана Шарипова: «Люди сыты по горло коррупцией и непотизмом, а власти не слушают людей… Мы хотим, чтобы президент Токаев провел реальные политические реформы или же ушел и провел честные выборы». В Казахстане явно существует широкое недовольство, заключила Guardian, но многолетняя зачистка политического поля привела здесь к тому, что известных политических фигур, способных объединить протестующих, нет. Поэтому протесты выглядят в основном бесцельными. По мнению авторов издания Eurasianet, не было никаких указаний на то, что народные волнения в Казахстане имеют какое-либо внешнее происхождение. Но это линия, отмечало СМИ, которую проводят осажденные власти Казахстана. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Службы национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Британская Times написала, что 5 января из Казахстана в Россию вылетело по меньшей мере десять частных самолетов. Ссылаясь на неподтвержденные сообщения, газета отметила, что члены политической элиты бежали из страны. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. «К сожалению, мы видим это опять и опять на постсоветском пространстве и в других частях мира: автократы думают, что они могут запугать демонстрантов водяными пушками, слезоточивым газом и количеством ОМОна», — сказала Эрика Марат. По ее мнению, именно тот факт, что власть начала подавлять протестантов, и привел к насилию со стороны митингующих в отношении власти. 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков не вестись на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею “чести” быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: « Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории Казахстана образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Никол Пашинян, президент Беларуси Александр Лукашенко, президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев, президент России Владимир Путин, премьер-министр Кыргызстана Акылбек Жапаров, президент Таджикистана Эмомали Рахмон и генеральный секретарь Организации Станислав Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «В виду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения , в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно-политических реформ». Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. По информации Генеральной прокуратуры РК: 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т.д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. По информации Генеральной прокуратуры РК: По поручению главы государства Межведомственная следственно-оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных и специальных органов в период «январских событий» и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 г. дело в отношении экс-министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 г. дело в отношении экс-начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 г. дело в отношении экс-начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 г. дело в отношении экс-начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 г. дело в отношении экс-начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 г. дело в отношении экс-начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК ― пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. В марте 2023 года уголовное дело в отношении о/у УП г. Семей Азанбаева А. по ст. ст. 362 ч. 4, 146 ч. 3 УК по факту превышения власти и применения пыток к Калиеву Е. в здании УП, повлекших его смерть, направлено в суд г. Семей. Тогда же уголовное дело в отношении оперативного дежурного УП г. Семей Ануарбекова К. и полицейского постового Акылбековой А. по ст. 371 ч. 2 УК по факту халатного отношения к своим обязанностям, повлекшего незаконное нахождение в здании полиции Калиева Е., где он скончался от полученных тяжких телесных повреждений, направлено в суд г. Семей. Уголовное дело в отношении фельдшера ИВС Толеубековой Г. О. по факту неоказания медицинской помощи Жотабаеву, повлекшего смерть в стенах ИВС, направлено в суд г. Семей. Действия Толеубековой квалифицированы по ст. 317 ч. 3 УК (невыполнение профессиональных обязанностей медработником, повлекшее смерть человека). Указанные подозреваемые должностные лица признаны виновными и осуждены к различным срокам наказания. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». Касым-Жомарт Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Генеральный секретарь ОДКБ Станислав Зась представил результаты работы по выполнению решений, принятых Советом коллективной безопасности и Советом министров обороны ОДКБ с целью оказания помощи Республике Казахстан. Из выступления С. Зася на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «В соответствии с Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ, по принятым решениям на проведение миротворческой операции на территории Республики Казахстан через Генерального секретаря ООН проинформированы члены Совета Безопасности Организации Объединенных Наций. Также мной были проинформированы генеральные секретари ОБСЕ и ШОС. Одновременно с представителями СМИ была проведена разъяснительная работа по сути принятых решений и механизмам их реализации. Во исполнение вашего решения на следующий день, 7 числа, Советом министров обороны ОДКБ были сформированы Коллективные миротворческие силы. Командующим Коллективными миротворческими силами назначен командующий Воздушно- десантными войсками Вооруженных Сил Российской Федерации генерал-полковник Сердюков А. Н. Этим же решением Советом министров обороны определены задачи Коллективных миротворческих сил и другие вопросы». В течение четырех суток самолетами Воздушно-космических сил РФ было совершено более 108 рейсов. Контингенты Коллективных миротворческих сил были дислоцированы в городах Нур-Султан, Алматы и в городах Алматинской области. Командные пункты развернуты на базе Военного института сухопутных войск в городе Алматы. Материально-техническое обеспечение воинских контингентов было организовано направляющими государствами, а также на двусторонней и многосторонней основе. В соответствии с согласованным с казахстанской стороной планом операции Коллективные миротворческие силы приступили к выполнению задач по усилению охраны и обороны важных военных и государственных объектов, а также по созданию условий для стабилизации обстановки в зонах ответственности. В центре кризисного реагирования ОДКБ был организован круглосуточный обмен информацией о складывающейся ситуации с командованием Коллективных миротворческих сил и министерствами обороны государств – членов ОДКБ. Для координации деятельности Коллективных миротворческих сил в Казахстан была направлена оперативная группа во главе с заместителем начальника объединённого штаба. Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Анализ событий в Казахстане показывает наличие, конечно же, внешнего фактора. Их сценарий узнаваем, о чем только что сказал Президент Казахстана. За аналогиями далеко ходить не надо: Югославия, Ирак, Ливия, Сирия, Украина, Афганистан, не так давно подобный комбинированный натиск испытала и Беларусь. Конечно же, в этих странах были свои особенности, но общий почерк виден. Да, мы много сейчас говорим о внешнем вмешательстве, и прав президент Казахстана: пройдет немного времени, имена, фамилии, адреса, пароли, явки этих деятелей будут названы. Но надо понимать одно: только внешний фактор никогда не будет единственным – за всеми внешними факторами надо видеть и внутренние. Это урок, который мы извлекли из событий в Беларуси. Надо понимать, что вокруг близкого нам народа и государства Казахстан накопилось слишком много желающих взорвать ситуацию вокруг центральноазиатских постсоветских республик. Совсем недавно к этому добавился Афганистан». Президент Беларуси Александр Лукашенко заявил, что самые близкие народы Казахстана и Кыргызстана должны вместе попытаться решить «тяжелые проблемы, которые остались в наследство и которые созданы уже нами в постсоветский период». Уроки, по его словам, должен извлечь прежде всего Узбекистан. Если эти уроки не будут извлечены, «их взгляды в том числе брошены и на Узбекистан», заявил белорусский президент. Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Весьма важно сохранить мобильность и оперативность действий, и не надо излишне, образно говоря, стесняться в этом плане, озираясь на некий Запад, Америку или ещё какие-то государства. Будем смотреть резко по сторонам – свернем шею. Поэтому надо заниматься своими вопросами и видеть собственную безопасность. Когда у них возникают малейшие проблемы, они не думают о демократии, они не оглядываются на нас, а действуют сообразно собственным интересам. Нам тоже надо это учесть. Жёстко поступили в первые минуты – результат виден. Судя по активности западных политиков, там внимательно отслеживают ситуацию. Они сначала взяли паузу в два-три дня – может, выходные были, может, еще что-то, – для того чтобы тоже организоваться. Через два-три дня – мы с президентом России об этом говорили постоянно, то, что мы планировали, как мы это видели, то и произошло – посыпались заявления, заявления понятные: “демократия”, “свобода”, “непринятие жестких мер” и так далее. Очевидно, что ввод Коллективных миротворческих сил ОДКБ нарушил планы заказчиков и исполнителей спровоцированного конфликта. Это еще раз подтверждает правильность принятого нами решения». Александр Лукашенко заявил, что нельзя допускать выставление миротворческого контингента как оккупантов. «Мы видим, такие попытки уже предпринимаются. Мы никакие не оккупанты, мы не пришли туда по своему желанию – нас пригласил наш брат, наш друг, который отвечает за эту огромную страну, и мы оказали ту поддержку, которую он потребовал от нас. Это урок для всех, это прецедент – хороший прецедент», – сказал глава Беларуси. Президент России Владимир Путин отметил, что угроза казахстанской государственности была вызвана отнюдь не стихийными протестными акциями по поводу цен на топливо, а тем, что ситуацией воспользовались деструктивные внутренние и внешние силы. Те люди, которые выступали за ситуацию на газовом рынке, – это одни люди и у них одни цели, а те, кто взял в руки оружие и нападал на государство, это совершенно другие люди и у них другие цели. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «При этом активно применялись присущие “майданным” технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в Казахстан на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств-участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфраструктуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». Владимир Путин заявил, что путем использования интернет-коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов Радио Свобода. По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан , указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», — писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис . Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 тысяч человек, 225 человек были убиты и почти 5 тысяч – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», — подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. «Необходимо понять, что же в действительности произошло, когда мирные демонстрации перешли в насилие. Какие элементы были вовлечены в это, были ли они организованы, подстрекали ли их откуда-то? Прежде всего необходимо провести независимое международное расследование», — заявила финский евродепутат из фракции «зеленых» Хейди Хаутала . Наиболее подходящей площадкой для международного расследования многие евродепутаты назвали ОБСЕ, поскольку Казахстан является членом этой организации. Евродепутат от либеральной фракции «Обновить Европу» Клемен Грошель из Словении отмечал, что «две недели спустя трагических событий у нас до сих пор нет четкой картины произошедшего». Есть официальная версия, но, по словам Грошеля, ее достоверность ограничена. «Есть сообщения, указывающие на чрезмерное применение силы властями. Но правда и то, что участники беспорядков применяли силу, некоторые из них были вооружены и применяли насилие не только в отношении правоохранителей, но и других граждан и прохожих», — говорил в своем выступлении Грошель. Евродепутат от «левых» из Германии Ёзлем Демирель высказал уверенность, что события в Казахстане были «народным восстанием», начавшимся с протестов рабочих. По его словам, «небольшая клика коррупционеров правит, разворовывает и продает страну, тогда как население нищает» и «народ защищается именно от этого». Евродепутат Начо Санчес Амор поставил под сомнение факт того, что «вооруженные террористы использовали мирные демонстрации в своих целях». Он задался вопросом, «если это так, то где они, эти террористы» и «почему тогда задержаны правозащитники и мирные демонстранты». Евродепутат осудил насилие со стороны и экстремистов, и силовиков по отношению к протестующим, напомнив о разрешении Токаева стрелять в людей на улицах без предупреждения. Начо Санчес Амор заявил, что следует ввести санкции против тех, кто нарушал права человека в Казахстане. К персональным санкциям против чиновников, ответственных за нарушения прав человека, призывали и другие евродепутаты из фракций социал-демократов, Европейской народной партии (ЕНП), «Обновить Европу» и «зеленых». Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». Евродепутат Кристоф Грюдлер из «Обновить Европу» возразил, что не может принять такие методы, как «стрельба без предупреждения по своим гражданам». Касым-Жомарт Токаев в интервью телеканалу «Хабар 24» 29 января отклонил предложение провести международное расследование случившегося. Президент Казахстана заявил, что не считает необходимым проводить такое расследование – «справимся сами». Глава РК также прокомментировал резолюцию Европарламента, в которой решительно осуждались «массовые акты насилия, последовавшие за мирными протестами» и «подстрекательская риторика президента Токаева». В интервью Токаев заявил, что эта резолюция – рекомендательная и не носит обязательного характера. Президент назвал ее необъективной и преждевременной. По словам главы Казахстана, к созданию резолюции имеют отношение лоббисты, работающие по заказу людей, которые когда-то покинули Казахстан. Свой приказ стрелять на поражение Токаев объяснил интересами государства и безопасности граждан. 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», — заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По информации Верховного Суда РК: П о состоянию на 14.12.2023 г. по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6%, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9%. Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протестующим и участникам беспорядков», — заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в результате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», — заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», — говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», — отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент Касым-Жомарт Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и проводиться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», — говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По информации Генеральной прокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года в сего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщили в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными неправительственными организациями. 5 февраля Азаттык опубликовал материал под названием «Царство террора» в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполномоченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генеральную прокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Азаттык процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. По информации Генеральной прокуратуры РК: Департаментом полиции г. Алматы 08.01.2022 г. по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрельными ранениями, было начато досудебное расследование. 15 января из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на автомашине «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр. Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотрудники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал Азаттык журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К. Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain . Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: «Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина». 4. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: « Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально-подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе части 2 статьи 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9%) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 5 января было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам Айман Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: Асылбек Абдулов, Болат Абилов, Арманжан Байтасов, Раимбек Баталов, Мухтар Джакишев, Ораз Жандосов, Евгений Жовтис, Асылбек Кожахметов, Еркин Татишев, Бахытжан Торегожина, Сергей Чайжунусов, Еркеш Шакеев и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансировании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», — сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», — заявил адвокат Ринат Баймолда. Дела были заведены по ст. 451 УК – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», — сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат К., уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». Между тем, в массовых беспорядках принимали участие не только граждане Казахстана. По информации Генеральной прокуратуры РК: Исаев Нурсултон Меирбек Оглы, 1995 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 г. около 00:30 Исаев прибыл на территорию площади Республики, где с участниками массовых беспорядков, пользуясь численным превосходством, принял участие в нападении на здание акимата Алматы. Подойдя к главному входу, Исаев вместе с участниками массовых беспорядков увидел сотрудников полиции Агайдарова, Нургалиева, сотрудника УССО по г. Алматы Жуматаева, которым нанес многочисленные удары кулаками и ногами по различным частям тела. 01.08.2022 г. приговором суда № 2 Бостандыкского района Исаев признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, ст. 380 ч. 3 п. п. 1), 4), 8), 9), 269 ч. 2 п. п. 1), 3), 4), 6) УК и осужден к 7 годам 1 месяцу лишения свободы. Талипов Сакен Талгат Оглы, 2004 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 г. около 00:35 Талипов, находясь на площади Республики, вооружившись ранее подобранной резиновой палкой и противоударным щитом, пользуясь численным превосходством, вместе с другими лицами участвовал в массовых беспорядках при нападении на здание акимата. 19.08.2022 г. приговором Специализированного межрайонного суда по делам несовершеннолетних г. Алматы Талипов осужден к 3 годам лишения свободы условно. Загородников Анатолий Михайлович, 1978 г. р., русский, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 г. около 15:43 Загородников, являясь участником массовых беспорядков, вооружившись металлическим полицейским противоударным щитом и резиновой дубинкой принялся атаковать здание резиденции президента через проем, проделанный ранее угнанным военным КамАЗом, на пересечении пр. Назарбаева и ул. Тимирязева, где был ликвидирован сотрудниками, охранявшими здание резиденции. 10.12.2022 г. уголовное преследование в отношении Загородникова по ст. ст. 269 ч. 2 п. п. 1, 6, 272 ч. 2 УК прекращено за смертью лица. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», — отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», — говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства-члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», — писал «Азаттык». При этом правозащитники делали упор на пункт 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступления, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC («За женскую отвагу») «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», — говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 года свой проект презентовал и Азаттык. Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Дархан Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио Свободная Европа / Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция Азаттыка презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», — говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. В опросе задавалось 12 вопросов. Во время опроса затрагивались три версии событий: провокация политических сил в борьбе за власть (37,9%); мирный протест, переросший в столкновения (28%), и нападение извне террористов (15%). Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28% респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5% казахстанцев, участвовавших в опросе. Авторы исследования отметили, что ответы в большинстве случаев зависели не от пола и возраста, а были связаны с этносом и местностью проживания. Среди представителей русской национальности значительно выше доля тех, кто видит события января как политическую провокацию (47% против 36% информантов казахской национальности). Среди опрошенных казахской национальности выше доля людей, считающих, что в первую очередь трагедия начиналась как мирный протест, переросший в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Меньше всего сторонников версии «политической провокации» и больше всего затруднившихся с ответом также среди казахоговорящих информантов. Наиболее одобряемым действием (65%) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким г. Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43% респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», — отмечали авторы исследования. Что касается официального расследования, то 53% опрошенных не доверяют информации, которую распространяют официальные источники расследования. Из них 31% совершенно не доверяет итогам расследования. В сумме около 30% опрошенных в какой-либо степени доверяют информации, которую распространили официальные источники по итогам расследования январских событий. Из них 16% скорее доверяют и чуть меньше, 14%, полностью доверяют официальным источникам информации. Что касается повторения трагедии, то большинство казахстанцев исключают такую возможность. Есть большая группа, которая балансирует в своем мнении – 50/50. И лишь 15% считает, что повторение возможно. Среди мужчин больше тех, кто считает, что повторение возможно. «Что думают казахстанцы о том, кто ими правит? Большинство считает, что действующий президент. Причем, если 40% в этом абсолютно уверены, то ещё 11% считает, что Токаев лишь марионетка Назарбаева, а другие 9%, что эти два человека – правят совместно. Огромная доля – 34%, приходится на тех, кто затрудняется ответить на этот вопрос», — говорится в результатах опроса. В начале декабря 2023 года в Алматы презентовали доклад «Доступ к информации: обращения граждан и месседжи власти во время и после январских протестов 2022 года в Казахстане». Подготовила его Молодежная информационная служба Казахстана (МИСК) при поддержке Freedom House. Документирование велось с 4 января 2022 года по 30 мая 2023 года. По словам директора МИСК Ирины Медниковой, сотрудники службы впервые занялись документированием такого рода события и консультировались с белорусскими и украинскими организациями, у которых уже был подобный опыт. Обучение документированию заняло два месяца. «Были взяты интервью у 150 очевидцев, 528 пострадавших (раненых и родственников убитых; по этой части работал фонд “Ар.Рух.Хак” Бахытжан Торегожиной) и изучены 55 случаев пыток (используя данные КМБПЧ). Также сотрудники МИСК поговорили с адвокатами, правозащитниками и журналистами. В МИСК хотели выяснить степень удовлетворенности информацией, связанной с январскими событиями 2022 года, изучить основные нарративы властей (на основании медиамониторинга “почти 200 тысяч сообщений”) и интерпретацию Кантара со стороны как власти, так и общества», ― рассказывал о процессе исследования журналист Данияр Молдабеков . В итоге исследователи пришли к определенным выводам. На запросы адвокатов, представляющих интересы людей, так или иначе связанных с Кантаром, государственные органы предоставляли информацию лишь самого общего характера. Опрошенные в рамках исследования адвокаты говорили, что «им не давали распечатки номеров телефонов и записи с видеокамер, были запугивание и пытки в отношении их подзащитных, а два адвоката заявили о давлении на них». В результате опроса журналистов МИСК определила основные пункты: информация во время протестов была абсолютно недоступна; информационный поток тщательно отслеживался; усилия были направлены на ограничение доступа к информации; информация передавалась обрывочно и только в госСМИ; отключение интернета парализовало работу масс-медиа в стране; представители СМИ делали множество запросов, ответы носили характер отписки или были проигнорированы; один журналист рассказал о давлении. По результатам медиамониторинга в МИСК выявили семь посланий, которые государство пыталось донести до общества: Власти обеспечат законность, безопасность и не допустят повторения подобных событий. Причастные к беспорядкам представители власти понесли наказание. Причастные к беспорядкам граждане понесли наказание. Власть была эффективна в обеспечении правопорядка в ходе январских событий. Доминировала интерпретация Кантара с точки зрения власти. Власть взяла новый курс после Кантара – тот самый «Новый Казахстан». Власть признает значение Кантара – установлен мемориал «Тағзым», проведена частичная амнистия. Говоря об отношении общества к информации о январских событиях, в МИСК отмечают, что «заявления некоторых участников Кантара (не важно, с какой целью и на чьей стороне они участвовали) усиливали непонимание общей картины» и «формировалась эта общая картина в том числе путем пыток задержанных». В первом случае МИСК в качестве примера привела заявление Армана Джумагельдиева. Во втором ― историю с задержанием гражданина Кыргызстана Викрама Рузахунова. Опрошенные также назвали 79 причин необращения в правоохранительные органы в связи с тем, что они пережили во время январских событий. Самые частые ― не было причин обращаться (32% опрошенных). Также в декабре 2023 года результаты своего «расследования» представили сотрудники Международной правовой инициативы (МПИ), которые «изучали уголовные дела, ходили на судебные процессы и оказывали правовую помощь пострадавшим и родным погибших во время январских событий 2022 года». Справка: Общественный фонд «Международная правовая инициатива» был основан в 2010 году. Организация «работает над законодательными реформами в стране и предоставляет бесплатную юридическую помощь жертвам нарушений прав человека». Фонд также оказывает юридическую помощь «членам семей этнических казахов, заключенных в лагеря политического перевоспитания в Китае, и выступает в защиту жертв грубых нарушений прав человека в Синьцзяне». Все проекты МПИ реализуются на гранты международных организаций и институтов, таких как: NED, Фонды Открытого общества, Фонда «Сорос-Казахстан», ― а также при поддержке посольств США, Канады и др. По данным из открытых источников, фондом получены гранты за 2013 год на сумму в размере 21 046 621,55 тг, за 2014 год ― на сумму в размере 14 815 424, 86 тг, за 2015 год ― на сумму в размере 28 474 260, 25 тг. Актуальные отчеты о деятельности фонда и его финансовом состоянии за последние пять лет на сайте организации отсутствуют. Правозащитники МПИ организовали брифинг, на котором заявили, что расследование обстоятельств гибели людей во время январских событий «оставляет желать лучшего», что оно «должно быть тщательным, открытым и беспристрастным». По данным МПИ, на площади Республики в январе 2022 года, «когда стрельба утихла, провели субботник». В МПИ это расценивают как сокрытие улик и воспрепятствование правосудию. Директор МПИ Амангельды Шорманбаев (официально, по данным из открытых источников, руководителем НПО значится совсем другой человек) сообщил, что за два года изучения январских событий правозащитники и юристы МПИ не нашли фактов, что участники беспорядков «крушили или ломали что-либо по пути от «Алматы Арены» до площади Республики». По мнению Шорманбаева и его коллег, все это началось уже на площади и рядом с ней. «На площадь прибыли люди. Что происходит здесь? Из этой толпы людей сразу, в первые двадцать минут, выделяются группы людей, которые нападают на полицию – и моментально идет огонь. Мы считаем, что те люди, которые нападали на полицию, это провокаторы. Людей толкали на столкновения с полицией, потому что основная часть людей хотела попасть на площадь и там стоять. Что должна была делать полиция? Они должны были поставить там звукоусиливающие установки, зная, что там идут тысячи людей в центре города, и они должны были так установить звукоусиливающие устройства, чтобы людям было слышно, что они говорят, чтобы призвать их к сдержанности», ― заявил Шорманбаев. Исходя из этого, в МПИ пришли к выводу, что «полиция не готовилась к диалогу с народом, полиция сразу готовилась применять силу». Толпа, заявил Шорманбаев, «была нашпигована провокаторами спецслужб, и они создали картинку для обоснования применения силы». «И вот когда поднялся Алматы, стало понятно, что этот протест устойчивый, с серьезными политическими требованиями. Поэтому мы здесь выдвигаем гипотезу, что целью было создать обоснования для разгона», ― сказал Шорманбаев. Он заявил, что «пропаганда на протяжении двух лет распространяла теорию заговора, что были какие-то мирные собрания, но все взяли в руки бандиты, и т. д.». Также Шорманбаев считает, что у президента Токаева не было «легитимного основания приглашать силы ОДКБ». Особо тщательно Шорманбаев подошел к вопросу сдачи образцов оружия и патронов в пулегильзотеку военнослужащими миротворческих сил ОДКБ. «Скажем, есть у вас автоматы, пистолеты. При завозе их в Казахстан необходимо отстрелять образцы и отправить пули в пулегильзотеку. Для чего? В будущем, если это оружие будет применяться, чтобы можно было установить происхождение оружия. Чье это оружие, какой номер, кому оно принадлежит. Чтобы установить личности тех, кто применял это оружие. Это обязательная процедура по законодательству Казахстана», ― пояснил Амангельды Шорманбаев. В Министерстве обороны РК правозащитникам объяснили, что в соответствии с положениями ОДКБ отстрел штатного оружия личного состава ОДКБ в начале и конце миротворческой операции не предусмотрен. «То есть вся эта толпа головорезов, скажем так, заехала в Казахстан, не сдавая никаких образцов в пулегильзотеку. И если они кого-то убили, мы это не докажем», — считает Шорманбаев. Другой представитель МПИ, Айна Шорманбаева, заявила, что они занимаются делами граждан соседних стран, которые пережили пытки: «Мигранты, которые пытались вернуться на родину, по пути были задержаны и подверглись пыткам. В настоящее время 5 граждан Узбекистана под нашей защитой по этому уголовному делу. Выяснилось, что в допросах этих подвергшихся пыткам мигрантов участвовали российские военные». 5. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они переросли в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. В любом случае, действия определенной части политических деятелей и представителей так называемого гражданского сектора носят провокационный характер, направленный на дестабилизацию внутри казахстанского общества. Особо остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного гуманизма, который сметает все на своем пути в «борьбе за справедливость». Президент Казахстана, а также руководители соответствующих государственных органов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка государственного переворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Расследование январских событий продолжается. Окончательную точку в нем ставить еще рано. ## Источник: Краткая справка январь Краткая справка январь СПРАВКА касательно соблюдения прав граждан в ходе и после январских событий В целях мониторинга за соблюдением прав человека в местах временной изоляции от общества, Уполномоченный по правам человека совместно с членами Координационного совета по НПМ и участниками Национального превентивного механизма посещают закрытые учреждения. В период с 13 января по 14 февраля т.г. проведено 133 превентивных посещения следственных изоляторов и изоляторов временного содержания в 16 регионах Казахстана. Особое внимание было уделено 8 городам, откуда поступило наибольшее количество задержанных и сообщений о нарушениях. Это - Алматы, Талдыкорган, Усть-Каменогорск, Шымкент, Атырау, Тараз, Кызылорда, и Семей. Независимый мониторинг включал не только встречи с задержанными, но и встречи с их родственниками, переговоры с руководством прокуратуры, полиции и акиматов. Основной характер поступивших обращений: необоснованное задержание, непредставление своевременной и качественной юридической помощи, отсутствие информации о месте нахождении задержанных, применение недозволенных методов следствия, неоказание или неполное оказание медицинской помощи, несогласие с мерой пресечения, судебным решением. В ходе мониторинговых посещений особое внимание уделялось условиям содержания, включая санитарные нормы, питание, оснащенность медикаментами и т.д. Кроме того, проводились личные беседы с задержанными и заключенными, в рамках которых поднимались вопросы соблюдения их прав при задержании, на свободу от пыток и жестокого обращения, получение адвокатской помощи, обеспечение соответствующих условий содержания. Лица, содержащиеся под стражей, а также те, которым мера пресечения была впоследствии заменена, сообщали об избиениях и жестоком обращении, и иных действиях, унижающих достоинство, о принуждении к подписанию процессуальных документов, необеспечении питьевой водой и питанием, медицинской помощью в связи с полученными телесными повреждениями. Отчеты участников НПМ с выводами и рекомендациями по итогам превентивных посещений направлены в адрес Генеральной прокуратуры согласно компетенции по надзору за законностью досудебного расследования с целью принятия предусмотренных законодательством мер по всем выявленным нарушениям и рекомендациям участников НПМ. Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило в адрес УПЧ 228 заявления, из них 111 - о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10), По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования. Об этом сообщает и Генеральная прокуратура в своих официальных сообщениях. По закону доказательства, полученные с применением пыток, насилия, угроз, обмана, а равно иных незаконных действий и жестокого обращения, признаются недействительными. Сообщения о жестоком обращении, отсутствии адвокатов, психологическом давлении и других нарушениях при проведении процессуальных действий должны быть учтены судьями и прокурорами. К сожалению, как показала беседа с задержанными и арестованными гражданами, есть претензии к качеству защиты, предоставленной некоторыми адвокатами, которые привлекались в рамках гарантированной государством юридической помощи. Данный факт необходимо учесть судам и следователям при рассмотрении дел. Это касается также граждан, имеющих статус свидетеля по уголовным делам. С учетом опасений граждан о возможном незаконном преследовании Уполномоченным по правам человека предложено органам уголовного преследования рассмотреть вопрос использования онлайн допросов с участием адвокатов вместо требования физической явки. Необходимо, чтобы расследование было тщательным, а судебный процесс максимально открытым. Нужно обеспечить право принять участие в этих судебных процессах близким погибших мирных жителей. Нужно отметить, что в отношении арестованных граждан, которые продолжают находится под стражей, обвинения в совершении уголовного преступления в связи с участием в мирных митингах не предъявлялись. Им предъявлены обвинения за участие в массовых беспорядках либо их организации, хранении или хищении оружия, боеприпасов, совершении кражи и другие. Здесь важен другой вопрос – обоснованность предъявленных обвинений, которые стали основанием для задержания. Другой важный момент - процесс освобождения, почти более чем в два раза было снижено число людей, содержащихся под стражей – мера пресечения изменена на альтернативные меры ограничения свободы – подписка о невыезде, домашний арест, под присмотр родителей. Среди них есть и лица, которые были освобождены полностью в связи со снятием с них обвинения. Поэтому вопрос чрезмерного применения меры ограничения свободы в виде содержания под стражей открыт и требует обсуждения с позиции эффективности уголовного законодательства. К примеру, в отношении несовершеннолетних вопрос до сих пор открыт. Казахстан является участником Конвенции ООН о правах ребенка. В статье 37 Конвенции прямо сказано, что арест, задержание или тюремное заключение ребенка должны использоваться лишь в качестве крайней меры и в течение как можно более короткого соответствующего периода времени. В случае наступления крайней меры лишенный свободы ребенок должен быть отделен от взрослых, за исключением случаев, когда в наилучших интересах ребенка этого делать не следует. Это касается также поддержки связи со своей семьей. О том, что механизм альтернативных мер пресечения не работает эффективно Уполномоченный по правам человека поднимала вопрос неоднократно на площадках Парламента, обращалась в адрес Генеральной прокуратуры. Аналогично, данный вопрос касается и лиц с инвалидностью или имеющих заболевания, требующие постоянного наблюдения у специалистов. Уполномоченный встречалась с прокурорами ряда областей. Депутаты Мажилиса Парламента также подняли вопрос о чрезмерности избранной меры пресечения в отношении несовершеннолетних и обоснованности предъявленных обвинений. В результате принятых мер в Алматинской и Жамбылской областях несовершеннолетних лиц в последующем освободили под поручительство родителей, несмотря на то, что некоторым вменялись обвинения, связанные с хищением оружия. Очень важно максимально обеспечить право всех граждан на доступ к информации, в первую очередь речь идет о тех, кто оказался в рамках уголовного или административного правосудия. В этой связи Уполномоченный по правам человека выразила просьбу министерствам внутренних дел, здравоохранения, Генеральной прокуратуре сообщать подробно в СМИ обо всех принятых мерах. Как мы наблюдаем в последние дни, эта просьба была услышана на центральном и местном уровнях. Не должно быть исключений и для иностранных граждан. Необходимо продолжить незамедлительное информирование зарубежных дипломатических представительств о задержании иностранных граждан. Всего правоохранительными органами зарегистрировано более 5 тысяч уголовных дел. За период расследования проведено 4,5 тысяч экспертных исследований. По факту участия и организации массовых беспорядков зарегистрировано 131 досудебное производство. За совершение данных преступлений подозреваемыми признано 931 лицо, содержатся под стражей 96, осуждено 471. С 3 ноября текущего года в отношении лиц, совершивших уголовные правонарушения в ходе «январских событий», вступили в действие положения Закона РК «Об амнистии». По состоянию на середину декабря т.г. применена амнистия в отношении 1071 лица. Судами прекращены дела в отношении 9 лиц, при вынесении приговора сокращены сроки наказания 77 лицам. Также судами сокращены сроки наказания 902 осуждённых, из которых 827 - под учётные пробации, а 75 освобождены от наказания. В течение месяца из мест лишения свободы, с применением акта амнистии, освобождены 60 лиц, а из пробационного контроля – 68 лиц. ## Источник: Кратко по сайту кантар Tab 1 5 января 2024 года председатель общественной комиссии “Аманат” Абзал Куспан представил экспертам доклад на базе научно-аналитического центра MIND при Maqsut Narikbayev University, посвящённый анализу январских событий 2022 года. В документе изложена детализированная хронология происходившего, с точной привязкой к регионам, датам и ключевым участникам событий. На основе данного доклада был создан информационный сайт, который предоставляет общественности надёжный источник для анализа и осмысления январской трагедии. Платформа охватывает ключевые моменты внутренних и внешних политических процессов — от мирных митингов до насильственных беспорядков, раскрывая сложную динамику развития событий. Сайт предлагает последовательную хронологию событий, начиная с 1 января 2022 года, а также включает правовые аспекты и международные реакции. Контент включает свидетельские показания, аналитические материалы, профили лидеров протестов и активистов, что делает платформу ценным ресурсом для исследователей, журналистов и всех, кто интересуется объективным анализом январских событий. ## Источник: Необходимые дополнительные данные Необходимые дополнительные данные Необходимые дополнительные данные Свидетельские показания Захват аэропорта Захват здания акимата и резиденции в Алматы Захват зданий телеканалов Штурм ДП Избиения полицейских, военнослужащих, работников скорой помощи, пожарных, спасателей, простых граждан Погромы в магазинах, офисах, точках общепита, банках и т.д. По фактам гибели детей, мирных граждан Информация Убийства военнослужащих и полицейских: кого приговорили за это, свидетельские показания, истории погибших (возраст, семья и др. данные, за которыми можно увидеть человека) Иностранные граждане, получившие сроки или адмнаказания Факты, говорящие о проплаченности участия в беспорядках, особенно приезжей молодежи в Алматы Факты пыток: подтвержденные, сколько человек наказано и тд Сколько оружия было изъято во время Кантара и после него Общая информация по ущербу МСБ Истории, когда охрана объектов МСБ или сми владельцы отражали атаки погромщиков (пример ― один из ТРЦ в Алматы) Факты вандализма, разгромов магазинов простыми горожанами Истории, когда простые горожане помогали раненым военнослужащим, полицейским и тд Истории, когда простые горожане создавали дружины для охраны своих ЖК, коттеджных городков и тд Количество несовершеннолетних, принявших участие в беспорядках Сколько силовиков приговорено или уволено после Кантара, за что, какие сроки ОДКБ: какие объекты охраняли, приходилось ли применять силу/оружие и тд ## Источник: Новый документ Новый документ Эти январские события стали важным поворотным моментом в истории Казахстана, подчеркивая значимость единства и решимости в преодолении вызовов. Вследствие попытки переворота, общество и власти страны продемонстрировали способность к мобилизации и защите своих основополагающих ценностей – независимости, стабильности и правопорядка. Отражение этого духа единства и решимости находит свое выражение в последующих действиях президента и правительства, направленных на реформирование государственных структур, укрепление законности и прозрачности. Это подтверждает стремление к глубоким и значимым изменениям, которые должны предотвратить подобные события в будущем и обеспечить устойчивое развитие страны. Также стоит отметить, что продолжающееся расследование январских событий не только помогает раскрыть истинные причины и мотивы за этими событиями, но и способствует укреплению правовой системы и общественного доверия к властным институтам. Это подчеркивает важность справедливости и законности в любых обстоятельствах, даже в условиях кризиса. В итоге, попытка государственного переворота, несмотря на все вызванные ею трудности, стала катализатором позитивных перемен в Казахстане. Она сплотила наци она и заставила задуматься о важности государственного суверенитета и демократических ценностей. Перед лицом этих вызовов, Казахстан продемонстрировал уникальную способность к самоорганизации и восстановлению, подтвердив свой потенциал как сильного и устойчивого государства. Это стало важным уроком не только для Казахстана, но и для мирового сообщества в целом, демонстрируя, что даже в условиях глобальных геополитических вызовов и внутренних кризисов, страны могут обрести новую силу и направление. В этом контексте, Казахстан выступает как пример того, как кризис может быть использован в качестве точки отсчета для дальнейшего развития и укрепления демократических институтов. События января 2022 года также показали важность международного сотрудничества и поддержки в преодолении внутриполитических кризисов. Международное сообщество внесло значительный вклад в стабилизацию ситуации в Казахстане, поддержав усилия страны по восстановлению порядка и законности. В заключение, хотя попытка государственного переворота принесла Казахстану множество вызовов, она также открыла новые возможности для развития и укрепления. Сегодня, страна движется вперед с обновленной целью и решимостью, стремясь к созданию более справедливого, процветающего и устойчивого общества. Эти события стали свидетельством устойчивости и адаптивности Казахстана, его способности пережить кризис и выйти из него укрепленным и с новыми перспективами для будущего. В январе 2022 года, Казахстан столкнулся с серьезным вызовом: попыткой государственного переворота. Эти события показали, как политический экстремизм может подорвать не только законную власть, но и социальную стабильность страны. Этот анализ раскрывает характер январских событий. Они были не просто массовыми протестами, а попыткой насильственного переворота, определенной Центром перспективных социальных исследований Клайна. Эксперты в Казахстане и за рубежом согласны с этой оценкой. Изначальные протесты, вызванные повышением цен на газ, быстро превратились в организованные вооруженные действия, координированные по всей стране. Это была не просто реакция на экономическое решение, а четко спланированная попытка свержения власти. Политолог Данияр Ашимбаев описывает это как гибридный переворот, включающий элементы террора и мародерства. Среди мирных демонстрантов были и вооруженные боевики, целью которых было создание хаоса и свержение законно избранной власти. Это показывает, что за попыткой переворота стояли как отдельные лица, так и организации, обладающие значительными ресурсами. Было выявлено, что ряд силовых структур нарушили законы и уставы, что можно оценить как государственную измену. Но вместо ожидаемого падения власти, эти события привели к консолидации общества вокруг действующего президента и началу кардинальных реформ. Это свидетельствует о стремлении Казахстана к устойчивому развитию в условиях мира и согласия, доказывая, что страна смогла преодолеть этот кризис, укрепив свою стабильность и единство. ## Источник: Обзор на ситуацию с январскими событиями Обзор на ситуацию с январскими событиями Обзор на ситуацию «январские события» С 1 февраля по 12 июля в социальных медиа было зафиксировано 61 697 публикаций, в которых упоминаются «январские события». Из них 5 698 позитивных, 48 376 нейтральных и 7623 негативных упоминаний. Вовлечение по данным материалам составляет 2 886 951 действие (общее количество лайков, комментариев и репостов) . Преобладанию нейтрального фона способствуют распространение официальной информации, которые озвучиваются представителями уполномоченных органов и самим Главой государства. Зафиксированы два ярко выраженных всплеска упоминаний в информационном пространстве – 7 февраля и 14 марта. Первый пик связан с тиражированием тезисов представителей силовых структур, выступивших на площадке СЦК. Второй пик обусловлен распространением месседжей спикеров на заседании Мажилиса Парламента РК по вопросу о расследовании «январских событий». Ближайшие всплески информационной активности приходятся на 30 мая – упоминания на фоне референдума и интервью Первого Президента политологу Д.Ашимбаеву, 20 июля – пресс-конференция представителей МВД и ГП на площадке СЦК. Наибольшее количество опубликованных материалов, были размещены в социальных сетях Facebook, Vkontakte, Telegram, Youtube и т.д. Таким образом, больше 86,8% упоминаний фиксируются на площадках социальных сетей и мессенджеров. Остальные материалы выпущены редакциями традиционных СМИ. ## Источник: Освещение января Освещение января 15 января 21.00 Официальное заявление ГП РК и Минздрава РК С. Шалабаев – начальник службы ГП РК; С. Артакшинова – директор департамента МЗ РК. На аккаунтах СЦК – 54 . 16 января 20.00 О террористических актах и текущей ситуации в городе Алматы Б. Жуйриктаев – прокурор г. Алматы; К. Таймерденов – начальник Департамента полиции г. Алматы. На аккаунтах СЦК – 39 . 17 января 18.00 О мониторинге в рамках Национального превентивного механизма по соблюдению прав человека по обращениям граждан в отношении задержанных Э. Азимова – Уполномоченный по правам человека в РК; Ж. Турмагамбетова – руководитель ОФ «Хартия за права человека», член НСОД; Ш. Хасанова – директор ОО «Правовой центр женских инициатив «Сана Сезiм». Медийный резонанс – 359 : СМИ – 71 , соцмедиа – 288 . На аккаунтах СЦК – 36 . 18 января 12.00 О прокурорском надзоре за законностью производства при рассмотрении дел о правонарушениях, совершенных в период ЧП (Поручения Президента) А. Саргазин – старший помощник ГП РК Медийный резонанс – 161 : СМИ – 57 , соцмедиа – 104 . На аккаунтах СЦК – 18 . 19 января 14.30 О завершении миротворческой миссии ОДКБ в Республике Казахстан А. Синяговский – директор Департамента МИД РК; Т. Койшикулов – заместитель начальника объединённого штаба ОДКБ; О. Хусаинов – начальник Департамента МО РК. Медийный резонанс – 196 : СМИ – 46 , соцмедиа – 150 . На аккаунтах СЦК – 37 . 20 января 16.30 Финансовый сектор поддержит заемщиков, пострадавших в результате трагических происшествий в стране А. Терентьев – директор департамента АРРФР РК; Е. Оразбаев – заместитель директора Департамента АРРФР; Л. Усенбекова – директор по защите прав потребителей Ассоциация финансистов Казахстана. На аккаунтах СЦК – 14 . 22 января 16.30 Официальное заявление ГП РК и Комитета уголовно-исполнительной системы МВД РК (Поручения Президента) Е. Килымжанов – заместитель начальника Службы ГП РК; С. Адилов – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 680 : СМИ – 119 , соцмедиа – 561 . На аккаунтах СЦК – 42 . 25 января 18.15 Официальное заявление ГП и МВД РК Е. Килымжанов – заместитель начальника Службы ГП РК; С. Адилов – начальник Следственного департамента МВД РК На аккаунтах СЦК – 71 . 4 февраля 20.00 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Е. Килымжанов – заместитель начальника Службы ГП РК; С. Адилов – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 564 : СМИ – 261 , соцмедиа – 303 . На аккаунтах СЦК – 75 . 7 февраля 18.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Р. Ожаров – начальник Службы специальных прокуроров; С. Адилов – начальник Следственного департамента МВД РК. Медийный резонанс – 522 : СМИ – 236 , соцмедиа – 286 . На аккаунтах СЦК – 79 . 16 февраля 20.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Е. Килымжанов – заместитель начальника Службы ГП РК; С. Адилов – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 523 : СМИ – 250 , соцмедиа – 273 . На аккаунтах СЦК – 73 . 21 февраля 14.00 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Е. Килымжанов – Заместитель начальника Службы ГП РК; С. Адилов – Начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 435 : СМИ – 198 , соцмедиа – 237 . На аккаунтах СЦК – 47 . 2 марта 14.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Е. Килымжанов – Заместитель начальника Службы ГП РК; С. Адилов – Начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 305 : СМИ – 142 , соцмедиа – 163 . На аккаунтах СЦК – 57 . 15 марта 10.00 Круглый стол на тему: «Январские события: взгляд военных экспертов» Хан В. В. – проф. Академии правоохранительных органов при ГП РК, д. и. н.; Бекишева С. Д. – главный научный сотрудник Академии правоохранительных органов при ГП РК, д. ю. н.; Жанатаева У. К. – проф. Академии правоохранительных органов при ГП РК, д. и. н.; Болсамбеков У. К. – ветеран ОВД, генерал-майор милиции, Председатель ОО «Казахстанская организация ветеранов ОВД и НГ»; Имиров С. К. – секретарь Военного совета Национальной гвардии РК; Нургалиев Б. К. – председатель АО «Институт внешнеполитических исследований» при МИД РК. Медийный резонанс – 205 : СМИ – 95 , соцмедиа – 110 . На аккаунтах СЦК – 37 . 4 апреля 16.00 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Килымжанов Е. Т. – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 280 : СМИ – 80 , соцмедиа – 200 . На аккаунтах СЦК – 57 . 11 апреля 14.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Килымжанов Е. Т. – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 269 : СМИ – 129 , соцмедиа – 140 . На аккаунтах СЦК – 84 . 19 апреля 11.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Килымжанов Е. Т. – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК; Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК. Медийный резонанс – 308 : СМИ – 122 , соцмедиа – 186 . На аккаунтах СЦК – 51 . 25 апреля 14.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Килымжанов Е. Т. – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК; Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 209 : СМИ – 97 , соцмедиа – 112 . На аккаунтах СЦК – 36 . 3 мая 12.30 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Килымжанов Е. Т. – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК; Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 200 : СМИ – 90 , соцмедиа – 101 . На аккаунтах СЦК – 45 . 1 июня 16.00 Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК Килымжанов Е. Т. – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 307 : СМИ – 148 , соцмедиа – 159 . На аккаунтах СЦК – 32 . 20 июня 15.00 «Январские события»: о ходе расследований Шалабаев С. Р. – начальник Службы уголовного преследования ГП РК Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 496 : СМИ – 165 , соцмедиа – 331 . На аккаунтах СЦК – 33 . 30 июня 16.30 «Январские события»: о ходе расследований Килымжанов Е. Т . – замначальника Службы уголовного преследования ГП РК Адилов С. А. – начальник Следственного департамента МВД РК Медийный резонанс – 232 : СМИ – 123 , соцмедиа – 109 . На аккаунтах СЦК – 29 . В рамках направления по «январским событиям» были разработаны методические рекомендации для СМИ и составлен алгоритм освещения пленарного заседания Мажилиса Парламента РК. Разработаны графические материалы на основе выступления генерального прокурора Республики Казахстан Б. Асылова на пленарном заседании Мажилиса и растиражированы основные тезисы выступления первого вице-премьера Р. Скляра касательно последствий беспорядков. Также распространялись тезисы выступления министра внутренних дел РК М. Ахметжанова, главы антикоррупционной службы РК О. Бектенова, депутатов Мажилиса Парламента РК, а также представителей правозащитных организаций. За отчетный период по итогам 22 пресс-мероприятий, прошедших на площадке СЦК было опубликовано 682 публикации в социальных сетях. Общий охват порядка 7 624 790, средний охват – 400 тыс. Обзор на ситуацию «январские события» С 1 февраля по 12 июля в социальных медиа было зафиксировано 61 697 публикаций, в которых упоминаются «январские события». Из них 5 698 позитивных, 48 376 нейтральных и 7623 негативных упоминаний. Вовлечение по данным материалам составляет 2 886 951 действие (общее количество лайков, комментариев и репостов). Преобладанию нейтрального фона способствуют распространение официальной информации, которые озвучиваются представителями уполномоченных органов и самим Главой государства. Зафиксированы два ярко выраженных всплеска упоминаний в информационном пространстве – 7 февраля и 14 марта. Первый пик связан с тиражированием тезисов представителей силовых структур, выступивших на площадке СЦК. Второй пик обусловлен распространением месседжей спикеров на заседании Мажилиса Парламента РК по вопросу о расследовании «январских событий». Ближайшие всплески информационной активности приходятся на 30 мая – упоминания на фоне референдума и интервью Первого Президента политологу Д.Ашимбаеву, 20 июля – пресс-конференция представителей МВД и ГП на площадке СЦК. Наибольшее количество опубликованных материалов, были размещены в социальных сетях Facebook, Vkontakte, Telegram, Youtube и т.д. Таким образом, больше 86,8% упоминаний фиксируются на площадках социальных сетей и мессенджеров. Остальные материалы выпущены редакциями традиционных СМИ. ## Источник: Публикации в СМИ Публикации в СМИ 06.01.22 Восемь полицейских и солдат Нацгвардии погибли в Казахстане в ходе беспорядков https://ru.sputnik.kz/20220106/Vosem-politseyskikh-i-soldat-Natsgvardii-pogibli-v-Kazakhstane-v-khode-besporyadkov-19060771.html 08.01.22 КНБ опубликовал список погибших сотрудников https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/knb-opublikoval-spisok-pogibshih-sotrudnikov-458493/ 09.01.22 Более 1300 сотрудников полиции и военнослужащих пострадали в ходе беспорядков в Алматы https://www.inform.kz/ru/bolee-1300-sotrudnikov-policii-i-voennosluzhaschih-postradali-v-hode-besporyadkov-v-almaty_a3882757 21.01.22 Два дня в аду. Почему рядовые полицейские не смогли предотвратить беспорядки в Алматы https://baigenews.kz/dva_dnya_v_adu-_pochemu_ryadovye_politseyskie_ne_smogli_predotvratit_besporyadki_v_almaty_125469/ 16.02.22 Практически стали инвалидами – МВД РК о пострадавших в январских беспорядках полицейских https://www.inform.kz/ru/prakticheski-stali-invalidami-mvd-rk-o-postradavshih-v-yanvarskih-besporyadkah-policeyskih_a3900438 19.02.22 В Жамбылской области задержали мужчину, который раздавал бутылки с зажигательной смесью митингующим https://informburo.kz/novosti/v-zhambylskoj-oblasti-zaderzhali-muzhchinu-kotoryj-razdaval-butylki-s-zazhigatelnoj-smesyu-mitinguyushim 21.02.22 Полицейские изъяли похищенное во время беспорядков имущество на 120 млн тенге https://informburo.kz/novosti/policejskie-izuyali-pohishennoe-vo-vremya-besporyadkov-imushestvo-na-120-mln-tenge 21.02.22 Жителя Атырау задержали за избиение безоружного полицейского во время январских событий https://informburo.kz/novosti/zhitelya-atyrau-zaderzhali-za-izbienie-bezoruzhnogo-policejskogo-vo-vremya-yanvarskih-sobytij 25.02.22 Полицейский Алматы о январских событиях: Посадили на колени, раздели и избили https://informburo.kz/novosti/policejskij-almaty-o-yanvarskih-sobytiyah-posadili-na-koleni-razdeli-i-izbili 25.02.22 Полицейский о январских беспорядках: Камнями кидались так, что каски у нас вылетали https://informburo.kz/novosti/policejskij-o-yanvarskih-besporyadkah-ot-ih-kamnej-u-nas-sletali-kaski-nikto-na-dialog-ne-shyol 02.03.22 Трагический январь: житель Актобе протаранил живое оцепление из полицейских https://exk.kz/news/124106/traghichieskii-ianvar-zhitiel-aktobie-protaranil-zhivoie-otsieplieniie-iz-politsieiskikh 14.03.22 В мажилисе показали ролик с кадрами трагического января https://informburo.kz/novosti/v-mazilise-pokazali-rolik-s-kadrami-tragiceskogo-yanvarya 14.03.22 Министр обороны объяснил, какие признаки выдали спецподготовку у некоторых участников январских событий https://informburo.kz/novosti/ministr-oborony-obuyasnil-kakie-priznaki-vydali-specpodgotovku-u-nekotoryh-uchastnikov-yanvarskih-sobytij 14.03.22 КНБ ведёт 15 дел о госизмене и попытке захвата власти https://informburo.kz/novosti/mazilis-rassledovanie 15.03.22 Генералы о январских событиях: всё свидетельствует о четкой подготовке и спланированности https://informburo.kz/stati/generaly-o-yanvarskix-sobytiyax-vsyo-svidetelstvuet-o-cyotkoi-podgotovke-i-splanirovannosti 16.03.22 Токаев о попытке госпереворота: Влиятельные люди хотели продолжать свои незаконные действия https://informburo.kz/novosti/tokaev-o-popytke-gosperevorota-vliyatelnye-lyudi-xoteli-prodolzat-svoi-nezakonnye-deistviya 18.03.22 Бизнесменам Алматы, которые пострадали во время беспорядков, выплатили около 6,2 млрд тенге https://informburo.kz/novosti/biznesmenam-almaty-kotorye-postradali-vo-vremya-besporyadkov-vyplatili-okolo-6-2-mlrd-tenge 25.03.22 "Трижды входил в пылающую резиденцию и спас 8 человек". 31 канал расскажет о героях трагического января https://informburo.kz/novosti/trizhdy-vhodil-v-pylayushuyu-rezidenciyu-i-spas-8-chelovek-31-kanal-rasskazhet-o-geroyah-tragicheskogo-yanvarya 04.04.22 Полиция изъяла похищенное во время январских событий имущество на сумму 338 млн тенге https://informburo.kz/novosti/izuyali-pohishennoe-imushestvo-vo-vremya-yanvarskih-sobytij-na-summu-338-mln-tenge 04.04.22 При захвате акимата Алматы в январе подожгли тело военнослужащего https://informburo.kz/novosti/pri-zahvate-akimata-almaty-v-yanvare-podozhgli-telo-voennosluzhashego 11.04.22 Генпрокуратура: 12 ОПГ участвовали в массовых беспорядках в Казахстане https://informburo.kz/novosti/genprokuratura-12-opg-uchastvovali-v-massovyh-besporyadkah-v-kazahstane 11.04.22 В Алматы установили личность снайпера, который стрелял в полицейских во время январских событий https://informburo.kz/novosti/v-almaty-ustanovili-lichnost-snajpera-kotoryj-strelyal-v-policejskih-vo-vremya-yanvarskih-sobytij 19.04.22 Пострадавшим от январских беспорядков вернули похищенные вещи на 95 млн тенге https://informburo.kz/novosti/postradavsim-ot-yanvarskix-besporyadkov-vernuli-poxishhennye-veshhi-na-95-mln-tenge 19.04.22 Сколько платили за участие в январских погромах? https://informburo.kz/novosti/skolko-platili-za-ucastie-v-yanvarskix-pogromax 19.04.22 Участники январских погромов получали инструкции в Telegram-канале, его создатель арестован https://informburo.kz/novosti/uchastniki-yanvarskih-pogromov-poluchali-instrukcii-v-telegram-kanale-ego-sozdatel-arestovan 22.04.22 Семьям случайных жертв январских событий выплатили по 7 млн тенге из фонда "Қазақстан халқына" https://informburo.kz/novosti/semyam-sluchajnyh-zhertv-yanvarskih-sobytij-vyplatili-po-7-mln-tenge-iz-fonda-khazakhstan-halkhyna 25.04.22 В МВД рассказали о пострадавших в ходе январских беспорядков сотрудниках полиции https://www.zakon.kz/6012808-ianvarskaia-tragediia-14-politseiskikh-do-sikh-por-na-lechenii.html 03.05.22 Трагический январь: в Кызылорде солдат погиб после наезда КамАЗа, на газ положили кирпич https://informburo.kz/novosti/v-kyzylorde-uchastnik-yanvarskih-sobytij-podlozhiv-kirpich-na-gaz-avto-nacgvardii-napravil-ego-na-voennyh 07.05.22 "Их просили не сдаваться, пока не придет подмога". Монолог вдовы погибшего в январских беспорядках полицейского https://informburo.kz/stati/proderzatsya-vsego-odnu-noc-no-on-eyo-ne-perezil-monolog-zeny-pogibsego-v-yanvarskix-besporyadkax-policeiskogo 01.06.22 Зачем участникам январских беспорядков нужен был захват резиденции президента в Алматы https://informburo.kz/novosti/zachem-uchastnikam-yanvarskih-besporyadkov-nuzhen-byl-zahvat-rezidencii-prezidenta-v-almaty 01.06.22 Детали гибели трёх нападавших на здание полиции Алматы раскрыли в Генпрокуратуре https://informburo.kz/novosti/detali-gibeli-tryox-napadavsix-na-zdanie-policii-almaty-raskryli-v-genprokurature 15.06.22 "Предлагали уехать из Казахстана": Токаев дал интервью российскому СМИ https://liter.kz/predlagali-uekhat-iz-kazakhstana-tokaev-dal-interviu-rossiiskomu-smi-1655273698/ 27.06.22 Память солдата, погибшего во время январских событий, увековечили в Караганде https://informburo.kz/novosti/pamyat-soldata-pogibsego-vo-vremya-yanvarskix-sobytii-uvekovecili-v-karagande 05.07.22 В Актобе вынесли приговор обвиняемым в захвате аэропорта во время январских событий https://informburo.kz/novosti/v-aktobe-vynesli-prigovor-obvinyaemym-v-zahvate-aeroporta-vo-vremya-yanvarskih-sobytij 22.07.22 Воспоминания очевидцев январской трагедии https://el.kz/ru/vospominaniya_ochevidtsev_yanvarskoy_tragedii_45128/ 01.08.22 92 участника январских событий получили реальные сроки. Что они сделали? https://informburo.kz/novosti/92-ucastnika-yanvarskix-sobytii-polucili-realnye-sroki-cto-oni-sdelali 01.08.22 МВД: Организаторы январских беспорядков ответят за разрушенные здания и потери бизнеса https://informburo.kz/novosti/mvd-organizatory-yanvarskih-besporyadkov-otvetyat-za-razrushennye-zdaniya-i-poteri-biznesa 04.08.22 Пострадавшие от погромов в январе бизнесмены не будут платить подоходный налог https://newtimes.kz/obshchestvo/154235-podohodnyj-nalog-ne-budut-platit-postradavshie-biznesmeny-ot-pogromov-v-yanvare 16.08.22 Генпрокуратура: Расследование 200 дел по фактам гибели людей во время январских событий продолжается https://informburo.kz/novosti/genprokuratura-rassledovanie-200-del-po-faktam-gibeli-lyudej-vo-vremya-yanvarskih-sobytij-prodolzhaetsya 16.08.22 Только треть оружия, похищенного во время январских событий, удалось найти https://informburo.kz/novosti/tolko-tret-oruziya-poxishhennogo-vo-vremya-yanvarskix-sobytii-udalos-naiti 16.08.22 Генпрокуратура показала, что происходило во время январских событий https://informburo.kz/novosti/genprokuratura-pokazala-chto-proishodilo-vo-vremya-yanvarskih-sobytij 23.08.22 Январские события: житель Семея, избивший нацгвардейца, получил четыре года заключения https://informburo.kz/novosti/yanvarskie-sobytiya-zitel-semeya-izbivsii-nacgvardeica-polucil-cetyre-goda-zaklyuceniya 23.08.22 40 дел о превышении власти во время январских событий расследуют в Казахстане https://informburo.kz/novosti/40-del-o-prevysenii-vlasti-vo-vremya-yanvarskix-sobytii-rassleduyut-v-kazaxstane 02.09.22 Пострадавший в ходе январских беспорядков полицейский получил госнаграду https://www.inform.kz/ru/postradavshiy-v-hode-yanvarskih-besporyadkov-policeyskiy-poluchil-gosnagradu_a3974101 12.10.22 В Таразе осудили пятерых человек за хищение оружия из здания полиции во время январских событий https://informburo.kz/novosti/v-taraze-osudili-pyateryh-chelovek-za-hishenie-oruzhiya-iz-zdaniya-policii-vo-vremya-yanvarskih-sobytij 13.10.22 Призывавших к массовым беспорядкам жителей Тараза приговорили к ограничению свободы https://informburo.kz/novosti/prizyvavshih-k-massovym-besporyadkam-zhitelej-taraza-prigovorili-k-ogranicheniyu-svobody 19.10.22 Токаев назвал январские события позорными для репутации государства https://informburo.kz/novosti/tokaev-nazval-yanvarskie-sobytiya-pozornymi-dlya-reputacii-gosudarstva 20.10.22 Вооружённого участника январских беспорядков задержали в Алматы https://informburo.kz/novosti/vooruzhyonnogo-uchastnika-yanvarskih-besporyadkov-zaderzhali-v-almaty 07.11.22 Токаев назвал действия мангистаусцев во время январских событий примером уважения к своей стране https://informburo.kz/novosti/tokaev-nazval-dejstviya-mangistauscev-vo-vremya-yanvarskih-sobytij-primerom-uvazheniya-k-svoej-strane 16.11.22 Токаев о январских событиях: Наши граждане сумели сохранить непоколебимый дух Алматы https://informburo.kz/novosti/tokaev-o-yanvarskix-sobytiyax-nasi-grazdane-sumeli-soxranit-nepokolebimyi-dux-almaty 29.11.22 В Кызылорде осудили участника январских событий, направившего "КамАЗ" на военных https://informburo.kz/novosti/v-kyzylorde-osudili-uchastnika-yanvarskih-sobytij-napravivshego-kamaz-na-voennyh ## Источник: Сводная справка (06.07.22 г., 16.00 ч.) Сводная справка (06.07.22 г., 16.00 ч.) Справка Культурно-исторический фактор. Регион является обособленной анклавной территорией с импульсивным казахским населением, обладающим категоричным, воинственным темпераментом (известно историческое изречение Майқы бия: «Кіші Жүзге найза беріп жауға қой»). Управление данной территорией из центра представляется достаточно сложным без знания культурной специфики региона. За весь 30-летний период суверенитета Казахстана Мангыстау позиционировал себя как «мятежная провинция», не приемлющая ни акимов со стороны, ни прямые указания из центра. К тому же, духовно-религиозная идентичность населения Мангистау опиралась на особенности местных традиций суфизма и шаманизма. Местное население больше доверяет свои души ишанам и пирам, старейшинам родов, чем имамам ДУМК. Одним из уранов местного населения является девиз: «Пірдің соңы Бекет, ердің соңы Есет» (это морально-нравственные авторитеты и ценности). Исторически, Есет батыр являлся символом сопротивления и борьбы с внешними силами, захватчиками и несправедливой властью, а Бекет ата - является символом собственной казахской идентичности в форме суфисткого направления ислама, который отличается от принятого ДУМК ханафитского ислама. Географически, Устюрт - ворота в Мангистау и далее в Хиву. Завоевание региона русскими войсками длилось достаточно долго. Серьезное сопротивление оказывали захватчикам представители воинственных родов Младшего Жуза, Адай и Алим улы, населявшие Мангистау. В настоящий момент концентрация монородового населения в регионе с развитым трайбалистским социальным капиталом является условием сплоченности и социальной мобильности населения региона. Он легко консолидируется в условиях социальной нестабильности и выступает с протестами под влиянием своих харизматичных лидеров. Январские события Общественно-политическая ситуация региона с 2008 года остается крайне напряженной. Эскалация протестных акций во многом сдерживалась по причине регулярных уступок властей требованиям протестующих. Всплеск протестной активности ожидался в преддверии десятилетия жанаозенских событий. Однако, ожидания властей касательно обострения общественно-политической ситуации не оправдались. Праздничные мероприятия по случаю юбилея Независимости прошли в достаточно спокойной обстановке, что указывает на отсутствие стремления у местного населения повторения кровопролития десятилетней давности. Между тем, в результате череды ошибочных управленческих решений, главным образом выражающееся в повышении цены на сжиженный нефтяной газ, Мангистауская область стала эпицентром масштабных протестов, которые впоследствии охватили всю территорию Республики. Хронология событий января в Мангистау 3. Пост Январь и текущая ситуация Январские события во многих регионах Республики позволили выпустить “социальный пар”. Граждане, долгое время не имевшие возможности открыто высказать свое мнение, получили шанс выразить свое несогласие с реализацией госполитики, что позволило достичь “эффекта разрядки”. В настоящее время большинство граждан страны в “ожидании” и с интересом наблюдают за происходящими общественно-политическими изменениями и реформами. Однако, для жителей Мангистауской области, январские события не стали механизмом выпуска социального пара. Несмотря на введение моратория по повышению цены на сжиженный нефтяной газ, в регионе продолжает наблюдаться высокий уровень протестности населения. Практически каждую неделю фиксируются акции протеста, преимущественно инициируемые работниками нефтесервисных компаний, а также маргинальными слоями населения. Всего после январских событий гражданами региона было направлено 57 обращений в МИО касательно проведения мирных собраний. Однако, только в одном случае обращение было удовлетворено (одиночный пикет по решению суда). С начала 2022 года в МИО Мангистауской области в общей сложности поступило 57 уведомлений на проведение мирных собраний, из них по г.Актау – 39, по г.Жанаозен – 12, по Мунайлинскому району – 3, по Тупкараганскому района – 2, по Бейнеускому району – 1. 32 заявки поданы на проведение митинга, 19 – на пикеты, 4 – на шествия, 2 – на собрания. Из 57 уведомлений – по 54 уведомлениям заявителям отказано в проведении акции, 2 заявителя отозвали свои уведомления, 1 заявка на одиночный пикет – удовлетворена. С начала 2022 года на территории Мангистауской области зафиксировано 102 акции протеста. В целом, протестные акции можно разделить на 4 категории. Во-первых, акции протестов в сфере трудовых отношений. В круг основных требований протестующих входят вопросы повышения заработной платы на 50-100%, улучшения условий труда, прекращения преследования со стороны работодателя и т.д. Участниками акций протеста во многом являются работники трудовых коллективов (в основном нефтегазовой отрасли), основной очаг – г.Жанаозен. Возрастная категория участников – от 18 до 63 лет. Во-вторых, акции протестов лиц из категории социально-уязвимых слоев населения. Данная категория участников протестует против повышения цен и снижения уровня жизни, а также требует решения социальных проблемы граждан из категории СУСН. Участниками акций протеста являются в основном многодетные жещины в возрасте от 25 до 40 лет. Основной очаг – г.Актау и Мунайлинский район. В-третьих, акции протестов безработных. Основным требованием данной категории лиц является трудоустройство в нефтяную отрасль на высокооплачиваемую заработную плату. Участниками акций протеста являются безработные жители Мангистауской области. Основные очаги – г.Жанаозен, села Жетыбай, Мунайшы, Курык Каракиянского района и с.Шетпе Мангистауского района. Возрастная категория участников – от 18 до 45 лет. В-четвертых, акции протестов жертв мошенников. Основными требованиями обманутых мошенниками лиц являются возврат вложенных финансовых средств, привлечение к ответственности мошенников, анулирование кредитов. Участники акций протеста являются жители Мангистауской области всех возрастных категории. Высокая протестность в регионе также подтверждается результатами социологических замеров, Мангистауская область регулярно входит в ТОП-регионов с наибольшим протестным потенциалом. Так, 42,8% респондентов Мангистауской области считают, чтов ближайшее время возникновение акций протеста в области вполне вероятны, что выше республиканского уровня на 18,9%.При этом, наиболее актуальной причиной вероятных протестных акций в оценках респондентов являются выступления социально-экономического характера, так каждый второй респондент (50,3%) указывает на возможность возникновения протестов по причине роста цен, безработицы и падения уровня жизни. В то же время четверть респондентов с Мангистауской области готовы лично участвовать в протестных акциях (25,4%) , что более чем в 2 раза превышает среднереспубликанский показатель (11,9%). Потенциальными триггерами протестных акций в регионе могут послужить неудовлетворенность населения такими вопросами как цены на товары и услуги (79,6%), экологическая ситуация (62,3%), качество медицинского обслуживания (52,8%), условия отдыха и досуга (48,6%), уровень доходов (46,8%), качество дорог (44,8%). К кругу других вероятных факторов протеста можно отнести неблагоприятное финансовое положение граждан. Так, порядка трети респондентов (32,8%) имеют только кредиты и долги. Доля респондентов с пассивным экономическим поведением (не имеют ни сбережений, ни задолженностей) составляет 28,8%. Особую обеспокоенность вызывает сравнительно низкая покупательская способность граждан. Более четверти респондентов (26,5%) отмечают, что денег хватает только на приобретение продуктов питания, но уже не остается на оплату коммунальных услуг. В то время как 5,0% респондентов указывают, что денег не хватает даже на приобретение продуктов питания, постоянно приходится жить в долг. Неудовлетворенность жителей Мангистауского региона экономическими и социальными аспектами жизни сопровождается недостаточным уровнем поддержки политических институтов. Так, в Мангистауской области уровень доверия респондентов ко всему спектру политических институтов ниже республиканских показателей в среднем на 5%-10%. Сравнительно низкие уровни доверия респондентов фиксируются в отношении Армии РК (43,1%), политических партий (39,1%), маслихатов (36,0%). Сравнительно низкие показатели в Мангистауской области наблюдаются в отношении оценки реализации концепции “слышащего государства”. Так, 40,3% респондентов указывают на то, что государство плохо «слышит» или абсолютно «не слышит» своих граждан. Миграционные настроения среди респондентов Мангистауской области слабо выражены: 68,4% не собираются выезжать из своего населенного пункта. Динамика протестных акций демонстрирует, что местные жители не готовы мигрировать в другие регионы страны в поисках лучших перспектив. Наоборот, протестующие предпочитают активно требовать у властей предоставления рабочих мест. В целом, анализ динамики протестных акций в регионе позволяет выделить ряд тенденций. Во-первых, трудовые споры выступают детонаторами массовых протестов и причиной организации групповых антиобщественных проявлений по различным направлениям. Движущей силой протестов, как и раньше, выступают коллективы нефтедобывающих и нефтесервисных компаний. Во-вторых, наблюдается заметное расширение социальной географии массовых протестов: фермеры, работники коммунальных служб, педагоги, рядовые граждане и др. Во-третьих, протестующие отличаются мобильностью и сплоченностью , у них сложилось устойчивое мнение безнаказанности и сформировались привычки использования радикальных мер для отстаивания своих интересов (голодовка, приостановка производства, массовые сборы, суицидальный шантаж и т.п.). В-четвертых, распространенным трендом среди протестующих стала обязательная запись видеообращения на имя Президента РК, руководителей нацкомпаний и других официальных лиц с последующей публикацией в социальных сетях, зачастую с привлечением оппозиционных СМИ. Протестующие, как правило хотят быть услышанными на самом «верху», не сумев разрешить спор внутри компании. Не найдя другие каналы коммуникаций, способные быстро и эффективно донести их требования до вышестоящих органов, протестующие используют YouTube, Instagram, и другие платформы. Данные публикации вызывают широкий общественный резонанс, наносят урон репутации как самих нацкомпаний, так и государства в целом. Ситуация подогревается нерешенными социально-экономическими факторами, такими как демографическое давление (Регион является лидером по уровню рождаемости. Также следует учитывать продолжающуюся миграцию в область «кандасов» из Туркменистана и Каракалпакстана), дороговизна жизни в регионе, достаточно высокий процент молодежи (доля молодежи превышает 20%, показатель молодежи категории NEET составляет 7,7%), сильно выраженная дифференциация заработных плат (много получают только те, кто работает в «нефтянке»). В то же время, «болевой точкой» региона по-прежнему остается г.Жанаозен, где все социально-экономические проблемы области выражены наиболее ярко и болезненно. Таким образом, с момента январских событий в Мангистау уровень протестной активности жителей региона остается по-прежнему высоким. В Мангистауской области механизм «выпуска пара» не сработал – регион продолжает «бурлить» и привлекать внимание казахстанцев к местным проблемам. Для практического большинства мангистауцев, начиная с 2008 года, регулярные социальные протесты являются отработанной технологией перманентного давления и шантажа на власть по выбиванию определенных выгод, в том числе, выходящих за пределы объективных и рациональных потребностей. Анализ обращений граждан в Акимат за первый квартал 2022 года демонстрирует положительную динамику по сравнению с аналогичным периодом 2021 года. Так, количество обращений возросло с 847 в первом квартале 2021 г. до 1024 в первом квартале 2022 г. Наиболее часто граждане обращаются по вопросу трудоустройства в нефтяную сферу (129 обращений), получения жилья (102 обращений), трудовых споров (89 обращений). Подобная мировоззренческая установка укрепляется ___ показатели иждивенчества Риски и угрозы Завершение сроков моратория на повышение стоимости коммунальных услуг и сжиженный нефтяной газ и последующий неконтролируемый рост цен могут стать “спусковым крючком” для новой волны протестов в Мангистауском регионе. Уже сейчас, в кругу общественности муссируются разговоры о том, что правительственная комиссия во главе Е.Тугжановым смогла лишь на полгода отсрочить рост цен на сжиженный нефтяной газ и коммунальные услуги. В случае, дальнейшего роста цен электроэнергию, воду и газ, переговоры с местными активистами во время протестов могут существенно усложниться. Радикализация и ужесточение протестных акций. Этому в первую очередь способствует актуализация вопросов безработицы и трудоустройства граждан, а также требований о повышений размера заработных плат. Происходит еще большее фокусирование недовольства вокруг органов власти. В свою очередь текущее ослабление политических игроков и отсутствие новых партий, способных аккумулировать и канализировать запросы и требования граждан, будет создавать благоприятную почву для хаотичных протестных выступлений. Рекомендации При управлении кадрами в регионе следует учитывать фактор внутренней «специализации родов». При этом, большим авторитетом и неформальным влиянием обладают старейшины, чье мнение обязательно должно учитываться при принятии решений. Совет аксакалов должен стать одним из «опорных звеньев» Общественного Совета и регионального Института медиаторства со всеми атрибутами внимания и должной инфраструктурой. В целях повышения эффективности анализа текущей общественно-политической ситуации, изучения социального самочувствия граждан, методологического сопровождения социологических исследований МИО и прогнозирования социально-политических рисков в Мангистауской области целесообразно сформировать региональное представительство КИСИ при Президенте РК. ## Источник: Справка ГП 2612 Справка ГП 2612 Справка Когда впервые было применено огнестрельное оружие против силовиков? Где? Одновременно ли в нескольких регионах? Первая жертва событий, придавая уже совершенно иное значение. Это даёт сразу переход от митингующих к боевикам и убийцам. АЛМАТЫ: В промежуток времени с 17:00 до 19:25 часов 05.01.2022 года митингующие с применением оружия, украденного из оружейных магазинов, захватили здание резиденции. Оружие было применено митингующими при нападении на здание ДП города Алматы в период времени с 20:00 (05.01.2022) до 04:00 часов (05.01.2022). КЫЗЫЛОРДА: Пржанов Г. и Омаров Ф. 05 января 2022 года в 16:30 часов возле здания МПС области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ Пржанов Г. дал команду Омарову Ф. произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела ранение получил сотрудник полиции, командир роты Естаев Ж. (тяжкой степени). Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. ЖАМБЫЛСКАЯ ОБЛАСТЬ: гр.Джуманов Ербол Бегалиевич, 31.12.1984 г.р., 06.01.2022 г. 03:20 ч. Произвел выстрел из огнестрельного оружия автомата АК-74, похищенного в ДП Жамбалской области, в начальника отдела АТЦ ДКНБ Жамбылской области Әділбай Дастан Әділбайұлы 02.09.1982 г.р., в результате которого последний скончался. Когда и где было совершено первое нападение на силовиков: избили, покалечили? Где и когда был застрелен первый силовик. АЛМАТЫ: В 00:38 часов 04.01.2022 года при нападении на акимат города Алматы, было избито значительное количество сотрудников полиции, охранявших здание. в ночь с 04-05.01.2022 года в промежуток времени между 23:30-00:30 часами на пересечении улиц Назарбаева-Сатпаева, в ходе массовых беспорядков и группового избиения сотрудников полиции неизвестное лицо нанесло ножевой удар инспектору СОБР ДП города Алматы Абишеву Аслану Уалиевичу в область правого бедра, причинив легкий вред здоровью. 05.01.2022 года в 03:00 часов на пересечении улиц Сейфуллина-Темирязева, в ходе массовых беспорядков и группового избиения сотрудников полиции неизвестное лицо нанесло ножевой удар инспектору полка патрульной полиции ДП города Алматы Турынбетову Ержану Айтбайулы в область задней поверхности левого бедра, причинив легкий вред здоровью. 05.01.2022 года в 03:07 часов на пересечении улиц Сейфуллина-Темирязева, в ходе массовых беспорядков и группового избиения сотрудников полиции неизвестное лицо нанесло два ножевых удара инспектору полка патрульной полиции ДП города Алматы Бектибаеву Бауыржану Бектурсыновичу в область задней поверхности левого бедра, причинив легкий вред здоровью. 05.01.2022 года в промежуток времени между 14:30-16:30 часами начальник 10 кафедры Академии ПС КНБ РК А.В. Кабдинов, исполняя задачу по обороне здания акимата города Алматы от вторжения митингующих, погиб в результате отравления газами от применяемых митингующими газовых гранат и пожара. 05.01.2022 года в промежуток времени между 14:30-16:30 часами заместитель командира в/части 32363 МО РК С.Г.Хаиров, исполняя задачу по обороне здания акимата города Алматы от вторжения митингующих, погиб в результате пожара. КЫЗЫЛОРДА: 05.01.2022 года в 14:00 часов гражданин Кудайбергенов Казыбек Акболатович умышленно направил автомашину КамАЗ на строй военнослужащих, подперев педаль газа кирпичом. В результате его действий автомашина наехала на военнослужащего срочной военной службы в/части 5547 Қайсарова М.О., который скончался на месте. Кудайбергенов К.А. приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. Пржанов Г. и Омаров Ф. 05 января 2022 года в 16:30 часов возле здания МПС области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ Пржанов Г. дал команду Омарову Ф. произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела ранение получил сотрудник полиции, командир роты Естаев Ж. (тяжкой степени). Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. ЖАМБЫЛСКАЯ ОБЛАСТЬ: гр.Джуманов Ербол Бегалиевич, 31.12.1984 г.р., 06.01.2022 г. 03:20 ч. Произвел выстрел из огнестрельного оружия автомата АК-74, похищенного в ДП Жамбалской области, в начальника отдела АТЦ ДКНБ Жамбылской области Әділбай Дастан Әділбайұлы 02.09.1982 г.р., в результате которого последний скончался. Сколько силовиков было избито, искалечено ДО момента применения ими оружия? АЛМАТЫ: 05.01.2022года около 15:30 часов митингующие предприняв очередную попытку нападения на здание Резиденции, применив захваченную военную автомашину КамАЗ, взломали ограждение территории Резиденции. Через образовавшиеся бреши в ограждении митингующие стали проникать на территорию Резиденции с целью его захвата. К нападающим было применено огнестрельное оружие. Шымкент: 51 полицейских, 35 военнослужащих, 2 медицинских работника. ВКО: Усть-Каменогорск - сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих – 31; Семей - 134. Жамбылская область: - 47 Костанайская область: - 1 ЖАМБЫЛСКАЯ ОБЛАСТЬ: 05.01.2022г. с 00.20 до 00.50 ч. Митингующие при попытке проникновения в здание акимата области, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало 7 лиц, из которых 5 сотрудников полиции, 1 военнослужащий и 1 гражданское лицо. В 01.00 ч. в дежурную часть поступила информация о том, что митингующие нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х., отобрав оружие - пистолет «Макарова» с 16 патронами. Костанайская область: 1 сотрудник Сколько фактов сдачи силовиками объектов с оружием? В какой момент это начало происходить? Резиденция в г.Алматы, УП г.Талдыкорган (05.01.2022г. около 17:35ч.), ДП Алматинской области (05.01.2022г. около 17:35ч.), ДП Жамбылской области (06.01.2022г. в 00.25 часов). Указано время захвата. В каких регионах и в какой день начались одномерные агрессивные действия против силовиков и попытка захвата административных зданий, стратегических целей? АЛМАТЫ: В 00:30 часов участники массовых беспорядков в количестве 1000-1500 человек начали штурм акимата города Алматы, группа из 700-800 человек, прорвав оцепление ворвались в здание акимата. К 13:00 часам сотрудники СОБР, полиции в количестве около 250 человек, военнослужащие Национальной Гвардии в количестве около 150 человек выстраиваются в оцеплении на пересечении ул.Толеби-ул.Байтурсынова, где участники массовых беспорядков используя бензовоз АЗС «Гелиос», пробили оцепление из 2 автомашин «Шевроле Тахое» с системой «Стена». В 13:30 часов нападавшие, разбив окна, проникли во внутрь фронт-офиса УП Алмалинского района, подожгли его, а также ворота и КПП. Далее разгромлено и подожжено здание УКПСиСУ, откуда впоследствии эвакуировано более 60 сотрудников прокуратуры. В 15:30 часов сотрудники, обеспечивающие безопасность административного здания, покинули территорию акимата. В 15:30 часов демонстранты подожгли акимат и переключились на здание резиденции по пр.Назарбаева. В 15:35 часов участники массовых беспорядков предприняли первые попытки штурма Резиденции. В 15:30 часов группа лиц перед зданием УП Алмалинского района предприняла очередную попытку захвата здания, после чего принято решение об открытии огня по ногам. В 15:40 часов участники массовых беспорядков около 100 человек напали на оружейный магазин «Қорған» по адресу: г.Алматы, ул.Аблайхана, дом 60. В 16:42 часов участники массовых беспорядков около 100 человек напали на оружейный магазин «Анна» по адресу: г.Алматы, ул.Амангельды, дом 4. В 17:00 часов на площади стали раздавать оружие похищенное в оружейном магазине «АННА» по ул.Макатаева для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 19:25 часов бастующие штурмом с применением оружия захватили здание резиденции. В 19:55 часов демонстранты в количестве 2000 человек подошли к зданию ДП и неоднократно пытались его захватить, систематически устраивали штурм с разных углов, применяли огнестрельное оружие и взрывчатые вещества. В 20:25 часов участники массовых беспорядков около 100 человек нападают на оружейный магазин «Охотник КЗ» по адресу: г.Алматы, пр.Рыскулова, дом 155. В 21:02 часов участники массовых беспорядков около 100 человек нападают на оружейный магазин «Камерад» по адресу: г.Алматы, Микрорайон 10а, дом 12а. В 21:30 часов участники массовых беспорядков около 100 человек нападают на оружейный магазин «Кочевник» по адресу: г.Алматы, ул.Манаса, дом 22б. В 22:05 часов участники массовых беспорядков около 100 человек нападают на оружейный магазин «Алпамыс на Богенбай батыра» по адресу: г.Алматы, ул.Богенбай батыра, дом 146. В то же время Международный аэропорт города полностью захвачен демонстрантами в количестве 800 человек, разграблены все имеющиеся в здании бутики, магазины и кассы. В дальнейшем поступали многочисленные сообщения о нападениях на сотрудников полиции, на АЗС и другие социальные объекты. В ночное время и в последующие сутки в городе орудовали мародеры, которые грабили торговые объекты (ТРЦ «Променад», «Прайм плаза», «Москва», «ЦУМ», сеть магазинов «Магнум», «Технодом», «Сулпак» «Домиллион», магазины, «Тойота центр» и другие брендовые магазины), угоняли и поджигали машины. Алматинская область (Жетысу, АО): Ближе к 14.00 часам перед УП количество собравшихся людей значительно увеличилось. К этому времени в УП прибыли военнослужащие национальной гвардии для охраны здания УП. Около 15.00 часов в УП прибыл начальник ДП Алматинской области где дал указание специальным подразделениям ДП Алматинской области, а также личному составу УП совместно с их руководителем принять участие в оттеснении собравшихся лиц от здания УП. В ходе оттеснения, собравшиеся лица, не подчиняясь законным требованиям сотрудников полиции стали применять физическую силу бросая камни, брусчатку и т.п. В результате столкновения сотрудники полиции были вынуждены отступить в сторону здания областного акимата на центральную площадь, где продолжилось сопротивление. При этом часть оттесненной толпы людей вернулись к зданию УП, где продолжили требовать освободить административно задержанных. К 16.30 часам здание акимата Алматинской области захвачено участниками массовых беспорядков, где совершены погромы и поджоги. В 16.36 часов по радиостанции передается: «бастующие направляются в РОВД, бастующие направляются в РОВД». В 17.35 часов митингующие проникли на территорию УП г.Талдыкорган, а в последующем и в само здание, которое на тот момент было покинуто сотрудниками полиции, где также совершены погромы, поджоги и хищение оружия. Около 19.00 часов совершен захват здания ДП Алматинской области, которое было покинуто сотрудниками полиции, где также совершено хищение оружия. Около 21.00 часов совершен погром здания партии «Нур-Отан». Атырауская область Примерно в 14:30 часов 05.01.2022 года возле акимата начались потасовки между митингующими и полицейскими. В 15:47 часов митингующие начали активные агрессивные действия, которые переросли в массовые беспорядки. Акимат был захвачен около 16:00 часов. ШЫМКЕНТ: 5 января т.г. в 00.30 часов митингующие (общее количество достигло более 6 тысяч) прибыв к акимату города начали вести себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции (правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 военнослужащих в/ч 6506 НГ МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК). В результате неоднократных попыток, 02.10ч. собравшиеся лица предприняли 1-ю попытку захвата здания акимата города со стороны входа №1, забросав камнями фасадное стекло 1-го этажа здания и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ МВД РК. С 21.25ч. собравшиеся в количестве около 2 тысяч человек попытались прорваться в акимат. Совершали попытки по поджогу зданий акимата, «Көрме орталығы», Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камными фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания пожарных машин. 05.01.2022г. к 22.10ч. общее количество митингующих возросло до 6,5 тыс. человек. Начались повторные попытки прорыва в акимат (всего 6) с использованием зажигательных смесей (коктейли Молотова), камней и других подручных средств (арматура, дубинки, бутылки и т.д.). 06.01.2022г. другие протестующие стали поджигать здания партии «Нур-Отан», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС, возгорание ликвидировано. В 04.50 часов 6 января т.г. группой лиц в количестве 30-35 человек совершено нападение на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского района путем поджога бутылками с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии прокуратуры (имело место возгорание, утери служебной документации не допущено, нанесено значительное повреждение окон, облицовки внутренней и наружной стен здания). Кызылординская область: 05.01.2022г. в 16:15 часов участники массовых беспорядков, оснащенные огнестрельным оружием с целью захвата вооружения, напали на здание местной полицейской службы. В ответ было применено огнестрельное оружие. Всего было около 10 нападений, которые прекратились к 04:00 часам утра. (Прослеживается параллель между штурмом ДП города Алматы, которая прекратилась так же около 04:00 утра) Одновременно осуществлялась осада УП города Кызылорда с 18:00 часов 05.01.2022г. до 06:00 часов утра 06.01.2022г. ВКО: 05.01.2022г. в 15:30 часов количество незаконно митингующих граждан увеличилось до 700 человек. В 17:38 часов напали на военнослужащих. В ответ военнослужащие и СОБР использовали светошумовые и слезоточивые гранаты. В 18:50 часов число митингующих увеличилось до 2000 человек, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:23 часов митингующие начали шествие по улицам города, и направились на Центральную площадь. В 20:10 часов митингующие со двора «Народного Банка» в течение длительного времени умышленно стали кидать в сотрудников полиции, военнослужащих и специальной техники правоохранительных органов, а также в здание акимата области камни и другие твердые предметы. До 02:00 часов 06.01.2022 года между митингующими и силами правопорядка происходили активные столкновения. После чего силами правопорядка с применением огнестрельного оружья в воздух, травматического оружия, свето-шумовых и газовых гранат участники массовых беспорядков вытеснены с площади Республики. Семей: 05.01.2022 года с 13.00 час. началось стягивание большого количества людей и к 16.00 час. численность достигло порядка 2 тыс. человек. После 16.00 час. Перекрыв движение, толпа дошла Центральной площади. с 16.46 час. до 17.30 час. Беседа с акимом города Семей. С 17.30 час. толпа более 3 тыс. периодически осуществляют натиск на шеренги, ведут себя агрессивно, стали пинать, вырывать противоударные щиты, а также используя заранее подготовленные твердые предметы (палки, арматуры, камни, ледянные глыбы) стали кидать в сторону сотрудников полиции. Вырывали у сотрудников щиты. В результате чего личный состав получил телесные повреждения. В 19.40 час. нападавшие из-за численного превосходства вытеснили личный состав за пределы здания Акимата. Повредили служебный автотранспорт (14 единиц, из которых 3 сожжены). В 20.30 час. протестующие установили баррикаду перед зданием Акимата. 06.01.2022 года в 12.35 час. СОБР дано указание на штурм и вход в здание Акимата, с отработкой поэтажно, под прикрытием военнослужащих. Общее количество пострадавших сотрудников 151 человек. В медицинские учреждения с различными телесными повреждениями поступило 173 лиц, в том числе сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих – 134, гражданских лиц - 39. Сумма материального ущерба составляет 92 млн. тенге из них государству 91 млн. тенге - государству, 1 млн. тенге - физическим лицам. При этом, оружие и боеприпасы, в том числе принадлежащие правоохранительным органам и воинским частям, во время массовых беспорядков в г.Семей не похищались. Актюбинская область: Со стороны митингующих агрессивные действия против силовиков и попытки захвата здания акимата области на территории Актюбинской области начались 05 января 2022 года примерно в 12 часов 30 минут местного времени (по Астане 13:30). Были 2 попытки захвата здания акимата области, после которых здание было захвачено. Другие здания захвату не подвергались. Костанайская область: Агрессивные действия против силовиков и попытка захвата здания акимата области происходила в период времени с 16:02ч. по 23.43ч. 05 января 2022 г. в г.Костанай. Попытки захвата других административных зданий и стратегических объектов не предпринимались. При этом, фактов одномоментного штурма официальных объектов не имелось. Жамбылская область: 05.01.2022 года в 22:30 часов митингующие стали штурмовать областной акимат с применением «коктейлей Молотова» и захватили его. В ночь с 05-06.01.2022года митингующие пришли к ДП Жамбылской области и напав на него захватили примерно в 00:40 часов, учинили погромы и подожгли. 06.01.2022 года около 03:20 часов митингующие совершили нападение на здание ДКНБ Жамбылской области, в результате которого погиб начальник отдела АТЦ ДКНБ Жамбылской области Әділбай Дастан Әділбайұлы Сколько случаев фактически одномоментного по регионам штурма официальных объектов, зданий силовиков, стратегических целей, то есть все признаки войсковых операций. Алматинская область: одномоментных нападений не было Атырауская область: одномоментных нападений не было Шымкент: одномоментных нападений не было Кызылординская область: одномоментно нападения совершались на УМПС ДП области и УП г.Кызылорда. ВКО: одномоментных нападений не было Семей: одномоментных нападений не было Актюбинская область: одномоментных нападений не было Костанайская область: одномоментных нападений не было Жамбылская область: одномоментных нападений не было При анализе событий в масштабах Республики прослеживается параллель. А именно, нападения на административные здания государственных органов происходили во второй половине дня и ночью 05.01.2022 года. Нападения на здания государственных органов Алматы Акимат 05.01.2022 14:30 (захвачен) Резиденция 05.01.2022 С 15:30 до 19:25 (захвачен) ДП г.Алматы 05.01.2022 С 20:00 до 04:00 Алматинская область Акимат 05.01.2022 15:30 до 16:30 (захвачен) ДП Алм.обл. 05.01.2022 19:00 захвачен Жамбылская область Акимат 05.01.2022 22:30 захвачен ДП 06.01.2022 00:40 захвачен Атырауская область Акимат 05.01.2022 16:00 захвачен Кызылординская область УМПС ДП КО и УП г.Кызылорда 05.01.2022 С 16:45 до 04:00 ВКО Акимат 05.01.2022 С 20:10 до 02:10 Семей Акимат 05.01.2022 С 17:30 до 19:40 захвачен Актобе Акимат 05.01.2022 В 13:30 захвачен Костанай Акимат 05.01.2022 С 16:02 до 23:43 ## Источник: Справка_по_работе_СЦК_15_21_августа_++ Справка_по_работе_СЦК_15_21_августа_++ Справочная информация о проделанной работе СЦК за период с 15 по 21 августа т.г., а также о планах на предстоящий период (22-28 августа т.г.) ПЕРВОЕ. Методическое и аналитическое сопровождение. В рамках текущей деятельности СЦК в период с 15 по 19 августа разработано 14 документов: Методические рекомендации по освещению списка погибших в «январских событиях; Методические рекомендации: День Конституции; Предбрифинговый анализ проблемных вопросов по деятельности МКС РК. Также проводилась работа по традиционным направлениями деятельности, а именно: Подготовка документа «Основные тренды дня» (суммарно 5 материалов); Анализ деятельности идеологического блока за неделю; Задачи для идеологического блока; Анализ информационных трендов за неделю; Анализ потенциальных рисков; Задачи для СМИ в рамках медиасовета; Анализ деятельности СМИ. По социологическому направлению готовится отчёт по результатам опроса «Ценностные ориентации казахстанцев», завершившегося 18 августа. План на предстоящую неделю: Продолжить аналитическое сопровождение деятельности АП РК по традиционным направлениям деятельности; Начать подготовку Информационной картины регионов. ВТОРОЕ. Организация и проведение пресс-конференций на площадке СЦК. За отчетный период на площадке СЦК проведено 6 пресс-мероприятий: «О ходе расследований январских событий (ГП); «О тарифообразовании на электроэнергию в Казахстане (МЭ, МНЭ); «О реформировании системы ветеринарии» (МСХ); «О проведении Центрально-Азиатского форума волонтеров» (МИОР); «Конституционные преобразования как юридическая и политическая основа построения Нового Казахстана. Комментарии к поправкам в Конституцию» (эксперты-юристы); «О мерах, принимаемых в сфере физической культуры и спорта» ко дню спорта 21 августа (МКС). Справочно: по итогам на 6 пресс-мероприятиях участвовали 14 спикеров, в том числе 2 вице-министра, 5 председателей и заместители председателей комитетов, 1 заместитель начальника Службы специальных прокуроров ГП РК, другие – 6 представителей подведомственных организаций госорганов, гражданского общества, эксперты. На предстоящий период с 22 по 27 августа на площадке СЦК запланировано 8 пресс-мероприятий и 1 мероприятие, организуемое МИОР с участием Государственного Советника Карина Е.Т.: «Заседание Совета по молодежной политике при Президенте РК с участием Государственного советника Карина Е.Т.» (МИОР); «Решение экологических проблем регионов» (МЭГПР); «Январские события»: о ходе расследований» (МВД); «О национальной литературной премии «Айбоз» (МКС); «Цифровизация налогового администрирования» (МФ); «По противодействию наркопреступности и профилактике наркомании» (МВД); «Касательно развития рынка стрессовых активов» (АРРФР); «О текущей эпидемиологической ситуации в стране» (МЗ); «Об итогах деятельности промышленной безопасности» (МЧС). ТРЕТЬЕ. Медиапланирование. За период с 22 по 28 августа центральными государственными органами и национальными компаниями в республиканский событийный ряд направлено 73 мероприятий, из которых 19 включены в медиа – грид. Справочно: из 19 включенных в медиа-грид мероприятий 14 мероприятий в рамках поручений Главы государства (из них 2 пресс-конференции на базе СЦК), 2 встречи министров, 1 форум науки и высшего образования, 2 спортивных мероприятия. Оставшиеся 54 мероприятия: 21 инструментального характера (статьи, интервью, публикации пресс-релизов), 33 внутренние мероприятия (акции, конференции и т.д.). Вместе с тем, не запланированы мероприятия 6 центральными государственными органами: Агентствами по делам государственной службы, стратегическому планированию и реформам, защиты и развития конкуренции, Министерствами национальной экономики, торговли и интеграции, просвещения. Местными исполнительными органами в СЦК направлено 121 мероприятие из которых в республиканский событийный ряд вошли 13 мероприятий. Справочно: из 13 включенных в медиа-грид мероприятий, 1 мероприятие в рамках поручений Главы государства, 1 мероприятие направленное на инфраструктурное развитие региона, 1 пресс-конференция, 8 культурно – массового характера (республиканские и международные соревнования, концерты), 2 образовательно-досугового характера (летние лагеря, молодежные форумы, семинары, тренинги и др.). Оставшиеся 108 мероприятий: 49 мероприятий культурно-массового характера (городские концерты, конкурсы, акции, фестивали, спортивные мероприятия), 30 образовательно-досугового характера (летние лагеря, семинары, тренинги и др.), 21 районного уровня, 5 брифингов, 3 сельскохозяйственные ярмарки. ЧЕТВЕРТОЕ . Работа на внешнем периметре. Продолжается работа совместно с офисом Заместителя Руководителя Администрации Президента Казыханова Е., министерством иностранных дел и иностранными партнерами по подготовке новостного контента для продвижения за рубежом. За отчетный период подготовлена и распространена статья по итогам встречи Премьер-министра с Генеральным директором компании Al Badie Group for Trading and Investment (ABG) Халедом Мохамедом Аль Бади на тему: «Крупные дорожные проекты в Казахстане обсудили с застройщиком из ОАЭ» (Major road projects in Kazakhstan discussed with UAE developer) в нескольких изданиях: в интернет-версиях газет «British journal» и «The American reporter». Вместе с тем, подготовлена методическая рекомендация по контрмерам на критические статьи, публикуемые Дэвидом Меркелем управляющим директором организации «Summit International Advisors» который оказывает консультации в области геополитики и энергетики. Также, подготовлена и опубликована статья в формате «Op-Ed» в газете: «New York Today» от Главного консультанта аппарата Мажилиса Парламента РК Ж.Онлашовой на тему: «В Казахстане отделение религии от государства закрепляет свободу вероисповедания» (In Kazakhstan, the separation of religion and state enshrines religious freedom). В статье также акцентирована внимание на предстоящий седьмой Съезд мировых и традиционных религий в г. Нур-Султан. Кроме того, в период 15 – 21 августа планируется 10 мероприятий, из них в рамках блока «Деятельность Президента РК» 5 мероприятий, « Январские события» 2 мероприятия, «РК в условиях санкционных вызовов» 2 мероприятия, «Гуманитарное измерение внешней политики РК» 1 мероприятие. Справочно: В блоке «Деятельность Президента РК»: 22 августа состоится Заседание Совета по молодежной политике при Президенте РК с участием Государственного Советника; 23 августа состоится Заседание Правительства РК, где будут обсуждаться 2 вопроса: «О ходе реализации Национального проекта «Жасыл Казахстан», «О вопросах кормообеспечения и подготовки к уборочной кампании»; 24 августа состоится официальный визит Главы государства в Азербайджан; 24 августа планируется пресс-конференция на площадке СЦК на тему: «Цифровизация налогового администрирования»; 25 августа планируется пресс-конференция на площадке СЦК на тему: «Противодействие наркопреступности и профилактика наркомании». В блоке: «Январские события» : 21 – 25 августа состоится Визит делегации Подкомитета по правам человека Европейского Парламента в РК; 23 августа планируется встреча Европейской делегации с Уполномоченным по правам человека РК. В блоке «РК в условиях санкционных вызовов»: 25 – 26 августа в г. Чолпон-Ата, Кыргызстан состоится Заседание Евразийского межправительственного совета с участием Премьер - Министра РК; 26 августа в г. Бишкек, Кыргызстан состоится Первый Форум межрегионального сотрудничества РК и КР с участием Премьер - Министра РК. В блоке «Гуманитарное измерение внешней политики РК»: 24-25 августа в г. Нур-Султан запланировано проведение форума науки и высшего образования «Человеческий капитал - ключевой ресурс развития нового Казахстана». ПЯТОЕ. Работа с резонансными событиями. С 18 апреля т.г. создана и действует специальная рабочая группа. В группу вошли представители ОВП АП, ГП, КНБ, КПМ, МИОР, два заместителя директора СЦК. Все выявленные публикации критического характера отрабатываются ежедневно. Так, с 12 по 19 августа т.г. в рамках мониторинга СМИ и социальных медиа выявлено 63 негативных публикаций в адрес центральных государственных и местных исполнительных органов: Из них: на 41 публикацию отработана соответствующая реакция; после проработки СЦК с государственными органами была дана реакция на 13 негативных публикаций. По 9 материалам местные исполнительные органы были информированы, однако реакция не дана: по 3 публикациям: г. Нур-Султан, по 2 публикациям: г. Алматы, Алматинская область, по 1 публикации: г. Шымкент и Северо-Казахстанская область. ШЕСТОЕ. Продвижение медиа-контента. За период с 15 по 19 августа 2022 года СЦК была проведена следующая работа: обеспечено контентное сопровождение 6 пресс-мероприятий, проведенных на площадке СЦК; подготовлено и размещено 184 материала на официальном сайте «ortcom.kz» на казахском (92) и русском языках (92) , в т.ч.: новости по деятельности Главы государства – 18; новостные топики по итогам пресс-мероприятий СЦК – 44; материалы в рубрике «Поручения Президента: СКАЗАНО-СДЕЛАНО» - 24 и др.; на собственных ресурсах СЦК распространено 378 материалов, (Telegram - 101; Instagram - 0; Facebook - 88; BKontakte - 88; Twitter – 101) . В том числе по имиджу Главы Государства - 56 материалов; на тему «Исполнение поручений Президента по линии Правительства: «Сказано-сделано» - 322. При этом используется собственный брендированный визуальный контент (видеонарезки, постеры, инфографика). Подготовлены тематические баннеры по наиболее интересным тематикам, которые размещены на сайте и в социальных сетях. В рамках совместной SMM-работы с Региональными службами коммуникаций на региональном уровне организовано размещение 24 614 материалов (в официальных аккаунтах, пабликах, информационных ресурсах местных исполнительных органов) . В том числе по продвижению имиджа Главы государства распространено 5282 материала. По направлению «Исполнение поручений Президента по линии Правительства: «Сказано-Сделано» - 19 332 материала. На предстоящей неделе планируется продолжить подготовку и размещение новостных сообщений на сайте по всем основным направлениям с последующим продвижением на собственных ресурсах СЦК и в популярных группах и пабликах, также будет продолжена разработка брендированного визуального контента. СЕДЬМОЕ. О работе региональных служб коммуникаций. За отчетный период (15-18 августа т.г.) на площадке РСК проведено 31 пресс-мероприятие с участием 54 спикеров. 7 пресс-мероприятий были по направлению Образование («О проведении республиканской августовской конференции педагогических работников: «Психолого-педагогическое сопровождение детей с ООП», «О порядке и правилах приема на гранты акимата Атырауской области в 2022-2023 учебном году» и др.) , 5 пресс-мероприятий по направлению Здравоохранение ( «О текущей ситуации по КВИ в Актюбинской области», «О профилактике КВИ и важности вакцинации и ревакцинации в г.Алматы» и др. ) , 3 пресс-мероприятия по направлению Правопорядок («О проекте «Требуй справедливости!», «О профилактике интернет-мошенничеств», а также «Раскрытые дела сотрудниками Оперативно-криминалистического Управления акимата Жамбылской области») , 3 пресс-мероприятия по направлению Занятость («О состоянии производственного травматизма на предприятиях и организациях области», «О гарантированном социальном пакете, предоставляемом детям из семей, получающим адресную социальную помощь», а также «Реализация Комплексного Плана по обеспечению занятости, программы «Развитие продуктивной занятости и массового предпринимательства» за 1 полугодие 2022 г.») , 2 мероприятия по направлению Культура («О первом международном шахматном фестивале "Atyrau Chess Festival 2022" в Атырау» и «Об итогах деятельности Управления культуры, архивов и документации акимата Карагандинсокй области в рамках Нового Казахстана») , 2 пресс-мероприятия по направлению Акимы («О реализации поручений Главы государства на территории Абайского района г.Шымкент» и «О реализации поручений Главы государства на территории Аль-Фарабийского района г.Шымкент») . На предстоящую неделю (22 – 28 августа т.г.) запланировано 49 пресс-мероприятий на площадках РСК: РСК г. Нур-Султан – («О проведении масштабной сельскохозяйственной ярмарки. Прибытие предпринимателей разных областей» и «О деятельности центра мониторинга и оперативного реагирования – «iKOMEK109»); РСК г. Алматы – («О недопущении несчастных случаев на железной дороге, а также рекомендациях от КТЖ», «О начале нового учебного года», «О роли Маслихата в жизни Алматы. Строительство Нового Казахстана силами общества», «Об итогах социально-экономического развития Алатауского района за первое полугодие 2022 года», «О порядке поступления в Академию пограничной службы КНБ РК, развитии и достижениях академии, успехах слушателей и выпускников», «Как снять квартиру в разгар «студенческого сезона» и не стать жертвой мошенников», «О разъяснении работы нового управления, текущей работе и планах», «Об итогах социально-экономического развития Ауэзовского района за первое полугодие 2022 года», «Об итогах мониторинга общежитий и вузов Алматы», «О работе Управления энергетики и водоснабжения города Алматы за первое полугодие 2022 года», а также «О разъяснении работы нового управления, текущей работе и планах»); РСК г. Шымкент – («По профилактике лесо-степных пожаров», «О ходе подготовки к новому 2022-2023 учебному году», а также «О проделанной работе управления энергетики и инфраструктурного развития города Шымкент за 1 полугодие 2022 года») ; РСК Акмолинской области – «О старте месячника пожарной безопасности в Акмолинской области» и «О развитии массового спорта в Акмолинской области»); РСК Актюбинской области – («Текущая ситуация по КВИ», «Пресс-конференция по всем актуальным темам региона», «О подготовке к учебному 2022-2023гг.», а также «Итоги социально-экономического развития Мугалжарского района за 7 месяцев 2022г.»); РСК Алматинской области – («Купальный период», «Развитие национальных видов спорта», а также «Эпидемиологическая ситуация Алматинской области»); РСК Атырауской области – («О пожарной безопасности», «Об итогах работы за первое полугодие 2022 года и дальнейших планах уполномоченного по Этике акимата Атырауской области», «Итоги работы городской поликлиники № 4 за 6 месяцев», а также Эпидемиологическая ситуация в регионе»); РСК ВКО – («О правилах участия в государственных закупках в 2022 году», «О социально-экономическом развитии области за 1-е полугодие 2022 года», а также «О подготовке к учебному году 2022-2023»); РСК ЗКО – («О внесённых изменениях нового учебного года», «Мероприятия, посвященные 45-летию народного ансамбля «Акжайык», «О социально-экономическом развитии Акжаикского района», а также «Об эпидемиологической ситуации по коронавирусной инфекции и ходе вакцинации в Западно-Казахстанской области»); РСК Карагандинской области – («Об итогах деятельности Управления строительства, архитектуры и градостроительства за первое полугодие 2022 года»); РСК Мангистауской области – («О конкурсе «Мисс Актау-2022», «Об осеннем призыве граждан на срочную воинскую службу», «О работе департамента полиций по Мангистауской области за 6 месяцев», а также «О мероприятиях, организуемых в области ко Дню Независимости»); РСК Павлодарской области – («Финансирование и объёмы медицинской помощи в рамках ОСМС: итоги 1-го полугодия 2022 года», «Итоги встречи с населением Павлодарской области министра культуры и спорта РК О принимаемых мерах по отлову бродячих собак в Павлодарской области», «О работе по стимулированию предпринимательской активности в рамках реализации Программы действий Павлодарской области», «О подготовке к отопительному сезону 2022-2023 гг. в Павлодарской области», а также «О поддержке отдельных социальных групп населения в рамках реализации Программы действий Павлодарской области»); РСК СКО – («О начале учебного года», «О текущей ситуации по распространению коронавирусной инфекции и ходе вакцинации в СКО», «Об экологической обстановке в Северо-Казахстанской области», «О профилактических и превентивных мерах по недопущению коррупционных преступлений госслужащими области за 7 месяцев 2022 года», а также «О промежуточных результатах работы по дебюррократизации»); РСК Туркестанской области – («О совершенствовании обслуживания населения в регионе»). ВОСЬМОЕ. Комментарийная работа в социальных сетях В период с 12 августа по 18 августа СЦК проведена работа по размещению 3 публикаций в защиту имиджа Главы Государства на телеграм-каналах и страницах « Facebook». Вместе с тем, проводилась работа по контрпропаганде - размещение и продвижение негативных публикаций. Так, размещено более 10 публикаций на телеграм-каналах и страницах Facebook в отношении следующих лиц и тематик: Динара Егеубаева – телеграм каналы, «Facebook»; Арман Шораев – телеграм каналы, «Facebook»; Димаш Альжанов – телеграм каналы, «Facebook» ; Гульнара Бажкенова – телеграм каналы, «Facebook»; Салтанат Ташимова – телеграм каналы, «Facebook»; Январские события (опубликованный список погибших) – телеграм каналы, «Facebook». Кроме того, проведена комментарийная работа по негативным публикациям в соцсетях. В частности, оставлено более 500 комментариев в публикациях следующих пользователей соцсетей и тематик: YouTube-канал Бәсе Санжар Бокаев; Булат Абилов; Ержан Тургумбаев; Марат Жыланбаев и др. Также, проведена работа по размещению и продвижению публикаций в соцсетях по докладу Генеральной прокуратуры о январских событиях и опубликованного списка погибших. В частности, размещено 6 постов и произведено 300 репостов в группах и сообществах Facebook. ## Источник: Статус информационный сайт Tab 1 Статус проекта На сегодня до сих пор не выделено финансирование, что делает невозможным реализацию ключевых этапов необходимых для запуска сайта. Совместно с Фондом выработано решение, сейчас договоры на подписании, но это может затягиваться и дальше. С прошлого года на двух языках готовы разделы: Хронология — 11 материалов Выступления — 12 материалов Видеоматериалы За прошедший месяц на русском языке подготовлен контент для новых разделов: Новости и события за 2022-2024 год – 41 материал. Фигуранты – 14 материалов Как происходят госперевороты – 10 лонгридов Фактчекинг и критическая оценка — 3 материала Аналитика (международный контекст, гражданское общество, НПО) — 3 лонгрида. Таким образом готовность в части контента: Контент на русском — 90% Перевод на казахский — 60% Перевод на английский — 0% Разработка дизайна и технической части сайта начнется после предоплаты и займет около 3 недель до релиза. Переводы также зависят от предоплаты. Справочно: На основе Доклада создается информационный сайт, который призван предоставить общественности надежный и авторитетный источник для осмысления Кантара, а также стать важным инструментом для исследователей, журналистов и всех заинтересованных в объективном анализе январских событий. Платформа охватывает ключевые моменты как внутренних, так и внешних политических процессов — от мирных митингов до массовых беспорядков. Сайт включает хронологии по дням, начиная с 1 января 2022 года, правовые аспекты, свидетельские показания и аналитические материалы, а также профили лидеров протестов и активистов. Кроме того, представлены данные о задержаниях, похищенном оружии и международных реакциях на события. Интервью с пострадавшими и многочисленные видеоматериалы добавляют ресурсу убедительности и эмоциональной насыщенности. ## Источник: Суммаризация доклад кантар Tab 1 Суммаризация Ключевые события, причины и последствия Начало протестов (1–3 января): Акции начались 1 января 2022 года в городе Жанаозен (Мангистауская область) – около 20 человек вышли с требованием снизить цены на сжиженный газ, которые за день выросли с 50 до 120 тенге за литр после отмены ценового потолка . Повышение цен на топливо стало главной причиной первоначальных протестов. 2–3 января протесты оставались мирными, но расширялись: к нефтяникам Мангистау присоединились тысячи рабочих месторождений. Протестная волна перекинулась в другие регионы через социальные сети: появились призывы солидарности с Жанаозеном в Атырау, Актау, Актобе, Алматы и др. . К 4 января протесты охватили большую часть страны , их география расширилась с запада на восток и юг (Атырауская, Актюбинская, Алматинская, Жамбылская области, г. Шымкент и др.) . Эскалация и беспорядки (4–5 января): 4 января мирные митинги переросли в массовые беспорядки . Хотя правительство срочно выполнило экономические требования – цены на газ снижены до 50 тг/л и объявлена отставка правительства – протестующие выдвинули политические лозунги , требуя отставки всего руководства и ухода Назарбаева («Шал, кет!» – «Старик, уходи!» ) . В ряде городов начались столкновения: в Алматы вечером 4 января собрались тысячи демонстрантов, скандировавших антиправительственные лозунги . Ночью 5 января в Алматы протестующие (20 000+) пошли на штурм администрации (акимата) города – прорвав оцепление, они захватили здание, разбили банкоматы и подожгли часть имущества . Одновременно нападения произошли на управления полиции и КНБ: здание Департамента КНБ в Алматы было захвачено, что нанесло значительный ущерб . Похожие атаки и захваты админзданий случились в Шымкенте, Талдыкоргане, Таразе, Кызылорде – беспорядки стали общенациональными . Появились первые жертвы как среди протестующих, так и силовиков . В Алматы и Талдыкоргане власть фактически утратила контроль на двое суток – эти города оказались во власти вооружённых групп . Правительственные меры (5–6 января): Утром 5 января президент К.-Ж. Токаев принял ряд решительных мер . Он отправил правительство в отставку, взял на себя полномочия Председателя Совета безопасности вместо Н. Назарбаева , ввёл чрезвычайное положение (с комендантским часом) сначала в Алматы и Мангистау, а затем по всей стране . Токаев публично предупредил, что власти будут действовать жёстко против нарушителей , и обратился за помощью к ОДКБ для подавления «террористической угрозы» . Уже 6 января в Казахстан прибыли миротворческие силы ОДКБ – они взяли под охрану стратегические объекты, поддержав наведение порядка . В Алматы, Шымкенте и других городах началась антитеррористическая операция . Силовики получили приказ открывать огонь по вооружённым преступникам без предупреждения; впервые боевое оружие было применено около 16:00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы . В последующие часы 5–6 января полиция, Нацгвардия и армейские подразделения вели ожесточённые бои с группами погромщиков, особенно в Алматы (штурмы акимата, аэропорта, резиденции) . К утру 7 января основные очаги мятежа были подавлены, началось восстановление порядка во всех регионах . Завершение и последствия (7–13 января): 7 января президент заявил, что конституционный порядок в основном восстановлен . В следующие дни прошли задержания организаторов и участников беспорядков; изъято похищенное оружие (всего почти 3000 единиц оружия и десятки тысяч патронов оказались в руках преступников в ходе мятежа) . 10 января была объявлена общенациональная траурная дата по жертвам «январской трагедии». По официальным данным Генпрокуратуры, в результате этих событий погибли 238 человек по стране; в одном лишь Алматы – 151 погибший (из них 11 случайных гражданских лиц, 9 силовиков, 3 жертвы пыток и 128 вооружённых нападавших) . Токаев инициировал крупные кадровые перестановки: от должностей отстранены руководители силового блока, заподозренные в бездействии или измене (включая главу КНБ К. Масимова, впоследствии осуждённого за попытку захвата власти) . В обращении 11 января Токаев назвал случившееся «попыткой государственного переворота» , отметил необходимость реформ и объявил курс на построение «Нового справедливого Казахстана» вместо прежней элитной системы . Итоги и дальнейшие шаги: Январские события имели тяжелые последствия – сотни погибших и раненых, значительный ущерб инфраструктуре (сожжены здания акиматов, полиции, захвачены аэропорты, разбиты сотни машин и витрин) . Однако попытка насильственного захвата власти провалилась – государственность и территориальная целостность Казахстана были сохранены . Общество консолидировалось вокруг президента, начаты политические и экономические реформы для устранения причин недовольства . Во внутренней политике ослаблено влияние бывшего президента Назарбаева и его окружения (отмена статуса Елбасы, передача ряда полномочий) – произошел транзит власти в руки Токаева. Проводятся судебные процессы над заговорщиками: в 2022–2023 гг. осуждены К. Масимов (бывший глава КНБ) и ряд силовиков за госизмену ; арестованы криминальные авторитеты (А. Джумагельдиев по прозвищу «Дикий Арман», К. Кудайберген и др.) за организацию беспорядков . Международным следствием событий стало укрепление сотрудничества в рамках ОДКБ и переоценка подходов к внутренней безопасности в Казахстане. Главный вывод – государство извлекло уроки из «январской трагедии» и настроено не допустить повторения подобных кризисов в будущем . Основные выводы документа Попытка госпереворота: Документ однозначно характеризует январь 2022 года как организованную попытку насильственного свержения законной власти в Казахстане . Эксперты в Казахстане и за рубежом практически единодушно сочли события именно попыткой государственного переворота . В отчёте подчёркивается, что протесты изначально были лишь поводом , вскоре умело превращённым заговорщиками в координированное вооружённое восстание по единому сценарию . Таким образом, конечной целью событий было не решение социальных проблем, а захват власти через провоцирование хаоса, насилия и дезориентации руководства страны . Гибридный характер и организованность мятежа: Январские беспорядки отличались нестандартной, гибридной тактикой . Авторы доклада проводят параллели с известными теориями городских восстаний – тактика «городской герильи» Маригеллы, концепция «мятежа–войны» Е. Месснера, методы ненасильственных действий по Дж. Шарпу – отмечая, что в Казахстане была применена своя специфическая комбинация этих технологий . Протесты координировались через социальные сети и мессенджеры по всей стране, что позволило одновременно взбудоражить несколько регионов (запад, юг, юго-восток), создавая эффект «дуги дестабилизации» с запада на восток . Захват власти планировался путём синхронных ударов по ключевым городам и объектам: в один день – 5 января – во второй половине дня и ночью произошли атаки на здания акиматов, полиции и спецслужб сразу в нескольких областях . Массовость протестов не была стихийной: в докладе говорится об участии профессиональных организаторов и провокаторов , которые через соцсети расширяли географию митингов и намеренно накаляли обстановку . Также прослеживается ресурсная поддержка извне и изнутри – у мятежников были средства, транспорт, заранее подготовленное оружие и боеприпасы (ряд оружейных схронов был заготовлен заранее при содействии криминальных структур) . Всё это указывает на высокую степень организованности и подготовки попытки переворота. Роль предательства силовиков: Ключевым фактором эскалации стала измена части руководства силовых структур . В отчёте подробно описано, что в разгар кризиса практически весь личный состав департаментов КНБ по г. Алматы, Алматинской и Кызылординской областям покинул свои здания по указанию руководства . Согласно Генпрокуратуре, 5 января заместитель председателя КНБ А. Садыкулов отдал письменный приказ готовиться к оставлению зданий, а по прямому указанию главы КНБ К. Масимова сотрудники КНБ оставили здания в Алматы и Кызылорде . Аналогично, по команде неких руководителей были оставлены без обороны управления полиции в Алматинской и Жамбылской областях . Последствие – мятежники беспрепятственно захватили арсеналы оружия: в руки преступников попало почти 3000 единиц огнестрельного оружия (автоматы, пистолеты, снайперские винтовки) и десятки тысяч патронов . Доклад подчёркивает, что из-за предательства ряда командиров силовики не смогли вовремя пресечь погромы, а города Алматы и Талдыкорган на двое суток остались беззащитными перед бандами . Тем самым заговорщики из высших кругов (в первую очередь бывшее руководство КНБ) сыграли определяющую роль в попытке переворота, за что позже понесли наказание (К. Масимов и его заместители осуждены за госизмену и злоупотребление властью) . Быстрое подавление и сохранение государства: Несмотря на масштабный и внезапный характер мятежа, власти сумели сравнительно быстро стабилизировать ситуацию. Доклад отмечает решительность президента Токаева, который в считанные часы принял волевые решения – от смены правительства до обращения за международной поддержкой – что переломило ход кризиса . Лояльные присяге силовые структуры (армия, часть полиции и спецназа) после перестановок в командовании смогли перегруппироваться и вернуть инициативу . К 7 января активная фаза беспорядков завершилась: целостность государства и независимость были сохранены , худший сценарий (хаос и гражданская война) не реализовался . Центральная Азия избежала дестабилизации регионального масштаба . Президент остался в столице и руководил оперативным штабом, проявив верность присяге и ответственность перед народом . В результате проваленной попытки переворота в Казахстане начался новый этап реформ – общество сплотилось вокруг курса на обновление и предотвращение таких кризисов впредь . Уроки и задачи на будущее: Январская трагедия обозначена как чёрная страница истории , из которой необходимо сделать выводы . Документ подчёркивает важность тщательного расследования всех аспектов событий: установления истинных организаторов и каналов их поддержки. Власти декларируют политику максимальной открытости в расследовании, но без популизма и «охоты на ведьм», учитывая сложность и многослойность причин . Официальная цель – не допустить повторения подобного мятежа, что требует устранить выявленные уязвимости (реформировать силовые органы, оперативно реагировать на законные требования граждан, бороться с коррупцией и т. д.) . Основной вывод доклада: январь 2022 года стал попыткой государственного переворота, которую удалось пресечь. Казахстан вышел из этого испытания с сохранённой государственностью и приступил к преобразованиям, укрепляющим устойчивость страны перед внутренними и внешними вызовами . Анализ сущностей Ключевые участники событий Государственное руководство: Касым-Жомарт Токаев – Президент РК. Во время кризиса 5 января взял на себя руководство Советом безопасности, сменив Н. Назарбаева , и принял ключевые решения по наведению порядка (введение ЧП, привлечение ОДКБ, приказ открывать огонь по бандитам) . Токаев оставался в столице и лично руководил оперативным штабом, заявив: «Что бы ни было, я буду находиться в столице... вместе с народом» . Доклад отмечает его решительность и верность присяге – благодаря действиям президента и его команды был предотвращён план переворота . Нурсултан Назарбаев – Первый Президент РК, до января 2022 года возглавлял Совет безопасности. На фоне лозунгов «Шал, кет!» (требований его ухода) и разгорающегося кризиса Назарбаев был отстранён от рычагов власти – 5 января Токаев объявил, что возглавляет Совет безопасности лично . В докладе прямо не утверждается его причастность к мятежу, однако указывается, что протестующие требовали отменить Закон «О Первом Президенте» и вернуть Конституцию 1993 года . Это говорит о утрате Назарбаевым статуса «Елбасы» в ходе событий. После Января 2022 влияние Назарбаева резко снизилось, и его культ личности был юридически свернут – последствия кризиса привели к перераспределению власти в пользу нового лидера. Аскар Мамин – Премьер-министр РК до 5 января 2022 г. На фоне протестов подал прошение об отставке, которое Токаев немедленно удовлетворил . Отставка Мамина и правительства была одной из уступок властей протестующим, но, по докладу, это не остановило эскалацию беспорядков . И. о. премьера стал Алихан Смаилов . Таким образом, кабинет министров стал «жертвой» кризиса – руководство страны пошло на перезагрузку правительства, признавая просчёты (в частности, Токаев возложил особую вину за ситуацию с ценами на газ на правительство и Минэнерго) . Ерлан Карин – Государственный секретарь (в январе 2022 г. – помощник президента). В отчёте упоминается, что Е. Карин 5 января вместе с Тугжановым и Ногаевым участвовал во встрече с протестующими в Актау . Он представлял власть на переговорах, пытаясь мирно урегулировать требования населения Мангистау. После подавления мятежа Карин активно участвовал в информировании общества о расследовании (один из идеологов политики открытости в отношении Январских событий). Силовые структуры и заговорщики: Карим Масимов – Председатель Комитета национальной безопасности (КНБ) РК на момент событий. Снят с должности 5 января указом президента и вскоре арестован по обвинению в государственной измене. Доклад акцентирует «определяющую роль» Масимова в попытке переворота: следствием доказано, что он и ряд его заместителей были вовлечены в заговор . По данным Генпрокуратуры, Масимов отдал приказы, приведшие к фактическому саботажу обороны стратегических объектов (например, по указанию Масимова сотрудники ДКНБ Алматы покинули здание , что позволило мятежникам его захватить) . В апреле 2023 г. Масимов был приговорён судом к 18 годам лишения свободы за попытку насильственного захвата власти и другие преступления . Фактически, экс-глава спецслужбы стал главным обвиняемым по делу о госперевороте. Самат Абиш – Первый заместитель председателя КНБ (племянник Назарбаева). Хотя в тексте его имя прямо не упоминается, косвенно фигурирует «зампред КНБ Садыкулов» (возможно, имеется в виду другой заместитель, Д. Ермеков или А. Садыкулов). Известно из других источников, что С. Абиш в разгар событий был временно отстранён от должности. В докладе подчёркивается, что отдельные высокопоставленные силовики изменили присяге , покинув посты и оставив арсеналы преступникам . Именно к таким лицам относится и руководство КНБ. Вероятно, дела в отношении С. Абиша и других фигурантов также находятся в производстве (в тексте указано, что расследования против главных акторов заговора ещё продолжаются) . Яримбет (Ярик) Исказиев / Р. Искаков – персонаж, упомянутый в связи с действиями А. Джумагельдиева. Согласно материалам Генпрокуратуры, некто Р. Искаков отдавал указания криминальному авторитету Джумагельдиеву (созвать бандитов, организовать «народный совет» на площади) . В открытых источниках фигурирует имя Ержан Искаков (бывший замглавы Совбеза Назарбаева). Возможно, именно он подразумевается. Доклад тем самым указывает на связь между криминальными группами и некими влиятельными лицами . Если Искаков – это представитель бывшей власти, то он выступал звеном между заговорщиками в элите и уличными боевиками, координируя их действия. Ермек Сагимбаев – Новый глава КНБ, назначенный 5 января 2022 г. вместо Масимова . До этого руководил Службой государственной охраны. Его назначение обозначило смену руководства силового блока в разгар кризиса. Сагимбаев вместе с другими лояльными офицерами организовал контртеррористический штаб при президенте. Именно после кадровых перестановок (Сагимбаев в КНБ, М. Нуртлеу – первый зампред КНБ и др. ) силовые структуры смогли эффективно начать операцию по зачистке городов от мятежников . Бакытжан Сагинтаев – Аким (мэр) города Алматы. В ночь на 6 января его кортеж подвергся вооружённому нападению: неизвестные обстреляли машины акима, в результате чего погиб водитель телеканала «Алматы» . Сагинтаев был главой города, наиболее пострадавшего от беспорядков, и фактически не смог удержать ситуацию – здание акимата Алматы сгорело, город погрузился в хаос на двое суток . Позже (в конце января) Сагинтаев был освобождён от должности. В отчёте эпизод с нападением на его кортеж иллюстрирует степень опасности: вооружённые группы действовали дерзко и целенаправленно против представителей власти . Силовые подразделения: непосредственно на местах порядок защищали подразделения полиции (ДП – департаменты полиции областей, УП – управления полиции городов), Нацгвардии (воинские части внутренних войск МВД) и армейские спецподразделения. В тексте упомянуты, например, 250 бойцов алматинского СОБР под командованием полковника С. Афанасенко, сражавшиеся с толпой у акимата Алматы ; 986 десантников Минобороны, прибывших ночью 6 января для усиления в Алматы ; также командиры Нацгвардии – полковник Б. Оспанбеков (в Алматы) и др. Личные составы этих органов понесли серьёзные потери : по стране ранено 1097 и убито 10 сотрудников сил правопорядка во время январских событий . Многие полицейские были избиты, задавлены транспортом или сожжены заживо (один офицер погиб в огне алматинского акимата) . Однако именно усилиями оставшихся верными присяге силовиков мятеж был остановлен. Активисты и оппозиционные лидеры: Мухтар Аблязов – Оппозиционный политик в изгнании, лидер запрещённого движения ДВК ( «Демократический выбор Казахстана» ). Доклад прямо указывает, что утром 4 января Аблязов через соцсети распространил призыв выйти днём на митинг в Алматы (у здания акимата и на Арбате) в поддержку жанаозенцев . Его призыв стал одним из триггеров массового выхода людей в Алматы, наряду с другими локальными инициаторами. В отчёте Аблязов упоминается как один из провокаторов , воспользовавшихся ситуацией: отмечено, что различные «лидеры общественного мнения» подхватывали подобные онлайн-призывы и направляли возмущение людей в русло беспорядков . Сам Аблязов публично заявлял, что координировал протесты из-за рубежа. Власти РК рассматривают его как выгодоприобретателя хаоса, хотя непосредственного влияния на вооружённые группы он, вероятно, не имел. Тем не менее роль информационного подстрекательства со стороны Аблязова и связанных с ним структур в докладе подчёркнута. Жанболат Мамай – Оппозиционный активист, лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК). Действовал в Алматы: 3 января Мамай попытался собрать митинг на пл. Республики, но был задержан полицией . 4 января он снова призывал людей выйти – планировал акцию у спорткомплекса «Almaty Arena» . На призыв Мамая пришло >300 человек, скандировавших «Шал, кет!» и др. лозунги . Полиция разогнала этот митинг, задержав 25 активистов . Однако к вечеру 4 января протесты в Алматы вышли из-под контроля, и Мамай уже не играл решающей роли. Доклад относит его и подобных ему оппозиционеров «вне игры» к третьей группе участников – они пытались возглавить протест, но либо были вытеснены более радикальными силами, либо сами отошли, увидев опасность происходящего . Мамай впоследствии был арестован (в феврале 2022) по обвинениям, связанным с январскими протестами. Его фигура символизирует попытку легальной оппозиции встроиться в стихийные протесты , которая успеха не имела. Движение “Oyan, Qazaqstan” – оппозиционно настроенные гражданские активисты (молодёжное движение). 4 января группа из ~12 активистов «Оян, Казахстан» провела шествие в районе Парка Первого Президента в Алматы, поддерживая Жанаозен . Они были задержаны полицией, когда численность выросла до 25 человек . Это показывает, что молодёжные активисты изначально пытались организовать мирные акции , однако их протесты были локальными и пресекались быстро. В хаосе 5 января политические требования «ояновцев» (реформы, сменяемость власти) были потеснены повесткой беспорядков. В целом, роль таких движений в Январе 2022 была эпизодической – они обозначили гражданский протест, но не определяли развитие событий. Куат Хамитов – известный спортсмен (боец MMA), популярный в социальных сетях. 4 января Хамитов через Instagram призвал жителей Алматы собраться на одной из заправок («Компас»), чтобы поддержать протесты . На этот призыв пришло ~300 человек с плакатами «Жанаозен, мы с тобой» . Аким района и прокурор пытались их урезонить. Фигура Хамитова иллюстрирует, как селебрити и блогеры вовлекались в протестное движение, используя свой авторитет для мобилизации людей. В отчёте такие люди отнесены ко второй/третьей группе – они влияли на информповестку и увеличивали число протестующих, хотя сами не были организаторами беспорядков . Махамбет Бокай – гражданский активист из г. Атырау. 3 января Бокай (ранее судимый за организацию митингов в 2016 г.) вывел людей на площадь в Атырау, призывая поддержать Жанаозен . ~30 человек присоединились, полиция их задержала и провела «профилактическую беседу» . Бокай – пример локального активиста , который скоординировал протест в своём регионе по аналогии с западными областями. Таких лидеров низового уровня было много по стране (например, в Актау – Оразалы Ержанов координировал митингующих нефтяников, в Костанае, Семее также находились местные организаторы через чаты и соцсети). Их действия способствовали расширению протестов на новые города . Преступные группировки и радикалы: Арман Джумагельдиев («Дикий Арман») – криминальный авторитет. Согласно докладу, сыграл заметную роль в эскалации насилия в Алматы. Есть данные следствия, что ещё в августе 2021 г. Джумагельдиев готовил группу быстрого реагирования под видом охранной фирмы, готовую по сигналу собраться для противоправных действий . 17 декабря 2021 Арман прибыл в Алматы из ОАЭ и тайно проживал в отеле Ritz-Carlton . В ночь на 5 января (~22:00–23:00 4 января) он созвал членов ОПГ на парковке возле отеля . Днём 5 января, по указанию некого Искакова, Джумагельдиев попытался возглавить толпу на пл. Республики – склонял протестующих объединиться в «народный совет» для выдвижения требований власти . Около 18:20, потерпев неудачу в подчинении разрозненной толпы, он вернулся в отель и отчитался перед куратором (Искаковым) . Далее, в ночь с 5 на 6 января его вооружённая группа начала похищать людей на улицах Алматы – 15 человек были схвачены и привезены в парковку Ritz-Carlton, затем перевезены в контейнер на окраине . 6 января они захватили ещё 29 человек и держали их в заложниках в другом месте . Эти похищенные, видимо, считались «грабителями» или оппонентами – фактически Арман создал личную тюрьму. 7 января, узнав о прибытии сил ОДКБ, Джумагельдиев приказал своим бойцам разбежаться , а сам был задержан правоохранителями в 14:20 того дня . Таким образом, «Дикий Арман» – ключевой участник силового блока мятежа на улице : он координировал бандитов, участвовавших в погромах и вооружённых атаках. Его арестовали и в настоящее время судят; доклад обещает выяснить его роль до конца в ходе судебного процесса . Кайрат Кудайберген – бизнесмен и депутат маслихата Алматы, общественный деятель. Упомянут в докладе рядом с Джумагельдиевым: 5 января ~16:15–18:20 они вместе пытались подчинить митингующих на площади Алматы и создать некий совет . Кудайберген известен как публичный человек, но по версии следствия, он действовал в связке с криминалитетом , помогая направлять протест в политическое русло. В апреле 2022 г. К. Кудайберген был арестован по обвинению в организации массовых беспорядков. Доклад прямо не поясняет его мотивы, но включение его имени рядом с «Диким Арманом» намекает, что некоторые представители элиты/бизнеса участвовали в заговоре , используя авторитет среди населения и связь с криминальными структурами. Роль Кудайбергена также выясняется судом . Организованные толпы погромщиков: В тексте описываются обезличенные группы агрессивно настроенных лиц (часто именуемые «боевиками», «погромщиками»). Они отличались организованностью и жестокостью: нападали на силовиков с арматурой, дубинами, «коктейлями Молотова»; захватывали спецтехнику (КАМАЗы, бронетехнику) и использовали её против полиции ; выводили из строя камеры наблюдения, строили баррикады из подручных средств (перевёрнутых автобусов) . Эти группы действовали слаженно в разных частях Алматы , временами координируясь (например, одновременно две колонны подошли к площади с востока и запада в 00:25 5 января) . Численность погромщиков в Алматы достигала 20–30 тысяч , в Шымкенте – до 6000 , в Кызылорде, Талдыкоргане и др. – от нескольких сотен до нескольких тысяч. В докладе подчёркнуто, что значительная часть этих людей была вооружена (захваченными ружьями, пистолетами, а также украденными из магазинов охотничьими ружьями) . Их действия больше напоминали военные операции , чем стихийный бунт – одновременно штурмовались стратегические объекты (аэропорт Алматы, телецентры, резиденции, склады оружия) . Именно эти группы понесли основные потери от ответных действий силовиков: среди погибших числятся 128 нападавших только в Алматы (в целом по стране власти относили подавляющее большинство убитых к разряду «участников нападений»). Таким образом, коллективный образ радикалов – это криминальные и маргинальные элементы, а также примкнувшие к ним молодежь и озлобленные лица, которых сумели организовать заговорщики. Их наличие и координация подтверждает версию о спланированном характере мятежа. Международные акторы: ОДКБ (Организация Договора о коллективной безопасности): Во время кульминации кризиса Казахстан официально обратился за помощью к союзникам по ОДКБ . Уже 6 января начал прибывать миротворческий контингент ОДКБ – всего ~2030 военнослужащих из России, Беларуси, Армении, Кыргызстана и Таджикистана . Их миссия строго ограничилась охраной важных объектов (аэропортов, правительственных зданий, инфраструктуры) . В боевые столкновения они не вступали, но своим присутствием освободили казахстанские силы для наведения порядка . Доклад отмечает, что прибытие миротворцев сняло угрозу дальнейшей эскалации и дестабилизации региона . 10 января 2022 г. на внеочередной сессии Совета ОДКБ лидеры стран одобрили ввод контингента по просьбе Казахстана и выразили поддержку Токаеву . Уже с 13 января начался поэтапный вывод сил ОДКБ в связи с нормализацией обстановки. Таким образом, ОДКБ выступила внешним гарантом безопасности Казахстана в критический момент. В докладе подчеркивается легитимность этого шага и его одобрение народом Казахстана . Иностранные «силы» (неперсонифицировано): В тексте неоднократно говорится, что в дестабилизации Казахстана были заинтересованы определённые силы за рубежом . Прямо какие-либо государства или организации не названы, но имеются намёки на геополитический подтекст . Например, отмечается выгодоприобретательность ослабления Казахстана как лидера Центральной Азии для неких мировых игроков . Приводятся аналогии с «цветными революциями» и протестами в других странах – от Майдана-2014 на Украине (упоминается исследование профессора Качановского о киевских снайперах) до Ирана и Северной Африки . Это указывает на влияние определённых сценариев и методичек , возможно распространявшихся из-за рубежа. Также говорится, что переворот осуществлялся при поддержке сил «внутри и внутри страны» (видимо, опечатка, вероятно имелось в виду «внутри и вне страны») . Таким образом, в число сущностей, фигурирующих в анализе, включены внешние игроки , хотя и без конкретики. Вероятно, подразумеваются как оппозиционные центры за рубежом (типа окружения М. Аблязова и др.), так и геополитические конкуренты, которым был выгоден хаос (например, недружественные разведслужбы или экстремистские сети). Но повторимся – доклад напрямую их не идентифицирует, ограничиваясь констатацией внешнего интереса. Значимые даты и места: Жанаозен (Мангистауская обл.): Город, где всё началось 1 января 2022 г. Мирный митинг автолюбителей против двукратного скачка цен на сжиженный газ перерос в многотысячную забастовку нефтяников к 3–4 января . Жанаозен стал символом социального протеста , и лозунг «Мы вместе с Жанаозеном!» распространился по всей стране . Власть оперативно выполнила требования жанаозенцев по снижению цен, приехала правительственная комиссия . Однако к этому моменту протесты вышли далеко за пределы Мангистау. Жанаозен фигурирует как триггер, «казахстанский Тунис» в этой истории. Актау (Мангистауская обл.): В областном центре 4 января численность протестующих превысила 15 000 человек . Здесь работала комиссия во главе с вице-премьером Е. Тугжановым, велись переговоры с инициативными группами . 4 января вечером митинг в Актау вышел из-под контроля: протестующие окружили делегацию, пытались штурмовать акимат, требовали освободить активистов и даже выдвинули политические требования (отставка Правительства, освобождение осуждённого активиста Е. Елшибаева) . В Актау произошло перекрытие стратегических дорог – митингующие блокировали трассы и переворачивали полицейскую технику (КАМАЗ) . Также имело место ложное сообщение о минировании аэропорта . Актау фигурирует как очаг протеста на западе , где из социального протеста вырастали политические требования, но все же без такого уровня насилия, как в Алма-Ате. Ситуацию в Мангистау удалось стабилизировать переговорами уже 5 января, хотя дороги разблокировали лишь после спада волнений. Алматы (Алма-Ата): Эпицентр январских событий. Крупнейший город страны больше всего пострадал от беспорядков. Здесь наблюдалась максимальная численность протестующих (до 20–30 тысяч в ночь на 5 января) , самые ожесточённые столкновения и наибольшие разрушения. Ключевые эпизоды в Алма-Ате: *4 января:* с 20:30 вечера начали собираться большие толпы (до 2000–3000 чел.) у театра «Алатау» в микрорайоне Нуркент . К 21:00 они вышли из-под контроля, блокируя улицы и отбирая экипировку Нацгвардии . Параллельно протестующие собирались в разных точках города (АЗС «Компас», рынок «Жетысу» и др.), полиция разгоняла мелкие группы . Заметны попытки активистов (Мамай, Хамитов) организовать выступления, но к ночи протест стал стихийным и агрессивным. *Ночь 5 января:* около полуночи две большие группы протестующих (с востока и запада) одновременно вошли на площадь Республики . Общее число – более 20 000 чел., многие вооружены камнями, арматурой, коктейлями Молотова . Переговорщики от акимата и прокуратуры попытались обратиться к толпе, но **диалога не вышло** – из-за агрессии и отсутствия чётких лидеров они отказались выходить на переговоры . С 00:28 начались массовые нападения на полицейских – толпа, пользуясь численным превосходством, прорвала оцепление . В 00:34 – **штурм городского акимата** (здания мэрии): ~2000 погромщиков атаковали, 280 полицейских пытались их сдерживать, но вынуждены отступить, избегая жертв . В 00:36 более 300 нападавших ворвались внутрь, разгромили фойе и подожгли мебель . Система пожаротушения погасила огонь, но позже, судя по всему, здание всё равно сильно выгорело. Одновременно на южном входе акимата протестующие отняли у полиции щиты и дубинки, избили обороняющихся и окончательно захватили здание . Внутри они жестоко расправлялись с оказавшимися там силовиками (избивали, пытали, снимали форму) . После захвата мэрии погромщики вернулись на площадь. *Раннее утро 5 января:* к 01:00 ночи власти стягивали подкрепления. В 00:42 силы СОБР и Нацгвардии (около 250 бойцов) применили 800 светошумовых гранат и оттеснили толпу от здания акимата . Завязались уличные бои: мятежники подожгли полицейские машины (16 единиц) , построили баррикады. На проспектах Назарбаева, Абая, улицах Желтоксан, Сатпаева шли стычки. В 01:45 прибыли **986 десантников** на бронетехнике – армия подключилась к операциям . Постепенно силовики вытесняли толпу из центра: к 02:26 разбитые группы протестующих начали отходить . Применялось множество спецсредств (светошумовые, газовые гранаты – только в одном эпизоде 200 светошумовых и 60 слезоточивых за раз) . К 03:00 ночи оставшиеся группы мятежников рассредоточились: ~300 радикалов пытались атаковать управление специализированной службы полиции (УМПС), но их остановили, начав переговоры . Переговорщики (заместитель акима М. Кикимов и прокуроры) сумели уговорить эту группу разойтись к 03:30 . К 06:00 утра 5 января центр Алматы был в основном зачищен силами правопорядка – основные массы протестующих разбежались . **Однако днём 5 января беспорядки вспыхнули с новой силой:** видимо, воспользовавшись истощением силовиков и приказами об отходе (саботаж КНБ), вооружённые группы вновь активизировались. Днём 5-го толпа захватила **аэропорт Алматы** (в 17:30 он был атакован ~200 боевиками, охрана снята заранее по загадочному приказу, что названо «госизменой» со стороны силовиков) . Также был подожжён и разграблен **Дворец Республики** , резиденция Президента в Алматы – протестующие протаранили её ворота на угнанной пожарной машине . Около 16:00 при обороне президентской резиденции произошёл бой с применением огнестрельного оружия – это первый эпизод, когда силовики официально открыли огонь на поражение . К вечеру 5 января Алматы охватила анархия: магазины оружия разграблены, по городу действовали мародёры. Только 6 января, после ввода военных и прибытия сил ОДКБ, началась решительная зачистка Алматы. 7 января объявлено об **антитеррористической операции** , начавшейся в городе . В следующие дни прошли спецоперации по нейтрализации оставшихся банд (отдельные перестрелки были даже 8–9 января). **Итог для Алматы:** убито 151 человек , город понёс многомиллиардный ущерб. Доклад особо отмечает Алматы как главный узел заговора – **«раскачивание» города шло одновременно с разных сторон** , а его падение открыло бы дорогу к падению власти . За два дня бандиты захватили в Алматы огромный арсенал (1347 единиц оружия похищено только из зданий силовых органов города) и создавали плацдарм для мятежа . Поэтому именно возвращение контроля над Алматы 7 января означало фактический **провал попытки переворота** . Талдыкорган (адм. центр Алматинской обл.): Ещё один значимый город, где 5 января произошли драматические события. Днём 4 января в Талдыкоргане были небольшие акции в поддержку Жанаозена . Но 5 января ночью и утром толпа значительно выросла – протестующие разбили памятник Назарбаеву (один из символических моментов: кадры падения памятника облетели СМИ) . К утру 5-го несколько сотен человек штурмовали здание областного акимата и управления полиции Талдыкоргана. Как отмечено в докладе, Талдыкорган, как и Алматы, оказался на двое суток во власти бандитов . Управление полиции было захвачено, оружие похищено (из Талдыкорганского УП пропало, судя по упоминанию, тоже немало стволов) . Полиция Алматинской области также оставила свои здания (вероятно, по тому же приказу «сверху») . В результате 5–6 января область фактически осталась без координации правоохранителей. К 7 января в город были введены войска, порядок восстановлен. В Талдыкоргане тоже были жертвы (по неофициальным данным, 4 погибших). Этот город важен тем, что беспорядки там показали уязвимость периферийных областей при одновременном ударе по региональным центрам. Шымкент: Третий город Республики (юг страны), тоже сильно затронут. Протесты там начались вечером 4 января – одновременно на 7 разных локациях собралось несколько тысяч людей . Они двигались к площади Аль-Фараби (центр города). Заместитель акима Шымкента Ш. Мухан пытался успокоить толпу, но безрезультатно . Ночью, около 00:30 5 января, 6000 протестующих подошли к акимату Шымкента, вели себя крайне агрессивно . Правопорядок там обороняли ~500 полицейских и 350 нацгвардейцев – они были экипированы щитами, но не имели огнестрельного оружия . Толпа атаковала полицию, есть кадры ожесточённых избиений силовиков. Судя по докладу, в первые часы 5 января в Шымкенте силовики также вынужденно отступили – вероятно, здание акимата было разгромлено (подробности не приведены в наших цитатах, но явно в числе захваченных объектов упоминаются акиматы и в Шымкенте) . Доклад отмечает, что 6 января к 03:00 ночи беспорядки в Шымкенте были подавлены: силами МПС «Арлан», СОБР и Нацгвардии протестующих разогнали с площади перед акиматом . В Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские (вероятно, большинство из них – участники погромов, убитые в столкновениях) . Город Шымкент иллюстрирует массовость и синхронность восстания: он стал 9-м регионом, охваченным протестом, тем самым практически вся страна (кроме столичного региона) была втянута в кризис . Тараз (Жамбылская обл.) и Кызылорда: В Жамбылской области 5 января также были сильные беспорядки – город Тараз подвергся атакам на акимат и здание полиции. Аналогично, в Кызылорде 5 января утром протестующие вышли (~70 чел.), были задержаны 169 человек до 11:00 . Но днём ситуация ухудшилась: произошёл штурм областного акимата и департамента полиции. В Кызылорде, как отмечается, департамент КНБ тоже был оставлен персоналом (по приказу Масимова) , и оружие попало к преступникам. В этих южных областях были тяжёлые бои : в Кызылорде погибли 26 человек, в Жамбылской (Тараз) – 15 (среди них начальник полиции Жамбылской обл. Ж. Байтелеев, погибший при обороне управления от штурмующей толпы). Доклад объединяет Алматинскую, Жамбылскую, Кызылординскую области и Восточный Казахстан в единый фронт беспорядков, охвативший юго-восток страны . Это подтверждает, что одновременно вспыхнули мятежи по всей дуге от запада (Мангистау) до юга и востока . Атырау, Актобе (запад страны): В Атырау 4 января прошёл крупный митинг (до 5000 чел.), люди перекрывали дороги. Там обошлось без сильного насилия: активисты (как М. Бокай) были задержаны превентивно . В Актобе 4 января также был митинг (~70 чел.), они выдвинули экономические требования и договорились о встрече с властями 6 января, после чего мирно разошлись . То есть в этих областях протесты носили мирный характер и были взяты под контроль переговорами. Тем не менее их роль важна – западные регионы запустили волну, а затем «эстафета» перешла на юг и Алма-Ату . Доклад указывает, что вся западная часть страны оказалась охвачена протестами к 3–4 января, создавая давление на власть с нескольких направлений . Нур-Султан (столица): В Астане (на тот момент – Нур-Султан) массовых протестов не произошло. С 4 января столица сразу была взята под усиленную охрану, введён режим ЧП. Были единичные попытки собраний, но их пресекли (например, 4 января полиция задержала несколько человек, призывавших выйти на площадь). Президент находился в столице и оперативно реагировал. 5 января рано утром Токаев провёл совещание, принял отставку правительства и поблагодарил мангистауских чиновников за работу . Также в Нур-Султане произошёл загадочный инцидент: 10 января во дворе своего дома найден мёртвым полковник КНБ Азамат Ибраев (это не в докладе, но известно из новостей; возможно, суицид на почве расследования предательства в КНБ) . В целом столица благодаря превентивным мерам избежала беспорядков , хотя доклад отмечает, что дестабилизаторы стремились окружить центральные области кольцом хаоса , изолировав столицу. Этого не вышло – центр власти устоял. Таблица ключевых фигур и их ролей Для наглядности представим некоторых основных акторов Январских событий и их роль: Участник Статус и роль в событиях К.-Ж. Токаев (Президент РК) Законно действующий глава государства. Принял экстренные меры (ЧП, смена Совбеза, привлечение ОДКБ), командовал подавлением мятежа, сохранил конституционный строй . Н. Назарбаев (Экс-Президент) Лишился поста главы Совбеза 5 января на фоне лозунгов «Шал, кет!» . Не выступил публично в разгар кризиса. После событий утратил официальный статус Елбасы. К. Масимов (глава КНБ) Предполагаемый ключевой заговорщик. 5 января отстранён и арестован по обвинению в попытке переворота . По данным следствия, отдавал приказы, парализовавшие работу силовиков (оставить здания КНБ) . Осуждён на 18 лет. Силовики-изменники (ряд генералов КНБ, МВД) Бездействовали или способствовали мятежникам . Напр.: Нургали Мажилов (начальник ДКНБ Алматы) – покинул пост, за что осуждён на 6 лет ; руководители полиции Алматинской и Жамбылской обл. оставили управления . Их действия позволили захватить оружие и города. А. Джумагельдиев («Дикий Арман») Криминальный авторитет. Организатор уличного насилия в Алматы : созвал боевиков, участвовал в захватах и похищениях людей . Задержан 7 января, ожидает суда . К. Кудайберген (бизнесмен) Сообщник «Дикого Армана» на площади Алматы. Пытался направить протест в политическое русло (создать «совет»), действовал по поручению неизвестных кураторов . Арестован, идёт следствие. М. Аблязов (оппозиционер в изгнании) Из-за рубежа подстрекал к протестам через соцсети . Призывы Аблязова подхватили многие, что увеличило массовость митингов . Не имел физического присутствия, но информационно поддерживал давление на власть, рассчитывая воспользоваться кризисом. Ж. Мамай (оппозиционный активист) Пытался возглавить мирные протесты в Алматы 3–4 января . Задерживался полицией. В хаосе 5 января роли не сыграл. Представляет умеренную оппозицию, которая не контролировала радикалов . Протестующие граждане Разнородные группы: от мирных митингующих с экономическими требованиями до агрессивных погромщиков. Мирные жители стали ширмой и «живым щитом» – их присутствие затрудняло применение силы . Радикальная часть – вооружённые боевики, уголовники, безработная молодежь – совершала насилие и мародёрство. Многие рядовые граждане были вовлечены по цепной реакции, поверив слухам или поддавшись «митинговой эйфории» . ОДКБ (миротворцы) Коллективные силы союзников (Россия и др.), введённые 6–7 января для охраны объектов . Поддержали власть : их наличие устранило риск вмешательства извне и высвободило силы казахстанских силовиков для операций . К 13 января все миротворцы покинули РК. (Примечание: роли обобщены по содержанию доклада; многие фигуранты (особенно заговорщики) всё ещё проходят судебные разбирательства, финальные юридические оценки их действий впереди .) Анализ взаимосвязей Структура и взаимодействие участников, событий, причин и последствий Январские события представляли собой сложную систему, в которой социальный протест, политические интересы, действия силовиков и информационные факторы переплелись в едином кризисе . Вот основные выявленные взаимосвязи: Социальные причины → протесты по всей стране: Резкий рост цен на топливо стал искрой, вызвавшей стихийное возмущение населения в Мангистау и других регионах . Экономические трудности и неравенство (низкие зарплаты рабочих, рост цен, коррупция) сформировали благодатную почву – тысячи обычных граждан вышли на улицы, требуя справедливости. Связь: первоначальная мотивация протестующих была социально-экономическая. Власть это признала (цены откатили, правительство уволили) . Однако, как только протест распространился, организованные группы влияния воспользовались ситуацией – доклад подчёркивает, что с 4 января цели организаторов уже не имели отношения к ценам или реформам . То есть социальный протест был трансформирован в политический бунт , а его изначальные причины использованы лишь как предлог . Информационное пространство и координация: Большую роль сыграла координация через интернет . Власть прямо указывает, что протестные действия направлялись провокаторами через соцсети и мессенджеры . Например, 2–3 января по Telegram, WhatsApp и Facebook прокатилась волна призывов «Поддержим Жанаозен» – из Алматы (Ж. Мамай) и Атырау (М. Бокай) звали людей на улицу . В результате за двое суток массовые митинги синхронно возникли в 4 регионах . Связь: локальные очаги протеста объединялись в общенациональное движение через единую информационную кампанию. Провокаторы добивались одновременного выхода людей в разных городах, что резко осложняло работу полиции . В докладе подчёркивается, что большое скопление граждан, усиленно разогреваемое в интернете, сыграло на руку экстремистам – толпа выступила как «живой щит» и инструмент давления . Последствие: паралич властей в первые дни – ввиду множества одновременных протестов они не успевали реагировать повсеместно. Информационная кампания создала ощущение, что «протестами охвачена вся страна» , что деморализовало силовиков и вдохновило новых участников присоединяться. Радикальные силы и криминал → насилие и хаос: Мирные демонстранты сами по себе не шли на штурмы и погромы. Связующим звеном между массовым протестом и попыткой переворота стала вмешательство организованных боевиков и бандитов . Доклад отделяет этих акторов от «обычных граждан»: среди штурмовавших акиматы и сжигавших здания были вооружённые формирования боевиков, заранее подготовленные к насильственным действиям . Они начали действовать 4–5 января, подстрекая толпы к агрессии и самостоятельно атакуя объекты. Связи: **Криминальные авторитеты ↔ организаторы заговора:** Пример – Арман «Дикий» Арман получил указание собраться со своими людьми именно в момент наивысшего накала (вечер 4 января) . Затем по команде «сверху» (от Р. Искакова) он пытался структурировать протестующих в политическую силу на площади . Это показывает **взаимодействие теневых координаторов и уличных бойцов** . Цель – использовать криминал для реализации плана захвата (создание «народного совета», вероятно, чтобы заявить альтернативную власть) . Когда это не вышло, криминалитет переключился на тактику террора (похищения, устрашение людей) – тоже по заданию кураторов . Эта связь прослеживается в материалах следствия, и в докладе она отражена: **преступные группы действовали не стихийно, а по определённому замыслу** , поддерживая общий сценарий мятежа . **Бандиты ↔ протестующие массы:** Радикалы умело воспользовались стихийной толпой. В Алматы, присоединившись к многотысячной демонстрации вечером 4 января, они **влились в колонны и направили их на решительные действия** – именно новые группы боевиков призвали основную массу идти маршем в центр . Часть мирных митингующих поддалась этим призывам и пошла громить акимат . То есть **радикалы служили «детонатором» в толпе** : без них, вероятно, протесты оставались бы мирными стояниями. Документ отмечает, что *«основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к противоправным действиям»* . Последствием стала **лавинообразная агрессия** : увидев безнаказанность погромщиков, всё больше людей начинали кидать камни, громить витрины, переворачивать машины . Таким образом, связь *«боевики → толпа»* породила насилие, вышедшее из-под контроля. **Бандиты ↔ оружие:** Изменившие присяге силовики (см. далее) фактически **поставили оружие в руки мятежников** . Легальные арсеналы (в зданиях полиции и КНБ) и оружейные магазины были брошены без защиты . Этим сразу воспользовались криминальные элементы: они разграбили оружейные комнаты. Затем вооружённые бандформирования передавали оружие остальным погромщикам – доклад указывает, что по ходу шествий **протестующие вооружались** битами, палками, а также огнестрелом, отбирали машины, заставляли граждан ехать с ними на штурмы . В итоге к вечеру 5 января по улицам уже разъезжали колонны протестующих на угнанных машинах без номеров, вооружённых и готовых к бою . Это подтверждает **прямую связь между саботажем силовиков и усилением боевиков** : один процесс подпитывал другой. Чем больше оружия получали мятежники, тем жёстче становились нападения – росло число жертв среди полиции (их забрасывали «коктейлями Молотова», давили захваченными грузовиками) . А рост насилия, в свою очередь, окончательно отрезал пути к мирному разрешению (что, очевидно, и добивались заговорщики). Предательство в силовых органах → успех мятежников: Особо подчёркнутая в отчёте взаимосвязь – синхронное бездействие или уход с позиций ряда руководителей силового блока и критическое ухудшение ситуации . Факты: 5 января в самый разгар штурмов руководство КНБ и полиции в некоторых регионах дало распоряжения покинуть объекты и не противодействовать толпе . Причина и следствие: когда защитники зданий просто ушли, протестующие беспрепятственно заняли эти здания и хранилища оружия. Генпрокурор прямо заявил: «непринятие мер… деморализовало личный состав. В результате не пресечены беспорядки» . Практически Алматы и Талдыкорган были сданы без боя из-за измены их ответственных начальников . Это позволило вооружённым бандитам хозяйничать два дня, увеличивая масштаб катастрофы. Кроме того, неспособность местных силовиков удержать города привела к необходимости вводить войска и обращаться к ОДКБ. То есть действия заговорщиков внутри власти напрямую связаны с эскалацией кризиса : их цель – парализовать оборону и открыть дорогу мятежу – была частично достигнута. К счастью, эта связь была разорвана решением Токаева сменить командование: стоило убрать предателей (Масимова, руководителей региональных департаментов) и назначить новых лиц, как началась успешная контроперация . И наоборот, пока изменники были на местах, инициатива полностью принадлежала мятежникам . Данная причинно-следственная связь в докладе преподносится однозначно: «предательство интересов народа руководством КНБ – беспрецедентный факт» , который поставил страну на грань гибели . Политические оппоненты режима → информационные атаки на власть: Ещё одна связь – между событиями Января и последующей инфовойной . Доклад отмечает, что определённые группы (как внутри, так и вовне страны) пытаются использовать январскую трагедию для дискредитации власти и реформ . То есть после провала мятежа началась борьба за интерпретацию событий . Правозащитные организации и оппозиционеры требуют открытого расследования, обвиняя власти в расстреле мирных граждан; государство же настаивает, что действовало законно против террористов . Эта «битва нарративов» тоже взаимосвязана с самими событиями: чем жёстче были подавлены погромы, тем больше поводов у критиков говорить о нарушениях. Доклад упоминает, что «провокационная деятельность… продолжается и по сей день со стороны отдельных институтов под лозунгами прав человека» . Таким образом, Январь-2022 породил долгосрочное противостояние во взглядах : власть считает произошедшее спланированным переворотом, оппоненты – народным протестом, подавленным силой. Взаимосвязь здесь проявляется в том, что каждая из сторон продвигает свой нарратив о причинах и виновниках Января, исходя из своих интересов. В отчёте эту информационную борьбу относят к продолжению попыток дестабилизации: мол, те, кто «проиграл» на улице, теперь стремятся исказить значение Января в медиапространстве . Внешние силы → поддержка мятежа / реакция международного сообщества: На геополитическом уровне тоже прослеживаются связи. В тексте утверждается, что дестабилизация Казахстана была выгодна не только внутренним, но и внешним силам . Некоторые эксперты даже назвали эти события «агрессией гибридного типа» при участии иностранных спецслужб. Конкретно, после обращения Токаева к ОДКБ западные СМИ отреагировали негативно, заговорив о «вводе российских войск» . Но страны ОДКБ оперативно, по консенсусу, решили помочь – это связало Казахстан с союзниками в противодействии кризису. В результате худшие сценарии (разгорание гражданского конфликта с возможным вмешательством экстремистов из Афганистана или радикалов из других стран) были предотвращены. Связь: «ОДКБ → стабилизация» и «внешние антагонисты → инфошумы» . Одновременно, доклад косвенно намекает, что успех Казахстана в отражении удара укрепил региональную безопасность – т.е. не допустил эффекта домино в Центральной Азии . Таким образом, Январь-2022 повлиял и на международные связи РК: проверил на прочность союзничество (Россия и ОДКБ оказались полезны) и обнажил линии напряжения с Западом (критика применения силы). Эти взаимосвязи подразумеваются в разделе «Международный контекст» отчёта. Причинно-следственная диаграмма (словесно): Если обобщить, цепочка выглядела так: экономический кризис → массовое недовольство → соцсети (призывы оппозиции) → синхронные протесты → вмешательство организаторов (провокаторы, криминал, изменники) → эскалация в насилие, погромы, попытка захвата власти → решительные меры властей (силовое подавление, помощь ОДКБ) → провал переворота → судебное расследование и реформы (устранение причин). Каждый элемент влиял на следующий: без соцсетей протест бы не стал общенациональным; без измены силовиков не было бы столько оружия у бунтовщиков; без жестких мер Токаева мятеж мог затянуться и расколоть страну. Эта сложная система взаимодействий наглядно показывает “эффект домино” : одновременно были запущены как низовые (народные) процессы, так и верхушечный заговор – они встретились в Январе 2022, усилив друг друга. Таблица связей «Причина – Событие – Следствие» Для лучшего понимания представим несколько ключевых взаимосвязей в табличной форме: Причина / Действие Событие Следствие / Реакция Резкий рост цен на газ, накопившиеся соцпроблемы Мирные митинги в Жанаозене и по стране (1–3 января) Правительство идёт на уступки (снижает цену, готовит решения) , но протест расширяется географически . Призывы оппозиции и активистов через соцсети Тысячи людей выходят на улицы в разных городах (4 января) Перегрузка полиции (одновременно акции в неск. регионах) ; рост сплочённости протестующих («вся страна протестует»). Появление организованных групп боевиков в толпе Эскалация: нападения на силовиков и штурмы админзданий (ночь 5 января) Отступление полиции (оцепления прорваны) ; захват акиматов, оружия, рост хаоса. Приказы руководства КНБ и МВД оставить объекты Силовики покидают посты, склады оружия без охраны (днём 5 января) Мятежники захватывают оружие и технику ; Алмата, Талдыкорган фактически под контролем банд на 5–6 января . Полный разгул насилия (пик беспорядков к полудню 5 января) Прямая угроза власти: горят акиматы, парализована экономика (аэропорты, транспорт) Президент берёт Совбез, вводит ЧП, зовёт ОДКБ ; открывает огонь по вооружённым преступникам . Ввод армии РК и сил ОДКБ, жёсткий отпор погромщикам Антитеррористическая операция (6–7 января): зачистка городов, аресты Восстановление порядка ; большие потери среди нападавших (более 200 убитых) и часть мирных граждан ; провал мятежа. Провал переворота, арест зачинщиков Пост-мятежный период: расследование и рефлексия Судебные процессы над изменниками ; реформы (политические, экономические) для устранения причин недовольства; кампании в медиа по трактовке событий. (Таблица отражает упрощённую цепочку событий; на деле многие процессы шли параллельно.) В целом, анализ взаимосвязей показывает, что январский кризис был многослойным и координированным . Мирные протестующие стали невольным инструментом в руках заговорщиков – последние через манипуляции направили стихийный гнев в русло насилия . Причины (социальная несправедливость) превратились в повод , а следствием этих событий стали серьёзные перемены в государстве. Казахстан столкнулся с тщательно спланированным ударом, но благодаря комбинации мер – от информационной работы (обращения президента) до силовой поддержки союзников – сумел нейтрализовать угрозу и сохранить конституционный порядок . Выявление противоречий и несоответствий При анализе текста «Хроника неудавшейся попытки госпереворота» обнаруживаются некоторые потенциальные несоответствия и логические противоречия – как внутри представленной информации, так и в сравнении различных интерпретаций событий: Характер протеста: мирный vs. насильственный. Документ признаёт, что январские события начинались как мирные митинги с социальными требованиями , и подчёркивает разнообразие мотивов граждан, вышедших на улицы . Однако уже на третьи сутки власть заявляет, что «о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные… комментаторы» – т.е. с 5 января любое упоминание мирного протеста объявляется необъективным . Здесь прослеживается внутренняя напряжённость: где проходит граница между протестом и мятежом? Если верить докладу, после определённого момента все протестующие автоматически превратились в погромщиков, хотя на деле среди толпы оставались и случайные люди, и те, кто не участвовал в насилии. Документ несколько однобоко подходит к этой грани, что может вызвать споры. Например, известно, что в январе пострадали и случайные прохожие , и вовсе не участвовавшие в нападениях люди – сам доклад признаёт 11 случайных жертв в Алматы . Это означает, что не всякий собравшийся был «переворотчиком» , и грань между мирным протестующим и участником мятежа порой размыта. В тексте же после 5 января фактически все демонстранты обозначены как часть незаконных действий. Такое обобщение – предмет дискуссии, хотя формально логическим противоречием не является (скорее, вопрос критериев). Не до конца выясненные организаторы. Доклад настаивает на наличии главных организаторов переворота (первая группа акторов) и заявляет о «грамотно спланированной попытке» при поддержке сил извне . Однако конкретные имена заказчиков переворота не названы – более того, в заключении честно сказано: «нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой госпереворота… идут судебные процессы» . Это признание означает, что окончательная версия о заговорщиках ещё не сформирована , что несколько расходится с тоном остального доклада (где кажется, что всё уже однозначно установлено). Например, Масимов назван главным изменником, но действительно ли он сам главный режиссёр либо звено в чьей-то игре – вопрос остаётся . В тексте мелькают фигуры Искакова, Кудайбергена, но их роль пока не раскрыта до конца. Получается небольшой диссонанс : с одной стороны, события объявлены спланированным переворотом, с другой – организаторы переворота окончательно не идентифицированы (следствие продолжается). Это логически допустимо (можно знать факт переворота, не зная всех заговорщиков), но аудитория может увидеть тут противоречие в степени доказанности . Документ, по сути, предлагает вывод о перевороте авансом, до завершения всех судов, что может выглядеть спорно. Тем не менее, на основе уже известных фактов (дело Масимова и др.) авторы уверенно делают такой вывод. Иностранный фактор: утверждается, но не доказан. В докладе неоднократно фигурирует тезис об «определённых силах за рубежом» , заинтересованных в хаосе , и о «поддержке извне» при попытке переворота . Однако никаких конкретных свидетельств или примеров иностранного вмешательства не приводится . Не названы ни страны, ни организации, ни, скажем, факты присутствия иностранных боевиков. Это создает пробел в логике повествования : читателю предлагается поверить в внешний след на основе лишь общей геополитической ситуации и аналогий с другими странами (Майдан-2014, Ближний Восток и пр.) . Получается, ключевой обвинительный тезис не подкреплён доказательствами в тексте , что может быть расценено как голословное утверждение или конспирология. Для сравнения, внутренние заговорщики (в КНБ, криминал) описаны конкретно и документально (цитаты из Генпрокуратуры, приговоры) , а внешние – нет. Это выглядит как логическая недоговорённость : если переворот столь масштабен, логично ожидать раскрытия роли, например, каких-либо зарубежных центров (финансирование, кураторы). Отсутствие этих деталей – противоречие между общей заявленной схемой («гибридная атака извне и изнутри») и фактическим материалом , где внешнее присутствие явно не показано. Возможно, у следствия просто нет (или не разглашены) такие данные, но в аналитическом тексте это слабое звено аргументации. Вопрос об использовании силы и жертвах. Документ утверждает, что силовики до последнего не применяли огнестрельное оружие , сдерживая толпу лишь спецсредствами, и впервые открыли огонь только во второй половине дня 5 января, когда ситуация стала критической . При этом прямо говорится, что «дискуссии о незаконном применении оружия уводят от реальной ситуации» – т.е. власти настаивают, что стреляли правомерно . Однако имеются некоторые нестыковки и умолчания по теме жертв: В приведённой статистике по Алматы указано, что **3 человека погибли в результате пыток** . Не уточняется, кто их пытал – вероятно, имеется в виду убийство захваченных мятежниками заложников (возможно, некоторые из 15 похищенных «Диким Арманом» погибли). Но вообще-то известно и о случаях пыток *задержанных протестующих силовиками* (например, трагический случай Дулата Агадила в 2020 г. или сообщения правозащитников о пост-январских пытках). Доклад никак не комментирует, **при каких обстоятельствах 3 человека были замучены до смерти** . Это оставляет простор для **двусмысленности** : с одной стороны, цифра приведена, с другой – ответственности за эти действия в тексте не определено. Если эти пытки совершали бандиты (что вероятно, учитывая похищения Армана), то почему их не отнести к «убитым нападавшим»? Если же речь о пытках задержанных в полиции, то официальная версия противоречит сама себе (ведь объявлена политика «максимальной открытости» и недопущения превышения полномочий). В любом случае, здесь заметен **недосказанный момент** , который можно трактовать по-разному – как признак жестокости мятежников или как намёк на возможные злоупотребления силовиков. Общий **баланс жертв** : доклад называет 128 погибших нападавших в Алматы , 87 из них – жители города, 52 – приезжие. В целом по стране официально 238 погибших, из них 19 силовиков. Получается ~219 «участников беспорядков» и случайных лиц. Однако в докладе **ни разу прямо не упомянуты погибшие мирные протестующие** , хотя очевидно, что среди жертв есть и те, кто не был вооружён. В разделе про Шымкент указано: *«20 погибших, все – гражданские»* . В пояснении к Алматы – *«11 случайных жертв отнесены к числу случайных»* . Здесь можно уловить **противоречие терминологии** : с одной стороны, всех «погибших гражданских» власть делит на «случайных» (не участвовали) и «нападавших» (участвовали). Но правозащитники утверждают, что среди убитых есть и мирные протестующие, которые, например, могли просто находиться на площади. Официально же мирных протестующих, погибших от пуль силовиков, как бы нет – все убитые гражданские объявляются либо боевиками, либо *случайными* . Это **вызывает споры** : критики видят здесь противоречие с независимыми свидетельствами (родственники некоторых погибших утверждали, что их близкие не были вооружены). Доклад, разумеется, следует официальной линии, но **внутренне эта классификация жертв выглядит оправдательной** и несколько однобокой. Ещё аспект: заявляется, что силовики были в основном без огнестрела и оборонялись пассивно , но при этом к утру 7 января по официальным данным от их пуль погибло около 200 человек. Возникает **вопрос о пропорциональности применения силы** . Доклад его не рассматривает, кроме как обвиняя провокаторов в попытке сместить акцент на *«незаконное применение оружия»* . То есть **противоречие между мнением правозащитников («расстрел мирных») и позицией властей («законная антитеррористическая операция») остается нерешённым** . Авторы называют такие дискуссии попыткой увести от сути, но сам факт наличия этих споров указывает на определённую двусмысленность ситуации. В рамках анализа текста – **логического противоречия нет** (авторы просто не признают фактов злоупотреблений), но с точки зрения объективности – заметен **перекос** : документ склонен минимизировать или игнорировать возможные перегибы властей, фокусируясь только на преступлениях мятежников. Это ожидаемо для официального отчёта, однако как раз в этом и состоит упрёк правозащитников, упомянутых в тексте. Судьба Назарбаева и внутриполитический подтекст. Интересный момент: протестующие выдвигали лозунги против Назарбаева, а сами беспорядки совпали с переходом полной власти к Токаеву. Доклад же нигде не обсуждает напрямую роль Назарбаева или его окружения в этих событиях. Есть косвенная критика «бывшей системы»: мол, мятежникам было выгодно затормозить демонополизацию и реформы Токаева, паразитируя на прежних привилегиях . Можно прочесть намёк, что противились «силы, привыкшие ставить личные интересы выше государственных» . Однако открыто Назарбаев или его семья не упомянуты. Это оставляет лакуну в повествовании : если верить некоторым аналитикам, январские события отчасти стали следствием борьбы элит – переходом власти от клана Назарбаева к команде Токаева. В докладе эта версия не рассматривается, хотя косвенно подтверждается (смена Совбеза, арест племянника Назарбаева – С. Абиша, отстранение верных Назарбаеву лиц). Можно отметить противоречие между официальной версией и альтернативными интерпретациями : официально – внешние и криминальные заговорщики против государства; альтернативно – раскол внутри верхушки, где Токаев победил «старую гвардию». Доклад, будучи официальным, избегает этой темы, что само по себе заметно. Например, лозунги «Отмена закона о Первом Президенте» , требование вернуться к Конституции 1993 г. (которая не давала Назарбаеву особых полномочий) – фактически протест был направлен и против «системы Назарбаева» . Но авторы называют это лишь «политическими требованиями, направленными на эскалацию конфликта» , не делая вывод, что народ требовал демонтажа «режима Елбасы». Таким образом, есть неполное соответствие между документированными требованиями протестующих и их интерпретацией в докладе . Это можно считать умолчанием или сознательным обходом противоречивого вопроса – чтобы не бросать тень на фигуру Назарбаева открыто. Тем не менее, для пытливого читателя возникает вопрос: если народ требовал ухода Назарбаева, то переворот ли это был или стихийное снятие старого лидера? В официальной версии – несомненно переворот, инспирированный коварными силами, но противоречащие ей народные лозунги (про Назарбаева) объясняются влиянием провокаторов , а не реальным волеизъявлением. Это остаётся спорным моментом. Политика открытости vs. нежелание «потворствовать правозащитникам». В заключении Токаев и власти декларируют «политику максимальной открытости» в расследовании Января . Однако следующими строками говорится, что нельзя идти на поводу у требующих открытости правозащитников и создавать информационные поводы им в угоду . Здесь виден явный внутренний конфликт целей : с одной стороны, прозрачность, с другой – контроль нарратива. Фраза про «не допускать огульных обвинений исключительно в угоду… правозащитников» сигнализирует, что правозащитное сообщество воспринимается чуть ли не как оппозиционная сила, способная навредить стабильности. То есть «открытость» ставится под условие – только в пределах, не угрожающих имиджу власти. Это, по сути, противоречит самому понятию полной открытости. Получается, что декларируя открытость, власти одновременно ограничивают её. В тексте это не развёрнуто, но внимательный читатель уловит: «мы будем открыты, но не настолько, чтобы играть на руку критикам» . Это логико-политическое противоречие между транспарентностью и контролем информации. Оно отражает дилемму властей: нужно успокоить общество, показав работу над ошибками, но и не потерять лицо, выставив наружу все просчёты. В результате – половинчатая открытость. Например, озвучены факты про оставленные КНБ здания или число жертв – это шаг к правде. Но, как отмечалось, не названы имена заказчиков, не обсуждены случаи гибели мирных – т.е. открытость избирательна . «Переворот» без обозначенного лидера-путчиста. Классический госпереворот обычно подразумевает группу заговорщиков, стремящихся захватить власть и далее её удерживать (хунта, новый лидер). Здесь же власть после подавления мятежа осталась у того же президента, а альтернативный центр власти так и не проявился явно . Доклад объясняет это тем, что заговорщики действовали гибридно и не успели оформить «народный совет» и прочее из-за отпора . Тем не менее, существенное отличие январских событий от классического путча – отсутствие публичного заявления узурпаторов, требования передачи власти конкретным лицам. Требования протестующих были абстрактны (отставка правительства, выборность акимов, даже «возврат Конституции-1993») , но никто не объявил себя новым руководителем. Это даёт некоторым основания полагать, что элементы стихийности и народного бунта были сильны , а не всё шло по чьему-то единому плану. Официальная версия разглаживает это противоречие, утверждая, что план был, просто сорвался. Но скептики могут указать: *«если переворот, то где претендент на власть?**» Возможно, таким претендентом за кадром был кто-то из элиты (например, упоминаемый Масимов или другие силовики), либо ожидалось, что «народный совет» выдвинет лидера. Доклад этих деталей не раскрывает, оставляя вопрос без явного ответа – это логический пробел. Хотя прямым внутренним противоречием текста это не является, но по логике событий – загадка: план переворота без плана последующего правления выглядит сомнительно. Опять же, может, следствие ещё выясняет фигуры лидеров. Однако пока можно отметить: нарратив о перевороте несколько односторонен , не объясняя, кто именно должен был прийти к власти вместо Токаева (кроме общего намёка «определённые силы внутри/вне страны»). В заключение, явных внутренних противоречий в тексте немного, так как он выдержан в единой концепции и спорные моменты либо опущены, либо освещены с выгодной стороны. Но логические несостыковки и вопросы всё же присутствуют: Документ признаёт социальные причины протеста, но в итоге полностью политизирует и криминализирует протестное движение, что может не до конца соответствовать реальности (возможно, часть протестующих так и остались мирными и их требования были искренними, а не навязанными провокаторами) . Прозрачность заявления vs. неполнота фактов: читателю предлагается верить, что идёт тщательное расследование, но ключевые результаты (кукловоды извне, имена заговорщиков) пока не предъявлены , из-за чего некоторые выводы выглядят предварительными или политически мотивированными. Использование силы: власть утверждает, что действовала правильно, но не отвечает на сомнения по поводу некоторых жертв и жестокости подавления – эта тема обойдена, хотя сама постановка проблемы намечена (через отрицание «огульных обвинений»). Здесь очевиден конфликт интерпретаций , который доклад не разрешает, а лишь отрицает альтернативную точку зрения. Внутриполитический аспект (Назарбаев vs. Токаев): опущен, что могло бы прояснить многое. Этот пропуск – тоже форма противоречия: протестующие считали, что свергают «старый режим», а официально объявлено, что это они пытались свергнуть новый, демократический режим. Истина, вероятно, сложнее – происходил и народный бунт, и внутривластный переворот одновременно . Доклад же упрощает до схемы «народные волнения использованы для переворота». Таким образом, при всём обилии фактов и аргументов, доклад не лишён спорных моментов , оставляющих пространство для вопросов. Он написан с позиции государства и, естественно, подчёркивает версии, выгодные власти. Различные акценты и умолчания можно счесть своеобразными «противоречиями» относительно полного и объективного описания. Тем не менее, внутренней логике текста эти несоответствия не мешают – авторы последовательно ведут линию о спланированном путче под прикрытием протестов, и все представленные материалы подчинены этой линии. Любые факты, которые могли бы выйти за её рамки, в документе либо не отражены, либо интерпретированы соответствующим образом. Поэтому выявленные противоречия – скорее вопросы баланса и полноты , чем прямые логические ошибки. Их осознание важно для критического понимания событий : январская трагедия была многогранной, и разные источники делают разные выводы. Доклад же представляет официальный взгляд, весьма целостный, но не без дискуссионных точек, о которых мы упомянули. ## Источник: Фонды и движения Фонды и движения Qazqantar.org / Фонды и движения Волонтерская инициатива Qantar-2022 31 декабря 2021 года правозащитница Бахытжан Торегожина написал на своей странице в соцсетях: «Друзья! Я и мои коллеги уходим на каникулы до 10 января. Написала для информации. Но мы на связи, надеемся до 10 января не будет ни переворота в Акорде, ни революции в Нур-Султане Всех с наступающим Новым 2022 годом! Несмотря на все тяготы нашей жизни, мы неукротимые оптимисты и смотрим с надеждой на будущее. Дорогу осилят идущие! Келе жатқан 2022 жаңа жыл құтты болсын!». Уже со 2 января 2022 года Торегожина начала активно освещать в своей ленте митинги, начавшиеся с города Жанаозена, затем распространившиеся на Актау и Атырау. 3 января Торегожина разместила на своей странице ссылку на новость КазТАГ, в которой говорилось, что Жанболат Мамай и его сторонники вышли на улицы Алматы в поддержку протестующих в Мангистау. 4 января Бахытжан Торегожина разместила пост, в котором обратилась к Euronews, CNN News, AljadeedOnline, BBC News Russian с просьбой отправить в Казахстан своих журналистов. Также она обратилась с просьбой прислать своих наблюдателей к таким организациям как Human Rights Watch, Amnesty International, Freedom House и UN Human Rights - Asia. Кроме того, отметила в посте помощницу Мухтара Аблязова Людмилу Козловскую. В этот же день Торегожина опубликовала пост, в котором сообщила: «Мы составляем список всех задержанных за эти 4 дня, чтобы представить их правительственной комиссии о немедленном освобождении! Пожалуйста, у кого есть список и фамилии и имена граждан, скидывайте в комментариях!». Вплоть до 5 января, пока на больше части Казахстана не был отключен интернет, Торегожина вела «прямую трансляцию» на своей странице в Facebook, публикуя ссылки на посты активистов из разных городов и на новости Orda.kz. С 11 января Торегожина стала требовать от властей страны опубликовать официально озвученный список убитых 164 человек, а также телефоны горячих линий, где искать пропавших. Также она сообщила, что продолжает собирать информацию об убитых, раненых и задержанных мирных гражданах. 13 января Торегожина впервые обозначила волонтерское движение Qantar-2022 и сообщила, что экстренно создана платформа для помощи правозащитникам, на которой собираются все данные по событиям 4-6 января. Еще через две недели она заявила: «Друзья! Мы нашли 142 человека из 227 погибших и более 8,5 тысяч граждан, привлеченных к административной ответственности в #QANTAR2022. Завтра мы запускаем сайт QANTAR.ORG где можно ознакомится со всем списком погибших, арестованных, задержанных и пропавших. ҚР Бас прокуратурасы / Генеральная прокуратура РК требуем наконец опубликовать список всех погибших 227 человек и более 970 следственно-арестованных человек! Сейчас вся наша команда состоит из 5 волонтерских групп, мы занимаемся поиском граждан, оказанием адвокатской и правовой помощи совместно с ЦПП «Қаңтар», пишем жалобы властям, распространяем информацию в сети, рисуем плакаты, переводим на английский язык, сотрудничаем с журналистами, собираем списки для оказания благотворительной помощи Еркін Қазақтар Free Kazakhs Жастардың саяси оппозициялық ұйымы. Нужны волонтеры, писать в личку! Нам нужна помощь в установлении еще более 85 человек.Мы очень устали, но сдаваться не собираемся. Каждый погибший должен быть назван, у каждого арестованного должен быть защитник!». 15 января президент общественного фонда «Ар.Рух.Хак.» Бахытжан Торегожина заявила в интервью российскому СМИ «Дождь», что в их базе находится около 400 фамилий, среди них, как предполагается, задержанные, пропавшие без вести и погибшие во время беспорядков. Торегожина сообщила, что, по ее данным, многие люди, участвовавшие в протестах, прячутся и боятся обращаться к врачам, не доверяют правосудию и правоохранительным органам. Она также сказала, что те, кто сейчас находятся в следственных изоляторах, подвергаются жестоким избиениям и пыткам. По мнению Торегожиной, таким образом правоохранительные органы, которые показали свое полное бессилие во время беспорядков, сейчас пытаются себя реабилитировать. Также, по словам правозащитницы, в Казахстане существует мнение, что есть так называемый «эскадрон смерти» — неформальная группа людей, которая тренировалась в стенах КНБ для того, чтобы вносить хаос и устраивать беспорядки во время мирных митингов, тем самым дискредитируя право на мирные собрания. Те люди, которые устраивали беспорядки, грабили нужные склады и знали расположение всех оружейных магазинов, что говорит об их подготовленности и информированности, сказала она. 29 сентября 2022 года Бахытжан Торегожина выступила с докладом о ситуации с правами человека в Казахстане на конференции ОБСЕ в Варшаве. Она заявила, что в Казахстане повсеместно нарушается право на свободу выражения мнений. «Преследуются и подвергаются репрессиям журналисты, правозащитники, гражданские активисты. Интернет полностью сканируется спецслужбами. Нет независимой прессы. У нас есть политические заключенные, осужденные за посты, лайки и перепосты в социальных сетях», — сказала Торегожина. Далее она отметила, что хочет на этой площадке воспользоваться возможностью публично обратиться к делегации Совета Европы, и заявила, что правозащитники приветствуют и поддерживают намерение Казахстана вступить в Совет Европы, но озабочены тем, что Казахстан продвигает свое вступление в Совет Европы без подписания Европейской конвенции по правам человека. Тем самым, считает Торегожина, Казахстан хочет ограничить право своих граждан обращаться в Европейский суд по правам человека. Кроме этого, продолжила она, правозащитники считают, что Казахстан уже сейчас должен перед Советом Европы показать серьезность своих намерений по соблюдению прав и свобод человека и продемонстрировать это следующим образом: освободить 13 политических заключенных; прекратить преследование более 1500 гражданских активистов за реализацию своего право на свободу выражения мнений; зарегистрировать все политические партии (их количество — 21), в том числе мирные оппозиционные партии ДВК, «Коше партиясы» и «Алга, Казахстан!»; зарегистрировать все независимые профсоюзы; немедленно освободить Ержана Елшибаева, лидера безработных Жанаозена, осужденного накануне дополнительно на 7 лет лишения свободы за предоставленные видео о нарушениях прав заключенных, угрозах и насилии над осужденными; немедленно освободить журналиста Жанболата Мамая, лидера Демократической партии Казахстана. Также Торегожина добавила, что в преддверии выборов президента в Казахстане за критику условий выдвижения кандидатов в президенты Казахстана и самого факта проведения досрочных выборов лидеры общественного мнения подвергаются блокировке массовыми жалобами сетевых ботов фабрики троллей. «А по итогам выборов мы опасаемся вновь тотальной блокировки связи и интернета. Мы считаем, что власти Казахстана должны не на словах, а на деле демонстрировать Совету Европы свое намерение соответствовать принципам и стандартам Европы», — заявила Торегожина в конце своей речи. 7 октября Торегожина сообщила о начале составления списков нуждающихся в лечении и медицинском обследовании граждан, пострадавших в январских событиях. «Писать в комментариях или мне в личку с контактами и фио пострадавших (медсправки обязательны!). Мои коллеги с вами свяжутся. Собираем списки 10 дней. P.S. Также формируем списки, нуждающихся в социальной помощи. P.S.S. Эти списки будут отправлены кандидату в президенты г-ну Токаеву, чтобы исполнил их в предвыборный период. На досрочные выборы 20,5 миллиардов тенге нашли, пусть найдут тогда и резервы помочь людям пострадавшим в Qantar», ― заявила она. Центр по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы) В феврале 2022 года Жасарал Куанышалин и группа активистов гражданского общества объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О своей деятельность он позже рассказал в документальном фильме канала «Настоящее время» (проект «Радио Свободы»). Он заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры»: «Вот этот – безработный, четверо детей, жена с ребенком безработная. Вот готовый кадр на террориста. Вот (показывает на вошедшего в кабинет Марата Кайгойчиева – прим.) человек, который тоже фактически жертва: 17-летний парнишка – ученик школы, другой – 18-летний ученик колледжа, третий – 20-летний, только вернулся из армии. Они обвиняются опять таки в похожих вещах», ― рассказывал Куанышалин журналисту. Марат Кайгойчиев уточнил, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь. «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Свою позицию по поводу январских погромов Куанышалин обозначил в самом начале фильма: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». По информации некоторых активистов, Куанышалина изначально хотели избрать главой штаба митингующих в Алматы. Однако когда стало известно, что отдан приказ стрелять на поражение, он покинул площадь Республики вместе со своими единомышленниками. Издание cronos.asia писало в дни беспорядков, что, по словам представителей незарегистрированной ДПК, когда они стали разыскивать по различным отделениям своего лидера Жанболата Мамая, узнали, что из СИЗО были выпущены все уголовники. Сторонники ДПК уверяли ― именно эти оказавшиеся на свободе преступники и начали грабежи и разбойные нападения на граждан. Такого же мнения придерживался и 73-летний общественный деятель Жасарал Куанышалин, который также пришел на площадь Республики. Все отмечали, что поджоги машин и зданий, нападения на магазины, избиение людей не отвечают интересам граждан Казахстана. Ведь ни одному здравомыслящему человеку не придёт в голову уничтожать свою собственность. «Мы не террористы и не идиоты! Зачем разрушать и сжигать то, что нашему народу потребуется уже завтра?! Где логика?», ― заметил Куанышалин в беседе с cronos.asia. 6 января в Алматы от лица манифестантов выступил Жасарал Куанышалин, представившийся начальником независимого координационного штаба. Он заявил, что митингующие не имеют отношения к мародерам и погромам. По словам Куанышалина, против его соратников применялось боевое оружие, погибло как минимум 30 человек. С февраля и вплоть до объявления внеочередных выборов президента Казахстана Куанышалин не поднимал тему январских беспорядков. Однако после назначения даты их проведения стал публиковать агрессивные посты в адрес действующего президента, общий смысл которых сводится к тому, что Токаев ― коллаборационист, работающий на Путина. «ТОКАЕВ ЛОББИРУЕТ ПРОДВИЖЕНИЕ РУССКОГО ЯЗЫКА... Национальный предатель, кровавый палач ҚАҢТАРА, устроивший массовую бойню мирных казахов-демонстрантов руками приглашенных им, по сговору со своим шефом Путлером, карательных войск из Рашки, теперь озабочен созданием международной организации по продвижению родного для него русского языка (смотрите ссылку в конце поста). Ну а как же, ведь он уже решил все проблемы казахского языка, которым сам владеет лишь на примитивно разговорном уровне и по складам читает заготовленные для него при необходимости кариным и прочей прислугой тексты на государственном языке. Ну а как же, благодаря героическим усилиям кемель жемелевича казахский язык теперь свободно применяется во всех госучреждениях, торговых точках и прочих местах массового обслуживания населения по всему Казахстану, где все чиновники, служащие, продавцы и т.д., и т.п. с готовностью и даже удовольствием отвечают на все обращения по-казахски на казахском языке…» Центр правовой поддержки «Қаңтар» Общая информация 27 января 2022 года было объявлено о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». Его учредителями стали известные бизнесмены и общественники Казахстана. Об этом на своей странице в Facebook сообщил музыкант и общественник Еркеш Шакеев (в настоящее время публикация закрыта для широкой публики). «В связи с трагическими январскими событиями в стране, мы с группой единомышленников подготовили заявление, с которым хочу вас ознакомить: Дорогие Казахстанцы! Мы все стали свидетелями трагических январских событий в нашей стране. Многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями. К сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами. Сегодня мы знаем о сотнях погибших и пропавших без вести, о тысячах пострадавших и задержанных правоохранительными органами. Очевидно, мы не можем перевернуть эту трагическую страницу нашей истории, пока не установлена правда о произошедшем, не оказана помощь безвинным жертвам этих событий. Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов. В связи с этим, мы создаем Центр правовой поддержки «Қаңтар» жертвам и пострадавшим в результате трагических январских событий во всех регионах Казахстана», ― говорилось в сообщении. Шакеев уточнил, что Центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, о всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Организаторы призвали всех неравнодушных граждан, общественные организации, адвокатов, журналистов-расследователей и правозащитников к конструктивному сотрудничеству. Было обещано, что все результаты деятельности Центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс (по состоянию на 11 ноября 2022 года никакой информации о финансовой отчетности на созданном ресурсе нет). В списке организаторов Центра значились: * Абдулов Асылбек * Абилов Булат * Абишев Азат * Апсенбетов Бейбит * Ахабаев Бейбит * Аханов Наурызбай * Ахинжанова Лейла * Ахтанова Асия * Байтасов Арманжан * Баталов Раимбек * Бекшенов Нуржан * Бишибеков Серик * Буркитбаев Айбар * Джакишев Мухтар * Жандосов Ораз * Жовтис Евгений * Жуманов Нурлан * Искаков Архимед * Кадырбаев Досым * Карабеков Бауржан * Карсыбеков Оразхан * Кожасбай Ерлан * Кожахметов Асылбек * Кожахметов Ерканат * Коковинец Лариса * Коковинец Светлана * Копбаев Канат * Кочкаров Мухтар * Кремениш Николай * Курмалеев Марат * Муханов Едыген * Нугманов Рашид * Нукенов Барлык * Нуржанов Даулет * Пискунов Игорь * Саин Аружан * Сарымсаков Айдар * Сейфуллин Сакен * Татишев Еркин * Торебай Канат * Торегожина Бахытжан * Туртаев Алмат * Утемисов Мурат * Чайжунусов Сергей * Чиникеев Талгат * Шакеев Еркеш Уполномоченная по правам ребенка РК Аружан Саин так рассказала об участии в Центре: «Моя позиция в участии Центра «Қаңтар» направлена, в первую очередь, на организацию помощи семьям погибших в январских событиях детей, а также детей получивших ранения, в том числе, психологическая помощь, реабилитация, восстановление и юридическая поддержка». Добрые дела или громкий PR? 21 апреля 2022 года попечительский совет Центра «Қаңтар» обратился с заявлением к президенту Казахстана Касым-Жомарту Токаеву. В нем говорилось, что «события января 2022 года стали испытанием для нашей государственности и обнажили всю неэффективность правоохранительной и судебной систем, а реакция государства оказалась неоправданно жестокой и несоразмерной случившемуся». «Пытки, пренебрежение человеческими жизнями, незаконное лишение личной свободы ― атавизмы прошлого, которым нет места в Новом Казахстане. Поэтому нами был создан Общественный Фонд «Центр правовой поддержки «QANTAR», для обеспечения квалифицированной юридической помощи нашим согражданам, невинно пострадавшим в январских событиях. Недавно Вами был подписан Указ «О дальнейших мерах РК в области прав человека», где особое внимание уделяется правам человека в области уголовного правосудия, предупреждению пыток и жестокого обращения. Но, к сожалению, этот важный Указ не всегда выполняется. В связи с этим ОФ ЦПП «QANTAR» вынужден привлечь Ваше особое внимание к фактическому саботажу правоохранительной системой при выполнении своих функций и Ваших поручений», ― заявляли участники Центра. Они утверждали, что жертвами расстрелов в январе 2022 года стали многие невинные люди в разных регионах Казахстана: «в некоторых семьях убиты родители и дети, десятки покалеченных, оставшихся инвалидами на всю жизнь людей, среди которых четырехлетняя девочка с простреленными внутренними органами и подростки, убитые наповал и умершие от ран». «Под огонь попали и гражданские активисты, мирно участвовавшие в митинге, и просто вышедшие на улицу по своим личным делам. Раненых подвергли пыткам и унижениям, незаконно лишили свободы без необходимой врачебной и юридической помощи, одежды и нормального питания. Расследование по многим делам об этих событиях не всегда объективно, имеет место волокита и затягивание сроков судопроизводства, судебный контроль оказался неэффективным, некоторые невиновные люди были лишены свободы безосновательно, с нарушением их прав и порядка, установленного законом. Касым-Жомарт Кемелевич, Вы много лет были одним из руководителей в Организации Объединенных Наций и как никто другой в Казахстане знаете, что фундаментальные права человека, такие как право на свободу от пыток «Habeas Corpus», право на доступ к медицинской помощи и право на защиту адвокатом не подлежат нарушению даже в условиях чрезвычайного положения. Свобода человека может быть ограничена только в установленном законом порядке», ― говорилось в обращении. Авторы обращения попросили президента: обеспечить ежемесячную публичную отчетность правоохранительных органов о ходе и результатах расследования каждого уголовного дела; обязать уполномоченные органы провести полное, справедливое и быстрое расследование всех фактов причинения смерти, ранений, пыток и иного бесчеловечного и жестокого обращения с гражданами нашей страны; привлечь к этим расследованиям независимых экспертов международного уровня, поскольку способность правоохранительных органов нашей страны эффективно расследовать эти дела вызывает объективные сомнения. 13 июля 2022 года на сайте Forbes.kz вышел материал, в котором организаторы Центра разсказали, как создавали свой фонд. «5 января я улетал в Шри-Ланку. Наш самолет вылетел нормально, а ребята, которые прилетели позже, уже выбирались по-партизански, без багажа. Надо сказать, мы за рубежом были лучше осведомлены о происходящем – у нас-то интернет не отключали. Очень переживал за оставшуюся в Алматы дочь. Интересно, что еще 2 января, когда все только начиналось, в чате сокурсников (я окончил Ленинградский госуниверситет) россияне стали спрашивать, что у нас происходит, и товарищ, тоже казах, написал, что ничего особенного, просто забастовка. Но я с ним не согласился – было предчувствие, что это начало чего-то большего. Правда, я надеялся, что будет сугубо дворцовый переворот в границах Левого берега, а оно вон во что вылилось», ― вспоминал член попечительского совета фонда бизнесмен Бейбит Апсенбетов, экс-председатель совета директоров Москоммерцбанка. СЕО девелоперского подразделения группы Kusto Мурат Утемисов 5 января утром проезжал через площадь в офис, на работу. «Видел лишь несколько сотен человек, все было довольно спокойно. А уже через час увидел в новостях, что штурмуют акимат. Потом началось мародерство, и все это смешалось с первоначальным мирным протестом. Через пару дней вроде все закончилось, стало ясно, что произошла трансформация власти. Обсуждали с ребятами смену парадигм, были большие ожидания. Kusto Home, которую я возглавляю, выступила с инициативой в Союзе строительной отрасли, и 15 входящих в нее компаний выделили квартиры семьям погибших курсантов академии КНБ, недавно состоялось вручение ключей. Однако все больше становилось информации о репрессиях и пытках, выяснилось, что в ребят, которые 6 января стояли на площади с транспарантом «Мы мирный народ, мы не террористы», стреляли из автоматов. Стало понятно, что есть и другая сторона, которая нуждается в нашей помощи», ― рассказал Утемисов. Так родилась идея фонда, костяком которого стали бизнес-группы Kusto и «Позитив», а также бывшие «казкомовцы». «Я думаю, все нормальные люди в Казахстане, не обязательно суперпатриотичные, просто адекватные, примерно одинаково пережили эти события – страх, паника, обида и дикое желание что-то изменить. Мне позвонил Нуржан Бекшенов, с которым мы давно дружим, сказал, что собрались ребята-бизнесмены, есть идея, надо обсудить. Это было, по-моему, 25 января, в 12 часов ночи. Я оделся, приехал. Дебаты были жаркими – было желание что-то сделать, но никто из нас не знал как. Нас же 30 лет били по рукам девизом «сначала экономика», и мы так и не научились делать политику в цивилизованном смысле этого слова. В итоге решили действовать в формате благотворительного фонда», ― рассказал партнер юридической компании Grata Айдар Сарымсаков. Основатель инвестгруппы «Позитив» Нуржан Бекшенов уточнил, что они понимали ― власть отнесется к идее без восторга: «Бизнесмен в Казахстане всегда думает о реакции властей. И сейчас какие-то сигналы идут в виде вопросов «Зачем вы вообще туда полезли?» и прочее. Но страна меняется, и надо пытаться менять ее в правильном направлении. Поначалу мы просто обсуждали происходящее с Еркином Татишевым, Оразом Жандосовым, Булатом Абиловым, остальными друзьями. Слишком много людей безвинно погибло, и мы подумали, что это не совсем правильно ― оставлять это на самотек. У нас раньше работал парень-айтишник, который потом уехал в Англию. Его брата арестовали, причем далеко от площади, в итоге нашли через три дня в морге в наручниках, совершенно дикая история». По словам директора фонда Марата Курмалеева, пик обращений в Центр пришелся на февраль-март: «У нас нет задачи охватить всю страну. Наша задача ― создать кейсы, по которым мы можем вести дальнейший диалог с властью», ― объяснил Утемисов. При этом попечители фонда оказались далеки от однозначных оценок произошедшего в январе. Глава Ассоциации родителей детей-инвалидов Асия Ахтанова говорит, что живет на углу Сейфуллина и Тимирязева, и все ― от мирного митинга до горящих автомобилей и стрельбы ― наблюдала из собственного окна: «Сначала мы радовались, что люди наконец вышли выразить свою позицию. Но потом стало непонятно, где митингующие, а где провокаторы. Внучка с супругом вышли на улицу, а какой-то мужчина средних лет стал им говорить: «Сейчас мы вам всем покажем! Вы думаете, без Назарбаева что-то сможете? Завтра все приползут на коленях!» Потом наступил момент, когда мы действительно хотели, чтобы это прекратилось любым образом. Но когда жизнь вернулась в нормальное русло, выяснилось, что пострадало множество невинных людей, в том числе среди знакомых и друзей. Поэтому, конечно, хотелось бы справедливого расследования. Я надеюсь, что тоталитаризм у нас ушел в прошлое». Апсенбетов с самого начала не воспринимал всерьез официальную версию, но угроза масштабной дестабилизации, на его взгляд, была реальной: «Мы маленькое государство, у нас нет большой дистанции между мной и теми, кто сидит в правительстве, все мы неформально общаемся. Ясно, что никаких иностранных террористов не было, тем более ― тысячами. Но организованная сила была – со стороны тех, кто решил воспользоваться ситуацией. Я в свое время специально ездил в Бишкек смотреть тюльпановую революцию. Оказывается, все развивается по одним и тем же законам. Когда власть исчезает, вылезают все ― бандиты, мародеры, когда возвращается ― они исчезают первыми. Остаются романтики и зеваки, которые потом попадают под раздачу. В январе исход не был предопределен. Если бы не внешний шок в виде ввода войск ОДКБ, не знаю, чем бы это все закончилось. Возможно, гражданской войной». ## Источник: Хроно 1-6янв ГП-МВД Хроно 1-6янв ГП-МВД 1 января 2022 года У акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области достигла 100-120 тг/литр. 2 января 2022 года В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай ― 30, в селе Курык ― около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом ― около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го микрорайона. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко . Все они самостоятельно разошлись к 23:30. В это же время находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. 3 января 2022 года В три часа ночи в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., ― которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка ста работников ПСП НГДУ-1,2,3,4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 ― около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В Алматы в 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Наа нем присутствовали более 180 человек, в том числе: Есенгазы М., Нутушева Р., Нутушева А., Агзамбаев О., Рахишев Е., Турсумбаев Б., Турымбетов М., Сарсенбай Р., Тлеужанова А., Акаев С., Кульжаханов С., Атинбаев Б., Айтбаев М., Бишуинов М., Толеубекулы Б., Белялов Б., Буланбаев Н., Казакбай Ж., Ильяшев А., Маметова Л., Абулхатина Г., Каржавов К.Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсынбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абылхатиева Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудниками полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достияров Д., Жукеев Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Все происходящее фиксировалось представителями радио «Азаттык», КазТАГ и КМБПЧ. В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, ― систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в городе Атырау , откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау . В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай — Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК была создана правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ, Ералы Тугжанов возглавил комиссию. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Ногаева Н. прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих ― всего более 5000 человек. 4 января 2022 года В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно тысяча человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау . В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 около «Адайского поворота» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но участники протестов выдвинули новое требование ― отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Ержана Елшибаева. Справка: Ержан Елшибаев ― активист из города Жанаозен, поднимал вопросы безработных. В марте 2019 года был задержан, а в ноябре его приговорили к пяти годам заключения. Елшибаева обвинили в нанесении телесных повреждений на основании полицейского рапорта по инциденту с дракой двухлетней давности. В сентябре 2022 года суд № 2 города Кызылорды добавил находящемуся в колонии ЗК-169/5 активисту еще семь лет заключения. Таким образом, с учетом оставшихся полутора лет общий срок заключения для Елшибаева составил восемь лет. Елшибаева осудили по жалобе администрации ЗК-169/5, в которой руководство колонии обвинило его в неподчинении требованиям администрации учреждения и подстрекательстве других осужденных к неповиновению. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Гражданская активистка Санавар Закирова в Facebook опубликовала пост с призывом собраться в парке им. М. Ганди для обсуждения ситуации на западе Казахстана. В анонсированное Аблязовым время ситуация на площади у акимата была стабильной. Закирову задержали в парке М. Ганди и доставили в подразделение полиции. Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области , которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского района Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Жанболата Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компасс» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», ― и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима города Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Национальной гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского района полковника полиции Амантаева Е.С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) было задержано 12 активных участников митинга и доставлено в УП Турксибского района. Видя решительные действия сотрудников, остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята на контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения «Демократическая партия Казахстана» Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского района Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. и его 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1) со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273, по ул. Момышулы) собралась маргинальная молодежь в количестве 500 человек, которая проследовала по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военнослужащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать их. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского района и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компасс» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с Куатом Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского района подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского района Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул.Толе би, оттуда ― в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем ― в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции К. Д. Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. В Талдыкоргане в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели ― 24 сорудника, Каратальского ― 18, Коксуского ― 18, Ескельдинского РОП ― 20 сотрудников. В 21:14 начинаются задержания граждан на площади. Их доставляют в УП г. Талдыкоргана для выяснения обстоятельств. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем перекрытые автодороги активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч.1 УК). В 14:45 около трехсот митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000 человек. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус марки «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «ЖЕМҚОР» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. В Таразе в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей ― Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через микрорайоны №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского района Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимся выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан ― Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. В Шымкенте на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. В 10:00 в ДП Шымкента был создан оперативный штаб с расположением в ЦОУ. Обзор всех камер наблюдения с позиции ЦОУ, GPS навигация всех нарядов полиции позволяли эффективно управлять силами органов правопорядка и внутренних войск. С 4 января в штабе постоянно присутствовали аким города, начальники ДКНБ, ДП, ДЧС, а также руководители других служб, которые в реальном режиме управляли своими подразделениями согласно решению членов штаба. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь Аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (площадь аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Макуна звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2 тысяч. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражала поддержку жителям г. Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского района (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. 5 января 2022 года В 00:00 в связи с осложнением общественно-политической ситуации в Казахстане начал действовать режим чрезвычайного положения. Президент РК Касым-Жомарт Токаев поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский «КамАЗ» и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б.Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом,они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на площади Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского районов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С.Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира части 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть ― по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марки «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении проспектов Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки «КАМАЗ», на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол улиц Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более тысячи светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 оттесненных погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр.Абая и ул.Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалось, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. В 08:40 после расчистки пр.Абая на углу пр.Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского района ― 40 человек, СОБР ДП ― 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр.Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского района и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины ― «Стена» и «КаМАЗ» ― и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м «ПАЗ», отобрали форменные обмундирование и спецсредства ― дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул.Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского района и ОП при УП Алмалинского района. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул.Толе-би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт «К-708», 10 а/м Нацгвардии марки «КАМАЗ», пять автобусов «Daewoo». Также на место находились сотрудники СОБР ―100 человек, сотрудники УП районов ― 100 человек, бойцы Нацгвардии ― 200 человек и ПСН «Арлан» ― 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходило количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки «КАМАЗ» и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай Хана, по ней ― в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам ― Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул.Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского района (ул. Карасай батыра,109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное ― 354, гладкоствольное ― 639, газотравматическое ― 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 тысяч человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. Бастующие, полностью захватив здание акимата, избили его работников и подожгли все служебные кабинеты. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр.Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной марки «КАМАЗ», принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. Участники беспорядков разграбили все имеющиеся в здании терминала бутики, магазины и кассы, после чего около 03:00 покинули территорию аэропорта. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный «КАМАЗ», они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи Альфа-банка, около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП №1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее ― рынок «Никольский», сейчас ― автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП №1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП №1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. В 23:30 с восточной стороны здания №2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру ― микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул.Жансугурова в направлении города Уштобе и пр. Жалаири в направлении города Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 ― бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр.Н.Назарбаева и ул.Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай Хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, ― в сторону УП Талдыкоргана по ул.Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь ― около 450, к акимату области ― около 200 человек. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, в с 15:13 до 15:18 группы людей стали собираться на площади ― около 150 человек и возле ДК ― около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай Хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков убит военнослужащий Нацгвардии. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытаются снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили памятник. Численность бастующих достигла 5000 человек. Демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. спец. машина «Урал» и демонстранты направляются по ул. Абая в сторону УП г. Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвалась в здание Управления. Там они учинили погромы, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону военнослужащие ДШБ в количестве 37 человек. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину марки «Санг Енг», находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставку всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 20:30 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). В Атырауской области в 00:10 5 января около тысячи митингующих выдвинулись по пр.Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч №5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая ― в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытаться перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот ― побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего ― Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих ― они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло ― в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч №5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала тысячи человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к административной ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата ВКО С 11:27 начали на центральной площади собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП Усть-Каменогорска. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут ― аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление ― личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, количество собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло тысячи человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии ― 150 военнослужащих, 13 единиц техники). К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул.Нурмагамбетова в сторону ул.Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии ― 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «ГОНГ». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 демонстранты попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул.Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной автомашины «Газель». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости ― поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул.Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. в рамках уголовного дела в отношении Сулейменовой А. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовала по ул.К.Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов ― разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (произведено более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, чтобы избежать захвата, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «КАМАЛ», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов (следствием установлен и арестован Жолатов А., установлен и не задержан Барахоев Р.), завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул.Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «КАМАЛ», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие ― пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «ГОНГ», в 01:49 ― сигнал «СИРЕНА» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул.Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул.Б.Момышулы в сторону ул.Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул.Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул.Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К.Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул.Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул.Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!» (в настоящее время Абделиев Б. задержан). Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. (задержан) продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр.Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства., разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. ,Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составило 7510 кв. м. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул.Абая в сторону площади, затем ― к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 военнослужащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа №1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 Нацгвардии. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь не вооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в том числе планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две ― сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа №2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику и документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр.Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба РОШ для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6,5 тысячи человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств ― арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения ― закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января 2022 года В Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34 микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих.В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул.Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания №1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующие на автомашине «КАМАЗ» вновь попытались протаранить ворота здания №2. Сотрудники Дп, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли «КАМАЗ». В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул.Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Бандитами в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. по пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников. Погибло 10 сотрудников: ДП ― 3 (Камбетов Р. К. и Асылханов А.М. ― Алмалинский РОП, Алмазов Н. Г. ― АТХ УТО); погранакадемия КНБ ― 6 (Кабдинов А. В., Нуркенов А. Д. Жагалбаев Ж. М., курсанты: Битим М. Е., Адылканов Ж. У., Жупарбеков Д. Б.); МО ― 1 (Хаиров С. Г.). Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского района, УП Алмалинского района, ОП Алмалинского района, УП Жетысуского района; пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции; повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т.д на общую сумму 6,8 млн тенге. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до тысячи человек. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т.д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны ― 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях ― по ул.Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, свето-шумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции ― вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно-оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 ― Ыдырышев А., в 20:15 ― Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м «КАМАЗ». В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 ― начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат ― отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР идут штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул.Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, которого после погрома подожгли. Затем по ул.Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты ― 847 шт.; шлемы – 592 шт.; щиты ― 508 шт.; защитные щитки ― 351 шт.; наручники ― 194 шт.; дубинки ― 659 шт.; аэрозольный распылитель ― 429 шт.; бинокль ― 34 шт.; металлоискатель ― 2 шт.; противогазы ― 444 шт.; электрошокеры ― 75 шт.; огнетушители ― 396 шт.; сеткомет ― 48 шт.; табельное оружие ― 610 ед.; гражданское оружие ― 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь экстремистов. Нападавшие вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ ― начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул.Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по ул.Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген-Гольф 3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры ― Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и специальными средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им.Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и Урал-Федерал выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего ― 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские ― 13, ДКНБ ― 1, полицейские ― 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские ― 28, военнослужащие ― 85, полицейские ― 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное ― 610, гражданское ― 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь областного маслихата Н.Байкадамов, заместитель прокурора области Н.Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, палки, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия не летального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр.Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их автомашины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину марки «КАМАЗ» и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч №66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть радикалов напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиалы партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро ― огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: один автомат Калашникова (найден), один пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств ― щиты, каски, дубинки и т.п. Участниками массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan».Подожгли 63 автомобиля (52 ― служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 ― гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские ― 25, военнослужащий ― 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские ― 163, военнослужащие ― 51, полицейские ― 58). Было похищено три единицы служебного оружия. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения, возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание партии «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского района, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины марки «Газель» Алпысбаев, водитель автомашины марки «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр.Республики (выезд из города в сторону Казгуртского района Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все ― гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские ― 92, военнослужащие ― 23, полицейские ― 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. ## Источник: Хронология(1) Хронология Qazqantar.org / Хронология Хронология январских событий 1 января В Жанаозене Мангистауской области в 17.20 возле акимата города отмечался сбор жителей. Записав видеообращение в адрес руководства страны с требованием снижения цен на сжиженный газ, в 18 часов этого же дня люди разошлись. Правоохранительными органами силы и средства не применялись. 2 января В Мангистауской области с 11 часов вблизи акиматов, автопарковок, мечетей наблюдалось несанкционированный сбор жителей. Число протестующих в течение дня составило порядка нескольких сотен человек, в Жанаозене участники акций блокировали внутренние автодороги. Правоохранительными органами силы и средства также не применялись. 3 января В поддержку жителей Мангистауской области начались мирные митинги в других семи регионах страны. 4 января Митинги продолжились, число регионов возросло до одиннадцати, где отмечались несанкционированные массовые сборы людей. Численность участников резко возросла до 37 тысяч. В Алматы и Шымкенте начались вооруженные нападения, погромы, поджоги, в том числе служебных автомашин. В Алматы собравшиеся возле спорткомплекса «Алматы Арена», порядка 5 тысяч человек, последовали к зданию акимата города, где вступили в столкновение с сотрудниками полиции. Было подожжено 6 полицейских автомашин, телесные повреждения получили пять военнослужащих Национальной гвардии и 15 сотрудников полиции. В Шымкенте повреждена 21 полицейская автомашина. С этого дня правоохранительными органами стали применяться специальные средства нелетального характера для отражения нападений на сотрудников и административные здания. 5 января Погромы и захваты зданий продолжились в 11 регионах страны. Число их участников достигло 50 тысяч. В ночь с 4-го на 5-ое января террористы захватили здание акимата города Алматы и международный аэропорт Алматы. Также бандитами совершена попытка захвата пожарной части, департамента полиции города Алматы, управления полиции Ауэзовского и Жетысуского районов. Захвачены 7 оружейных магазинов. Совершены поджоги двух автомашин КамАЗ пограничной службы КНБ, две служебные автомашины департамента полиции, зданий акимата города, партии Nur Otan, четырех торговых центров, отделений банков. Общее число участников погромов и вооруженных нападений в Алматы составило свыше 20 тысяч. В Кызылорде нападавшими подожжено 9 автомобилей, автомашиной насмерть сбит военнослужащий. Группа неизвестных у военнослужащих отобрала автомат и два пистолета. В Талдыкоргане нападавшие захватили здания акимата, полиции и ДКНБ области. По городу курсировали вооруженные группы людей, также путем применения насилия были захвачены здания акиматов областей в Актюбинской, Атырауской, Кызылординской, Мангистауской и Жамбылской областях. В связи с угрозами безопасности граждан указами президента в каждом регионе страны ввели режим чрезвычайного положения и установили комендантский час. Для исключения координации действий террористов и использования ими средств связи был ограничен доступ к Интернету. 6 января Решением Совета безопасности в стране объявлено проведение антитеррористической операции. Основной ее целью было устранение угроз национальной безопасности и защита жизней и имущества граждан. С этого дня органы правопорядка и Вооруженные силы начали применять огнестрельное оружие для уничтожения террористов. В Алматы предотвращена попытка захвата террористами телевышки «Кок Тобе» и академии пограничной службы КНБ. Решением Совета коллективной безопасности ОДКБ для проведения миротворческой операции на ограниченный период в Казахстан направлены контингенты государств – членов ОДКБ из состава коллективных сил. Задачей миротворческих сил являлась исключительно охрана стратегических объектов. В проведении антитеррористической операции они не участвовали. В этот же день захваченные боевиками здания акиматов, полиции, ДКНБ и другие были взяты под контроль национальных сил антитеррористической операции практически во всех регионах. 7 января Мирные акции протеста с участием граждан продолжались в нескольких регионах: Мангистауской, Атырауской, Актюбинской, Карагандинской, Восточно-Казахстанской областях. В Алматы фиксировались обстрелы блокпостов, попытки захвата боевиками больниц, грабежи магазинов. В Таразе и Талдыкоргане совершены нападения на здания следственных изоляторов. Президент Касым-Жомарт Токаев обратился к народу Казахстана. 8 января Ситуация в стране постепенно стабилизировалась. Несанкционированные сборы граждан по республике прекращены. В Алматы началась зачистка улиц и стратегических объектов. Первые дни после погромов 9 января И. о. инистра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 ― органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тенге. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января в городах Тараз и Талдыкорган были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако, по его словам, «все атаки полицейскими были отражены». При этом, как отметил и. о. главы МВД РК, «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана задержали свыше 5,9 тыс. человек, принимавших участие в беспорядках в ряде регионов страны. В ряде регионов страны правоохранительные органы продолжают оперативные мероприятия по выявлению и задержанию преступников. Возбуждено 125 уголовных дел. Среди задержанных — значительное количество иностранцев. Комитетом национальной безопасности РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперативного штаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных бандитов изъято из незаконного оборота 18 единиц огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, площадь Республики, мкр. Думан, жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. В эфире Первого канала «Евразия» сообщили, что во время беспорядков в городе Талдыкоргане был убит ефрейтор Ғабдолла Смаилканов. Ранее в МВД РК сообщили, что в ходе беспорядков в стране погибли 18 сотрудников правоохранительных органов — в их числе 16 полицейских, военные и сотрудники КНБ. Комендатурой города Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По информации Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат улиц Саина – Раймыбека – Карьерная – Жандосова, квадрат улиц Абая – Достык – Аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов в ходе массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкент и ряде областных центров, в результате противостояния с хулиганствующей толпой, число получивших ранения бойцов Национальной гвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников ССМП, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, 10 были повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные террористами административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, — это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4 и 5 января текущего года, протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставили свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкент. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них ― военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон Ожет, а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 единиц боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба в Казахстане составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства ― 1669, свидетельства о форс-мажоре ― 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям ― 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы ― 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля ― 1448; общепит ― 32; финсектор ― 37; логистика ― девять; СМИ ― два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного ― 22, карабинов ― три, пистолетов –-- пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начали свою работу. 13 января планирует начать работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить башню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тенге, из них в Алматы – 102,2 млрд тенге. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в 8 регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП-Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н. Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город нашей страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, сим- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП Алматы Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован. А реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных ― это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности ― на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищены следующие участки города: жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) ― возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Ущерб По состоянию на 1 июня 2022 года ущерб от январских погромов по Алматы составил 98 млрд тенге По данным заместителя начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Елдоса Килымжанова, в результате январских погромов, поджогов зданий и вооруженных нападений по городу Алматы ущерб составил 98 млрд тенге, в том числе 1 592 субъектам бизнеса на сумму 92 млрд тенге. В целом по стране зарегистрировано 5 065 досудебных расследований, связанных с январскими событиями. 514 подозреваемых с санкции суда содержатся под стражей. На сегодня в суд направлено 337 уголовных дел, к различным мерам наказания осуждено 331 лицо. Расследованием уголовных дел по «январским событиям» в пределах своей компетенции занимается и МВД РК. На сегодня в производстве следователей органов внутренних дел без учета ранее принятых решений находится 758 уголовных дел. Основная нагрузка на следователях города Алматы, где расследуется 560 дел. «Именно в южной столице организаторы массовых беспорядков целенаправленно вовлекали в эти процессы большое количество людей, способствуя совершению краж, грабежей и хищений оружия. На сегодня по уголовным делам изъято похищенное имущество, оцениваемое на сумму 342,1 млн тенге: 12 автомашин, 319 ед. бытовой техники, 189 ед. ювелирных изделий, 286 сотовых телефонов, 16 млн тенге, 547 ед. одежды, оружие на 164,2 млн тенге. Особый акцент делается не только на качество, но и на ускоренное завершение досудебных расследований. По фактам, где установлены подозреваемые лица и изъято похищенное имущество, с обвинительным актом в суд направлены уже 315 уголовных дел в отношении 507 лиц», — сообщили в МВД. На стадии досудебного расследования освобождены из-под стражи 463 подозреваемых, осознавших свою вину и раскаявшихся, а также загладивших причиненный ущерб. На сегодня по делам органов полиции под стражей остаются всего 18 лиц, подозреваемых в совершении тяжких преступлений во время массовых беспорядков. В городе Алматы в период массовых беспорядков подверглись нападениям порядка полутора тысяч различных зданий, повреждено и уничтожено 240 автотранспортных средств. По городу Алматы пострадавшим в ходе январских событий государством выплачено уже 11 млрд тенге. Еще 258 млн тенге выплачено гражданам, автомобили которых пострадали в ходе указанных событий. ## Источник: Хронология Хронология Хронология Тұтқындау Қоғамның реакциясы Фактчекинг 1 қаңтар 2022 Ресми 2 қаңтар 2022 Халықаралық контекст 3 қаңтар 2022 Азаматтық сектор 4 қаңтар 2022 Бейнематериалдар 5 қаңтар 2022 6 қаңтар 2022 7 қаңтар 2022 Ойраннан соң Ұрланған қару Құқықтық бағалау Қаңтар-2022 Қазақстандағы қаңтар оқиғалары-мемлекеттік төңкерістің Біз қаңтардағы оқиғлардың куәгерлерін іздейміз драмалық әрекеті және оның қоғамдық санада көрініс табуы ## Источник: Центр по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы) Центр по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы) Центр по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы) В феврале 2022 года Жасарал Куанышалин и группа активистов гражданского общества объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О своей деятельность он позже рассказал в документальном фильме канала «Настоящее время» (проект «Радио Свободы»). Он заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры»: «Вот этот – безработный, четверо детей, жена с ребенком безработная. Вот готовый кадр на террориста. Вот (показывает на вошедшего в кабинет Марата Кайгойчиева – прим.) человек, который тоже фактически жертва: 17-летний парнишка – ученик школы, другой – 18-летний ученик колледжа, третий – 20-летний, только вернулся из армии. Они обвиняются опять таки в похожих вещах», ― рассказывал Куанышалин журналисту. Марат Кайгойчиев уточнил, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь. «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Свою позицию по поводу январских погромов Куанышалин обозначил в самом начале фильма: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». По информации некоторых активистов, Куанышалина изначально хотели избрать главой штаба митингующих в Алматы. Однако когда стало известно, что отдан приказ стрелять на поражение, он покинул площадь Республики вместе со своими единомышленниками. Издание cronos.asia писало в дни беспорядков, что, по словам представителей незарегистрированной ДПК, когда они стали разыскивать по различным отделениям своего лидера Жанболата Мамая, узнали, что из СИЗО были выпущены все уголовники. Сторонники ДПК уверяли ― именно эти оказавшиеся на свободе преступники и начали грабежи и разбойные нападения на граждан. Такого же мнения придерживался и 73-летний общественный деятель Жасарал Куанышалин, который также пришел на площадь Республики. Все отмечали, что поджоги машин и зданий, нападения на магазины, избиение людей не отвечают интересам граждан Казахстана. Ведь ни одному здравомыслящему человеку не придёт в голову уничтожать свою собственность. «Мы не террористы и не идиоты! Зачем разрушать и сжигать то, что нашему народу потребуется уже завтра?! Где логика?», ― заметил Куанышалин в беседе с cronos.asia. 6 января в Алматы от лица манифестантов выступил Жасарал Куанышалин, представившийся начальником независимого координационного штаба. Он заявил, что митингующие не имеют отношения к мародерам и погромам. По словам Куанышалина, против его соратников применялось боевое оружие, погибло как минимум 30 человек. С февраля и вплоть до объявления внеочередных выборов президента Казахстана Куанышалин не поднимал тему январских беспорядков. Однако после назначения даты их проведения стал публиковать агрессивные посты в адрес действующего президента, общий смысл которых сводится к тому, что Токаев ― коллаборационист, работающий на Путина. «ТОКАЕВ ЛОББИРУЕТ ПРОДВИЖЕНИЕ РУССКОГО ЯЗЫКА... Национальный предатель, кровавый палач ҚАҢТАРА, устроивший массовую бойню мирных казахов-демонстрантов руками приглашенных им, по сговору со своим шефом Путлером, карательных войск из Рашки, теперь озабочен созданием международной организации по продвижению родного для него русского языка (смотрите ссылку в конце поста). Ну а как же, ведь он уже решил все проблемы казахского языка, которым сам владеет лишь на примитивно разговорном уровне и по складам читает заготовленные для него при необходимости кариным и прочей прислугой тексты на государственном языке. Ну а как же, благодаря героическим усилиям кемель жемелевича казахский язык теперь свободно применяется во всех госучреждениях, торговых точках и прочих местах массового обслуживания населения по всему Казахстану, где все чиновники, служащие, продавцы и т.д., и т.п. с готовностью и даже удовольствием отвечают на все обращения по-казахски на казахском языке…» ## Источник: Центр правовой поддержки «Қаңтар» Центр правовой поддержки «Қаңтар» Центр правовой поддержки «Қаңтар» Общая информация 27 января 2022 года было объявлено о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». Его учредителями стали известные бизнесмены и общественники Казахстана. Об этом на своей странице в Facebook сообщил музыкант и общественник Еркеш Шакеев (в настоящее время публикация закрыта для широкой публики). «В связи с трагическими январскими событиями в стране, мы с группой единомышленников подготовили заявление, с которым хочу вас ознакомить: Дорогие Казахстанцы! Мы все стали свидетелями трагических январских событий в нашей стране. Многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями. К сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами. Сегодня мы знаем о сотнях погибших и пропавших без вести, о тысячах пострадавших и задержанных правоохранительными органами. Очевидно, мы не можем перевернуть эту трагическую страницу нашей истории, пока не установлена правда о произошедшем, не оказана помощь безвинным жертвам этих событий. Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов. В связи с этим, мы создаем Центр правовой поддержки «Қаңтар» жертвам и пострадавшим в результате трагических январских событий во всех регионах Казахстана», ― говорилось в сообщении. Шакеев уточнил, что Центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, о всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Организаторы призвали всех неравнодушных граждан, общественные организации, адвокатов, журналистов-расследователей и правозащитников к конструктивному сотрудничеству. Было обещано, что все результаты деятельности Центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс (по состоянию на 11 ноября 2022 года никакой информации о финансовой отчетности на созданном ресурсе нет). В списке организаторов Центра значились: * Абдулов Асылбек * Абилов Булат * Абишев Азат * Апсенбетов Бейбит * Ахабаев Бейбит * Аханов Наурызбай * Ахинжанова Лейла * Ахтанова Асия * Байтасов Арманжан * Баталов Раимбек * Бекшенов Нуржан * Бишибеков Серик * Буркитбаев Айбар * Джакишев Мухтар * Жандосов Ораз * Жовтис Евгений * Жуманов Нурлан * Искаков Архимед * Кадырбаев Досым * Карабеков Бауржан * Карсыбеков Оразхан * Кожасбай Ерлан * Кожахметов Асылбек * Кожахметов Ерканат * Коковинец Лариса * Коковинец Светлана * Копбаев Канат * Кочкаров Мухтар * Кремениш Николай * Курмалеев Марат * Муханов Едыген * Нугманов Рашид * Нукенов Барлык * Нуржанов Даулет * Пискунов Игорь * Саин Аружан * Сарымсаков Айдар * Сейфуллин Сакен * Татишев Еркин * Торебай Канат * Торегожина Бахытжан * Туртаев Алмат * Утемисов Мурат * Чайжунусов Сергей * Чиникеев Талгат * Шакеев Еркеш Уполномоченная по правам ребенка РК Аружан Саин так рассказала об участии в Центре: «Моя позиция в участии Центра «Қаңтар» направлена, в первую очередь, на организацию помощи семьям погибших в январских событиях детей, а также детей получивших ранения, в том числе, психологическая помощь, реабилитация, восстановление и юридическая поддержка». Добрые дела или громкий PR? 21 апреля 2022 года попечительский совет Центра «Қаңтар» обратился с заявлением к президенту Казахстана Касым-Жомарту Токаеву. В нем говорилось, что «события января 2022 года стали испытанием для нашей государственности и обнажили всю неэффективность правоохранительной и судебной систем, а реакция государства оказалась неоправданно жестокой и несоразмерной случившемуся». «Пытки, пренебрежение человеческими жизнями, незаконное лишение личной свободы ― атавизмы прошлого, которым нет места в Новом Казахстане. Поэтому нами был создан Общественный Фонд «Центр правовой поддержки «QANTAR», для обеспечения квалифицированной юридической помощи нашим согражданам, невинно пострадавшим в январских событиях. Недавно Вами был подписан Указ «О дальнейших мерах РК в области прав человека», где особое внимание уделяется правам человека в области уголовного правосудия, предупреждению пыток и жестокого обращения. Но, к сожалению, этот важный Указ не всегда выполняется. В связи с этим ОФ ЦПП «QANTAR» вынужден привлечь Ваше особое внимание к фактическому саботажу правоохранительной системой при выполнении своих функций и Ваших поручений», ― заявляли участники Центра. Они утверждали, что жертвами расстрелов в январе 2022 года стали многие невинные люди в разных регионах Казахстана: «в некоторых семьях убиты родители и дети, десятки покалеченных, оставшихся инвалидами на всю жизнь людей, среди которых четырехлетняя девочка с простреленными внутренними органами и подростки, убитые наповал и умершие от ран». «Под огонь попали и гражданские активисты, мирно участвовавшие в митинге, и просто вышедшие на улицу по своим личным делам. Раненых подвергли пыткам и унижениям, незаконно лишили свободы без необходимой врачебной и юридической помощи, одежды и нормального питания. Расследование по многим делам об этих событиях не всегда объективно, имеет место волокита и затягивание сроков судопроизводства, судебный контроль оказался неэффективным, некоторые невиновные люди были лишены свободы безосновательно, с нарушением их прав и порядка, установленного законом. Касым-Жомарт Кемелевич, Вы много лет были одним из руководителей в Организации Объединенных Наций и как никто другой в Казахстане знаете, что фундаментальные права человека, такие как право на свободу от пыток «Habeas Corpus», право на доступ к медицинской помощи и право на защиту адвокатом не подлежат нарушению даже в условиях чрезвычайного положения. Свобода человека может быть ограничена только в установленном законом порядке», ― говорилось в обращении. Авторы обращения попросили президента: обеспечить ежемесячную публичную отчетность правоохранительных органов о ходе и результатах расследования каждого уголовного дела; обязать уполномоченные органы провести полное, справедливое и быстрое расследование всех фактов причинения смерти, ранений, пыток и иного бесчеловечного и жестокого обращения с гражданами нашей страны; привлечь к этим расследованиям независимых экспертов международного уровня, поскольку способность правоохранительных органов нашей страны эффективно расследовать эти дела вызывает объективные сомнения. 13 июля 2022 года на сайте Forbes.kz вышел материал, в котором организаторы Центра разсказали, как создавали свой фонд. «5 января я улетал в Шри-Ланку. Наш самолет вылетел нормально, а ребята, которые прилетели позже, уже выбирались по-партизански, без багажа. Надо сказать, мы за рубежом были лучше осведомлены о происходящем – у нас-то интернет не отключали. Очень переживал за оставшуюся в Алматы дочь. Интересно, что еще 2 января, когда все только начиналось, в чате сокурсников (я окончил Ленинградский госуниверситет) россияне стали спрашивать, что у нас происходит, и товарищ, тоже казах, написал, что ничего особенного, просто забастовка. Но я с ним не согласился – было предчувствие, что это начало чего-то большего. Правда, я надеялся, что будет сугубо дворцовый переворот в границах Левого берега, а оно вон во что вылилось», ― вспоминал член попечительского совета фонда бизнесмен Бейбит Апсенбетов, экс-председатель совета директоров Москоммерцбанка. СЕО девелоперского подразделения группы Kusto Мурат Утемисов 5 января утром проезжал через площадь в офис, на работу. «Видел лишь несколько сотен человек, все было довольно спокойно. А уже через час увидел в новостях, что штурмуют акимат. Потом началось мародерство, и все это смешалось с первоначальным мирным протестом. Через пару дней вроде все закончилось, стало ясно, что произошла трансформация власти. Обсуждали с ребятами смену парадигм, были большие ожидания. Kusto Home, которую я возглавляю, выступила с инициативой в Союзе строительной отрасли, и 15 входящих в нее компаний выделили квартиры семьям погибших курсантов академии КНБ, недавно состоялось вручение ключей. Однако все больше становилось информации о репрессиях и пытках, выяснилось, что в ребят, которые 6 января стояли на площади с транспарантом «Мы мирный народ, мы не террористы», стреляли из автоматов. Стало понятно, что есть и другая сторона, которая нуждается в нашей помощи», ― рассказал Утемисов. Так родилась идея фонда, костяком которого стали бизнес-группы Kusto и «Позитив», а также бывшие «казкомовцы». «Я думаю, все нормальные люди в Казахстане, не обязательно суперпатриотичные, просто адекватные, примерно одинаково пережили эти события – страх, паника, обида и дикое желание что-то изменить. Мне позвонил Нуржан Бекшенов, с которым мы давно дружим, сказал, что собрались ребята-бизнесмены, есть идея, надо обсудить. Это было, по-моему, 25 января, в 12 часов ночи. Я оделся, приехал. Дебаты были жаркими – было желание что-то сделать, но никто из нас не знал как. Нас же 30 лет били по рукам девизом «сначала экономика», и мы так и не научились делать политику в цивилизованном смысле этого слова. В итоге решили действовать в формате благотворительного фонда», ― рассказал партнер юридической компании Grata Айдар Сарымсаков. Основатель инвестгруппы «Позитив» Нуржан Бекшенов уточнил, что они понимали ― власть отнесется к идее без восторга: «Бизнесмен в Казахстане всегда думает о реакции властей. И сейчас какие-то сигналы идут в виде вопросов «Зачем вы вообще туда полезли?» и прочее. Но страна меняется, и надо пытаться менять ее в правильном направлении. Поначалу мы просто обсуждали происходящее с Еркином Татишевым, Оразом Жандосовым, Булатом Абиловым, остальными друзьями. Слишком много людей безвинно погибло, и мы подумали, что это не совсем правильно ― оставлять это на самотек. У нас раньше работал парень-айтишник, который потом уехал в Англию. Его брата арестовали, причем далеко от площади, в итоге нашли через три дня в морге в наручниках, совершенно дикая история». По словам директора фонда Марата Курмалеева, пик обращений в Центр пришелся на февраль-март: «У нас нет задачи охватить всю страну. Наша задача ― создать кейсы, по которым мы можем вести дальнейший диалог с властью», ― объяснил Утемисов. При этом попечители фонда оказались далеки от однозначных оценок произошедшего в январе. Глава Ассоциации родителей детей-инвалидов Асия Ахтанова говорит, что живет на углу Сейфуллина и Тимирязева, и все ― от мирного митинга до горящих автомобилей и стрельбы ― наблюдала из собственного окна: «Сначала мы радовались, что люди наконец вышли выразить свою позицию. Но потом стало непонятно, где митингующие, а где провокаторы. Внучка с супругом вышли на улицу, а какой-то мужчина средних лет стал им говорить: «Сейчас мы вам всем покажем! Вы думаете, без Назарбаева что-то сможете? Завтра все приползут на коленях!» Потом наступил момент, когда мы действительно хотели, чтобы это прекратилось любым образом. Но когда жизнь вернулась в нормальное русло, выяснилось, что пострадало множество невинных людей, в том числе среди знакомых и друзей. Поэтому, конечно, хотелось бы справедливого расследования. Я надеюсь, что тоталитаризм у нас ушел в прошлое». Апсенбетов с самого начала не воспринимал всерьез официальную версию, но угроза масштабной дестабилизации, на его взгляд, была реальной: «Мы маленькое государство, у нас нет большой дистанции между мной и теми, кто сидит в правительстве, все мы неформально общаемся. Ясно, что никаких иностранных террористов не было, тем более ― тысячами. Но организованная сила была – со стороны тех, кто решил воспользоваться ситуацией. Я в свое время специально ездил в Бишкек смотреть тюльпановую революцию. Оказывается, все развивается по одним и тем же законам. Когда власть исчезает, вылезают все ― бандиты, мародеры, когда возвращается ― они исчезают первыми. Остаются романтики и зеваки, которые потом попадают под раздачу. В январе исход не был предопределен. Если бы не внешний шок в виде ввода войск ОДКБ, не знаю, чем бы это все закончилось. Возможно, гражданской войной». ## Источник: Шаталов Никита Шаталов Никита 07-01 Шаталов Всем привет. Тем, кому интересно – я в Караганде у родственников, в Алматы возвращаться не стал по понятным причинам. Пока есть связь, мне хочется расставить точки над i и поделиться той информацией, которую мне удалось собрать за последние дни, в том числе из источников, близких к штабу. Силы ОДКБ, которые вошли в страну, призваны для двух целей: 1) они оказывают экспертную поддержку, потому что наши силы не имеют достаточного опыта борьбы с террористами – ни полиция, ни армия, 2) они обеспечивают охрану стратегических и инфраструктурных объектов, пока ведётся зачистка города исключительно казахстанскими силами. Пока не будут ликвидированы боевики, ни о какой безопасности мы говорить не можем – не только в Алматы, но и в других городах страны. У ОДКБ ограниченный мандат – как только будет выполнена миротворческая миссия, они покинут страну. Те, кто продолжают "мирный протест" в зоне боевых действий, оказывают медвежью услугу нашим силам. Нет никакого смысла выходить и говорить, что "мы простой народ, а не террористы". Политические дискуссии мы должны оставить на потом, когда закончатся операции по зачистке Алматы и других городов. В ситуации, когда непонятно, где наши сограждане, а где – террористы, вы только осложняете проведение мероприятий. Поэтому не удивляйтесь жестким действиям со стороны силовиков. Те, кто призывают сопротивляться ОДКБ, должны быть наказаны по всей строгости военного времени – призыв создавать ополчение должен быть приравнен к провокации дальнейших беспорядков. В такой ситуации у нас есть единственный институт, на который мы можем опереться – это институт президентства. Я прошу доверять Токаеву по одной простой причине – больше просто некому, а в администрации сейчас есть вся полнота информации. Они ведут координацию контртеррористической операции. Не знаю, о чем скажет президент в обед, но ожидается пакет реформ. Несколько центров писали свои предложения. Возможно, будет понятно, в какую сторону двинется страна, в том числе в вопросах политической трансформации, после того, как будет обеспечена безопасность. Очевидно, что все последние события говорят нам о новой политической реальности, которую мы до конца не сознаём. 08-01 Шаталов К сожалению, российские коллеги распространяют массу недостоверной и непроверенной информации о ситуации в Казахстане. Сегодняшняя новость о задержании экс-премьера и экс-главы КНБ Карима Масимова, а также информация, которую озвучил Ермухамет Ертысбаев о лагерях подготовки боевиков, говорят нам о том, что в стране велась большая подпольная работа по подготовке "спящих ячеек", готовых выполнить любой приказ. Высока вероятность того, что масса инцидентов прошедших лет были тренировкой боевиков и бандитов. Об этом мы, вероятнее всего, узнаем позднее. Мы не знаем, кто именно участвовал в заговоре, но в этой ситуации введение миротворческих сил ОДКБ становится еще более понятным. В ситуации, когда внутренние спецслужбы частично дискредитированы из-за заговорщиков, нужен внешний игрок, который хотя бы будет обеспечивать тыл и осуществлять надзор. О подавлении митингов речи нет – даже в Актау и Жанаозене люди ушли с площадей, понимая, в какой ситуации оказалась страна. Их нарушителями никто не называл – в отличие от мародеров, бандитов и террористов. Впереди большой проект реформ и кадровых чисток. Главное в текущей ситуации – обеспечить безопасность граждан в Алматы и других городах и дать стратегический взгляд на развитие страны 11 января. Ожидания уже высокие – из-за завершения транзита, из-за пересменки в правительстве, которая не окончена (все сейчас – и.о.) и от которой ждут решительности в кадровой динамике (новые лица и свежие идеи). Важно помнить, что все текущие события спровоцированы выступлениями на социально-экономической почве с отчетливым требованием улучшить положение людей, снизить неравенство, нарастить доходы и создать рабочие места. Кроме того, я уверен, что не будет никакой консервации. В текущей ситуации у государства нет на это ни ресурсов, ни желания. Все, кто принимают решения, отчётливо понимают гибельность подобного сценария для страны. Я понимаю, что очень легко поддаться панике из-за боевых действий и блокировки интернета. Но это сделано для ликвидации боевиков и очистки страны от бандитов. В текущей ситуации запрос на перемены игнорировать не получится. Поэтому давайте ждать. 10-01 Шаталов Смотрю саммит ОДКБ, который созван, с одной стороны, чтобы дать представление президентам стран-союзников о происходящем у нас, а с другой стороны, чтобы обсудить проблемы безопасности в регионе. Получилось, конечно, так, что каждый говорит о том, что болит лично у него. Путин с точки зрения геополитики, Лукашенко – о попытке свержения его режима, Рахмон – о проблемах на границе с Афганистаном. При этом, конечно, каждый пытается свою ситуацию примерить на Казахстан, найти что-то общее, чтобы увидеть общий сюжет. Я заметил еще и тот факт, что российские эксперты смотрят на происходящие у нас события с точки зрения беларуской травмы. У них другого сюжета нет – всё они интерпретируют с точки зрения подавления протестов в Минске. Многие коллеги из РФ не могут до конца поверить в описываемый сценарий. У них в голове не укладывается, как протесты, начавшиеся из-за цен на газ и приведшие к отставке правительства, могли закончиться боевыми действиями в Алматы. Им кажется, что это либо война за господство, либо прикрытие для подавления митингов. Тем временем Казахстан получил одновременно сценарии майдана, арабской весны и внутренней войны с организованным терроризмом. Это отражение нашей сложной демографической структуры – и наличия постиндустриальных хипстеров, и особенностей политического поведения на западе страны, и большого молодежного навеса (основные акторы погромов – это молодые неженатые мужчины), и влиянием исламского радикализма. Важно еще смотреть на то, что на западе страны, где протест начался, не было таких боевых действий, как на юге – в Алматы, Таразе, Кызылорде. Там митингующие убрали даже за собой мусор с площадей. Важно, что и президент, и комментаторы, в том числе из политической элиты, подчеркивают, что разделяют мирный протест и преступления и что позиция протестующих будет услышана. Она, собственно говоря, уже учтена – и в отставке правительства, и в заморозке цен. Ситуация в Казахстане уникальная для региона – она не похожа на оранжевые революции и политические протесты в РФ и РБ. Именно поэтому она требует отдельного глубокого анализа и долгого объяснения как партнерам, так и международной общественности, которая отчего-то призывает нас к переговорам с погромщиками и бандитами. 11-01 Шаталов Токаев сегодня выступил с внеочередным посланием, которое стало ответом на политический кризис, разгоревшийся в стране. От его выступления зависело будущее страны как в краткосрочной перспективе (сиюминутный запрос общества на перемены), так и стратегически – куда пойдет государство идеологически. Первое, что хочется отметить – это назначение премьера. Многие ждали нового человека в качестве руководителя правительства, но Токаев остановился на заместителе Мамина. У нас есть в определенной степени перекошенное представление о роли премьер-министра в системе госуправления – это 4-е лицо в конституционной иерархии, которое, по сути, служит заместителем президента по экономике. Смаилов долго работал в структурах минфина, а сейчас будет полная перетряска бюджетов – их нужно перестроить на новых принципах, чтобы снижать неравенство (как региональное, так и среди экономических агентов). Ключевое качество Смаилова – технократизм и исполнительность. Он не будет саботировать поручения главы государства. В нынешней ситуации, полагаю, такая самостоятельность может восприниматься как преступление. Пока непонятен состав правительства. Очевидно, что там должно быть много замен и дальнейшие движения сильно зависят от того, кто придёт на смену нынешним врио. От этого зависит многое – в частности, динамика реформ. Важно привести на политические должности невыгоревших людей, у которых есть желание идти и реализовывать, по сути, антиолигархическую повестку президента. В выступлении, кроме того, было много символизма – коррупционную кормушку LRT, судя по всему, свернут, оператор РОП ликвидируют и ставки пересмотрят. Много вопросов к тем, кто заставил государство работать на их собственное обогащение. Советую интересующимся посмотреть на термин state capture – захват государства, осуществленный элитами для превращения отдельных отраслей в собственную ренту. Это произошло и у нас, и это даже страшнее монополии. То же касается фонда "Самрук Казына", который в руках каждого отдельного председателя работал на интересы разных групп, а не на национальный прогресс. Поэтому здесь много закономерных вопросов о том, кто пользовался 60% казахстанского ВВП в своих целях и что с фондом делать дальше. Очевидно, что будет приватизация или перераспределение управления, большая подотчетность и прозрачность. Но здесь еще много и других вопросов. По-моему, ключевой месседж Токаева – "как раньше уже не будет". Хотя я слышал, что среди министров и элитных групп были противоположные настроения. Несмотря на значительный структурный сдвиг в государстве, они просто игнорировали объективную реальность и продолжали лоббировать собственные интересы. С фондом, куда должны отчислять доходы крупные компании и группы, тоже интересная история. Это, по сути, налог на бизнес, который долго сидел на монополиях и неконкурентных условиях. Но это же и откуп за возможность работать в новой реальности на новых условиях, подключение к новому Казахстану. Без ежегодных выплат для сокращения неравенства остаться здесь будет невозможно. По политическим реформам оттяжка понятна – президент дал гражданскому обществу и экспертам возможность сформировать общественный договор снизу. Поэтому этот блок отложен до сентября, и здесь важно не идти на радикальные меры. Никакой парламентской республики в Казахстане не будет, кто бы о чем не мечтал. Но либерализацию можно ждать и работать над тем, чтобы она не стала инструментом в руках олигархических групп, которые захотели бы развернуть все сегодняшние поручения вспять. 17-01 Шаталов Сегодня президент на совещании с силовиками дал поручение установить точное количество пострадавших среди гражданского населения. Очевидно, что быстро это сделать было невозможно, и глава государства в данном случае реагировал на общественный запрос, пусть небольшой, но сконцентрированный. Проблема в том, что повестка стала спокойнее, и государство, пока устанавливало точные цифры и хронологию событий, образовался информационный вакуум, который начала заполнять конспирология. Сегодняшние даже предварительные результаты расследований - это способ перевести дыхание и позже переходить к более детализированным итогам. Безусловно, цифры по протестующим всегда будут дискуссионными. Но 50 тысяч на улицах страны - это невиданный ранее размер протеста. Немудрено, что он привёл к структурным сдвигам в государственном устройстве. Цифры по погибшим соответствуют - 225 человек, среди которых есть и деструктивные элементы. 175 человек из них умерли в больницах. Не знаю, о чем говорит этот факт, но меня цифра потрясла. Дело то ли в специфике военных действий в городских условиях, то ли в том, что врачам активно мешали. Генпрокуратура пообещала, что по каждой смерти будет проведено отдельное расследование. Очень хочется надеяться, что мы ещё увидим расширенные и детализированные итоги расследования. Хорошо, что этот брифинг прошёл и вакуума стало меньше. Важно в будущем не ждать общественного запроса и действовать на опережение, выдавать информацию хотя бы по частям, чтобы картина была постепенно восстановлена. Пока я вижу очень много вопросов о том, что случилось в Алматы. Когда есть интернет и всеобщая прозрачность, скрывать информацию смысла нет, и лучше идти по пути сохранения доверия, что государство и сделало. 18-01 Шаталов Хочется еще раз расставить акценты по поводу того, что было в Алматы. Я вижу значительные манипуляции о том, что силовики "зачищали" исключительно мирных протестующих. Также мне непонятно требование вести переговоры – особенно в момент, когда стало понятно, что на улицах города убивают, насилуют, грабят, захватывают социальную инфраструктуру. Слишком много фактов на виду – и жестокое избиение силовиков, и атаки на скорые и пожарные машины, и выключение камер видеонаблюдения (под 500 штук в городе разбито – это явно не мирный протест). Был мирный протест, были мародеры и были бандиты, целью которых стала дестабилизация государства и, судя по всему, рекрутинг в свои ряды новых членов, чтобы сформировать партизанскую армию. Зачистка велась в отношении тех, кто угрожал жизни других людей. Мирный протест закончился на западе страны с введением режима ЧП и поступлением тревожных новостей из других регионов, что начался захват административных зданий и столкновения с силовиками. В Караганде условные "бородачи" раздавали на площади водку и провоцировали толпу на перекрытие дорог. Но север раскачать сложнее, другие люди. Я понимаю, откуда взялись мародёры. Причина этого явления – ужасающее социальное неравенство и ловушка бедности, из которой многие просто не могут выбраться, потому что не видят возможностей в силу плохого образования или необходимости каждый день думать о собственном выживании, а не развитии. Но бандитам я сочувствовать не могу, как и всех включать в одну группу "мирных протестующих". Слишком сложными были события в Алматы, чтобы вот так взять и всё одним махом объяснить, вместить в черно-белую картину мира. 18-01 Шаталов Что важно знать об обращении Назарбаева? Он жив, находится в столице, что развеивает часть слухов о его состоянии и местонахождении. Он не ведёт "жесткие" переговоры, как написали в британских газетах. Факт ухода членов его семьи с важных должностей опровергает даже какой-либо торг. Во всех обращениях, включая то, которое было подано через пресс-секретаря, есть подчеркнутая поддержка президента Токаева. Это обращение-прощание. Называя себя пенсионером, он устраняется от любой политической активности. Возможно, еще что-то будет сказано на внеочередном съезде партии, но нарушение молчания после трагических событий в Алматы всё равно имеет больший вес. Вижу, что как будто бы ожидали большего. Но это, кажется, тот самый момент, когда наши ожидания – наши проблемы. Вот такой конец эпохи, теперь уже зафиксированный публично. 20-01 Шаталов Я второй день езжу по Алматы и разговариваю с людьми: кто и что видел, о чем знает, что видели друзья. То, что говорят люди, очень сильно отличается от того, что пишут в Фейсбуке и на удивление больше соответствует официальной версии, которую я получал из достоверных источников в самом начале событий. Люди подтверждают факты перестрелок и расход основной массы мирных протестующих после того, как начались столкновения. На Алматы арене, по моей информации, сразу стояли люди с оружием и сами предлагали поначалу мирным уходить самостоятельно. После уже начался силовой рекрутинг: когда останавливали машины и под угрозой убийства заставляли примыкать к военнизированным группам. Сегодняшняя новость о найденных захоронениях террористов, а ранее подтвержденный захват больниц только лишний раз подтверждают размах событий в Алматы. Есть подозрения, что список погибших состоит в основном из мирных граждан, погибших от рук бандитов, и самих боевиков, которых предстоит ещё вычислить и исключить из общего числа жертв. Прошло ещё очень мало времени и по-настоящему сложно оценить все эти события, когда не восстановлены все сценарии гибели жертв, все моменты боевых действий в Алматы. Город переживает ПТСР, люди, кто был здесь и кто видел всё это, до сих пор растеряны. Несмотря на то, что здесь установился мир, полного ощущения, что всё "как раньше" нет. Когда такие события происходят, то остаётся только ощущение хрупкости мира. 20-01 Шаталов Пока никто не понимает то, как устроено государство, кто остался на коне, а кто – будет пущен в расход. Например, никто особо не ждал отставки министра обороны, потому что он был переназначен вместе с остальным правительством, а позже уволен, откровенно говоря, с позором. По большому счёту по тем, кто остался в обойме, пытаются угадать расклад сил: какие элитные группы функциональны, кто из чиновников будет определять политику, какой эта политика будет, если не опираться только на поручения Токаева. Система еще долго будет заниматься самоочищением – на сложных участках будут оставлять государственников, чьими бы людьми они ни были, а вот лоббистов отдельных групп будут исключать. Понятное дело, что также будут постепенно вычищены кадры, которых ассоциировали с Каримом Масимовым. Эта сеть раскинулась широко, не всех, понятное, дело будут сливать. Но я думаю, что главные зачистки произойдут еще в финансовой сфере – по некоторой информации многие из его людей окопались именно там. Часть из тех, кого относят в этой команде, – гражданские служащие и неплохо себя проявили во время событий января. Но они, скорее всего, были обычной клиентеллой и поддерживали баланс, но не входили в ближайший силовой круг. В этой чехарде, когда перестановки понятны только погруженным людям, важно не утонуть и не начать путать людей и события. Вижу, например, что потеряли Келимбетова. Он тем временем ушел только из АСПиРа, куда сейчас командовать отправили Иргалиева. При этом, если бы люди умели читать, то заметили бы, что он остался управляющим МФЦА. По моей информации, есть прямое поручение президента – сосредоточиться на восстановлении доверия инвесторов, потому что после боевых действий с инвестклиматом у нас всё плохо. Так что в данном случае человек никуда не пропал, а просто не появляется в повестке, потому что сейчас явно не до PR-активностей в финансовом центре. Ну, и, наверное, следует добавить, что Келимбетов никогда не ассоциировался с Масимовым. В отличие, например, от другого председателя Нацбанка – Данияра Акишева, который позже стал помощником Назарбаева в его канцелярии и не оказался востребован в администрации Токаева. Итак, Келимбетов нашелся, а где Акишев? 26-01 Шаталов Сегодня был на показе фильма «Трагический январь. Как это было». Он короткий - не длиннее 20 минут, но в общих чертах восстанавливает картину произошедшего в стране, и в Алматы - в особенности. Собранные воедино кадры, снятые не журналистами, а обычными гражданами - свидетелями преступлений на улицах города - докатывают тот факт, что мирным протестом воспользовались бандиты, целью которых была явно не социальная справедливость. Посмотрите. Я надеюсь, что это только первый фильм, и дальше мы увидим детальные расследования случившегося. https://youtu.be/Mtj44YR-3rc 30-01 Шаталов Трудно комментировать интервью президента, потому что оно было нужно для уточнения позиций по ряду вопросов. Но об акиме Сагинтаеве хочется сказать отдельно. В интервью упомянута петиция с требованием отставки акима Алматы, которая набрала 26 тысяч подписей. Президент не обошел стороной этот вопрос, но и ясного ответа не дал – какое решение будет принято? Похожий ход был использован перед освобождением Джакишева – тогда глава государства сказал о том, что верит в справедливое решение суда. Сейчас – "придёт время – узнаете". Понятно, что управлять городом Сагинтаеву осталось недолго. Но вопрос, скорее, в другом. Это будет отставка и назначение нового акима или всё-таки выборы? Многие говорят, что Алматы заслужил выбирать градоначальника во время январских событий. Первым из городов республиканского значения. И отставка могла произойти раньше, а здесь, возможно, готовится более сложное решение. Осталось дождаться, когда придёт время. — Так, ладно. Выборов не будет, управлять Алматы едет Досаев. После такого дождя из публикаций отмены уже не будет. Теперь есть интересные вопросы: кто пойдёт в Нацбанк? Куда поедет Мадина Абылкасымова из АРРФР? Куда после Алматы поедет Ержан Бабакумаров, который был в числе тех, кто справлялся с кризисом в Алматы? 20-02 Шаталов Ертысбаев дал очередное большое интервью, теперь сайту ZonaKZ, в котором поделился как собственными взглядами на происходящее в стране, так и инсайдами о январских событиях. Кратко перескажу то, что он говорил: Последние 2 срока Назарбаева (2011-2015 и 2015-2019) были ошибкой. Ертысбаев легитимизирует термин "потерянное десятилетие", о котором часто говорили в экспертных кругах, говоря о том, что большая часть реформ в эти годы были выхолощены и затерты. По мнению Ермухамета Кабидиновича, именно в эти годы образовалась сильная олигополия и выросло неравенство, потому что все социальные лифты и интенсивный экономический рост оказался не нужен элитам. Правление с марта 2019 по январь 2022 он отказывается называть двоевластием и придерживается концепции дуумвирата. Этот взгляд также мне близок, потому что в ситуации, когда есть первый президент с широкими полномочиями и избранный глава государства с четко определенной конституционной ролью, они оба впадают друг от друга в зависимость. Я никогда не понимал дискурса "Акорда-Библиотека", потому что на том уровне принятия решений и Токаев, и Назарбаев вынуждены были согласовывать свои действия друг с другом, движение никогда не было односторонним. Назарбаева его окружение держало в неведении о событиях в стране. Вокруг него был создан исключительно положительный информационный фон. На мой взгляд, именно это привело к ситуации, в которой он говорил о доходах на семью в 500 тыс. тенге. И отчасти его попытка вырваться из информационного пузыря и дала старт транзиту. Масимов был одним из тех, кто вычищал окружение Назарбаева. Он же отправил, по сути, на посольскую работу самого Ертысбаева, который практически всю свою карьеру был диссидентом в окружении первого президента и мог себе позволить говорить то, о чем другие не решались. Частично в этом была его роль, и в какой-то момент она стала неудобна. Передача поста председателя совбеза была бесконфликтной – Назарбаев получил расклад о положении в стране во время январских событий и добровольно передал должность президенту, понимая, что он уже ничего не сможет сделать, так как сам отстранился от оперативного управления государством. Государству нужна социалистическая политика – перераспределение, снижение неравенства и развитие человеческого капитала (инвестиции в то, что кто-то называет социалкой и "расходной частью бюджета"). Неудивительно это слышать от Ертысбаева, который до 95 года был членом и сопредседателем Социалистической партии Казахстана и до сих пор идеологически частично стоит на этих позициях. Скажу честно, к Ертысбаеву я испытываю уважение – он остаётся прежде всего последовательным государственником, и этому следует многим поучиться. В самом интервью он иронично замечает, что не молчал с начала января до середины февраля, в то время как, например, Булат Абилов сидел и наблюдал, кто выйдет победителем из кризиса. К слову, очень советую посмотреть полное видео, потому что я описал только то, что сам считаю важным. 15-03 Шаталов Арест Кайрата Сатыбалды из-за того, что ранее подобные вещи невозможно было себе представить, оброс чрезмерной конспирологией. На мой взгляд, здесь нет речи о каком-то противостоянии, открытой вражде. Скорее, речь о том, что старые элиты не исполняют новые договоренности после январских событий. Безусловно, это политика, но не такая, о которой писали в телеграм-каналах все эти дни. Мои источники, приближенные к различным элитным группам, с досадой говорили, что многие авторитетные персонажи не поняли, как изменилась страна по итогам попытки государственного переворота. Некоторые до сих пор считают себя хозяевами положения и пытаются этим пользоваться. И в случае с Сатыбалды решение об аресте, видимо, было принято из-за его нежелания вернуть государству "Казахтелеком" на нормальных взаимовыгодных условиях. Он просто нарушил договоренности и, похоже, сам пошел на обострение ситуации. Собственно говоря, сегодняшний релиз АФМ о закрытии серых майнинговых ферм, связанных с известными фамилиями, о том же. Люди не захотели отказываться от привилегии использования общественного блага в собственных корыстных целях, и их публично за это наказали. И проблемы в сфере майнинга криптовалют сразу стали понятны и прозрачны: вопрос был не в том, что государство всех регулирует, а в том, что большие дяди искажали регулирование под себя. 15-03 Шаталов После событий января президент дал поручение активно работать над возвратом активов в Казахстан. Сейчас это поручение еще более актуально – особенно с учетом боевых действий в регионе, которые уже привели нас к экономическим потерям из-за антироссийских санкций. Проблема с возвратом активов в том, что для этого нужны политические договоренности. Учитывая, что денег за границей хранится очень много, и речь не только об олигархах – даже национальные компании не брезговали открытием оффшоров, которые теперь возвращают в Казахстан, сначала придется договариваться на понятийном уровне. Если ты хочешь работать легально – пожалуйста, вот есть готовая инфраструктура, возвращайся из серой зоны. У нас в этом случае есть огромное преимущество – это МФЦА. Все время существования финцентра различные экономисты и финансисты регулярно поднимали тему о его закрытии. Но финцентр выстоял под давлением и оказался очень ко двору в решающий момент. По факту это институт развития. Не зря сегодня на встрече с управляющим МФЦА Келимбетовым президент подчеркнул, что успешный возврат активов в Казахстан продемонстрирует конкурентоспособность центра на региональном уровне. В нынешней ситуации инфраструктура финцентра, построенная за годы с момента его открытия, уже пригодилась для притока инвестиций (уже 6,2 млрд долларов). Сейчас, когда деньги будут не только возвратные, но и новые – за счёт релокации бизнесов из региона в относительно спокойную казахстанскую гавань, разговоры о ненужности МФЦА отпадают сами собой. Многие компании, особенно международные, будут приземляться именно в эту юрисдикцию, а не в традиционную – за счет регуляторной среды и английского права с судом, чтобы получить больше гарантий. Никто в регионе таким похвастаться пока не может. 03-04 Шаталов Сейчас такой сложный период, когда каждое вроде как внутриполитическое событие стоит проверять на наличие в нём дипломатии. Арест агента иностранных спецслужб, который благополучно высмеял Фейсбук, как раз из таких событий, в которых есть довольно грубый сигнал внешнему контуру, но никак не отечественным блогерам. Многие будут считать состоявшийся 25 марта арест не очень-то убедительным доказательством того, что январские события были провокацией и попыткой переворота. И того, что январь (как сумма факторов и интересов, противостоящих официальным властям) до сих пор с нами – никуда он не ушел. Контору уже, откровенно говоря, оскорбляют, почем зря. Давайте порассуждаем. Существует ли разветвлённая сеть иностранной агентуры в Казахстане? Да, безусловно, в том числе и под видом журналистов / правозащитников, да и просто обывателей, которые действуют скрыто. Они представляют разные интересы – и западные, и, скажем так, региональные. Была ли эта иностранная агентура связана с экс-председателем КНБ? По логике – да, без международных связей идти на переворот бессмысленно. Тебя кто-то должен поддержать, а кто-то – и подсобить в процессе. У Масимова были хорошие отношения со многими руководителями государств – и даже с Путиным, который помог своего товарища посадить. Уберём на время со стола готовившееся покушение на президента и подготовку терактов. Тут открыто смеются над тем, что арестованный агент вёл работу в соцсетях (комментаторы говорят так, будто он сам писал комментарии, хотя деньгами можно было поддерживать ботофермы, а наркотиками – нужных людей и собственную агентуру). Почему-то это посчитали реверансом Москве. Но если сильно подумать, то можно догадаться, что в российской элите есть те, кому картинка русофобии и радикального национализма в Казахстане будет выгодна. Решение показать консерву КНБ от 25 марта после разговора с ключевым партнером – это сигнал. Мы знаем, что были силы, которые поддерживали Масимова и которые давали ему своих людей под разные задачи. Нет сомнений, что задержанный агент работал на интерес сидящего в застенках заговорщика. Всё это больше похоже на демонстрацию необходимости играть по общим правилам и оставаться партнером. А скандала не будет, как и разрыва дипломатических отношений с кем-либо. Этой чуши не верьте. 05-04 Шаталов В каналах, особенно тех, которые близки к силовому блоку, активно обсуждают увольнение зампреда КНБ, ответственного за границу. Речь идёт в основном о том, что к главному пограничнику возникли вопросы по итогам январских событий. Но граница давно была проблемным вопросом. Например, Казахстан и Китай сильно расходились в статистических данных о торговле, пару дет назад дисбаланс был такой, что мы не видели 22% поставляемых товаров. Речь о миллиардах долларов. На юге страны в целом проблема с контрабандой, а ещё - с наркотрафиком. На многое закрывали глаза, а нужным людям - ещё и помогали совершать преступления. Ну и интересно, как КНБ умудрился проспать момент, когда в страну въехало более 200 тысяч автомобилей из ЕАЭС. Это быстро стало значимой внутриполитической проблемой, и я не исключаю, что глаза на армянские и российские машины закрывали не просто так. Тревогу никто не поднимал до тех пор, пока случались локальные кризисы и проблема не переходила в зону ответственности правительства. Таких историй за последние годы наберется с вагон и маленькую тележку. И многие из них привели к тому, что случилось в январе. 07-04 Шаталов Сегодняшние отставки-назначения акимов регионов фиксируют один из важных принципов кадровой политики президента. После январских событий и окончания транзита власти политическая система обнулилась и из неё исчезло понятие "тяжеловес". Таких фигур, пожалуй, больше нет. Причем вопрос не только в обнулении, но и в том, что старые кадры постепенно уходят в тень. В чем была суть тяжеловесов? Они занимали больше пространства в системе, чем остальные игроки, и были крепко связаны с первым президентом. Считалось, что если этих людей быстро убрать из государственной машины, то она потеряет устойчивость. Без Назарбаева они оказались лишними элементами, и их заменяют на игроков поменьше, которым уже не нужно давать какие-либо преференции. Если назначают акима акима, то местного (во всяком случае сегодняшние назначения таковы – новые руководители подолгу находились в одном регионе), министрами становятся, как правило, выходцы из ведомств или смежных отраслей. В администрации – люди, которых в своём большинстве можно отнести к команде президента, кто был рядом давно или принял транзит сразу же, без задержек. В общем-то, все поставлены в равные условия, постепенно происходит сглаживание кадровой политики. А по тому, как начинают вести игру маслихаты (даже в Таразе, где социология показывает очень уважительное отношение к власти), видно, что сильно разогнаться уже не получится – даже если у тебя есть родственники экс-тяжеловесы. 13-04 Шаталов Возврат акций "Казахтелекома" государству – безусловно, отличная новость. И я не считаю, что договор дарения, подписанный в СИЗО, – плохой ход, который может ухудшить инвестиционную привлекательность страны. Во-первых, после января никакой привлекательности больше нет. После попытки государственного переворота и ареста знаковых людей в казахстанской элите инвесторы всё равно возьмут тайм-аут и будут следить за тем, чтобы стабилизировалась политическая обстановка. Тем более мы – соседи обложенной санкциями России. Тут тоже есть повод подождать. В такой ситуации возвращать активы государству можно и в такой форме – тем более всем было понятно, что Сатыбалды был арестован отчасти по причине нежелания встраиваться в новые правила игры. Во-вторых, это убедительный сигнал для остальных держателей активов (как фактических, так и номинальных), что возвращать полученное незаконным путём можно и по-другому – находясь на свободе. В противном случае в СИЗО тоже есть такая опция, но удобств там значительно меньше и по дороге можно сесть не только за коррупцию или незаконное использование бюджетных средств, найдется что-нибудь еще. Таким образом можно найти ещё один Нацфонд, было бы желание и воля. Про "Казахтелеком", к слову, ходили разные слухи раньше. Когда осуществлялась сделка с Kcell, в кулуарах говорили, что теневой акционер национального оператора – Масимов, и держал он пакет через разных олигархов/управляющих. Этим объяснялся тот факт, что выкуп акций сотового оператора прошел настолько спокойно, несмотря на значительную критику. Потом уже выяснилось, кому на самом деле принадлежит офшор Skyline B.V. Думаю, в ближайшие месяцы мы увидим много аналогичных историй: судиться в данном случае ни государству, ни олигархам сильно не захочется. Будут договариваться. 21-04 Шаталов Булат Абилов изо всех сил старается застолбить повестку "жертв трагического января". Началось с митинга в память жертв, теперь еще и пресс-конференция. Я прочитал внимательно, что написали медиа (а в особенности – один там телеграм-канал) об этом мероприятии. И вот какие выводы напрашиваются: Наконец-то, показались все, кто вошел в союз с Бутей – Ораз Жандосов, Еркин Татишев, Арманжан Байтасов. В общем-то, "партия" алматинских предпринимателей. Им не нравится при нынешнем режиме, который строит себя на более эгалитарной модели распределения ресурсов. Эта модель не нравится им, потому что ломает личные бизнес-интересы, но не нравится и эстетически. Сидя на ренте или на сдаче от ренты, они привыкли считать себя аристократией. Теперь аристократия будет выглядеть иначе, с госслужбой и без коррупции в послужном списке. "Растреляные мирные протестующие", утильсбор, на котором Бутя тоже пытался отпиариться, какая разница, лишь бы остаться в числе нобилей. Как известно, у тех, кто считает себя выше других, цель всегда оправдывает любые средства. Когда Абилов говорит, что в Алматы "как в тире стреляли по людям", это откровенная риторическая провокация, как и, например, сравнение январских событий с украинской Бучей. Он намеренно и на пустом месте повышает ставки и пытается поднять волну. Когда против государства и так идут одна за другой информационные провокации, это не безответственное или глупое поведение. Это умысел на причинение государству вреда. На каждого участника сегодняшнего мероприятия можно собрать толстенную папку материалов, как они пользовались своим положением последние 20 лет. Но вместо покаяния, эти люди почему-то зовут нас в Новый Казахстан, который, видимо, будет построен на их личных интересах, амбициях и привычках. 05-06 Шаталов Издание "Власть" спросило президента о 20 тысячах террористов – настаивает ли он на этой цифре. Токаев коротко ответил, что эту информацию ему предоставили правоохранительные органы. Речь идёт прежде всего о КНБ. И как мы знаем, в отношении руководства нашей главной спецслужбы сейчас идёт следствие, а значит, и цифра – под большим вопросом. По инсайдерской информации, эту цифру предоставили ДКНБ по г. Алматы, руководитель - Нурлан Мажилов, который сейчас арестован. 20 тысяч террористов, которых придумал комитет национальной безопасности, был акцией устрашения. Цель была очень понятная – запугать руководство страны тем, что контроль над ситуацией потерян и управление государством нужно передавать кому-либо другому. Понятно, что всем хотелось узнать всю правду о тех событиях на следующий день после того, как они закончились. Но это большая работа – нужно не только собрать информацию, но и получить все необходимые показания. История января 2022 года еще будет написана, и она сильно будет отличаться от того, что писали о нем тогда – во время самиих событий. 17-07 Шаталов Маргинальные эксперты и маргинальные телеграмм-каналы вдруг на пустом месте стали обсуждать тему личной причастности Назарбаева к организации январских событий. Это не государственная повестка. Это не повестка Главы государства, который 23 июня, выступая на юбилее полиции, расставил все нужные акценты. "У общества, которое обесценивает заслуги общественно-политических лидеров, деятелей науки и искусства своей страны, нет будущего. Это непреложная истина и в отношении первого президента Казахстана — Нурсултана Абишевича Назарбаева". А чья тогда это повестка? Кому это нужно? Во-первых, Масимову и всем, кто сидит вместе с ним. Для них - это способ ухода от ответственности в организации государственного переворота. Если организатор и вдохновитель Назарбаев, то они - просто исполнители, которые выполняли приказы высшего руководства. Семье Назарбаева, точнее, зятьям. Тем, кто не связан с первым президентом кровным родством, но получил богатство из его рук. Им кажется, если Назарбаев будет фигурантом уголовного дела, они смогут уйти в тень, отсидеться и сохранить часть активов и политического ресурса. То есть они думают, что, пока будет разворачиваться "дело Назарбаева", их не будут раскулачивать. Государственным деятелям из числа экс-окружения Масимова. В том числе - действующим. В том числе - высокопоставленным. Они или "доят" бывшего шефа и покровителя, обещая, что сумеют организовать для него операцию прикрытия. Или, атакуя из кустов Назарбаева, раскачивают лодку. Рассчитывая повторить январь в своих интересах или интересах ККМ. Политика - вещь циничная. Но вешать всех собак на Назарбаева - это просто глупый ход. Можно устроить казахстанскую версию "дела Пиночета". Тем более, что Назарбаев в Турции и возвращаться пока вроде бы не собирается. Но Казахстану нужно не пять лет прокурорских запросов. А чистка от старых элит и старых практик управления - прямо сейчас. И именно эту чистку пытаются сорвать или саботировать лица, раскручивающие несуществующее "дело Назарбаева". 21-07 Шаталов Я смотрю за попытками заново интерпретировать январь, которые идут уже полгода. Можно сказать, что официальный дискурс победил, но оппозиционные активисты разных мастей регулярно пытаются пришить новому Казахстану методы работы, которые практиковались раньше. Пишут о том, что президент чуть ли не давал разнарядку по уголовным делам. Это все странно смотрится на фоне референдума, посадок Сатыбалды и Боранбаева, возврата активов в страну, кадровых чисток и полной перенастройки общественных отношений. Собственно говоря, надо понимать, что сама возможность говорить о январе вне официального дискурса – это новый Казахстан. Собственно говоря, чем дальше идут реформы и процесс восстановления справедливости, тем более отчаянными будут попытки различных акторов дестабилизировать ситуацию. Проблема только в том, что часть из них финансируется теми, кто хочет реванша, часть – из-за границы, то есть у них есть ресурсы, поток которых до сих пор почему-то не остановлен. И вот в чем главная загвоздка – эти люди до сих пор живут в старом Казахстане и по его законам. Где политическая борьба щедро оплачена, и происходит в интересах тех, кто стоит за кулисами. Где интересы страны можно игнорировать в погоне за собственными выгодами. И где можно врать, чтоба зарабатывать политические очки. Радует, что ничего из того, что говорят Абилов, Торегожина и ко. не приживается. Люди видели, как горел акимат Алматы, как избивали силовиков, как штурмовали ДП. Да, в январских событиях много белых пятен, но и они будут заполнены без участия различных активистов и позже как факты войдут в учебники официальной истории. 25-07 Шаталов В последнее время я наблюдаю одну странную тенденцию. Ведётся активная дискуссия о том, каким образом государство должно возвращать активы, что делать с сомнительными доходами и так далее. Началась она не вчера, а еще в момент, когда Сатыбалды из СИЗО отдал "Казахтелеком" обратно в госсобственность (будучи еще на свободе, он просил двойную цену за свой пакет акций). Есть две точки зрения: Технократическая – возвращать активы можно только в легальном поле, то есть доказывать через суд, что предприятия / средства получены незаконным путем, при участии административного ресурса, при помощи коррупции. Этот путь долгий, а шансы на успех в лучшем случае – 50/50, потому что клептократы инвестировали как раз либо в то, чтобы правильно спрятать деньги, либо в их отмывание. Политическая – есть очевидный общественный антикоррупционный запрос граждан, это, как показывают в том числе закрытые исследования, лейтмотив ожиданий общества от Нового Казахстана. Этот запрос легитимирует такие действия власти, которые позволяют добиваться результата здесь и сейчас. Как когда-то представители "семьи" и ее окружения получали активы – здесь и сейчас, сразу. Разумеется, тут есть возможность для правового "отката". Когда мы построим Новый Казахстан в том числе и таким образом, наследники коррупционеров придут в суды и скажут, что их отцы, дяди, дедушки вернули государству украденное под давлением. Мне кажется предпочтительной вторая точка зрения. Она даёт быстрый результат, и как раз именно она не даёт состояться политической реставрации, выбивая козыри из рук старой элиты быстрее, чем эта элита успевает плести интриги против президента и его политических целей. Граждане видят работу государства. Они понимают, что рост цен – вопрос внешних шоков. А коррупция и возврат активов – то, что можно сделать и что делается здесь и сейчас. Сразу. Политическая логика изъятия активов не дает гигантским общественным ожиданиям схлопнуться, уйти в пар. Теперь я вижу, что у этой дискуссии есть двойное дно. В активную фазу она вступила как раз тогда, когда в инфополе стал появляться Болат Назарбаев – больной и немощный, уже около года якобы прикованный к больничной койке и не способный (якобы) управлять своими людьми и своими миллиардами. А значит - непричастный к организации январских событий. Какой спрос с человека в таком состоянии? Никакого. После январских событий конспирология – нормальное политическое мышление. Если глава КНБ – заговорщик, то все возможно. Все, что угодно. За вбросами фотографий немощного старика Болата и за разговорами о нужде в юридический безукоризненной процедуре я вижу одну руку, один замысел. Цель этого замысла – ползучая, без повторения января, реставрация старого Казахстана. Ключевой вопрос в том, кто этот актор, кто этот кукловод, который может и самого некогда всемогущего Болата Назарбаева выставить на публичное обозрение как немощную куклу? 16-08 Шаталов Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остаётся возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. 20-09 Шаталов Вчера начался процесс над Кайратом Сатыбалды. Ему, главным образом, вменяют имущественные преступления, в том числе хищения. Сам племянник первого президента, как пишут, сотрудничает со следствием: возместил ущерб, заключил медиационное соглашение. Все принадлежащие ему активы Сатыбалды отдал государству. Несмотря на сотрудничество со следствием, наказание всё равно должно быть жестким. Это принципиальный вопрос: нельзя долгие годы воровать у сограждан, а потом отделаться небольшим сроком в колонии общего режима. Справедливость - это не только статьи УК, но и ценности общества, стоящие за правопорядком как таковым. В общественном мнении арест Сатыбалды также связан с январем. Здесь мы ждём итогов расследования. 10-10 Шаталов В Астану приехал генсек ОДКБ Станислав Зась. Насколько я знаю, разговор с ним был очень прямолинейным. Обсуждалось несколько вещей: 1. Вмешательство Казахстана в российско-украинский конфликт. По моей информации, ему прямо сказали о том, что ОДКБ не должен участвовать в войне, которая сейчас идёт в Украине. Генсек организации согласился с этой позицией и отметил, что таких запросов в данный момент не поступало. К слову, применение сил и средств коллективной безопасности за пределами территории государств-участников, согласно уставу ОДКБ, регулируется Уставом ООН и законодательством государств-участников. И это создает правовые возможности для отказа участвовать в конфликте для любой страны, входящей в состав организации. 2. Обсуждение январских событий. В российском информационном поле регулярно говорят о том, что их армия спасла "неблагодарный" Казахстан. И вот здесь очень важно различать: Токаев не звал на помощь РФ в январе. ОДКБ по требованию президента РК выполнила функцию солидарности союзников с Казахстаном, который столкнулся с атакой криминалитета и подготовленных зарубежом террористов. И к моменту, когда контингент зашел в Казахстан, контртеррористическая операция уже подходила к концу. Через 12 дней после этого силы ОДКБ, которые были задействованы в охране инфраструктуры, покинули Казахстан. 02-11 Шаталов Сегодняпрезидент подписал закон об амнистии участникам январских событий. Эта мера была анонсирована в послании и спустя два месяца реализовалась. Под амнистию попали те, кто совершил преступления легкой и средней тяжести, остальные получили сокращение сроков за тяжкие и особо тяжкие, за исключением тех, кого признали виновными в терроризме и экстремизме. У амнистии было много и сторонников, и противников. Среди тех, кто был против, в основном предпринимательский класс, пострадавший во время январских событий. Однако у этой процедуры был более широкий смысл, чем просто продемонстрировать гуманизм системы и якобы сыграть на настроениях общества перед выборами. Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии - это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться. Самое важное в текущей ситуации - наказать тех, кто готов был пойти на государственный переворот, остановленный решительными действиями президента, сыгравшего на опережерие. На тех, кто спланировал и организовал все процессы - массовые беспорядки, нападения на административные здания и объектов инфраструктуры, акты экстремизма. Но люди, ставшие инструментами в руках заговорщиков, не должны быть жестоко наказаны. Думаю, многие из них осознали масштабы манипуляций, пока шло следствие, и раскаялись. И главное сейчас - продолжать ликвидировать причины, приведшие к январю. ## Источник: Шибутов Марат Шибутов Марат 04-01 Шибутов Вчера слушал министра энергетики про сжиженный газ и основная мысль следующая. На внутреннем рынке тонна сжиженного газа стоит 38 тыс. тенге за тонну (90 долларов за тонну) или в 5-6 раз ниже экспортного нетбэка (порядка 500 долларов за тонну). При этом себестоимость производства сжиженного газа на КазГПЗ составляет порядка 100 тысяч тенге за тонну, то есть поставлять на внутренний рынок невыгодно и компенсируется за счет экспорта. При этом потребление сжиженного газа растет - в 2020 году объем внутреннего потребления составил 1,4 млн. тонн сжиженного нефтяного газа, а в 2021 году потребление сжиженного газа на внутреннем рынке выросло до 1,6 млн. тонн. При этом стали использоваться электронные биржевые торги, причем нормально не разработав правила и с 1 января пустив весь газ через них. Газета «Время» еще в октябре писала про это и какие проблемы создались: Первая проблема — это кнопочная система определения победителей торгов на ЭТП, работающая по принципу первого нажатия кнопки и не предусматривающая иные конкурентные формы, например аукционные и тендерные. Вторая проблема — это рост цены на газ в размере 46 процентов в рамках одного торгового периода в связи с высокой стоимостью шага торгов. И третья — это отсутствие газа в отдельных регионах вследствие объединения областей в макрорынки или макрорегионы, что является переходной моделью от формирования региональных рынков к национальному рынку, - отметил Олег Иванов. Самое главное, тут есть пример Евросоюза, где переход от системы долгосрочных контрактов к системе спотовых контрактов на бирже привело к повышению цены на 1000 кубометров газа до 1200 долларов. И никто у нас не пошевелился по этому поводу. В общем, помимо стратегической проблемы нехватки газа из-за неправильного освоения нефтегазовых месторождений, у нас добавилась тактическая проблема торгов на газ, который позволяет спекулянтам обходить потребителей. А там дальше газ при такой разнице между внутренней и экспортной ценой, конечно, уходит за границу, создавая дефицит. 04-01 Шибутов Этой ночью совершается переход между митингами с политическими требованиями и попыткой свержения власти с захватом административных зданий. Грань достаточно тонкая, причем перейдя ее вернуться назад уже не удастся. Попытка свержения власти приведет или к падению государства в целом или переходу политического режима к закручиванию гаек. Как закручивают гайки видно по Беларуси. А если власть рухнет, то наши основные инвесторы постараются гарантировать свои инвестициями своими силами, то есть будут сами наводить порядок и жалеть никого не будут. Если государство провалится, то все, с концами, дальше уже ничего не будет – не восстановится. В общем, нам всем надо быть поблагоразумней и думать о последствиях своих шагов. 04-01 Шибутов ## Источник: ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ(1) ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ МИРНЫЕ МИТИНГИ НА ЗАПАДЕ СТРАНЫ Изначально митинги были мирными. С 1-2 января жители г.Жанаозен Мангистауской области периодически собирались возле акимата с требованиями снизить цену на газ. Число протестующих не превышало 600 человек. Они вели себя мирно. Агрессивных действий и призывов к «свержению власти» не было. По поручению Президента в регион направлена Правительственная комиссия, которая удовлетворила требования граждан о снижении цены на газ. МАССОВЫЕ БЕСПОРЯДКИ На фоне мирных митингов на западе страны, в других регионах активизировали свою деятельность некоторые, так называемые, общественники, активисты и члены запрещенных организаций. В г.Алматы 2-4 января выйти на улицы в поддержку жителей Жанаозена призывали лидер «ДПК» Мамай Ж., члены движения «Oyan Qazaqstan», а также сторонники «ДВК», которые в социальных сетях призывали собраться перед акиматом. В Атырауской области 2-3 января активист Бокай М. в социальной сети «Facebook» призывал выйти на незаконный митинг. Затем на площади в г.Атырау через социальные сети посредством прямого эфира агитировал население поддержать незаконные митинги в соседней области. Аналогичная ситуация происходила в других регионах. В городе Шымкент, Алматинской, Актюбинской, Восточно-Казахстанской, Жамбылской, Кызылординской и ряде других областей люди собирались перед зданиями акиматов, на площади и центральных улицах. В результате общее количество участников по всей стране за два дня превысило 50 тысяч человек. Больше всего их было в городе Алматы. 4 и 5 января криминальные и радикальные элементы перехватили инициативу и, воспользовавшись большими количеством граждан, стали подталкивать их к более активным и насильственным действиям. За короткий промежуток времени стихийные скопления граждан превратились в агрессивные толпы и в 11 регионах страны митинги перешли к насильственной фазе, превратившись в массовые беспорядки. Наиболее серьезные факты насилия, разрушений, сопротивлений представителям власти зафиксированы в городе Алматы. В один день – 4 января, примерно в одно и то же время с 18:00-20:00 часов были организаторами были обозначены две крупные локации сбора граждан: в западной части – возле спорткомплекса «Алматы-Арена»; в восточной части – возле «Халык-Арена». Как по команде, в 21:00 часов обе массы людей направились в сторону акимата города. Двигались по крупным улицам Абая, Толе би, они набрали значительную массу людей и вооружились арматурой, палками, камнями. Западная колонна в районе улиц Момышулы – Рыскулова уже насчитывала от 2 до 3 тысяч человек. Организаторы массовых беспорядков действовали по четким планам. Через мессенджеры «Ватсап» и «Телеграмм» координировался сбор и передвижение толпы. В Алматы за считанные часы число участников одного мессенджера увеличилось со 140 до 5,5 тысяч. В результате около полуночи на центральную площадь перед акиматом из указанных выше точек города, одномоментно прибыло около 10 тысяч человек. В это время «бушующая» толпа людей уже стала громить и совершать поджоги расположенных на площади зданий, имущества, в том числе припаркованных автомобилей. Участники беспорядков нападали на сотрудников полиции, военнослужащих, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, склоняли граждан к участию в беспорядках, заставляли снимать государственные номера на автомобилях в целях дезориентации сотрудников, совершали мародерство. В 04:20 часов на пересечении Абая и Сейфулина начались столкновения митингующих с полицией с применением специальных средств и зажигательных смесей. В промежутках времени с 06:45 до 09:20 часов на пересечении Райымбека – Момышулы толпа в количестве 2 тысяч человек активно сопротивлялась сотрудникам полиции, применялись шумовые гранаты и другие спецсредства. В 09:20 часов очередная масса людей в количестве 3 тысяч человек прибыла со стороны рынка «Барлык» присоединилась к демонстрантам, перекрывшим движение на углу ул. Рыскулова-Момышулы и применявшим насилие к сотрудникам полиции, закидывали их камнями и зажигательными смесями. Отдельные группы в количестве до 1 тысячи человек целенаправленно нападали и захватывали здания акиматов, Резиденции Президента, полиции, КНБ, блокировали и удерживали аэропорты и другие объекты. Аналогичные события развивались в Алматинской области. В момент начала сбора людей в Алматы, 4 января около 20:00 часов в городе Талдыкорган на площади также собралось 200 человек, которые выражали поддержку жителям Жанаозена и требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. Уже к 24:00 часам количество собравшихся составило около 3 тысяч человек. В последующем в разных частях города стали организовываться сборы граждан. Начались столкновения с органами правопорядка. К вечеру следующего дня число протестующих на площади, где рядом расположены акимат и Управление полиции города Талдыкорган, достигло 7 тысяч. В это же время в городе Актобе количество митингующих на площади составляло около 3 тысяч человек, они оказывали активное сопротивление действиям полиции по наведению общественного порядка. В городе Таразе в ночь с 4 на 5 января толпа людей возле здания акимата области насчитывала около 2 тысяч человек, многие находились в нетрезвом состоянии. С 3 января в городах, Актобе, Атырау, Шымкент, Тараз и Кызылорда события развивались по аналогичному сценарию, агрессивно настроенные лица, объединившись в группы количеством до 2-3 тысячи человек, направлялись на центральные площади городов, попутно совершая погромы и уничтожая имущество. ТЕРАКТЫ Происходившие в те дни события развивались по типичному сценарию массовых беспорядков – применение насилия, совершение погромов, поджогов, уничтожение имущества, использование огнестрельного оружия и оказание вооруженного сопротивления представителям власти. В то же время, на различных каналах и в социальных сетях размещались призывы на насильственное изменение Конституционного строя, захвату административных зданий и парализации органов власти. Среди этого хаоса отдельные группы стали умышленно совершать действия с целью подрыва деятельности государственных органов, уничтожение и блокирование сил правопорядка. В один день – 5 января в 8 регионах начаты атаки на здания городских и областных акиматов и полиции в городах Алматы, Шымкент, Атырауской, Актюбинской, Алматинской, Кызылординской, Жамбылской областях, а также в городах Усть-Каменогорск и Семей Восточно-Казахстанской области. В первую очередь объектами нападений являлись акиматы, как символы государственной власти и центр оперативного управления жизнедеятельностью города. В таких крупных городах, как Алматы и Шымкент нападения на здания акиматов начались практически в одно время. В ночь с 4 на 5 января примерно в 00:40 часов атакующие, сломав главные двери, ворвались в здание акимата города Алматы, где стали совершать погромы, уничтожали мебель и бытовую технику. Буквально через час начался штурм здания акимата города Шымкент (02:10 часов). В тот же день, в 14-15 часов преступниками стали нападать на здания областных акиматов в городах Атырау и Кызылорда. Примерно в это же время в Алматы нападающие подожгли акимат и переключились на здание резиденции Президента. В период с 16-18 часов были захвачены здания областных акиматов в городах Талдыкорган и Актобе, а также акимата города Семей. Ночью примерно к 23 часам после неоднократных атак нападавшие завладели зданием акимата Жамбылской области. Свои действия они активно снимали на видео и затем тиражировали их в социальных сетях, распространяя ложную информацию о захвате власти, для деморализации сотрудников правоохранительных органов и устрашения населения. Другим важным объектом для нападения являлись здания правоохранительных и специальных органов, где располагались арсеналы с оружием, боеприпасами и защитным снаряжением Днем 5 января в городе Алматы преступники попытались захватить административные зданиям Управления полиции Ауэзовского района, а также Управления и Отдела полиции Алмалинского района. Вечером примерно в 20:00 часов вооруженные нападающие предприняли атаку на здание Департамента полиции города. Они систематически устраивали штурм с разных углов, применяли огнестрельное оружие и взрывчатые вещества. Осада здания полиции длилась более суток, было совершено 27 атак. В городе Кызылорда в 16:00 часов вооруженные преступники напали на здание местной полицейской службы и Управления полиции. Примерно в это же время в городах Тараз и Талдыкорган группы нападавших захватили здания Управлений полиции. Несколькими часами позже были захвачены здания областных Департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Таким образом, практически за один день – 5 января были захвачены здания: акиматов в 8 крупных городах – Алматы, Шымкент, Семей, Талдыкорган, Атырау, Актобе, Кызылорда и Тараз. отделов полиции городов Талдыкорган, Тараз, а также департаментов Жамбылской и Алматинской областей. Преступники специально блокировали объекты воздушной и железнодорожной транспортной инфраструктуры, чтобы не допустить прибытия дополнительных сил правопорядка из других областей, в том числе миротворческого контингента стран ОДКБ. Вечером 4 января в городе Актау неизвестные лица заблокировали колонну военной техники, которая направлялась в аэропорт для перевозки прибывающих сотрудников полиции из других регионов. В Атырауской области нападавшие опасаясь, что их планам может помешать прибытие дополнительных сил правопорядка извне, заблокировали автомобильные трассы, перекрыв железные дороги, остановили движение пассажирских и грузовых поездов. Вечером 5 января, почти в одно время были захвачены международные аэропорта городов Алматы и Актобе. Группа нападавших захватили здание «Казаэронавигации» и отключили освещение взлетно-посадочной полосы аэропорта г.Алматы. Среди нападавших были и те, кто со знанием дела прорывали оцепление и атаковали полицию, грабили охотничьи магазины, чтобы вооружиться огнестрельным оружием. Почти одновременно 5 января около 15-17 часов в городе Алматы были разграблены охотничьи магазины «Анна», «Корган» и «Алпамыс», затем на автомашинах они перевезли оружие на площадь и стали раздавать его митингующим. При этом зная, что все уличные камеры подключены к Центру оперативного управления полиции, для сокрытия своих действий и передвижений, нападавших стали уничтожать видеокамеры. В городе Актобе один из нападавших на автомобиле на большой скорости протаранил оцепление полицейских перед акиматом области. В результате 4 сотрудника полиции с переломами госпитализированы в больницу. В городе Шымкент при захвате акимата атакующими использовалась тактика регулярного нападения - закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось одновременно по двум или трем сторонам, чтобы растянуть силы обороны здания и измотать сотрудников полиции и военнослужащих. В целом, анализируя произошедшие события, можно констатировать волнообразный характер развития событий. Была первая волна – это мирные митинги. С ними у полиции не было никаких столкновений. Наоборот, власти дали все возможности провести мирные митинги. Однако, затем в ряды митингующих влились разного рода экстремисты, включая членов запрещенной экстремистской организации «ДВК/Көше», которые повернули протест в радикальное русло. Из-за их подстрекательств начались первые столкновения. Это была вторая волна. На третьей волне присоединились криминальные банды. Начались погромы, поджоги. Этим хаосом воспользовались вооруженные преступники, устроив точечные атаки, по разным объектам. Выдвигались требования к властям, с применением оружия захватывались или уничтожались стратегические объекты органов власти и правопорядка – это акиматы, аэропорты, здания ДКНБ, полиции, телевидение и связь, то есть действия направленные на устрашение населения, в том числе путем распространения ложной информации для дестабилизации общественно-политической ситуации. Если бы не решительные действия государства, за этими волнами могли бы последовать и другие. На конечном этапе - силовой захват власти. РОЛЬ ОТДЕЛЬНЫХ РУКОВОДИТЕЛЕЙ СИЛОВОГО БЛОКА В качестве одной из версий рассматривается намеренное блокирование действий спецподразделений, призванных обеспечивать правопорядок. 5 января, в самый разгар массовых беспорядков и действий по захвату государственных объектов, начальники Департаментов КНБ по городу Алматы, Алматинской и Кызылординской областей, а также начальники двух Департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей дали команду своим подчиненным покинуть здание. К 18:00 часам вечера в зданиях указанных учреждений не осталось ни одного сотрудника. Здание Департамента полиции Жамбылской области было оставлено сотрудниками около 24:00 часов. В результате протестующие смогли свободно проникнуть внутрь и похитить вооружение. Из арсенала Департаментов полиции этих двух областей преступниками похищено почти 800 единиц огнестрельного оружия, в том числе 262 автомата, 501 пистолет, 12 гранатометов, пулемет и свыше 60-ти тысяч боеприпасов. В этот же день около 20:00 часов начальник отдела полиции аэропорта города Алматы, имея личный состав в количестве 165 силовиков и вооружение, также не исполнил свои служебные обязанности, оставил аэропорт без охраны, тем самым допустил его захват. РОЛЬ ПРЕСТУПНЫХ ГРУППИРОВОК Следствием установлено, что в беспорядках участвовало 12 организованных преступных групп. В их числе наиболее активными были группы Джумагельдиева («Дикого Армана»), «Казахстанские» и «Айшуак-Жантугел». Вооруженные люди «Дикого Армана» действовали на устрашения населения. Они похитили и насильно удерживали 24 мирных граждан из числа случайных прохожих. Их сначала перевозили с места на место, избивали, в результате один человек скончался. Его бандиты отобрали табельное оружие у сотрудника полиции, которого до этого жестоко избили в 12-й горбольнице. У членов данной группировки в количестве 14 человек изъяты 5 пистолетов, один автомат «АК-47», два ружья и винтовка с боеприпасами. Также задержаны лидеры ОПГ «Казахстанские», у которых изъято 9 единиц оружия и боеприпасы. ## Источник: ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ(2) ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ МИРНЫЕ МИТИНГИ НА ЗАПАДЕ СТРАНЫ Изначально митинги были мирными. С 1-2 января жители г.Жанаозен Мангистауской области периодически собирались возле акимата с требованиями снизить цену на газ. Число протестующих не превышало 600 человек. Они вели себя мирно. Агрессивных действий и призывов к «свержению власти» не было. По поручению Президента в регион направлена Правительственная комиссия, которая удовлетворила требования граждан о снижении цены на газ. МАССОВЫЕ БЕСПОРЯДКИ На фоне мирных митингов на западе страны, в других регионах активизировали свою деятельность некоторые, так называемые, общественники, активисты и члены запрещенных организаций. В г.Алматы 2-4 января выйти на улицы в поддержку жителей Жанаозена призывали лидер «ДПК» Мамай Ж., члены движения «Oyan Qazaqstan», а также сторонники «ДВК», которые в социальных сетях призывали собраться перед акиматом. В Атырауской области 2-3 января активист Бокай М. в социальной сети «Facebook» призывал выйти на незаконный митинг. Затем на площади в г.Атырау через социальные сети посредством прямого эфира агитировал население поддержать незаконные митинги в соседней области. Аналогичная ситуация происходила в других регионах. В городе Шымкент, Алматинской, Актюбинской, Восточно-Казахстанской, Жамбылской, Кызылординской и ряде других областей люди собирались перед зданиями акиматов, на площади и центральных улицах. В результате общее количество участников по всей стране за два дня превысило 50 тысяч человек. Больше всего их было в городе Алматы. 4 и 5 января криминальные и радикальные элементы перехватили инициативу и, воспользовавшись большими количеством граждан, стали подталкивать их к более активным и насильственным действиям. За короткий промежуток времени стихийные скопления граждан превратились в агрессивные толпы и в 11 регионах страны митинги перешли к насильственной фазе, превратившись в массовые беспорядки. Наиболее серьезные факты насилия, разрушений, сопротивлений представителям власти зафиксированы в городе Алматы. В один день – 4 января, примерно в одно и то же время с 18:00-20:00 часов были организаторами были обозначены две крупные локации сбора граждан: в западной части – возле спорткомплекса «Алматы-Арена»; в восточной части – возле «Халык-Арена». Как по команде, в 21:00 часов обе массы людей направились в сторону акимата города. Двигались по крупным улицам Абая, Толе би, они набрали значительную массу людей и вооружились арматурой, палками, камнями. Западная колонна в районе улиц Момышулы – Рыскулова уже насчитывала от 2 до 3 тысяч человек. Организаторы массовых беспорядков действовали по четким планам. Через мессенджеры «Ватсап» и «Телеграмм» координировался сбор и передвижение толпы. В Алматы за считанные часы число участников одного мессенджера увеличилось со 140 до 5,5 тысяч. В результате около полуночи на центральную площадь перед акиматом из указанных выше точек города, одномоментно прибыло около 10 тысяч человек. В это время «бушующая» толпа людей уже стала громить и совершать поджоги расположенных на площади зданий, имущества, в том числе припаркованных автомобилей. Участники беспорядков нападали на сотрудников полиции, военнослужащих, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, склоняли граждан к участию в беспорядках, заставляли снимать государственные номера на автомобилях в целях дезориентации сотрудников, совершали мародерство. В 04:20 часов на пересечении Абая и Сейфулина начались столкновения митингующих с полицией с применением специальных средств и зажигательных смесей. В промежутках времени с 06:45 до 09:20 часов на пересечении Райымбека – Момышулы толпа в количестве 2 тысяч человек активно сопротивлялась сотрудникам полиции, применялись шумовые гранаты и другие спецсредства. В 09:20 часов очередная масса людей в количестве 3 тысяч человек прибыла со стороны рынка «Барлык» присоединилась к демонстрантам, перекрывшим движение на углу ул. Рыскулова-Момышулы и применявшим насилие к сотрудникам полиции, закидывали их камнями и зажигательными смесями. Отдельные группы в количестве до 1 тысячи человек целенаправленно нападали и захватывали здания акиматов, Резиденции Президента, полиции, КНБ, блокировали и удерживали аэропорты и другие объекты. Аналогичные события развивались в Алматинской области. В момент начала сбора людей в Алматы, 4 января около 20:00 часов в городе Талдыкорган на площади также собралось 200 человек, которые выражали поддержку жителям Жанаозена и требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. Уже к 24:00 часам количество собравшихся составило около 3 тысяч человек. В последующем в разных частях города стали организовываться сборы граждан. Начались столкновения с органами правопорядка. К вечеру следующего дня число протестующих на площади, где рядом расположены акимат и Управление полиции города Талдыкорган, достигло 7 тысяч. В это же время в городе Актобе количество митингующих на площади составляло около 3 тысяч человек, они оказывали активное сопротивление действиям полиции по наведению общественного порядка. В городе Таразе в ночь с 4 на 5 января толпа людей возле здания акимата области насчитывала около 2 тысяч человек, многие находились в нетрезвом состоянии. С 3 января в городах, Актобе, Атырау, Шымкент, Тараз и Кызылорда события развивались по аналогичному сценарию, агрессивно настроенные лица, объединившись в группы количеством до 2-3 тысячи человек, направлялись на центральные площади городов, попутно совершая погромы и уничтожая имущество. ТЕРАКТЫ Происходившие в те дни события развивались по типичному сценарию массовых беспорядков – применение насилия, совершение погромов, поджогов, уничтожение имущества, использование огнестрельного оружия и оказание вооруженного сопротивления представителям власти. В то же время, на различных каналах и в социальных сетях размещались призывы на насильственное изменение Конституционного строя, захвату административных зданий и парализации органов власти. Среди этого хаоса отдельные группы стали умышленно совершать действия с целью подрыва деятельности государственных органов, уничтожение и блокирование сил правопорядка. В один день – 5 января в 8 регионах начаты атаки на здания городских и областных акиматов и полиции в городах Алматы, Шымкент, Атырауской, Актюбинской, Алматинской, Кызылординской, Жамбылской областях, а также в городах Усть-Каменогорск и Семей Восточно-Казахстанской области. В первую очередь объектами нападений являлись акиматы, как символы государственной власти и центр оперативного управления жизнедеятельностью города. В таких крупных городах, как Алматы и Шымкент нападения на здания акиматов начались практически в одно время. В ночь с 4 на 5 января примерно в 00:40 часов атакующие, сломав главные двери, ворвались в здание акимата города Алматы, где стали совершать погромы, уничтожали мебель и бытовую технику. Буквально через час начался штурм здания акимата города Шымкент (02:10 часов). В тот же день, в 14-15 часов преступниками стали нападать на здания областных акиматов в городах Атырау и Кызылорда. Примерно в это же время в Алматы нападающие подожгли акимат и переключились на здание резиденции Президента. В период с 16-18 часов были захвачены здания областных акиматов в городах Талдыкорган и Актобе, а также акимата города Семей. Ночью примерно к 23 часам после неоднократных атак нападавшие завладели зданием акимата Жамбылской области. Свои действия они активно снимали на видео и затем тиражировали их в социальных сетях, распространяя ложную информацию о захвате власти, для деморализации сотрудников правоохранительных органов и устрашения населения. Другим важным объектом для нападения являлись здания правоохранительных и специальных органов, где располагались арсеналы с оружием, боеприпасами и защитным снаряжением Днем 5 января в городе Алматы преступники попытались захватить административные зданиям Управления полиции Ауэзовского района, а также Управления и Отдела полиции Алмалинского района. Вечером примерно в 20:00 часов вооруженные нападающие предприняли атаку на здание Департамента полиции города. Они систематически устраивали штурм с разных углов, применяли огнестрельное оружие и взрывчатые вещества. Осада здания полиции длилась более суток, было совершено 27 атак. В городе Кызылорда в 16:00 часов вооруженные преступники напали на здание местной полицейской службы и Управления полиции. Примерно в это же время в городах Тараз и Талдыкорган группы нападавших захватили здания Управлений полиции. Несколькими часами позже были захвачены здания областных Департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Таким образом, практически за один день – 5 января были захвачены здания: акиматов в 8 крупных городах – Алматы, Шымкент, Семей, Талдыкорган, Атырау, Актобе, Кызылорда и Тараз. отделов полиции городов Талдыкорган, Тараз, а также департаментов Жамбылской и Алматинской областей. Преступники специально блокировали объекты воздушной и железнодорожной транспортной инфраструктуры, чтобы не допустить прибытия дополнительных сил правопорядка из других областей, в том числе миротворческого контингента стран ОДКБ. Вечером 4 января в городе Актау неизвестные лица заблокировали колонну военной техники, которая направлялась в аэропорт для перевозки прибывающих сотрудников полиции из других регионов. В Атырауской области нападавшие опасаясь, что их планам может помешать прибытие дополнительных сил правопорядка извне, заблокировали автомобильные трассы, перекрыв железные дороги, остановили движение пассажирских и грузовых поездов. Вечером 5 января, почти в одно время были захвачены международные аэропорта городов Алматы и Актобе. Группа нападавших захватили здание «Казаэронавигации» и отключили освещение взлетно-посадочной полосы аэропорта г.Алматы. Среди нападавших были и те, кто со знанием дела прорывали оцепление и атаковали полицию, грабили охотничьи магазины, чтобы вооружиться огнестрельным оружием. Почти одновременно 5 января около 15-17 часов в городе Алматы были разграблены охотничьи магазины «Анна», «Корган» и «Алпамыс», затем на автомашинах они перевезли оружие на площадь и стали раздавать его митингующим. При этом зная, что все уличные камеры подключены к Центру оперативного управления полиции, для сокрытия своих действий и передвижений, нападавших стали уничтожать видеокамеры. В городе Актобе один из нападавших на автомобиле на большой скорости протаранил оцепление полицейских перед акиматом области. В результате 4 сотрудника полиции с переломами госпитализированы в больницу. В городе Шымкент при захвате акимата атакующими использовалась тактика регулярного нападения - закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось одновременно по двум или трем сторонам, чтобы растянуть силы обороны здания и измотать сотрудников полиции и военнослужащих. В целом, анализируя произошедшие события, можно констатировать волнообразный характер развития событий. Была первая волна – это мирные митинги. С ними у полиции не было никаких столкновений. Наоборот, власти дали все возможности провести мирные митинги. Однако, затем в ряды митингующих влились разного рода экстремисты, включая членов запрещенной экстремистской организации «ДВК/Көше», которые повернули протест в радикальное русло. Из-за их подстрекательств начались первые столкновения. Это была вторая волна. На третьей волне присоединились криминальные банды. Начались погромы, поджоги. Этим хаосом воспользовались вооруженные преступники, устроив точечные атаки, по разным объектам. Выдвигались требования к властям, с применением оружия захватывались или уничтожались стратегические объекты органов власти и правопорядка – это акиматы, аэропорты, здания ДКНБ, полиции, телевидение и связь, то есть действия направленные на устрашение населения, в том числе путем распространения ложной информации для дестабилизации общественно-политической ситуации. Если бы не решительные действия государства, за этими волнами могли бы последовать и другие. На конечном этапе - силовой захват власти. РОЛЬ ОТДЕЛЬНЫХ РУКОВОДИТЕЛЕЙ СИЛОВОГО БЛОКА В качестве одной из версий рассматривается намеренное блокирование действий спецподразделений, призванных обеспечивать правопорядок. 5 января, в самый разгар массовых беспорядков и действий по захвату государственных объектов, начальники Департаментов КНБ по городу Алматы, Алматинской и Кызылординской областей, а также начальники двух Департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей дали команду своим подчиненным покинуть здание. К 18:00 часам вечера в зданиях указанных учреждений не осталось ни одного сотрудника. Здание Департамента полиции Жамбылской области было оставлено сотрудниками около 24:00 часов. В результате протестующие смогли свободно проникнуть внутрь и похитить вооружение. Из арсенала Департаментов полиции этих двух областей преступниками похищено почти 800 единиц огнестрельного оружия, в том числе 262 автомата, 501 пистолет, 12 гранатометов, пулемет и свыше 60-ти тысяч боеприпасов. В этот же день около 20:00 часов начальник отдела полиции аэропорта города Алматы, имея личный состав в количестве 165 силовиков и вооружение, также не исполнил свои служебные обязанности, оставил аэропорт без охраны, тем самым допустил его захват. РОЛЬ ПРЕСТУПНЫХ ГРУППИРОВОК Следствием установлено, что в беспорядках участвовало 12 организованных преступных групп. В их числе наиболее активными были группы Джумагельдиева («Дикого Армана»), «Казахстанские» и «Айшуак-Жантугел». Вооруженные люди «Дикого Армана» действовали на устрашения населения. Они похитили и насильно удерживали 24 мирных граждан из числа случайных прохожих. Их сначала перевозили с места на место, избивали, в результате один человек скончался. Его бандиты отобрали табельное оружие у сотрудника полиции, которого до этого жестоко избили в 12-й горбольнице. У членов данной группировки в количестве 14 человек изъяты 5 пистолетов, один автомат «АК-47», два ружья и винтовка с боеприпасами. Также задержаны лидеры ОПГ «Казахстанские», у которых изъято 9 единиц оружия и боеприпасы. ## Источник: ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ ЯНВАРСКИЕ СОБЫТИЯ № Дата/время Спикеры Тема Медийный резонанс (общий) Медийный резонанс в СМИ Медийный резонанс в соц.сетях 1 15.01.2022 21.00 С.Шалабаев - Начальник службы ГП РК; С.Артакшинова - Директор департамента МЗ РК. Официальное заявление Генеральной прокуратуры и Министерства здравоохранения РК 2 16.01.2022 20.00 Б.Жуйриктаев - Прокурор г.Алматы; К.Таймерденов - Начальник Департамента полиции г.Алматы. О террористических актах и текущей ситуации в городе Алматы 3 17.01.2022 18.00 Э.Азимова - Уполномоченный по правам человека в РК; Ж.Турмагамбетова - руководитель ОФ «Хартия за права человека», член НСОД; Ш.Хасанова - Директор ОО «Правовой центр женских инициатив «Сана Сезiм». О мониторинге в рамках Национального превентивного механизма по соблюдению прав человека по обращениям граждан в отношении задержанных 359 71 288 4 18.01.2022 12.00 А.Саргазин - Старший помощник ГП РК О прокурорском надзоре за законностью производства при рассмотрении дел о правонарушениях, совершенных в период ЧП (Поручения Президента) 161 57 104 5 19.01.2022 14.30 А.Синяговский - Директор Департамента МИД РК; Т.Койшикулов - Заместитель начальника объединённого штаба ОДКБ,генерал-майор авиации; О.Хусаинов - Начальник Департамента МО РК. О завершении миротворческой миссии ОДКБ в Республике Казахстан 196 46 150 6 20.01.2022 16.30 А.Терентьев - Директор департамента АРРФР РК; Е.Оразбаев - Заместитель директора Департамента АРРФР; Л.Усенбекова - Директор` по защите прав потребителей Ассоциация финансистов Казахстана. Финансовый сектор поддержит заёмщиков, пострадавших в результате трагических происшествий в стране 7 22.01.2022 16.30 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и Комитета уголовно-исполнительной системы МВД РК (в виде заявления, без вопросов-ответов) (Поручения Президента) 680 119 561 8 25.01.2022 18.15 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК Официальное заявление ГП и МВД РК 9 04.02.2022 20.00 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 564 261 303 10 07.02.2022 18.30 Р.Ожаров - Начальник Службы специальных прокуроров ; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК. Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 522 236 286 11 16.02.2022 20.30 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 523 250 273 12 21.02.2022 14.00 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 435 198 237 13 02.03.2022 14.30 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 305 142 163 14 15.03.2022 10.00 Хан В.В. - Профессор Академии правоохранительных органов при ГП РК, доктор исторических наук; Бекишева С.Д. - Главный научный сотрудник Академии правоохранительных органов при ГП РК, доктор юридических наук; Жанатаева У.К. - Профессор Академии правоохранительных органов при ГП РК, доктор исторических наук; Болсамбеков У.К. - Ветеран ОВД, генерал-майор милиции, Председатель ОО "Казахстанская организация ветеранов ОВД и НГ"; Имиров С.К. - Секретарь Военного совета Национальной гвардии РК; Нургалиев Б.К. - Председатель Правления АО «Институт внешнеполитических исследований» при МИД РК. Круглый стол на тему: «Январские события: взгляд военных экспертов» 205 95 110 15 04.04.2022 16.00 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры" 280 80 200 16 11.04.2022 14.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры" 269 129 140 17 19.04.2022 11.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры" 308 122 186 18 25.04.2022 14.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры" 209 97 112 19 03.05.2022 12.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры" 200 99 101 20 01.06.2022 16.00 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры" 307 148 159 21 20.06.2022 15.00 Шалабаев С.Р. - Начальник Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры РК Адилов С.А. - Начальник Следственного департамента МВД РК "Январские события": о ходе расследований" 496 165 331 22 30.06.2022 16.30 Килымжанов Е.Т. - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов С.А. - Начальник Следственного департамента МВД РК "Январские события": о ходе расследований" 232 123 109 ## Источник: ЯНВАРСКИЕ - СТАТИСТИКА ЯНВАРСКИЕ - СТАТИСТИКА № Дата/время Спикеры Тема Количество TG Количество IG Количество FB Количество TW Охват 1 15.01.2022 21.00 С.Шалабаев - Начальник службы ГП РК; С.Артакшинова - Директор департамента МЗ РК. Официальное заявление Генеральной прокуратуры и Министерства здравоохранения РК 12 3 4 20 463 011 2 16.01.2022 20.00 Б.Жуйриктаев - Прокурор^ г.Алматы; К.Таймерденов - Начальник Департамента* полиции г.Алматы. О террористических актах и текущей ситуации в городе Алматы 10 2 3 18 379 816 3 17.01.2022 18.00 Э.Азимова - Уполномоченный по правам человека в РК; Ж.Турмагамбетова - руководитель ОФ «Хартия за права человека», член НСОД; Ш.Хасанова - Директор` ОО «Правовой центр женских инициатив «Сана Сезiм». О мониторинге в рамках Национального превентивного механизма по соблюдению прав человека по обращениям граждан в отношении задержанных 9 1 1 17 256 825 4 18.01.2022 12.00 А.Саргазин - Старший помощник ГП РК О прокурорском надзоре за законностью производства при рассмотрении дел о правонарушениях, совершенных в период ЧП (Поручения Президента) 5 0 0 9 105 754 5 19.01.2022 14.30 А.Синяговский - Директор Департамента* МИД РК; Т.Койшикулов - Заместитель начальника объединённого штаба ОДКБ,генерал-майор авиации; О.Хусаинов - Начальник Департамента* МО РК. О завершении миротворческой миссии ОДКБ в Республике Казахстан 10 2 2 15 295 426 6 20.01.2022 16.30 А.Терентьев - Директор департамента* АРРФР РК; Е.Оразбаев - Заместитель директора Департамента* АРРФР; Л.Усенбекова - Директор` по защите прав потребителей Ассоциация финансистов Казахстана. Финансовый сектор поддержит заёмщиков, пострадавших в результате трагических происшествий в стране 2 0 0 2 25252 7 22.01.2022 16.30 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы* ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента* МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и Комитета уголовно-исполнительной системы МВД РК (в виде заявления, без вопросов-ответов) (Поручения Президента)** 11 3 2 16 313 573 8 25.01.2022 18.15 Е.Килымжанов - Заместитель начальника Службы* ГП РК; С.Адилов - Начальник Следственного департамента* МВД РК Официальное заявление ГП и МВД РК 15 5 2 23 407 087 9 04.02.2022 20.00 Е.Килымжанов - Заместитель начальника* Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник* Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 10 11 7 17 628 537 10 07.02.2022 18.30 Р.Ожаров - Начальник Службы специальных прокуроров ; С.Адилов - Начальник Следственного департамента МВД РК. Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 13 7 4 23 513 033 11 16.02.2022 20.30 Е.Килымжанов - Заместитель начальника* Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник* Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 17 6 1 27 406 750 12 21.02.2022 14.00 Е.Килымжанов - Заместитель начальника* Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник* Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 11 0 1 19 276 556 13 02.03.2022 14.30 Е.Килымжанов - Заместитель начальника* Службы ГП РК; С.Адилов - Начальник* Следственного департамента МВД РК Официальное заявление Генеральной прокуратуры и МВД РК 15 2 3 23 442 946 14 13.05.2022 10.00 Хан В.В. - Профессор Академии правоохранительных органов при ГП РК, доктор исторических наук; Бекишева С.Д. - Главный научный сотрудник Академии правоохранительных органов при ГП РК, доктор юридических наук; Жанатаева У.К. - Профессор Академии правоохранительных органов при ГП РК, доктор исторических наук; Болсамбеков У.К. - Ветеран ОВД, генерал-майор милиции, Председатель ОО "Казахстанская организация ветеранов ОВД и НГ"; Имиров С.К. - Секретарь Военного совета Национальной гвардии РК; Нургалиев Б.К. - Председатель Правления АО «Институт внешнеполитических исследований» при МИД РК. Круглый стол на тему: «Январские события: взгляд военных экспертов» 0 0 0 0 0 15 04.04.2022 16.00 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры"** 15 2 1 23 338 102 16 11.04.2022 14.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры"** 10 8 3 17 402 286 17 19.04.2022 11.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры"** 12 11 8 20 716 867 18 25.04.2022 14.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры"** 4 6 2 8 231 098 19 03.05.2022 12.30 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры"** 7 4 4 14 394 746 20 01.06.2022 16.00 Килымжанов Елдос Токтасынович - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов Санжар Аскенович - Начальник Следственного департамента МВД РК "Официальное заявление Генеральной прокуратуры"** 4 4 8 8 534 588 21 20.06.2022 15.00 Шалабаев С.Р. - Начальник Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры РК Адилов С.А. - Начальник Следственного департамента МВД РК "Январские события": о ходе расследований"** 6 2 1 12 203 156 22 30.06.2022 16.30 Килымжанов Е.Т. - Заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Адилов С.А. - Начальник Следственного департамента МВД РК "Январские события": о ходе расследований"** 5 3 4 5 289 381 ## Источник: список Кантар список Кантар Хронология дать общую хронологию «январских событий» в стране выделить каждый регион в подраздел для удобства просмотра Сообщения государственных органов официальные комментарии ГО с подразделами (регионы, какие-то отдельные кейсы и т.д.) Реакция в мире реакция СМИ и общественности ближнего и дальнего зарубежья (разнопланового характера без перекоса на один тезис) Свидетельские показания возможно акцентирование внимания на неорганизованности и неизвестности в первые дни, но грамотную работу потом показания свидетелей из различных регионов (не акцентировать только на г.Алматы) выделить мирный характер в регионах, где не было погромов Захват аэропорта Захват здания акимата и резиденции в г.Алматы Захват зданий телеканалов и попытка захвата телебашни Штурм ДП и других стратегических объектов в регионах (отделения КНБ и др.) Избиения полицейских, военнослужащих, работников скорой помощи, пожарных, спасателей, простых граждан Погромы в магазинах, офисах, точках общепита, банках и т.д. (в том числе на улицах) По фактам гибели детей, мирных граждан, в том числе из-за противоправных действий силовых структур Информация Убийства военнослужащих и полицейских: кого приговорили за это, свидетельские показания, истории погибших (возраст, семья и др. данные, за которыми можно увидеть человека) Иностранные граждане, получившие сроки или адмнаказания возможно нагнетание из-за киргизского музыканта В.Рузахунова потенциальные риски недовольства стран, граждане которых попадут в список Факты, говорящие о проплаченности участия в беспорядках, особенно приезжей молодежи в Алматы (возможно добавить про организаторов самих беспорядков, т.н. «люди в красных куртках») Факты пыток: подтвержденные, сколько человек наказано и т.д. Сколько оружия и предметов экипировки было изъято во время Кантара и после него Общая информация по ущербу МСБ и компенсациях Истории, когда охрана объектов МСБ или сами владельцы отражали атаки погромщиков (пример ― один из ТРЦ в Алматы) Факты вандализма, разгромов магазинов простыми горожанами Амнистия участникам Истории, когда простые горожане помогали раненым военнослужащим, полицейским и тд Истории, когда простые горожане создавали дружины для охраны своих ЖК, коттеджных городков и тд Количество несовершеннолетних, принявших участие в беспорядках Сколько силовиков приговорено или уволено после Кантара, за что, какие сроки, не занимают ли сейчас какую-либо должность в правоохранительных органах ОДКБ: какие объекты охраняли, приходилось ли применять силу/оружие и тд Информация о мемориальном комплексе Подробности о судах и расследованиях (крупные кейсы: «дело Масимова», «Дикий Арман») ## Источник: + Ссылки по Пленарному заседанию Мажилиса от 14 марта 2022 года (45) + Ссылки по Пленарному заседанию Мажилиса от 14 марта 2022 года (45) 2022 жылғы 14 наурыздағы Мәжілістің жалпы отырысы бойынша сілтемелер https://www.inform.kz/kz/berik-asylov-kantar-okigasy-turaly-kazakstan-oz-tauelsizdiginde-munday-katygezdikke-algash-ret-tap-boldy_a3910701 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-kezinde-3-5-myn-kukyk-korgau-organdarynyn-kyzmetkeri-zharakat-aldy_a3910704 https://www.inform.kz/kz/bas-prokuror-ukshu-askeri-kazakstanda-lankestikke-karsy-operaciyaga-katyskan-zhok_a3910705 https://www.inform.kz/kz/bas-prokuratura-kantar-okigasy-boyynsha-3-770-kylmystyk-is-kozgaldy_a3910715 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-ayasynda-11-aymakta-agressiv-toptar-zorlyk-zombylyk-satysyna-otti-bas-prokuratura_a3910717 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-boyynsha-35-mynnan-astam-zhedel-tergeu-is-kimyldary-zhurgizildi-bas-prokuratura_a3910718 https://www.inform.kz/kz/bas-prokuror-kantar-okigasynda-800-den-astam-videokamera-kylmysty-zhasyru-ushin-kiratylgan_a3910722 https://www.inform.kz/kz/berik-asylov-terrorizm-aktileri-boyynsha-46-kylmystyk-is-tergelude_a3910728 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasyna-deyin-policiya-men-narazylyk-bildirushilerdin-arasynda-eshkanday-kaktygys-bolmagan-ahmetzhanov_a3910731 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-kezinde-2-800-den-astam-karu-zharak-pen-ok-dariler-urlandy_a3910733 https://www.inform.kz/kz/policiya-totenshe-zhagday-zhane-terrorizmge-karsy-operaciya-ayasynda-karu-koldanuga-mazhbur-boldy-ahmetzhanov_a3910736 https://www.inform.kz/kz/bas-prokuror-kush-kurylymdarynyn-zhekelegen-basshylarynyn-kantar-okigasy-kezindegi-areketi-turaly-aytty_a3910738 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-kezinde-eki-policiya-departamentinen-800-atys-karuy-urlangan_a3910739 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasynda-1-5-mynnan-astam-memlekettik-zhane-kommerciyalyk-gimaratka-zalal-keltirildi-bas-prokuratura_a3910742 https://www.inform.kz/kz/zansyz-karudy-oz-erkimen-tapsyrgandar-zhauapka-tartylmaydy-marat-ahmetzhanov_a3910754 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-bas-prokuratura-kaza-tapkan-230-adamnyn-derekterin-aytty_a3910757 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-kezinde-bulikshilerdin-maksaty-bilikti-basyp-alu-boldy-berik-asylov_a3910767 https://www.inform.kz/kz/ayman-omarova-prezident-oz-areketimen-memlekettikti-saktap-kala-aldy_a3910792 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasy-boyynsha-kansha-kukyk-korgau-organynyn-okili-kyzmetten-shettetildi_a3910807 https://www.inform.kz/kz/kantar-okigasyna-katysty-arbir-sheshim-prokuraturamen-kelisiledi-olzhas-bektenov_a3910805 https://www.inform.kz/kz/abzal-kuspan-memleket-basshysynyn-kantar-okigalaryn-zhan-zhakty-tergeluin-talap-etip-otyrgany-bizge-kush-berdi_a3910832 https://www.inform.kz/kz/ayman-omarova-prezident-oz-areketimen-memlekettikti-saktap-kala-aldy_a3910792 https://baq.kz/qantar-oqigasyn-uyymdastyrushylar-ortalyqtandyrylgan-maqsatty-turde-zhumys-istegen-abzal-quspan_273568/ https://baq.kz/azimova-uaqytsha-tergeu-izolyatorynan-302-azamat-bosatylganyn-aytty_273564/ Ссылки по Пленарному заседанию Мажилиса от 14 марта 2022 года https://www.inform.kz/ru/berik-asylov-o-yanvarskih-sobytiyah-organizatory-deystvovali-s-chetkim-planom_a3910716 https://www.inform.kz/ru/siloviki-do-poslednego-ne-primenyali-boevoe-oruzhie-genprokuror-rk-o-yanvarskih-sobytiyah_a3910720 https://www.inform.kz/ru/o-nekotoryh-podrobnostyah-yanvarskih-sobytiy-rasskazal-general-nyy-prokuror-rk_a3910727 https://www.inform.kz/ru/genprokuratura-rk-bylo-povrezhdeno-bolee-1-5-tysyach-gosudarstvennyh-i-kommercheskih-zdaniy_a3910730 https://www.inform.kz/ru/genprokuror-rk-mogli-nastupit-neobratimye-posledstviya-vplot-do-poteri-gosudarstvennosti_a3910732 https://www.inform.kz/ru/mnogie-iz-policeyskih-v-dal-neyshem-ne-smogut-nesti-sluzhbu-iz-za-problem-so-zdorov-em-mvd-rk_a3910735 https://www.inform.kz/ru/2919-ugolovnyh-del-rassleduyutsya-policiey-marat-ahmetzhanov-o-massovyh-besporyadkah_a3910744 https://www.inform.kz/ru/kogda-k-mitinguyuschim-prisoedinilis-kriminal-nye-bandy-rasskazal-genprokuror-rk_a3910749 https://www.inform.kz/ru/genprokuror-ob-arestovannyh-po-yanvarskim-sobytiyam-v-osnovnoy-masse-molodye-lyudi-do-30-let_a3910759 https://www.inform.kz/ru/po-vsem-zhalobam-na-deystviya-sotrudnikov-nachaty-dosudebnye-rassledovaniya-mvd-rk_a3910765 https://www.inform.kz/ru/genprokuratura-o-yanvarskih-sobytiyah-po-aktam-terrorizma-rassleduetsya-46-ugolovnyh-del_a3910771 https://www.inform.kz/ru/berik-asylov-prestupniki-pohitili-tri-tysyachi-edinic-ognestrel-nogo-oruzhiya_a3910784 https://www.inform.kz/ru/o-230-pogibshih-v-hode-yanvarskih-sobytiy-zayavili-v-general-noy-prokurature_a3910791 https://www.inform.kz/ru/yanvarskie-sobytiya-kogda-opublikuyut-spisok-pogibshih_a3910822 https://www.inform.kz/ru/v-otnoshenii-pravoohraniteley-po-yanvarskim-sobytiyam-prekrascheno-7-del-olzhas-bektenov_a3910803 https://www.inform.kz/ru/tol-ko-prezident-svoimi-deystviyami-ostanovil-haos-i-sohranil-gosudarstvo-ayman-umarova_a3910795 https://www.inform.kz/ru/skol-ko-grazhdan-pogiblo-popav-sluchayno-pod-obstrel-v-hode-yanvarskih-sobytiy_a3910793 https://www.inform.kz/ru/dobrovol-no-sdavshie-nezakonnoe-oruzhie-ne-privlekayutsya-k-otvetstvennosti-glava-mvd-obratilsya-k-grazhdanam_a3910779 https://www.inform.kz/ru/devyat-organizatorov-yanvarskih-besporyadkov-zaderzhany-v-aktyubinskoy-i-zhambylskoy-oblastyah_a3910761 https://www.inform.kz/ru/v-hode-yanvarskih-sobytiy-msb-nanesen-uscherb-na-38-6-mlrd-tenge-roman-sklyar_a3910746 https://www.inform.kz/ru/tol-ko-prezident-svoimi-deystviyami-ostanovil-haos-i-sohranil-gosudarstvo-ayman-umarova_a3910795 ## Источник: +Алгоритм сайт Q22 Tab 1 Алгоритм запуска и продвижения информационного ресурса Qantar-2022 Цели Создание долгосрочного информационного ресурса, который станет ведущим источником информации о январских событиях на казахском, русском и английском языках. Предоставление общественности глубоких аналитических материалов для понимания причин и последствий январских событий, а также формирования авторитетного общественного мнения. Привлечение и удержание заинтересованной аудитории, в том числе сомневающейся, путем предоставления актуального и качественного контента. Формирование и развитие сообщества вокруг сайта. Этапы реализации Учитывая, что традиционно основные активности оппонентов, сосредоточены вокруг 5 января, предлагается провести презентацию и начать медийное освещение на день раньше, чтобы эффективно опередить их повестку. Запуск сайта и презентация Технический запуск трехъязычной версии сайта, с перспективой дополнения нескольких разделов 20 декабря Анонсирующая публикация в соцсетях о презентации сайта 3 января Презентация сайта Абзалом Куспан на площадке MIND, как продолжение январской встречи с экспертами по докладу 4 января, 12:00 Распространение пресс-релиза и материалов. (гос. и лояльные СМИ и аккаунты, шеринг и репосты) 4-7 января Обсуждение и публикации в экспертной среде, а также в активистских сообществах (до 10 публикаций экспертов и ЛОМов, продвижение постов). 5-12 января Серия разъясняющих интервью (до 5) и комментариев на государственных телеканалах и в подкастах. 5-12 января Подготовка и запуск таргетированной рекламной кампании в соцмедиа и через контекстно-медийные сети Гугл и Яндекс. с 7 января Запуск Телеграм-канала и Фейсбук-сообщества с ежедневными публикациями. с 6 января Продвижение и развитие Договоренности с государственными и лояльными СМИ, чтобы все последующие материалы по Кантару содержали цитирование или ссылки на новый сайт. с 4 января Запуск Ютюб-канала, с фокусом на короткие объясняющие сюжеты и тематические дискуссии. с 12 января Развитие сайта — новый раздел, куда собираются релевантные материалы из СМИ. 19 марта Спецпроект-коллаборация с Nur.kz – разработка и размещение интерактивного лонгрида по мотивам доклада, на казахском языке. с середины января Спецпроект-коллаборация с Zakon.kz – разработка и размещение интерактивного лонгрида, на русском языке. с середины января Разработка и публикация контента для Википедии по разделам сайта. с 12 января Продолжение работы по оптимизации сайта для поисковых систем и активное продвижение в социальных сетях для привлечения трафика. постоянно Важно отметить, что данный алгоритм представляет собой проектное предложение, и его реализация в полном объеме потребует дополнительных усилий. Для повторного привлечения Абзала Куспана потребуется возобновление переговоров (в прошлом году это координировалось ОВП АП и представителями СБ). Также необходимы бюджеты на рекламную кампанию и спецпроекты с крупными СМИ, которые на данный момент не предусмотрены. ## Источник: +ГП и Минздрав_15.01.22 +ГП и Минздрав_15.01.22 Официальная информация (январь) 15 января представители Генеральной прокуратуры и Министерства здравоохранения провели первый после январских погромов совместный брифинг в Службе центральных коммуникаций. По данным прокуратуры, количество погибших в ходе массовых беспорядков в начале января выросло до 225 человек. «Всего по Казахстану 4578 пострадавших, из них 3393 - сотрудники правоохранительных органов. В морги доставили 225 человек, из них 19 сотрудники правоохранительных органов», ― сказал начальник службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Серик Шалабаев. Он добавил, что это предварительные данные и они еще будут уточняться. Следственные группы расследуют 546 уголовных дел, из них по факту терроризма ― 44, по факту нарушения правопорядка ― 34, по факту убийства — 15. В СИЗО доставлено 672 подозреваемых, из них с санкции суда 446 задержаны. После проверки документов и в связи с отсутствием основания для задержания более 100 человек освобождены. Директор департамента по связям с общественностью Минздрава Асель Артакшинова сообщила, что всего с начала объявления режима ЧП в Казахстане 2678 человек обратились за медпомощью. 67 из них в тяжелом состоянии, в реанимации. 1815 человек получили амбулаторную помощь, 863 — стационарную, 598 — выписано, 265 — продолжают лечение. Медики провели более 500 сложных операций. 175 из 225 погибших умерли в медицинских учреждениях, добавила представитель Минздрава. ## Источник: +Джумагельдиев Арман +Джумагельдиев Арман Джумагельдиев Арман Биография Арман Джумагельдиев родился 4 октября 1983 года в Чимкенте КазССР. В детстве и юности Джумагельдиев занимался боксом и, по словам его мамы Розы Джумагельдиевой, на различных соревнованиях завоевал 16 медалей, в том числе золотых. В 2000 году Арман на боксерском турнире в американском городе Маркетте уступил в финале темнокожему спортсмену Кертису Стивенсу. В 2001 году Джумагельдиев дошел до четвертьфинала юношеского чемпионата мира в Баку, но оказался слабее хозяина соревнований — Руфата Хайрбекова. В конце 2003 года 10 парней, в числе которых был и Арман, напали на двух мужчин. Один из пострадавших был госпитализирован с огнестрельным ранением в живот. Дело до суда не дошло, а Джумагельдиев пустился в бега. В 2005 году в Шымкенте толпа под предводительством Джумагельдиева ворвалась в гостиницу «Турист» и атаковала конференцию оппозиционного движения «За справедливый Казахстан». От избиения Джумагельдиевым лидера оппозиционеров спасли телохранители. Экс-боксер был арестован и получил условный срок по статье «Хулиганство». Справочно: «За справедливый Казахстан» — оппозиционная политическая коалиция, основанная в 2005 году. В ее состав вошли демократическая партия «Ак Жол», «Демократический выбор Казахстана» Мухтара Аблязова и Коммунистическая партия Казахстана. Оппозиционеры объединились, чтобы принять участие в президентских выборах. Единым кандидатом был бывший спикер мажилиса Жармахан Туякбай, он занял второе место, набрав 6,6% голосов. Газета «Новые известия» писала , что в те годы Дикий Арман состоял в политическом движении в поддержку Нурсултана Назарбаева, участвовал в силовых разгонах оппозиционеров. Также утверждалось, что он был близким сподвижником племянника первого президента Кайрата Сатыбалды. В 2008 году между Арманом Джумагельдиевым и бизнесменом Тохтаром Тулешовым развернулась криминальная война. Медиа писали, что конфликт начался из-за ссоры Джумагельдиева и двух дочерей Тулешова в одном из ночных клубов Шымкента. В центре Шымкента на Джумагельдиева было совершено покушение, погибли два его телохранителя, а сам Дикий Арман получил ранение в ногу. После происшествия криминальный авторитет скрывался в Кыргызстане. Впоследствии исполнители преступления братья Ерубаевы были убиты, а экс-боксера задержали в Алматы. В ходе ареста у Армана обнаружили боеприпасы и патроны. Джумагельдиев в итоге провел три года за решеткой. Отбыв наказание, Дикий Арман перебрался на ПМЖ в Турцию и в возрасте 27 лет вошел в ближайшее окружение вора в законе Лоту Гули (Надира Салифова). Боксер сумел наладить взаимодействие и с очень авторитетным в Казахстане ближайшим другом Алишера Усманова Гафуром Рахимовым. Однажды Арман по просьбе Гафура избил племянника Рахимова по кличке Золотой, которого дядя заподозрил в краже семейных денег. По слухам, Дикий Арман решал все вопросы за уроженца Набережных Челнов, бизнесмена, бежавшего из России в Турцию, Эрика Гафарова. Летом 2021 года Джумагельдиев задерживался для профилактической беседы турецким спецназом. Ранее спецназовцы «беседовали» с близким другом Армана Нуржаном Иманалиевым (Нойсом). Джумагельдиев состоит в браке с дизайнером мусульманской женской одежды Айколь Аликжановой. В 2014 году она победила на конкурсе красоты «Мисс Кыргызстан», а два года спустя приняла решение носить хиджаб. Сейчас у жены Дикого Армана имеется свой бренд и ряд фирменных магазинов в Бишкеке и Алматы. Задержание Январские митинги, переросшие в погромы по всему Казахстану, Джумагельдиев не проигнорировал. 5 января он выложил в инстаграме видео, где рассказал, что приехал в Алматы, чтобы поддержать свой народ. «О мой народ! Я с вами вместе. Я хочу сказать, чтобы мы сделали конкретные требования в сторону правительства, и чтобы правительство услышало свой народ. [Я] за мирные протесты, чтобы не было хаоса, беспредела, чтобы не проливалась кровь. Те же полицейские, те же военные — это все наши братья», — говорил Дикий Арман, добавляя, что казахстанцам не стоит поддаваться на призывы таких «провокаторов», как лидер ДВК Мухтар Аблязов. В комментариях к посту подписчики поддержали Джумагельдиева: «Правильные слова», «В точку», «Выйдите, пожалуйста, успокойте всех, вас же все слушают». На следующий день, 6 января, появились видео с площади Республики в Алматы, где Дикий Арман выступает перед участниками протестов. Однако на этот раз его слова не нашли отклика у толпы, в результате его избили. После этого инцидента Дикий Арман сказал, что бунтовщики выходили под воздействием водки и наркотиков. 7 января 2022 года Дикий Арман и шесть членов его ОПГ были задержаны в Алматы во время спецоперации ДП. У них было изъято четыре полуавтоматических пистолета разных марок и калибров, боекомплекты к ним, холодное оружие и бронированный автомобиль. При задержании они оказывали сопротивление. Бывшему боксеру инкриминировали организацию беспорядков в Казахстане. Суд в Нур-Султане избрал в качестве меры пресечения арест на два месяца. 7 февраля на брифинге Генеральной прокуратуры раскрыли информацию о новых обвинениях Дикого Армана. Начальник службы специальных прокуроров Ризабек Ожаров объявил, что криминальный авторитет и его подельники похитили 24 «случайных прохожих» в ходе январских волнений в Алматы, один из них скончался. Также, по его словам, подельники Дикого Армана жестоко избили и отобрали служебное оружие у полицейского. Один из похищенных анонимно рассказал «Азаттыку», что 6 февраля Дикий Арман и его группа поймали нескольких мирных митингующих и отвезли в гостиницу «Казахстан», где несколько часов избивали в баллруме, снимая все это на камеру со словами, что это «мародеры, которые делали всякие зверства». По словам пострадавшего, вместе с людьми Джумагельдиева там находился и депутат маслихата Алматы Кайрат Кудайберген. В конце февраля в сети распространилось видео, в котором можно увидеть толпу активистов в белых повязках в холле отеля. Комментаторы узнали в интерьере, попавшем на видео, холл гостиницы «Казахстан», где и задержали Дикого Армана. Человек в кадре похож на Армана Джумагельдиева. Когда к нему приводят некоего человека и ставят на колени, тот взял со стола пистолет с глушителем и направил его в сторону «виновного». ## Источник: +Ергожин Даулет +Ергожин Даулет Ергожин Даулет Биография Даулет Едилович Ергожин родился 26 апреля 1979 года в Алма-Ате КазССР. В 1998 году окончил Казахскую государственную академия управления ― НВУЗ Институт менеджеров-экономистов по специальности «экономика и менеджмент». В 2001-м ― Университет экономики и права по специальности «Правоведение». В 2003 году получил степень магистра делового администрирования в Suffolk University (США). Трудовая биография 1998-2003 ― специалист Департамента клиринга АО НКТН «КазТрансОйл». 2003-2005 ― заместитель директора департамента Северо-Каспийского проекта АО НК «КазМунайГаз». 2005-2006 ― заместитель генерального директора по экономике и финансам АО МНК «КазМунайТениз». С мая по сентябрь 2006 ― советник заместителя премьер-министра ― министр экономики и бюджетного планирования РК. 2006-2007 ― начальник специализированного отдела Налогового комитета Министерства финансов РК. 2007-2008 ― вице-министр финансов РК. 2008-2012 ― председатель Налогового комитета Министерства финансов РК. С февраля по ноябрь 2012 ― вице-министр финансов РК. 2012-2014 ― заведующий отделом социально-экономического мониторинга Администрации президента РК. 2014-2016 ― председатель Комитета государственных доходов Министерства финансов РК. 2016-2022 ― заместитель председателя Комитета национальной безопасности РК. Что писали СМИ В 2015 году Даулет Ергожин на своей страничке в Facebook опубликовал «Черный список Ергожина». В этом списке оказались имена предпринимателей, уклоняющихся от уплаты налогов, в первую очередь – владельцев кафе и ресторанов. «Убедительно просим последних добровольно сдать доп. декларации и уплатить налоги», – написал Ергожин под перечнем имен неплательщиков. Сразу после этого казна пополнилась как минимум на 200 млн тенге. Об этом сообщил в соцсетях сам Ергожин и добавил, что его ведомство продолжает обследование по всему городу Алматы, Астане и во всех областных центрах по ресторанам. Помимо своей управленческой деятельности Даулет Ергожин также активно давал интервью журналистам и сам готовил публикации в СМИ на волнующие его темы. В основном они касались проблем финансового регулирования, налогового администрирования, взаимодействия бизнеса и государства, устранения административных барьеров, проблем недропользования, обеспечения экономической безопасности и стабильности, улучшения инвестиционного климата, цифровизации госуслуг. 10 ноября 2016 года председатель комитета госдоходов возглавил Ассоциацию лыжных видов спорта Казахстана. А 21 ноября 2016 года распоряжением главы государства 37-летний Даулет Ергожин был назначен заместителем председателя КНБ РК. И в первый же день работы в новом ведомстве Даулет Ергожин удалил аккаунт в Facebook. В экспертной среде такое назначение тогда расценили как намерение государства усилить борьбу с теневым капиталом и подпиткой подрывных элементов. В 2019 году Ергожин получил звание генерал-майора национальной безопасности. В КНБ работал до последнего времени, пока 10 января 2022 года не был освобожден от должности вместе с другим заместителем главы комитета Маратом Осиповым. Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывшие заместитель председателя КНБ — начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. ## Источник: +Задержанные +Задержанные Задержанные Масимов Карим Биография Карим Кажимканович Масимов родился 15 июня 1965 года в Целинограде, Казахская ССР. По национальности этнический уйгур. Его отец, Кажимкан Касымович Масимов, занимал различные управленческие должности (был директором Бурундайского производственного объединения стеновых материалов, заместителем начальника Главоптснаба при Совете министров Казахской ССР, директором ТОО «Оздоровительный центр Масимова»), кроме того, был президентом в общественных организациях «Национальная агропромышленная палата Казахстана» и Казахстанская ассоциация йоги. Мать — Элеонора Каримовна Ажибекова. В 1982 году Карим Масимов окончил Республиканскую физико-математическую школу-интернат (РФМШ) в городе Алма-Ате. В 1988 году окончил Университет дружбы народов им. Патриса Лумумбы (арабский язык), затем Казахский экономический университет имени Т. Рыскулова, Казахскую государственную академию управления (КазГАУ). В 1988-1989 годах Каримов изучал китайский язык в Пекинском институте языка, стажировался в Уханьском юридическом университете (1989-1991) и Колумбийском университете (США). В 1998 году окончил аспирантуру КазГАУ, а в 1999 году — докторантуру Московской государственной технологической академии, в том же году он защитил докторскую диссертацию по теме «Проблемы формирования промышленности Республики Казахстан и пути их решения (теория и практика)». Трудовая биография 1991 ― начальник отдела Министерства труда Казахстана. 1992–1995 ― работал в казахстанских коммерческих структурах в Китае и Гонконге. 1995-1997 ― председатель правления «Алматинского торгово-финансового банка». 1996 — и. о. председателя правления «Туранбанка» 1997-2000 ― председатель правления «Народного сберегательного банка Казахстана». 2000-2001 ― министр транспорта и коммуникаций РК. 2001-2003 ― заместитель премьер-министра РК. 2003-2006 ― помощник президента РК. 2006-2007 ― заместитель премьер-министра РК (одновременно с апреля по октябрь 2006 года был министром экономики и бюджетного планирования). 2007-2012 ― премьер-министр РК. 2012-2014 ― руководитель Администрации президента РК. С 21 января 2014 — и. о. госсекретаря РК. Со 2 апреля 2014 ― премьер-министр РК. После проведения досрочных президентских выборов 26 апреля 2015 года 29 апреля вновь назначен премьер-министром. С 8 сентября 2016 года по 5 января 2022 года — председатель Комитета национальной безопасности РК. Также Карим Масимов занимал должности: президента федерации тайского бокса РК. вице-президента Всемирной Ассоциации муай тай (WMC). президента Азиатской Федерации муай-тай (FAMA). вице-президента Международной Федерации муай-тай (IFMA). председателя попечительского совета Казахстанского национального географического общества. Отставка и задержание 5 января 2022 года после заседания Совета безопасности президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ на фоне массовых беспорядков в стране. На следующий день он был задержан по делу о государственной измене (статья 175 части 1 УК РК) и помещен в изолятор временного содержания. Вместо Масимова новым главой КНБ стал бывший руководитель службы государственной охраны президента РК Ермек Сагинбаев. 13 января 2022 года в Казахстане началось досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего главы Комитета национальной безопасности Карима Масимова. Кариму Масимову несколько раз продлевали срок содержания под стражей. «Сроки нахождения под стражей Масимова К.К. и Садыкулова А.Т. продлены следственным судом до 06.12.2022, Ергожина Д.Е. ― до 13.12.2022, Осипова М.С. ― до 22.12.2022», ― говорилось в официальном сообщении КНБ 27 октября. В конце октября онлайн-ресурс в поддержку бывшего председателя КНБ Карима Масимова сообщил, что рабочая группа ООН по произвольным задержаниям призвала Астану принять «срочные меры для обеспечения немедленного безоговорочного освобождения». В выводах рабочей группы было сказано, что лишение свободы Карима Масимова по своим категориям может быть отнесено к произвольным и нарушает ряд статей Всеобщей декларации прав человека и Международного пакта о гражданских и политических правах. В отчете рабочей группы говорится о «завесе секретности» вокруг дела в отношении Масимова: его семья не информирована о ходе дела и ей не дают свидания с ним. Рабочая группа призвала правительство обеспечить «полное и независимое расследование обстоятельств, связанных с произвольным лишением свободы Карима Масимова» и «немедленно освободить Масимова и предоставить ему права на компенсацию и другие возмещения в соответствии с международным правом». Министерство иностранных дел Казахстана высказалось о призыве рабочей группы ООН по произвольным задержаниям «принять срочные меры для обеспечения немедленного освобождения» экс-главы Комитета национальной безопасности Казахстана Карима Масимова. «Казахстанская сторона дает исчерпывающие ответы с соблюдением всех норм международной практики и в соответствии с национальным законодательством. Важным моментом является открытость нашей стороны к обсуждению поднимаемых вопросов без излишней политизации и с приведением конкретных фактов», — заявили в министерстве. Также в ведомстве напомнили, что «взаимодействие с рабочей группой ООН по вопросу проводится в соответствии с положениями нормативных документов». В МИД уточнили, что мнения рабочей группы «носят рекомендательный характер» для государств-членов ООН. 7 ноября стало известно, что Генеральной прокуратурой по результатам изучения уголовного дела в отношении бывшего руководства Комитета национальной безопасности РК утвержден обвинительный акт органа расследования. Уголовное дело для рассмотрения направлено в Специализированный межрайонный суд по уголовным делам Астаны. «Обвиняемые Масимов К.К. (экс-председатель КНБ) и Садыкулов А.Т. (бывший заместитель председателя КНБ) преданы суду по статьям о государственной измене (ч.1 ст.175 УК), насильственном захвате власти (ч.3 ст.179 УК), превышении власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст.362 УК). Ергожин Д.Е. (бывший заместитель председателя КНБ) за насильственный захват власти (ч.3 ст.179 УК), превышение власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст. 362 УК). Осипов М.С. (бывший заместитель председателя КНБ), Акипов Д.М. (бывший заместитель начальника департамента КНБ) и Бекмурат Н.К. (бывший начальник управления КНБ) по различным частям ст. 362 УК», ― говорилось в сообщении. Уголовное дело расследовано и будет рассматриваться под грифом «совершенно секретно», подчеркнули в Генпрокуратуре. Ергожин Даулет Биография Даулет Едилович Ергожин родился 26 апреля 1979 года в Алма-Ате КазССР. В 1998 году окончил Казахскую государственную академия управления ― НВУЗ Институт менеджеров-экономистов по специальности «экономика и менеджмент». В 2001-м ― Университет экономики и права по специальности «Правоведение». В 2003 году получил степень магистра делового администрирования в Suffolk University (США). Трудовая биография 1998-2003 ― специалист Департамента клиринга АО НКТН «КазТрансОйл». 2003-2005 ― заместитель директора департамента Северо-Каспийского проекта АО НК «КазМунайГаз». 2005-2006 ― заместитель генерального директора по экономике и финансам АО МНК «КазМунайТениз». С мая по сентябрь 2006 ― советник заместителя премьер-министра ― министр экономики и бюджетного планирования РК. 2006-2007 ― начальник специализированного отдела Налогового комитета Министерства финансов РК. 2007-2008 ― вице-министр финансов РК. 2008-2012 ― председатель Налогового комитета Министерства финансов РК. С февраля по ноябрь 2012 ― вице-министр финансов РК. 2012-2014 ― заведующий отделом социально-экономического мониторинга Администрации президента РК. 2014-2016 ― председатель Комитета государственных доходов Министерства финансов РК. 2016-2022 ― заместитель председателя Комитета национальной безопасности РК. Что писали СМИ В 2015 году Даулет Ергожин на своей страничке в Facebook опубликовал «Черный список Ергожина». В этом списке оказались имена предпринимателей, уклоняющихся от уплаты налогов, в первую очередь – владельцев кафе и ресторанов. «Убедительно просим последних добровольно сдать доп. декларации и уплатить налоги», – написал Ергожин под перечнем имен неплательщиков. Сразу после этого казна пополнилась как минимум на 200 млн тенге. Об этом сообщил в соцсетях сам Ергожин и добавил, что его ведомство продолжает обследование по всему городу Алматы, Астане и во всех областных центрах по ресторанам. Помимо своей управленческой деятельности Даулет Ергожин также активно давал интервью журналистам и сам готовил публикации в СМИ на волнующие его темы. В основном они касались проблем финансового регулирования, налогового администрирования, взаимодействия бизнеса и государства, устранения административных барьеров, проблем недропользования, обеспечения экономической безопасности и стабильности, улучшения инвестиционного климата, цифровизации госуслуг. 10 ноября 2016 года председатель комитета госдоходов возглавил Ассоциацию лыжных видов спорта Казахстана. А 21 ноября 2016 года распоряжением главы государства 37-летний Даулет Ергожин был назначен заместителем председателя КНБ РК. И в первый же день работы в новом ведомстве Даулет Ергожин удалил аккаунт в Facebook. В экспертной среде такое назначение тогда расценили как намерение государства усилить борьбу с теневым капиталом и подпиткой подрывных элементов. В 2019 году Ергожин получил звание генерал-майора национальной безопасности. В КНБ работал до последнего времени, пока 10 января 2022 года не был освобожден от должности вместе с другим заместителем главы комитета Маратом Осиповым. Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывшие заместитель председателя КНБ — начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. Даулету Ергожину несколько раз продлевали срок содержания под стражей. «Сроки нахождения под стражей Масимова К.К. и Садыкулова А.Т. продлены следственным судом до 06.12.2022, Ергожина Д.Е. ― до 13.12.2022, Осипова М.С. ― до 22.12.2022», ― говорилось в официальном сообщении КНБ 27 октября. В конце октября онлайн-ресурс в поддержку бывшего председателя КНБ Карима Масимова сообщил, что рабочая группа ООН по произвольным задержаниям призвала Астану принять «срочные меры для обеспечения немедленного безоговорочного освобождения». В выводах рабочей группы было сказано, что лишение свободы Карима Масимова по своим категориям может быть отнесено к произвольным и нарушает ряд статей Всеобщей декларации прав человека и Международного пакта о гражданских и политических правах. В отчете рабочей группы говорится о «завесе секретности» вокруг дела в отношении Масимова: его семья не информирована о ходе дела и ей не дают свидания с ним. Рабочая группа призвала правительство обеспечить «полное и независимое расследование обстоятельств, связанных с произвольным лишением свободы Карима Масимова» и «немедленно освободить Масимова и предоставить ему права на компенсацию и другие возмещения в соответствии с международным правом». Министерство иностранных дел Казахстана высказалось о призыве рабочей группы ООН по произвольным задержаниям «принять срочные меры для обеспечения немедленного освобождения» экс-главы Комитета национальной безопасности Казахстана Карима Масимова. «Казахстанская сторона дает исчерпывающие ответы с соблюдением всех норм международной практики и в соответствии с национальным законодательством. Важным моментом является открытость нашей стороны к обсуждению поднимаемых вопросов без излишней политизации и с приведением конкретных фактов», — заявили в министерстве. Также в ведомстве напомнили, что «взаимодействие с рабочей группой ООН по вопросу проводится в соответствии с положениями нормативных документов». В МИД уточнили, что мнения рабочей группы «носят рекомендательный характер» для государств-членов ООН. 7 ноября стало известно, что Генеральной прокуратурой по результатам изучения уголовного дела в отношении бывшего руководства Комитета национальной безопасности РК утвержден обвинительный акт органа расследования. Уголовное дело для рассмотрения направлено в Специализированный межрайонный суд по уголовным делам Астаны. «Обвиняемые Масимов К.К. (экс-председатель КНБ) и Садыкулов А.Т. (бывший заместитель председателя КНБ) преданы суду по статьям о государственной измене (ч.1 ст.175 УК), насильственном захвате власти (ч.3 ст.179 УК), превышении власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст.362 УК). Ергожин Д.Е. (бывший заместитель председателя КНБ) за насильственный захват власти (ч.3 ст.179 УК), превышение власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст. 362 УК). Осипов М.С. (бывший заместитель председателя КНБ), Акипов Д.М. (бывший заместитель начальника департамента КНБ) и Бекмурат Н.К. (бывший начальник управления КНБ) по различным частям ст. 362 УК», ― говорилось в сообщении. Уголовное дело расследовано и будет рассматриваться под грифом «совершенно секретно», подчеркнули в Генпрокуратуре. Кайрат Сатыбалды Биография Сатыбалдыулы Кайрат родился 16 мая 1970 года в Алма-Ате КазССР. В 1990 году окончил Алма-Атинское высшее общевойсковое командное училище имени И.С. Конева, а в 1993-м ― высшие курсы КНБ РК. В 1998 году Сатыбалды окончил Алматинский государственный университет имени Абая, в 2002-м ― сразу два вуза: Евразийский университет имени Л.Н. Гумилева и Атырауский институт нефти и газа. Трудовая биография 1998-2000 ― заместитель акима города Астаны. 2000-2003 ― вице-президент ЗАО «Национальная компания «Kazakh Oil». 2005-2006 ― первый вице-президент АО «Национальная компания «Қазақстан Темір жолы». 2006-2010 ― председатель совета директоров АО «Корпорация «Дуние». 2010-2015 ― секретарь партии «Нур Отан». С 2016 ― управляющий партнер Alatau Capital Invest. Также Кайрат Сатыбалды служил на офицерских должностях в органах КНБ РК в 1991-1998 и 2003-2005 годах. В 2018 году Кайрат Сатыбалды в последний раз попал в рейтинг казахстанского журнала Forbes. Он значился в нем как один из основных акционеров АО «Kaspi.kz» (30%), через которое владел долей в АО «Kaspi Bank». Через ТОО «Alatau Capital Invest» имел долю в АО «Казахтелеком». Ему также принадлежали ТОО «Амир LTD», ТОО «Корпорация Дүние», ТОО «Дуние-Кузет», ТОО «Дүние-Агро». Был независимым директором АО «Группа компаний «Аллюр», президентом ОЮЛ «Международная ассоциация традиционных видов спорта тюркских народов». В рейтинге 50 богатейших бизнесменов Казахстана занимал 36 строчку с состоянием 163 млн долларов США, в рейтинге самых влиятельных бизнесменов ― седьмую. Задержание 13 марта 2022 года Антикоррупционная служба задержала Кайрата Сатыбалды, когда он, по данным властей, пытался вылететь за рубеж. Это стало первым задержанием прямого родственника бывшего президента Казахстана. 51-летнего Сатыбалды подозревают в «злоупотреблениях должностными полномочиями и хищении средств АО "Казахтелеком" в особо крупном размере». По данным Антикора, Сатыбалды перед задержанием собирался вылететь в Дубай. В Антикоррупционной службе также сообщили, что Сатыбалды «находится под следствием в связи с причастностью к другим преступлениям, подрывающим безопасность государства». В середине апреля появилась информация, что Кайрат Сатыбалды намерен выйти на свободу в конце лета 2022 года. Как сообщали информированные источники, позиция Кайрата Сатыбалды состоит в том, чтобы отдать все активы, по которым к нему предъявляет претензии государство, и выплатить требуемые суммы денег. Если данные суммы будут согласованы с государством, то он намерен выплатить все деньги, весь штраф и выйти на свободу в июле-сентябре. К тому моменту Сатыбалды уже передал государству почти 30% акций АО «Казахтелеком», принадлежавших подконтрольным ему компаниям Alatau Capital Investments и Skyline Investment Company S.A. 26 сентября 2022 года в Астане огласили приговор по делу против Кайрата Сатыбалды. Он и еще четыре человека были признаны виновными по обвинению в хищениях и причинении имущественного вреда двум компаниям. Суд назначил Сатыбалды шесть лет лишения свободы с конфискацией имущества, представлением президенту о лишении его госнаград и звания генерал-майора КНБ, а также запретом занимать посты на госслужбе в течение 10 лет. Приговор зачитал судья района Байконыр Астаны Нурлан Баяхметов. Он сообщил, что суд установил вину подсудимых в хищении более 28 миллиардов тенге у компании «Центр транспортного сервиса» и причинении материального ущерба в размере более 12 миллиардов тенге компании «Казахтелеком». Обвиняемыми по этому делу помимо Сатыбалды также проходили Марат Мухамеджанулы — председатель совета директоров ЦТС, Гайни Бекетов —президент этой компании, директор корпоративного бизнеса «Казахтелекома» Леонид Муравьев и спортсмен Чингиз Конарбаев. Судья заявил, что «в период с 2018 по 2021 год Сатыбалдыулы организовал хищения денежных средств "Центра транспортного сервиса"», а с «2018 по 2022 год организовал причинение имущественного ущерба» «Казахтелекому». «Суд принимает во внимание, что более активная роль при совершении данных преступлений принадлежала Сатыбалдыулы, который руководил исполнителями», — заявил судья, отметив, что по этой причине не видел «оснований о назначении условного наказания». Суд приговорил Сатыбалды к шести годам лишения свободы в учреждении средней безопасности с конфискацией имущества и запретил в течение 10 лет занимать должности в госаппарате, нацхолдингах и компаниях квазигосударственного сектора. Суд также постановил направить представление президенту о лишении его звания генерал-майора органов нацбезопасности и орденов «Курмет» и «Парасат». Суд оставил в силе меру пресечения в виде содержания под стражей до вступления приговора в законную силу. Он также постановил зачесть Сатыбалды время пребывания под стражей с 13 марта 2022 года из расчета день содержания под стражей за полтора дня отбывания наказания. Остальные фигуранты этого дела получили условные сроки. Бекетов и Мухамеджанулы — шесть лет, Муравьев и Конарбаев — по два с половиной года. Судья заявил, что пришел к выводу «о возможном их исправлении». Суд постановил взыскать компенсацию в счет пострадавших — по 58 тысяч тенге и стоимость судебной экспертизы в размере 841 тенге с каждого подсудимого. Разъясняя судебный акт, Баяхметов заявил, стороны подписали процессуальное соглашение, поэтому, согласно законодательству, назначенное наказание вполовину меньше предусмотренного уголовным кодексом — часть 4 статьи 189 («Присвоение или растрата вверенного чужого имущества») предполагает лишение свободы на срок до 12 лет. Судья Баяхметов добавил, что суд в качестве смягчающих обстоятельств учел «чистосердечное раскаяние в содеянном, возмещение причиненного материального ущерба, наличие несовершеннолетних детей и активное способствование раскрытию уголовного правонарушения». 2 ноября 2022 года Агентство Республики Казахстан по противодействию коррупции сообщило, что продолжается досудебное расследование в отношении Кайрата Сатыбалдыулы и других лиц по фактам легализации (отмывания) денег и иного имущества, полученных преступным путем. В результате оперативно-разыскных мероприятий в странах дальнего зарубежья установлены и возвращены в страну принадлежащие фигурантам эксклюзивные драгоценные камни и ювелирные изделия стоимостью свыше $230 млн. Указанные ценности обращены в доход государства. «Кроме того, установлен факт вложения Сатыбалдыулы К. $300 млн в иностранные ценные бумаги. Указанная сумма в ближайшее время поступит в бюджет Казахстана. По поручению главы государства поиск и возврат в страну незаконно выведенных капиталов продолжается», ― добавили в Антикоре. Джумагельдиев Арман Биография Арман Джумагельдиев родился 4 октября 1983 года в Чимкенте КазССР. В детстве и юности Джумагельдиев занимался боксом и, по словам его мамы Розы Джумагельдиевой, на различных соревнованиях завоевал 16 медалей, в том числе золотых. В 2000 году Арман на боксерском турнире в американском городе Маркетте уступил в финале темнокожему спортсмену Кертису Стивенсу. В 2001 году Джумагельдиев дошел до четвертьфинала юношеского чемпионата мира в Баку, но оказался слабее хозяина соревнований — Руфата Хайрбекова. В конце 2003 года 10 парней, в числе которых был и Арман, напали на двух мужчин. Один из пострадавших был госпитализирован с огнестрельным ранением в живот. Дело до суда не дошло, а Джумагельдиев пустился в бега. В 2005 году в Шымкенте толпа под предводительством Джумагельдиева ворвалась в гостиницу «Турист» и атаковала конференцию оппозиционного движения «За справедливый Казахстан». От избиения Джумагельдиевым лидера оппозиционеров спасли телохранители. Экс-боксер был арестован и получил условный срок по статье «Хулиганство». Справочно: «За справедливый Казахстан» — оппозиционная политическая коалиция, основанная в 2005 году. В ее состав вошли демократическая партия «Ак Жол», «Демократический выбор Казахстана» Мухтара Аблязова и Коммунистическая партия Казахстана. Оппозиционеры объединились, чтобы принять участие в президентских выборах. Единым кандидатом был бывший спикер мажилиса Жармахан Туякбай, он занял второе место, набрав 6,6% голосов. Газета «Новые известия» писала, что в те годы Дикий Арман состоял в политическом движении в поддержку Нурсултана Назарбаева, участвовал в силовых разгонах оппозиционеров. Также утверждалось, что он был близким сподвижником племянника первого президента Кайрата Сатыбалды. В 2008 году между Арманом Джумагельдиевым и бизнесменом Тохтаром Тулешовым развернулась криминальная война. Медиа писали, что конфликт начался из-за ссоры Джумагельдиева и двух дочерей Тулешова в одном из ночных клубов Шымкента. В центре Шымкента на Джумагельдиева было совершено покушение, погибли два его телохранителя, а сам Дикий Арман получил ранение в ногу. После происшествия криминальный авторитет скрывался в Кыргызстане. Впоследствии исполнители преступления братья Ерубаевы были убиты, а экс-боксера задержали в Алматы. В ходе ареста у Армана обнаружили боеприпасы и патроны. Джумагельдиев в итоге провел три года за решеткой. Отбыв наказание, Дикий Арман перебрался на ПМЖ в Турцию и в возрасте 27 лет вошел в ближайшее окружение вора в законе Лоту Гули (Надира Салифова). Боксер сумел наладить взаимодействие и с очень авторитетным в Казахстане ближайшим другом Алишера Усманова Гафуром Рахимовым. Однажды Арман по просьбе Гафура избил племянника Рахимова по кличке Золотой, которого дядя заподозрил в краже семейных денег. По слухам, Дикий Арман решал все вопросы за уроженца Набережных Челнов, бизнесмена, бежавшего из России в Турцию, Эрика Гафарова. Летом 2021 года Джумагельдиев задерживался для профилактической беседы турецким спецназом. Ранее спецназовцы «беседовали» с близким другом Армана Нуржаном Иманалиевым (Нойсом). Джумагельдиев состоит в браке с дизайнером мусульманской женской одежды Айколь Аликжановой. В 2014 году она победила на конкурсе красоты «Мисс Кыргызстан», а два года спустя приняла решение носить хиджаб. Сейчас у жены Дикого Армана имеется свой бренд и ряд фирменных магазинов в Бишкеке и Алматы. Задержание Январские митинги, переросшие в погромы по всему Казахстану, Джумагельдиев не проигнорировал. 5 января он выложил в инстаграме видео, где рассказал, что приехал в Алматы, чтобы поддержать свой народ. «О мой народ! Я с вами вместе. Я хочу сказать, чтобы мы сделали конкретные требования в сторону правительства, и чтобы правительство услышало свой народ. [Я] за мирные протесты, чтобы не было хаоса, беспредела, чтобы не проливалась кровь. Те же полицейские, те же военные — это все наши братья», — говорил Дикий Арман, добавляя, что казахстанцам не стоит поддаваться на призывы таких «провокаторов», как лидер ДВК Мухтар Аблязов. В комментариях к посту подписчики поддержали Джумагельдиева: «Правильные слова», «В точку», «Выйдите, пожалуйста, успокойте всех, вас же все слушают». На следующий день, 6 января, появились видео с площади Республики в Алматы, где Дикий Арман выступает перед участниками протестов. Однако на этот раз его слова не нашли отклика у толпы, в результате его избили. После этого инцидента Дикий Арман сказал, что бунтовщики выходили под воздействием водки и наркотиков. 7 января 2022 года Дикий Арман и шесть членов его ОПГ были задержаны в Алматы во время спецоперации ДП. У них было изъято четыре полуавтоматических пистолета разных марок и калибров, боекомплекты к ним, холодное оружие и бронированный автомобиль. При задержании они оказывали сопротивление. Бывшему боксеру инкриминировали организацию беспорядков в Казахстане. Суд в Нур-Султане избрал в качестве меры пресечения арест на два месяца. 7 февраля на брифинге Генеральной прокуратуры раскрыли информацию о новых обвинениях Дикого Армана. Начальник службы специальных прокуроров Ризабек Ожаров объявил, что криминальный авторитет и его подельники похитили 24 «случайных прохожих» в ходе январских волнений в Алматы, один из них скончался. Также, по его словам, подельники Дикого Армана жестоко избили и отобрали служебное оружие у полицейского. Один из похищенных анонимно рассказал «Азаттыку», что 6 февраля Дикий Арман и его группа поймали нескольких мирных митингующих и отвезли в гостиницу «Казахстан», где несколько часов избивали в баллруме, снимая все это на камеру со словами, что это «мародеры, которые делали всякие зверства». По словам пострадавшего, вместе с людьми Джумагельдиева там находился и депутат маслихата Алматы Кайрат Кудайберген. В конце февраля в сети распространилось видео, в котором можно увидеть толпу активистов в белых повязках в холле отеля. Комментаторы узнали в интерьере, попавшем на видео, холл гостиницы «Казахстан», где и задержали Дикого Армана. Человек в кадре похож на Армана Джумагельдиева. Когда к нему приводят некоего человека и ставят на колени, тот взял со стола пистолет с глушителем и направил его в сторону «виновного». Кудайберген Кайрат Биография Кайрат Кудайбергенулы Кудайберген родился 25 декабря 1983 года в Алма-Ате КазССР. В 2004 году с отличием окончил Казахскую академию труда и социальных отношений по специальности «Юриспруденция». В 2014 ― KIMEP University (МВА для руководствующего состава). Трудовая биография 2004 ― Фонд развития предпринимательства DAMU. Ведущий эксперт КазНИИС (Министерство юстиции РК). Заместитель директора военно-технической школы Министерства обороны РК. Работал в «Данабанке», «Казахалтыне», «HSBC Банк Казахстан». Работал в акимате Восточно-Казахстанской области в рамках ротации Президента РК («Молодые кадры в регионы»). Заместитель директора палаты предпринимателей г. Алматы. Заведующий сектором контроля при Уполномоченном по защите прав предпринимателей. 2011-2014 ― генеральный директор строительной корпорации «SC Strоy Contract» Corporation. Владелец инвестиционного холдинга «Q3 Worldwide» (строительство, инновационные технологии, управленческий менеджмент и др.). с 25 марта 2018 года ― депутат маслихата города Алматы. По словам Кудайбергена, свой первый миллион долларов он заработал в 23 года на консалтинговых услугах. В различных СМИ можно найти интервью Кудайбергена, в которых он рассказывает о своем нелегком детстве, дает советы, как стать успешным бизнесменом, рассказывает, что здоровье важнее денег, сообщает о помощи нуждающимся, а также размышляет на тему, как уберечь молодежь от влияния религиозных экстремистов. Задержание Кайрат Кудайберген во время митингов в начале января выступал на площади Республики в Алматы. После задержания Дикого Армана депутат опубликовал в Instagram пост, что до митингов не был знаком с криминальным авторитетом. Тем не менее, есть кадры, как 6 января Кудайберген вместе с Диким Арманом обращался к протестующим на площади. В середине февраля стало известно, что депутата вызвали на допрос в КНБ и Генпрокуратуру. Ранее в социальных сетях распространялось видео, на кадрах которых Кайрат Кудайберген запечатлен вместе с Диким Арманом. На одном из видео Арман Джумагельдиев с соратниками обсуждает план действий во время массовых беспорядков в Алматы. Видео снято в одной из гостиниц Алматы. Помимо Дикого Армана и его неустановленных соратников на видео можно заметить депутата городского маслихата Алматы бизнесмена Кайрата Кудайбергена. Кроме того, распространялись кадры, как Дикий Арман и Кайрат Кудайберген обращались к толпе митингующих на площади в Алматы. 21 апреля Кайрат Кудайберген был задержан. Его подозревают в организации и участии в массовых беспорядках в январе. Задержанный водворен в изолятор временного содержания ДП Алматы. Предварительным расследованием установлено, что Кудайберген вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Джумагельдиева и выдвинуть единые требования власти, а также разделил людей на «ячейки» по 10 человек и дал указание повязать белые повязки на руках как отличительный признак их группировки. Затем собранная ими группа вышла на площадь, где попыталась организовать оперативный штаб и выдвинуть единые требования власти. По информации прокуратуры, противозаконная акция переросла в массовую драку с причинением телесных повреждений различной тяжести. Организация и участие Кудайбергена в массовых беспорядках подтверждается видеозаписями, изъятыми в гостинице «Казахстан», в сотовых телефонах задержанных участников группы Джумагельдиева и показаниями очевидцев. Садыкулов Ануар Биография Ануар Тулеуханович Садыкулов родился 7 октября 1967 года в Алма-Ате Казахской ССР. В 1991 году закончил Алма-Атинский зооветеринарный институт, а в 2000-м ― Алматинский государственный университет имени Абая. Трудовая биография 1992-2006 ― сотрудник Службы охраны президента РК, старший офицер, начальник отделения, начальник отдела, начальник 2-го управления, заместитель начальника 1-го департамента СОП РК. 2006-2012 ― начальник 1-го департамента ― заместитель начальника Службы охраны президента РК. 2012-2013 ― первый заместитель начальника СОП РК ― начальник службы безопасности президента. С января по март 2013 ― начальник Службы «Арыстан» КНБ РК. 2013-2014 ― начальник СОП РК. С апреля по июль 2014 ― начальник Службы государственной охраны РК. 2014-2019 ― заместитель председателя ― начальник службы «Арыстан» КНБ РК. 2019-2022 ― заместитель председателя КНБ РК ― директор Службы специального назначения «А». Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывшие заместитель председателя КНБ — начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. Ануару Садыкулову несколько раз продлевали срок содержания под стражей. «Сроки нахождения под стражей Масимова К.К. и Садыкулова А.Т. продлены следственным судом до 06.12.2022, Ергожина Д.Е. ― до 13.12.2022, Осипова М.С. ― до 22.12.2022», ― говорилось в официальном сообщении КНБ 27 октября. В конце октября онлайн-ресурс в поддержку бывшего председателя КНБ Карима Масимова сообщил, что рабочая группа ООН по произвольным задержаниям призвала Астану принять «срочные меры для обеспечения немедленного безоговорочного освобождения». В выводах рабочей группы было сказано, что лишение свободы Карима Масимова по своим категориям может быть отнесено к произвольным и нарушает ряд статей Всеобщей декларации прав человека и Международного пакта о гражданских и политических правах. В отчете рабочей группы говорится о «завесе секретности» вокруг дела в отношении Масимова: его семья не информирована о ходе дела и ей не дают свидания с ним. Рабочая группа призвала правительство обеспечить «полное и независимое расследование обстоятельств, связанных с произвольным лишением свободы Карима Масимова» и «немедленно освободить Масимова и предоставить ему права на компенсацию и другие возмещения в соответствии с международным правом». Министерство иностранных дел Казахстана высказалось о призыве рабочей группы ООН по произвольным задержаниям «принять срочные меры для обеспечения немедленного освобождения» экс-главы Комитета национальной безопасности Казахстана Карима Масимова. «Казахстанская сторона дает исчерпывающие ответы с соблюдением всех норм международной практики и в соответствии с национальным законодательством. Важным моментом является открытость нашей стороны к обсуждению поднимаемых вопросов без излишней политизации и с приведением конкретных фактов», — заявили в министерстве. Также в ведомстве напомнили, что «взаимодействие с рабочей группой ООН по вопросу проводится в соответствии с положениями нормативных документов». В МИД уточнили, что мнения рабочей группы «носят рекомендательный характер» для государств-членов ООН. 7 ноября стало известно, что Генеральной прокуратурой по результатам изучения уголовного дела в отношении бывшего руководства Комитета национальной безопасности РК утвержден обвинительный акт органа расследования. Уголовное дело для рассмотрения направлено в Специализированный межрайонный суд по уголовным делам Астаны. «Обвиняемые Масимов К.К. (экс-председатель КНБ) и Садыкулов А.Т. (бывший заместитель председателя КНБ) преданы суду по статьям о государственной измене (ч.1 ст.175 УК), насильственном захвате власти (ч.3 ст.179 УК), превышении власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст.362 УК). Ергожин Д.Е. (бывший заместитель председателя КНБ) за насильственный захват власти (ч.3 ст.179 УК), превышение власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст. 362 УК). Осипов М.С. (бывший заместитель председателя КНБ), Акипов Д.М. (бывший заместитель начальника департамента КНБ) и Бекмурат Н.К. (бывший начальник управления КНБ) по различным частям ст. 362 УК», ― говорилось в сообщении. Уголовное дело расследовано и будет рассматриваться под грифом «совершенно секретно», подчеркнули в Генпрокуратуре. Осипов Марат Биография Марат Сапарович Осипов родился 23 февраля 1960 года. В 1983 году окончил Целиноградский сельскохозяйственный институт, а в 1987-м ― высшие курсы КГБ СССР (Минск). Трудовая биография 1986-1999 ― служба на исполнительских и руководящих должностях подразделений КНБ РК. 1999-2001 ― служба в подразделениях Службы охраны президента РК. 2001-2013 ― cлужба на руководящих должностях подразделений КНБ РК. 2013-2016 ― начальник Департамента КНБ РК по городу Алматы. 2016-2022 ― заместитель председателя КНБ РК. Генерал-лейтенант национальной безопасности. Задержание 23 февраля 2022 года стало известно, что по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя Комитета национальной безопасности Марат Осипов. С санкции суда в отношении него применена мера пресечения – содержание под стражей. «Комитетом национальной безопасности продолжается досудебное расследование по фактам насильственного захвата власти, государственной измены и превышения должностных полномочий в отношении бывших председателя КНБ Карима Масимова, заместителей председателя КНБ А.Садыкулова, Д.Ергожина и других. Наряду с этим, 22 февраля по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель Председателя КНБ Марат Осипов», ― говорилось в сообщении пресс-службы КНБ. Марату Осипову несколько раз продлевали срок содержания под стражей. «Сроки нахождения под стражей Масимова К.К. и Садыкулова А.Т. продлены следственным судом до 06.12.2022, Ергожина Д.Е. ― до 13.12.2022, Осипова М.С. ― до 22.12.2022», ― говорилось в официальном сообщении КНБ 27 октября. В конце октября онлайн-ресурс в поддержку бывшего председателя КНБ Карима Масимова сообщил, что рабочая группа ООН по произвольным задержаниям призвала Астану принять «срочные меры для обеспечения немедленного безоговорочного освобождения». В выводах рабочей группы было сказано, что лишение свободы Карима Масимова по своим категориям может быть отнесено к произвольным и нарушает ряд статей Всеобщей декларации прав человека и Международного пакта о гражданских и политических правах. В отчете рабочей группы говорится о «завесе секретности» вокруг дела в отношении Масимова: его семья не информирована о ходе дела и ей не дают свидания с ним. Рабочая группа призвала правительство обеспечить «полное и независимое расследование обстоятельств, связанных с произвольным лишением свободы Карима Масимова» и «немедленно освободить Масимова и предоставить ему права на компенсацию и другие возмещения в соответствии с международным правом». Министерство иностранных дел Казахстана высказалось о призыве рабочей группы ООН по произвольным задержаниям «принять срочные меры для обеспечения немедленного освобождения» экс-главы Комитета национальной безопасности Казахстана Карима Масимова. «Казахстанская сторона дает исчерпывающие ответы с соблюдением всех норм международной практики и в соответствии с национальным законодательством. Важным моментом является открытость нашей стороны к обсуждению поднимаемых вопросов без излишней политизации и с приведением конкретных фактов», — заявили в министерстве. Также в ведомстве напомнили, что «взаимодействие с рабочей группой ООН по вопросу проводится в соответствии с положениями нормативных документов». В МИД уточнили, что мнения рабочей группы «носят рекомендательный характер» для государств-членов ООН. 7 ноября стало известно, что Генеральной прокуратурой по результатам изучения уголовного дела в отношении бывшего руководства Комитета национальной безопасности РК утвержден обвинительный акт органа расследования. Уголовное дело для рассмотрения направлено в Специализированный межрайонный суд по уголовным делам Астаны. «Обвиняемые Масимов К.К. (экс-председатель КНБ) и Садыкулов А.Т. (бывший заместитель председателя КНБ) преданы суду по статьям о государственной измене (ч.1 ст.175 УК), насильственном захвате власти (ч.3 ст.179 УК), превышении власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст.362 УК). Ергожин Д.Е. (бывший заместитель председателя КНБ) за насильственный захват власти (ч.3 ст.179 УК), превышение власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия, в целях извлечения выгод и преимуществ для себя и других лиц (п.3 ч.4 ст. 362 УК). Осипов М.С. (бывший заместитель председателя КНБ), Акипов Д.М. (бывший заместитель начальника департамента КНБ) и Бекмурат Н.К. (бывший начальник управления КНБ) по различным частям ст. 362 УК», ― говорилось в сообщении. Уголовное дело расследовано и будет рассматриваться под грифом «совершенно секретно», подчеркнули в Генпрокуратуре. «Йакын Инкар» 8 января 2022 года, когда в Казахстане уже были прекращены несанкционированные сборы людей и ситуация начала стабилизироваться, в Алматы началась зачистка от бандитов. Тогда президент Касым-Жомарт Токаев заявил, что государство проспало наличие спящих ячеек боевиков и деятельность их командного пункта. В числе задержанных за организацию массовых беспорядков оказались сторонники радикальной ячейки «Йакын Инкар». У них были изъяты оружие, гранаты, патроны, религиозные брошюры и литература. «Йакын Инкар» — крыло «Таблиги Джамаат», международного миссионерского движения суннитов, признанного в Казахстане экстремистской организацией. «Таблиги Джамаат» запретили с февраля 2013 года. Справочно: «Таблиги Джамаат» ― мусульманское миссионерское движение, образованное в 1927 году в Индии. Главной целью движения считается духовное преобразование в исламе посредством работы участников на уровне широких масс людей и обращения к мусульманам вне зависимости от их социального и экономического статуса с целью приблизить их к религиозной практике ислама. Начиная с 1947 года стала распространяться по всему миру. В основу движения «Таблиги Джамаат» было положено шесть основных принципов:1) «Приглашение» («таблиг» ― это и приглашение, и проповедь) в ислам ― не задача богословов, но обязанность каждого мусульманина; 2) Сам проповедник должен идти к людям, не дожидаясь, когда люди придут на проповедь; 3) Проповедники должны заниматься своим финансовым обеспечением самостоятельно; 4) В движении должны быть представители всех социальных слоев населения; 5) Должно укреплять веру тех, кто уже является мусульманином (обращение в ислам немусульман не так важно); 6) Главная цель ― объединение всех мусульман, теологические и политические разногласия в движении запрещены. Приверженцы «Йакын Инкар» категорически отрицают право на существование иных религий, предрекая неизбежное столкновение с ними, что подпадает под понятие религиозного экстремизма. «Целью [«Йакын Инкар»] является создание "халифата"... на территории Казахстана, что предполагает насильственное изменение конституционного строя, нарушение суверенитета», ― заявила пресс-служба Генпрокуратуры РК 2 октября 2018 года. Отдельные граждане Казахстана, являвшиеся членами «Йакын Инкар», осуждены к лишению свободы за экстремистскую деятельность районным судом Астаны в апреле 2018 года. В результате уголовных дел было установлено, что члены этой организации планировали создать ячейки в Казахстане, уточнили в Генпрокуратуре. Как объяснял директор Института геополитических исследований в Астане Асылбек Избаиров, проповедники «Йакын Инкар» искажают каноны ислама, дают слабые знания, в результате чего верующие попадают в ряды террористов. Также они требуют от своих последователей сорокадневные и годовые миссионерские туры, и это часто приводит к разрыву родственных связей и разводам среди мусульман, говорит он. При этом последователи организации могут в местах своего пребывания брать новых жен, а потом разводиться, когда приходит время переезжать в другое место. Родиной «Йакын Инкар» считается Кыргызстан ― здесь было много сторонников «Таблиги Джамаат», и они основали собственную организацию, которую назвали «Йакын Инкар». Но во многом мнения вновь образованного союза с родоначальниками не сошлись. «Еще на Иссык-Куле они отделились от «Таблиги Джамаат» и пошли каждый своей дорогой. Но стоит заметить, что радикальность этой организации тогда ограничивалась лишь социальным аспектом. Так как они отрицали все блага цивилизации, систему образования, отказывались ездить на автомобилях, убирали в своих домах полы, считая, что нужно жить так, как жил пророк Мухаммед. До последних событий в Алматы они не были замечены в столкновениях на политической почве. Если они и представляли угрозу обществу, то только как социально опасные элементы, так как отказывались работать, считая своей прямой миссией пропагандировать ислам», — рассказывал Асылбек Избаиров. По его словам, члены этой организации именуют себя «якынчиками». Внешние признаки — длинные волосы и небольшая бородка. «Название переводится как «убежденность» и «отрицание». Они убедились в том, что все должны жить как во времена пророка, и отрицают современные достижения. Я считаю, что опасность заключается в том, что они отрицают государственность. И с этим отречением они могут выступить против государства. Видимо, еще в Кыргызстане они пошли по пути определенного радикализма, в связи с чем были признаны экстремистской организацией», — добавил Асылбек Избаиров. Посредством проповеди (даваата) «Йакын инкар» довольно быстро начало расширять ареал своей деятельности в Кыргызстане, его приверженцы проникли даже в отдаленные районы Баткенской, Ошской и Джалал-Абадской областей. Эксперты утверждали, что членами «Йакын инкар» в первую очередь станоились молодые люди из регионов с низким уровнем жизни и религиозной грамотности населения. Для молодежи проповедуемые «Йакын инкар» постулаты зачастую оказывались единственным способом самоидентификации, поэтому число адептов движения росло. Инкаровцы отрекаются от всех современных технических достижений, избегают фото- и видеосъемок, практически не берут деньги в руки, выступают за раздельное обучение в школах, согласно нормам шариата, а в случае болезни отказываются от лечения. Чаще всего они не работают, в основном занимаясь сбором пожертвований. Приверженцы течения не признают квоты на хадж, ежегодно выделяемые властями Саудовской Аравии, а также визы и другие разрешительные документы, позволяющие пересекать государственные границы. В повседневной жизни инкаровцы отращивают волосы, носят длинную одежду, ходят пешком, пользуются только тем, «что Бог послал». Они пытаются жить как во времена пророка Мухаммеда. Последователи движения довольствуются малым и считают, что никто не имеет права управлять человеком, кроме Аллаха. Свою проповедническую миссию последователи «Йакын инкар» проводили без согласования с имамами, в результате в мечетях республики образовалась параллельная вертикальная структура. До официального запрета в Кыргызстане «Йакын инкар» сотрудники правоохранительных органов задерживали нелегальных проповедников. Например, в Оше в 2015 году были задержаны 15 последователей «Йакын инкар», а в Нарынской области в 2016 году задержаны 200 его адептов. В качестве наказания назначалось пять суток заключения под стражу или административный штраф. Эксперт Центра исследований религиозной ситуации Кыргызской Республики Айбек Тилекматов говорил, что «течение ориентируется на образ и веру ранней мусульманской общины и выступает против любых нововведений в жизни мусульман, против общественного уклада и национальных традиций страны». По его утверждению, «в местах появления адептов «Йакын инкар» идет противостояние между ними и местным духовенством, что приводит к вмешательству органов внутренних дел». Он уточнял, что «причина конфликта ― идейное противоборство, неприемлемость традиционного ислама ханафитского толка движением «Йакын инкар». ## Источник: +Йакын инкар +Йакын инкар «Йакын Инкар» 8 января 2022 года, когда в Казахстане уже были прекращены несанкционированные сборы людей и ситуация начала стабилизироваться, в Алматы началась зачистка от бандитов. Тогда президент Касым-Жомарт Токаев заявил, что государство проспало наличие спящих ячеек боевиков и деятельность их командного пункта. В числе задержанных за организацию массовых беспорядков оказались сторонники радикальной ячейки «Йакын Инкар». У них были изъяты оружие, гранаты, патроны, религиозные брошюры и литература. «Йакын Инкар» — крыло «Таблиги Джамаат», международного миссионерского движения суннитов, признанного в Казахстане экстремистской организацией. «Таблиги Джамаат» запретили с февраля 2013 года. Справочно: «Таблиги Джамаат» ― мусульманское миссионерское движение, образованное в 1927 году в Индии. Главной целью движения считается духовное преобразование в исламе посредством работы участников на уровне широких масс людей и обращения к мусульманам вне зависимости от их социального и экономического статуса с целью приблизить их к религиозной практике ислама. Начиная с 1947 года стала распространяться по всему миру. В основу движения «Таблиги Джамаат» было положено шесть основных принципов:1) «Приглашение» («таблиг» ― это и приглашение, и проповедь) в ислам ― не задача богословов, но обязанность каждого мусульманина; 2) Сам проповедник должен идти к людям, не дожидаясь, когда люди придут на проповедь; 3) Проповедники должны заниматься своим финансовым обеспечением самостоятельно; 4) В движении должны быть представители всех социальных слоев населения; 5) Должно укреплять веру тех, кто уже является мусульманином (обращение в ислам немусульман не так важно); 6) Главная цель ― объединение всех мусульман, теологические и политические разногласия в движении запрещены. Приверженцы «Йакын Инкар» категорически отрицают право на существование иных религий, предрекая неизбежное столкновение с ними, что подпадает под понятие религиозного экстремизма. «Целью [«Йакын Инкар»] является создание "халифата"... на территории Казахстана, что предполагает насильственное изменение конституционного строя, нарушение суверенитета», ― заявила пресс-служба Генпрокуратуры РК 2 октября 2018 года. Отдельные граждане Казахстана, являвшиеся членами «Йакын Инкар», осуждены к лишению свободы за экстремистскую деятельность районным судом Астаны в апреле 2018 года. В результате уголовных дел было установлено, что члены этой организации планировали создать ячейки в Казахстане, уточнили в Генпрокуратуре. Как объяснял директор Института геополитических исследований в Астане Асылбек Избаиров, проповедники «Йакын Инкар» искажают каноны ислама, дают слабые знания, в результате чего верующие попадают в ряды террористов. Также они требуют от своих последователей сорокадневные и годовые миссионерские туры, и это часто приводит к разрыву родственных связей и разводам среди мусульман, говорит он. При этом последователи организации могут в местах своего пребывания брать новых жен, а потом разводиться, когда приходит время переезжать в другое место. Родиной «Йакын Инкар» считается Кыргызстан ― здесь было много сторонников «Таблиги Джамаат», и они основали собственную организацию, которую назвали «Йакын Инкар». Но во многом мнения вновь образованного союза с родоначальниками не сошлись. «Еще на Иссык-Куле они отделились от «Таблиги Джамаат» и пошли каждый своей дорогой. Но стоит заметить, что радикальность этой организации тогда ограничивалась лишь социальным аспектом. Так как они отрицали все блага цивилизации, систему образования, отказывались ездить на автомобилях, убирали в своих домах полы, считая, что нужно жить так, как жил пророк Мухаммед. До последних событий в Алматы они не были замечены в столкновениях на политической почве. Если они и представляли угрозу обществу, то только как социально опасные элементы, так как отказывались работать, считая своей прямой миссией пропагандировать ислам», — рассказывал Асылбек Избаиров. По его словам, члены этой организации именуют себя «якынчиками». Внешние признаки — длинные волосы и небольшая бородка. «Название переводится как «убежденность» и «отрицание». Они убедились в том, что все должны жить как во времена пророка, и отрицают современные достижения. Я считаю, что опасность заключается в том, что они отрицают государственность. И с этим отречением они могут выступить против государства. Видимо, еще в Кыргызстане они пошли по пути определенного радикализма, в связи с чем были признаны экстремистской организацией», — добавил Асылбек Избаиров. Посредством проповеди (даваата) «Йакын инкар» довольно быстро начало расширять ареал своей деятельности в Кыргызстане, его приверженцы проникли даже в отдаленные районы Баткенской, Ошской и Джалал-Абадской областей. Эксперты утверждали, что членами «Йакын инкар» в первую очередь станоились молодые люди из регионов с низким уровнем жизни и религиозной грамотности населения. Для молодежи проповедуемые «Йакын инкар» постулаты зачастую оказывались единственным способом самоидентификации, поэтому число адептов движения росло. Инкаровцы отрекаются от всех современных технических достижений, избегают фото- и видеосъемок, практически не берут деньги в руки, выступают за раздельное обучение в школах, согласно нормам шариата, а в случае болезни отказываются от лечения. Чаще всего они не работают, в основном занимаясь сбором пожертвований. Приверженцы течения не признают квоты на хадж, ежегодно выделяемые властями Саудовской Аравии, а также визы и другие разрешительные документы, позволяющие пересекать государственные границы. В повседневной жизни инкаровцы отращивают волосы, носят длинную одежду, ходят пешком, пользуются только тем, «что Бог послал». Они пытаются жить как во времена пророка Мухаммеда. Последователи движения довольствуются малым и считают, что никто не имеет права управлять человеком, кроме Аллаха. Свою проповедническую миссию последователи «Йакын инкар» проводили без согласования с имамами, в результате в мечетях республики образовалась параллельная вертикальная структура. До официального запрета в Кыргызстане «Йакын инкар» сотрудники правоохранительных органов задерживали нелегальных проповедников. Например, в Оше в 2015 году были задержаны 15 последователей «Йакын инкар», а в Нарынской области в 2016 году задержаны 200 его адептов. В качестве наказания назначалось пять суток заключения под стражу или административный штраф. Эксперт Центра исследований религиозной ситуации Кыргызской Республики Айбек Тилекматов говорил, что «течение ориентируется на образ и веру ранней мусульманской общины и выступает против любых нововведений в жизни мусульман, против общественного уклада и национальных традиций страны». По его утверждению, «в местах появления адептов «Йакын инкар» идет противостояние между ними и местным духовенством, что приводит к вмешательству органов внутренних дел». Он уточнял, что «причина конфликта ― идейное противоборство, неприемлемость традиционного ислама ханафитского толка движением «Йакын инкар». ## Источник: +Кайрат Сатыбалды +Кайрат Сатыбалды Кайрат Сатыбалды Биография Сатыбалдыулы Кайрат родился 16 мая 1970 года в Алма-Ате КазССР. В 1990 году окончил Алма-Атинское высшее общевойсковое командное училище имени И.С. Конева, а в 1993-м ― высшие курсы КНБ РК. В 1998 году Сатыбалды окончил Алматинский государственный университет имени Абая, в 2002-м ― сразу два вуза: Евразийский университет имени Л.Н. Гумилева и Атырауский институт нефти и газа. Трудовая биография 1998-2000 ― заместитель акима города Астаны. 2000-2003 ― вице-президент ЗАО «Национальная компания «Kazakh Oil». 2005-2006 ― первый вице-президент АО «Национальная компания «Қазақстан Темір жолы». 2006-2010 ― председатель совета директоров АО «Корпорация «Дуние». 2010-2015 ― секретарь партии «Нур Отан». С 2016 ― управляющий партнер Alatau Capital Invest. Также Кайрат Сатыбалды служил на офицерских должностях в органах КНБ РК в 1991-1998 и 2003-2005 годах. В 2018 году Кайрат Сатыбалды в последний раз попал в рейтинг казахстанского журнала Forbes. Он значился в нем как один из основных акционеров АО «Kaspi.kz» (30%), через которое владел долей в АО «Kaspi Bank». Через ТОО «Alatau Capital Invest» имел долю в АО «Казахтелеком». Ему также принадлежали ТОО «Амир LTD», ТОО «Корпорация Дүние», ТОО «Дуние-Кузет», ТОО «Дүние-Агро». Был независимым директором АО «Группа компаний «Аллюр», президентом ОЮЛ «Международная ассоциация традиционных видов спорта тюркских народов». В рейтинге 50 богатейших бизнесменов Казахстана занимал 36 строчку с состоянием 163 млн долларов США, в рейтинге самых влиятельных бизнесменов ― седьмую. Задержание 13 марта 2022 года Антикоррупционная служба задержала Кайрата Сатыбалды, когда он, по данным властей, пытался вылететь за рубеж. Это стало первым задержанием прямого родственника бывшего президента Казахстана. 51-летнего Сатыбалды подозревают в «злоупотреблениях должностными полномочиями и хищении средств АО "Казахтелеком" в особо крупном размере». По данным Антикора, Сатыбалды перед задержанием собирался вылететь в Дубай. В Антикоррупционной службе также сообщили, что Сатыбалды «находится под следствием в связи с причастностью к другим преступлениям, подрывающим безопасность государства». В середине апреля появилась информация, что Кайрат Сатыбалды намерен выйти на свободу в конце лета 2022 года. Как сообщали информированные источники, позиция Кайрата Сатыбалды состоит в том, чтобы отдать все активы, по которым к нему предъявляет претензии государство, и выплатить требуемые суммы денег. Если данные суммы будут согласованы с государством, то он намерен выплатить все деньги, весь штраф и выйти на свободу в июле-сентябре. К тому моменту Сатыбалды уже передал государству почти 30% акций АО «Казахтелеком», принадлежавших подконтрольным ему компаниям Alatau Capital Investments и Skyline Investment Company S.A. ## Источник: +Как зависимые от грантов НПО требуют «независимого расследования» Tab 1 Как зависимые от грантов НПО требуют «независимого расследования» Через два года после январских событий в Казахстане отдельные представители так называемого гражданского сектора продолжают устраивать виртуальные провокации и вполне реально призывают мировое сообщество «наказать» казахстанские власти за предотвращение государственного переворота. Предыстория Январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Их основной целью стало свержение действующей власти, в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект ― повышение цен на газ. На четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Хроника январских дней показывает, что повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области. Очень быстро они были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Однако попытка государственного переворота в Казахстане привела не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем кардинальные реформы, запущенные действующим президентом, и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Представители так называемого гражданского сектора в упрек действующей власти ставят тот факт, что акимы, министры и президент якобы игнорировали мирные митинги, что в последующем и привело к эскалации ситуации. Эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. 1 января 2022 года в Мангистауской области местные власти провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января стало понятно, что мирный протест превращается в беспорядки.В этот же день в 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протестующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января президент Казахстана через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». К вечеру 4 января в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. Вечером 4 января президент Токаев снова обратился к протестующим: «Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Также Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. В Атырау 5 января в 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже вовсю происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. Алматы буквально превратился в полигон боевых действий, где преимущество было на стороне погромщиков: ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел нелетальными средствами. У президента Токаева не было времени на раздумья: для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. Президент заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, он обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. Токаев подчеркнул, что его конституционная обязанность ― в заботе о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к ОДКБ Токаев назвал абсолютно уместным и своевременным. 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК. Стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне, и глава республики принял единственное верное решение в этом контексте ― обратился за помощью к миротворческим силам ОДКБ и объявил о начале АТО. Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Информационное вмешательство Все то время, пока власти Казахстана пытались урегулировать ситуацию, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Более того, январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Между тем, изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция невмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота). Она назвала январские события «оккупацией Казахстана», которая была запланирована Путиным в Кремле. Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. При этом Ахметова в этих видео несла откровенную дезинформацию, заявляя, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. Подобные высказывания тиражировали представителями так называемого гражданского сектора Казахстана, ими манипулировали в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». Работа против Казахстана С началом официального расследования январских событий самопровозглашенные парвозащитники стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. Официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Наиболее активное участие в «расследовании» событий Кантара принимает Бахытжан Торегожина, которая начала свою деятельность активиста еще в 1999 году. Тогда в Казахстане была создана неправительственная организация «Совесть. Дух. Истина» — «Ар.Рух. Хак». Ее первым руководителем стал ближайший соратник коррупционера-оппозиционера Акежана Кажегельдина Курылыс Сулейменов, а среди сотрудников числилась Торегожина. Позднее НПО было преобразовано в общественный фонд, который она и возглавила. «Ар. Рух. Хак» занялся «строительством гражданского общества» и защитой прав человека. Также, по примеру Западной Украины, где тогда действовала молодежная радикал-националистическая организация «Пора», было создано движение «Кахар». Бахытжан Торегожина встречалась с деятелями грузинской «Кхмары», украинской и российской «Поры» на совещании этих объединений в Москве. В течение трех лет участники «Кахара» вели активную деятельность, которая заключалась в попытке дестабилизировать работу сразу нескольких вузов страны. Устраивались провокации, выразившиеся в расписывании стен домов разжигающими межнациональную рознь призывами. Со временем внутри «Кахара» начались конфликты и публичные разоблачения, которые делали сами бывшие «кахаровцы». Они раскрыли схему финансирования, часть которого представляло собой гранты, выделяемые различными международными институтами на «развитие и поддержку демократии в Казахстане». В 2011 году коалиция казахстанских неправительственных организаций «За прозрачные гранты» выдвинула обвинения против ОФ «Ар.Рух.Хак», заявив, что фонд вместе с КМБПЧ ограничивает права других НПО на получение грантовых средств иностранных организаций. «Ими расхищаются средства, которые в ином случае могли быть выделены другим НПО на реализацию социально-значимых проектов в Казахстане». Коалиция обратилась к иностранным организациям с просьбой осуществить ревизию грантовой деятельности указанных организаций на предмет эффективности реализации проектов, ее адекватности затраченным средствам. В качестве лидера движения «Кахар» Бахытжан Торегожина участвовала в событиях, произошедших в алматинском микрорайоне «Шанырак» в 2006 году. Именно этим было вызвано ее беспокойство судьбой Арона Атабека, который в 2008-м был осужден на 18 лет за организацию беспорядков в «Шаныраке», во время которых заживо был сожжен полицейский. Общеизвестно, что какое-то время деятельность Торегожиной финансировал Мухтар Аблязов. По данным, опубликованным на сайте NED, Национальный институт демократии в 2022 году выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов. Грант предназначался для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». На эти деньги организация Торегожиной отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результаты своей работы Торегожина собрала в один большой отчет и в июне 2023 года презентовала книгу «Стрелять на поражение», где задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с Кантаром, из них 579 — по свидетельствам граждан, девять кейсов ― по результатам переписки с госорганами и 12 ― по «конкретным событиям». Установлено 217 погибших, из них задокументировано 174 человека из девяти городов: Алматы, Талдыкорган, Шымкент, Тараз, Актобе, Кызылорда, Семей, Оскемен и Атырау. В контексте партнерства Бахытжан Торегожиной с Национальным фондом демократии, есть смысл привести слова из интервью полковника армии США в отставке, военного теоретика Дугласа Макгрегора, которое он дал Youtube-каналу «The Jay Martin Show». По его словам, есть много доказательств того, что такие структуры, как Национальный фонд демократии (NED), являются подрывными организациями. Макгрегор заявил, что они провоцируют революции и мятежи в странах, где США хотят утвердиться или где есть правительства, которые не нравятся Соединенным Штатам. «NED является соучастником или даже подразделением ЦРУ. Это было очень заметно в Гонконге. В 2022 и 2023 годах в Казахстане это было очевидно. Мы пытались устроить там восстание, но русские пришли на помощь и правительство подавило его», ― сказал Макгрегор в интервью. Учитывая высокий «патриотизм» правозащитницы Торегожиной, после слов Макгрегора она должна снова обратиться в ООН с заявлением о грубом вмешательстве третьих сил во внутренние дела Казахстана и потребовать тщательного международного расследования. Еще одна организация, штампующая отчеты по январским событиям ― Казахстанское международное бюро по правам человека. Вместе с с Международным партнерством по правам человека КМБПЧ выпустило уже два документа. International Partnership for Human Rights, IPHR ― Международное партнерство по правам человека (МППЧ). Это бельгийская неправительственная правозащитная организация, основанная в 2008 году в Брюсселе. IPHR работает при финансовой поддержке Государственного департамента США, NED, Фондов открытого общества Джорджа Сороса, Европейского союза и Sigrid Rausing Trust. Последний ― крупнейший филантропический союз Великобритании, который финансирует десятки НПО на постсоветском пространстве, чья деятельность распространяется на сферы защиты прав человека, экоактивизма и защиты прав ЛГБТ. В своем последнем совместном отчете, опубликованном в октябре 2024 года, КМБПЧ и IPHR заявили, что власти Казахстана «не расследовали пытки в ходе январских событий и не выплатили компенсации пострадавшим». Между тем, в декабре 2023 года в Алматы семерых бывших сотрудников КНБ РК приговорили к лишению свободы на сроки от трех до пяти лет за пытки в отношении задержанных во время январских событий. Еще трое получили условные наказания, а одного экс-сотрудника оправдали. 18 марта 2024 года в суде Талдыкоргана огласили приговор в отношении четырех бывших сотрудников полиции по фактам пыток в ходе январских событий (ст.146 УК). Государственные обвинители доказали, что в период с 5 по 16 января 2022 года в здании Департамента полиции Алматинской области, виновные лица совершали запрещенные методы следствия, сопровождавшиеся физическим насилием. В результате противоправных действий семи потерпевшим причинены телесные повреждения различной степени. Приговором суда трое подсудимых проведут в заключении от четырех до шести лет, еще один осужден к мере наказания, не связанной с лишением свободы. В сентябре 2024-го начались главные судебные разбирательства по делу о пытках в селе Кошмамбет Алматинской области. По версии следствия, полицейские незаконно вывезли в спецприемник для адмнарушителей задержанных и выбивали из них признательные показания. На скамье подсудимых шесть человек: пять бывших сотрудников Карасайского управления полиции — Серик Турпанбаев (бывший заместитель начальника управления), Нурсултан Хамитов, Бауржан Сопаков, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов и экс-заместитель начальника ДП Алматы Берик Абильбеков. Потерпевшими признаны 44 человека. Похоже, КМБПЧ и IPHR предпочитают не видеть факты, которые сделают их доклад хоть чуточку объективным. Это же касается и формулировк относительно проводимого расследования. «Власти Казахстана не предприняли адекватных мер для расследования достоверных и многочисленных заявлений о чрезмерном применении силы, пытках и других существенных нарушениях прав человека, совершенных предположительно сотрудниками правоохранительных органов и служб безопасности, и для привлечения виновных к ответственности. Официальные данные показывают, что по состоянию на январь 2024 года 34 сотрудника правоохранительных органов и служб безопасности были осуждены за пытки и другие преступления, связанные с событиями Кровавого января в Казахстане», — говорится в отчете IPHR и КМБПЧ. Эта цитата ― одно противоречие, где в первом предложении говорится об отсутствии адекватных мер (кто, к слову, определяет степень адекватности?), а во втором ― об уже осужденных 34 сотрудниках. Авторы отчета подчеркивают, что несколько должностных лиц столкнулись с задержаниями, уголовными делами и судебными разбирательствами по обвинениям в злоупотреблениях, но число таких случаев «непропорционально низко в сравнении с масштабом зарегистрированных во время Кровавого января нарушений». При этом правозащитники умалчивают о «непропорционально низком» числе случаев, когда бы участники погромов были привлечены к ответственности. Благодаря объявленной президентом амнистии тысячи потенциальных сидельцев остались на свободе. «Международное партнерство по правам человека и Казахстанское бюро по правам человека призывают власти Казахстана обеспечить независимое, тщательное и эффективное расследование сообщений о пытках и жестоком обращении в дни Кровавого января, привлечь для этого независимых международных экспертов и представителей гражданского общества. Правозащитники считают, что необходимо прозрачно расследовать события, обнародовать выводы», ― заявляют авторы отчета. Но хотелось бы уточнить, насколько «независимы» сами представители гражданского общества? Особенно в этом контексте интересно мнение казахстанских НПО, работающих на правительства третьих стран. ## Источник: +Как зависимые от грантов НПО требуют «независимого расследования» Tab 1 Как зависимые от грантов НПО требуют «независимого расследования» Через два года после январских событий в Казахстане отдельные представители так называемого гражданского сектора продолжают устраивать виртуальные провокации и вполне реально призывают мировое сообщество «наказать» казахстанские власти за предотвращение государственного переворота. Предыстория Январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Их основной целью стало свержение действующей власти, в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект ― повышение цен на газ. На четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Хроника январских дней показывает, что повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области. Очень быстро они были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Однако попытка государственного переворота в Казахстане привела не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем кардинальные реформы, запущенные действующим президентом, и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Представители так называемого гражданского сектора в упрек действующей власти ставят тот факт, что акимы, министры и президент якобы игнорировали мирные митинги, что в последующем и привело к эскалации ситуации. Эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. 1 января 2022 года в Мангистауской области местные власти провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января стало понятно, что мирный протест превращается в беспорядки.В этот же день в 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протестующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января президент Казахстана через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». К вечеру 4 января в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. Вечером 4 января президент Токаев снова обратился к протестующим: «Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Также Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. В Атырау 5 января в 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже вовсю происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. Алматы буквально превратился в полигон боевых действий, где преимущество было на стороне погромщиков: ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел нелетальными средствами. У президента Токаева не было времени на раздумья: для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. Президент заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, он обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. Токаев подчеркнул, что его конституционная обязанность ― в заботе о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к ОДКБ Токаев назвал абсолютно уместным и своевременным. 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК. Стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне, и глава республики принял единственное верное решение в этом контексте ― обратился за помощью к миротворческим силам ОДКБ и объявил о начале АТО. Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Информационное вмешательство Все то время, пока власти Казахстана пытались урегулировать ситуацию, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Более того, январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Между тем, изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция невмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота). Она назвала январские события «оккупацией Казахстана», которая была запланирована Путиным в Кремле. Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. При этом Ахметова в этих видео несла откровенную дезинформацию, заявляя, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. Подобные высказывания тиражировали представителями так называемого гражданского сектора Казахстана, ими манипулировали в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». Работа против Казахстана С началом официального расследования январских событий самопровозглашенные парвозащитники стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. Официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Наиболее активное участие в «расследовании» событий Кантара принимает Бахытжан Торегожина, которая начала свою деятельность активиста еще в 1999 году. Тогда в Казахстане была создана неправительственная организация «Совесть. Дух. Истина» — «Ар.Рух. Хак». Ее первым руководителем стал ближайший соратник коррупционера-оппозиционера Акежана Кажегельдина Курылыс Сулейменов, а среди сотрудников числилась Торегожина. Позднее НПО было преобразовано в общественный фонд, который она и возглавила. «Ар. Рух. Хак» занялся «строительством гражданского общества» и защитой прав человека. Также, по примеру Западной Украины, где тогда действовала молодежная радикал-националистическая организация «Пора», было создано движение «Кахар». Бахытжан Торегожина встречалась с деятелями грузинской «Кхмары», украинской и российской «Поры» на совещании этих объединений в Москве. В течение трех лет участники «Кахара» вели активную деятельность, которая заключалась в попытке дестабилизировать работу сразу нескольких вузов страны. Устраивались провокации, выразившиеся в расписывании стен домов разжигающими межнациональную рознь призывами. Со временем внутри «Кахара» начались конфликты и публичные разоблачения, которые делали сами бывшие «кахаровцы». Они раскрыли схему финансирования, часть которого представляло собой гранты, выделяемые различными международными институтами на «развитие и поддержку демократии в Казахстане». В 2011 году коалиция казахстанских неправительственных организаций «За прозрачные гранты» выдвинула обвинения против ОФ «Ар.Рух.Хак», заявив, что фонд вместе с КМБПЧ ограничивает права других НПО на получение грантовых средств иностранных организаций. «Ими расхищаются средства, которые в ином случае могли быть выделены другим НПО на реализацию социально-значимых проектов в Казахстане». Коалиция обратилась к иностранным организациям с просьбой осуществить ревизию грантовой деятельности указанных организаций на предмет эффективности реализации проектов, ее адекватности затраченным средствам. В качестве лидера движения «Кахар» Бахытжан Торегожина участвовала в событиях, произошедших в алматинском микрорайоне «Шанырак» в 2006 году. Именно этим было вызвано ее беспокойство судьбой Арона Атабека, который в 2008-м был осужден на 18 лет за организацию беспорядков в «Шаныраке», во время которых заживо был сожжен полицейский. Общеизвестно, что какое-то время деятельность Торегожиной финансировал Мухтар Аблязов. По данным, опубликованным на сайте NED, Национальный институт демократии в 2022 году выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов. Грант предназначался для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». На эти деньги организация Торегожиной отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результаты своей работы Торегожина собрала в один большой отчет и в июне 2023 года презентовала книгу «Стрелять на поражение», где задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с Кантаром, из них 579 — по свидетельствам граждан, девять кейсов ― по результатам переписки с госорганами и 12 ― по «конкретным событиям». Установлено 217 погибших, из них задокументировано 174 человека из девяти городов: Алматы, Талдыкорган, Шымкент, Тараз, Актобе, Кызылорда, Семей, Оскемен и Атырау. В контексте партнерства Бахытжан Торегожиной с Национальным фондом демократии, есть смысл привести слова из интервью полковника армии США в отставке, военного теоретика Дугласа Макгрегора, которое он дал Youtube-каналу «The Jay Martin Show». По его словам, есть много доказательств того, что такие структуры, как Национальный фонд демократии (NED), являются подрывными организациями. Макгрегор заявил, что они провоцируют революции и мятежи в странах, где США хотят утвердиться или где есть правительства, которые не нравятся Соединенным Штатам. «NED является соучастником или даже подразделением ЦРУ. Это было очень заметно в Гонконге. В 2022 и 2023 годах в Казахстане это было очевидно. Мы пытались устроить там восстание, но русские пришли на помощь и правительство подавило его», ― сказал Макгрегор в интервью. Учитывая высокий «патриотизм» правозащитницы Торегожиной, после слов Макгрегора она должна снова обратиться в ООН с заявлением о грубом вмешательстве третьих сил во внутренние дела Казахстана и потребовать тщательного международного расследования. Еще одна организация, штампующая отчеты по январским событиям ― Казахстанское международное бюро по правам человека. Вместе с с Международным партнерством по правам человека КМБПЧ выпустило уже два документа. International Partnership for Human Rights, IPHR ― Международное партнерство по правам человека (МППЧ). Это бельгийская неправительственная правозащитная организация, основанная в 2008 году в Брюсселе. IPHR работает при финансовой поддержке Государственного департамента США, NED, Фондов открытого общества Джорджа Сороса, Европейского союза и Sigrid Rausing Trust. Последний ― крупнейший филантропический союз Великобритании, который финансирует десятки НПО на постсоветском пространстве, чья деятельность распространяется на сферы защиты прав человека, экоактивизма и защиты прав ЛГБТ. В своем последнем совместном отчете, опубликованном в октябре 2024 года, КМБПЧ и IPHR заявили, что власти Казахстана «не расследовали пытки в ходе январских событий и не выплатили компенсации пострадавшим». Между тем, в декабре 2023 года в Алматы семерых бывших сотрудников КНБ РК приговорили к лишению свободы на сроки от трех до пяти лет за пытки в отношении задержанных во время январских событий. Еще трое получили условные наказания, а одного экс-сотрудника оправдали. 18 марта 2024 года в суде Талдыкоргана огласили приговор в отношении четырех бывших сотрудников полиции по фактам пыток в ходе январских событий (ст.146 УК). Государственные обвинители доказали, что в период с 5 по 16 января 2022 года в здании Департамента полиции Алматинской области, виновные лица совершали запрещенные методы следствия, сопровождавшиеся физическим насилием. В результате противоправных действий семи потерпевшим причинены телесные повреждения различной степени. Приговором суда трое подсудимых проведут в заключении от четырех до шести лет, еще один осужден к мере наказания, не связанной с лишением свободы. В сентябре 2024-го начались главные судебные разбирательства по делу о пытках в селе Кошмамбет Алматинской области. По версии следствия, полицейские незаконно вывезли в спецприемник для адмнарушителей задержанных и выбивали из них признательные показания. На скамье подсудимых шесть человек: пять бывших сотрудников Карасайского управления полиции — Серик Турпанбаев (бывший заместитель начальника управления), Нурсултан Хамитов, Бауржан Сопаков, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов и экс-заместитель начальника ДП Алматы Берик Абильбеков. Потерпевшими признаны 44 человека. Похоже, КМБПЧ и IPHR предпочитают не видеть факты, которые сделают их доклад хоть чуточку объективным. Это же касается и формулировк относительно проводимого расследования. «Власти Казахстана не предприняли адекватных мер для расследования достоверных и многочисленных заявлений о чрезмерном применении силы, пытках и других существенных нарушениях прав человека, совершенных предположительно сотрудниками правоохранительных органов и служб безопасности, и для привлечения виновных к ответственности. Официальные данные показывают, что по состоянию на январь 2024 года 34 сотрудника правоохранительных органов и служб безопасности были осуждены за пытки и другие преступления, связанные с событиями Кровавого января в Казахстане», — говорится в отчете IPHR и КМБПЧ. Эта цитата ― одно противоречие, где в первом предложении говорится об отсутствии адекватных мер (кто, к слову, определяет степень адекватности?), а во втором ― об уже осужденных 34 сотрудниках. Авторы отчета подчеркивают, что несколько должностных лиц столкнулись с задержаниями, уголовными делами и судебными разбирательствами по обвинениям в злоупотреблениях, но число таких случаев «непропорционально низко в сравнении с масштабом зарегистрированных во время Кровавого января нарушений». При этом правозащитники умалчивают о «непропорционально низком» числе случаев, когда бы участники погромов были привлечены к ответственности. Благодаря объявленной президентом амнистии тысячи потенциальных сидельцев остались на свободе. «Международное партнерство по правам человека и Казахстанское бюро по правам человека призывают власти Казахстана обеспечить независимое, тщательное и эффективное расследование сообщений о пытках и жестоком обращении в дни Кровавого января, привлечь для этого независимых международных экспертов и представителей гражданского общества. Правозащитники считают, что необходимо прозрачно расследовать события, обнародовать выводы», ― заявляют авторы отчета. Но хотелось бы уточнить, насколько «независимы» сами представители гражданского общества? Особенно в этом контексте интересно мнение казахстанских НПО, работающих на правительства третьих стран. ## Источник: +Критическая оценка Кантара: кому выгодно искажать правду Tab 1 Критическая оценка Кантара: кому выгодно искажать правду По прошествии трех лет с момента январских событий в Казахстане различные НПО, так называемые независимые правозащитники и международные организации не перестают выпускать ежегодные отчеты. Как правило все они посвящены их собственным расследованиям и из года в год повторяют одни и те же нарративы. Каждый такой отчет едва ли ни слово в слово повторяет все другие. Строятся они, как правило, на данных «исследований», опросов «потерпевших», мониторинге соцсетей и публикаций в СМИ. Никакой работы с документами, запросов в официальные органы, объективности и непредвзятости эти отчеты не содержат. Доклад из воздуха Международная информационная служба Казахстана (МИСК) в ноябре 2023 года презентовала доклад, подготовленный «на основе документирования январских протестов, качественного исследования методом интервьюирования экспертов: правозащитников, адвокатов и журналистов, а также на основе медиа-мониторинга массива материалов за 2022 год». Исследование было посвящено январским протестам 2022 года с особым фокусом на доступ к информации во время и после них и предназначено для внимания уполномоченных государственных органов в сфере свободы слова и доступа к информации, омбудсмена, правозащитников и общественных деятелей, журналистов, а также международных организаций, работающих в сфере защиты прав человека и расследования нарушений прав человека во время массовых протестов и беспорядков. Между тем, авторы доклада не сформулировали, какую цель преследовали, «документируя» и «исследуя» имеющуюся у них информацию. В связи с этим целесообразность этого документа в принципе вызывает большое сомнение, поскольку не определяет, соответственно, последующие действия его авторов, их предложения и четкие выводы. Большой вопрос также вызывает пул опрошенных, среди которых авторы определили 150 очевидцев событий; 528 пострадавших (в основном, раненых или родственников убитых); 55 жертв пыток. Также были опрошены адвокаты, представители СМИ и правозащитники. Однако авторы доклада не уточняют степень «очевидности» опрошенных: были ли это участники беспорядков, рядовые горожане ― наблюдатели из окон квартир или те, кто находился на улице, но не принимал участие в погромах. Что касается пострадавших, то среди них нет владельцев разгромленных объектов бизнеса, военнослужащих и полицейских, а также родственников погибших солдат или сотрудников органов правопорядка. Среди опрошенных журналистов нет работников не «независимых» СМИ. Среди адвокатов ― защитников пострадавших (убитых или избитых сотрудников правопорядка и солдат-срочников и их родственников). Среди правозащитников ― представителей офиса Уполномоченного по правам человека. Справочно: МИСК была создана в 1998 году после того, как студенты алматинских вузов провели общественную кампанию «СтудентТЫ ― ЗА льготный проезд». Как говорится на сайте МИСК, в 1998 году студенты разных городов Казахстана предложили введение 50% скидки на проезд в общественном транспорте. Вскоре местные исполнительные органы ввели льготный проезд в бюджет городов, также он был включен в закон «О молодежной политике». МИСК на протяжении многих лет существует исключительно на гранты западных доноров. Среди партнеров на сайте Молодежной информационной службы Казахстана значатся: Фонд «Сорос-Казахстан», NED, «Артикль 19», ОБСЕ, Freedom House, посольство США в Казахстане, Sigrid Rausing Trust, UN Women (ООН Женщины), Amnesty International, Норвежский Хельсинкский комитет, Институт имени Гёте. Согласно отчету МИСК за 2019 год (в дальнейшем НПО предпочла не раскрывать суммы грантов), Молодежная информационная служба Казахстана в тот год привлекла 76 050 565 тг и направила их «на развитие молодежи». Среди самых известных проектов МИСК ― ZhasCamp Accelerator, поддерживающий «социальные проекты молодежи». В разные годы спикерами ZhasCamp были: Лейла Махмудова, Светлана Спатарь, Досым Сатпаев, Татьяна Чернобиль, Расул Жумалы, Асем Жапишева, Евгений Жовтис, Ася Тулесова, Жанар Секербаева, Марат Жыланбаев, Джохар Утебеков, Мурат Абенов, Тимур Нусимбеков, Санжар Бокаев, Ермек Турсунов. Все эти факты приводят к выводу, что доклад носит субъективный и односторонний характер, призванный дискредитировать действия власти в период январских погромов. Авторы документа в начале доклада большое внимание уделяют праву граждан на доступ к информации, опираясь и на Конституцию РК, и на международные нормы. Однако они преднамеренно опускают тот факт, что январские события происходили в условиях режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции, и, следовательно, «мирная» интерпретация законов и международных норм в данном случае неприемлема. Кроме того, авторы доклада целенаправленно не говорят о январских событиях как о неудавшейся попытке государственного переворота, что, во-первых, не соответствует реальному положению дел, а, во-вторых, также накладывает отпечаток на особенности распространения информации касательно Кантара. Согласно данным доклада МИСК, на вопрос «Обращались ли вы куда-либо с заявлениями, жалобами после случившегося?» ответили 90% из 150 свидетелей. Из них только 23% ответили, что обращались (16 человек из 150). Меньше половины ― 39,6% ― из 528 пострадавших ответили на вопрос «Обжаловали ли вы случившееся?». Из них 69,4% обращались (37 человек из 528). 85,4% из 55 респондентов ― якобы жертв пыток ― дали какой-либо ответ на вопрос «Была ли подана жалоба/заявление на применение пыток и на возбуждение уголовного дела по факту применения пыток (регистрация в ЕРДР)?». Из них все делали обращение к госорганам о рассмотрении своего дела (47 человек из 55). Таким образом, из 733 опрошенных только 100 человек обратились в госорганы с каким-либо запросом. Больше всего обратившихся среди жертв пыток, менее всего — среди очевидцев, так как они не пострадали напрямую. Однако, причины обращений или не обращений разбирались только в анкете очевидцев. Из них всего 16 человек сообщили, что куда-то обращались: 8 из них обращались в полицию или органы прокуратуры, 8 ― в международные организации, СМИ, авиакомпании. При этом 9 человек из обратившихся сообщили, что были непосредственными участниками событий, либо вовлеченными в протесты. 5 из обратившихся – журналисты. 7 обратившихся отметили, что были наблюдателями событий. Для получения какой-либо информации или восстановления справедливости после январских событий обращалось в государственные органы или иные инстанции всего 16 человек из опрошенных. Обратившиеся делятся на две группы: кто как-то проявляет свою гражданскую позицию, более-менее знает, какие их права были нарушены. И они, как правило, обвиняют власти и высказывают оппозиционные взгляды на произошедшее; далекие от активизма и защиты прав человека люди, им было важно вернуть багаж, деньги за билеты на самолет, восстановить поврежденное имущество и прочее. Представленные данные говорят о том, что авторы опроса изначально понимали: большая часть респондентов так или иначе была участниками беспорядков, а значит ― потенциальными правонарушителями. При этом к группе «очевидцы» отнесли участников беспорядков, не пострадавших во время АТО. В то же время среди опрошенных ― незначительная часть пострадавших от действий погромщиков и мародеров, и вовсе нет жертв избиений участниками беспорядков. Авторы доклада не уточняют количество опрошенных адвокатов, журналистов и правозащитников. Также нет ясности, сотрудники каких СМИ проходили анкетирование, сколько из них так называемых независимых журналистов, сколько ― работающих в провластных изданиях. Политика двойных стандартов Стоит отметить, что многие адвокаты работали за гонорары от различных НПО, набирая при этом сразу по несколько уголовных дел по январским беспорядкам. Такой объем работы мог сказаться на эффективности адвокатской деятельности, которая в данном случае могла и не зависеть от взаимодействия с государственными структурами. Кроме того, для многих адвокатов и правозащитников кейсы по январским событиям стали частью их грантовой работы. Исходя из имеющихся данных, например, по работе Бахытжан Торегожиной, можно предположить, что заказчикам реализуемых проектов не нужна была объективная картина происходящего. Фонд Торегожиной получил более ста тысяч долларов от NED на так называемое расследование, а также поддержку «низовых активистов», на самом деле являвшихся непосредственными участниками массовых беспорядков, чьи неправомерные действия были доказаны следствием. Ярким примером того, как на судебном процессе по январским событиям, раскручивалась определенная информационная кампания, является дело о гибели Айкоркем Мелдехан. Каждое судебное заседание по делу сопровождалось различными акциями, протестными выпадами отца девочки и его сторонников, сбором денежных средств на поддержку семьи и так далее. При этом семья Мелдехан в полном объеме получила государственную компенсацию за смерть ребенка, средства на лечение двух пострадавших детей, а также квартиру. По большому счету, семья финансово не нуждалась, но манипуляции на этой теме присутствовали постоянно. Представители СМИ и правозащитных организаций в опросах отмечали, что государственные органы не предоставляли им необходимую информацию либо предоставляли в том виде, в котором она их не устраивала. Между тем, часть уголовных дел по январским событиям имеет гриф «совершенно секретно», часть судебных процессов проходила в закрытом режиме. Эти факторы накладывают определенные особенности на процедуру предоставления информации и ее полноту. Сознательное игнорирование этих обстоятельств независимой прессой и правозащитниками носит манипулятивный и временами спекулятивный характер. Также стоит отметить политику двойных стандартов, которой придерживаются некоторые опрошенные работники СМИ. Один из участников исследования МИСК указал, что его редакция сталкивается с большим числом комментариев от людей, которые обвиняют их в том, что они не рассматривают как пострадавшую сторону и силовиков, но освещают только пытки. Информант рассматривает это как своего рода попытки оказать влияние на редакцию посредством людей, которые выполняют заказ от государства. Редактор другого СМИ отмечает, что им была воспринята как угроза речь президента страны 7 января, когда он отметил, что в январских событиях виноваты и представители независимых СМИ, тем не менее, информант отмечает, что дальнейших негативных событий не последовало, и редакция по-прежнему освещает события января 2022 года в Казахстане. Оба эти высказывания четко показывают, что работники так называемых независимых СМИ по определению работают исключительно в заданном редакционной политикой векторе. Призывы к объективности воспринимаются ими как давление, хотя граждане имеют право на получение объективной информации, но ряд СМИ не дает им возможности ее получить. Кроме того, присутствует личная интерпретация заявлений президента, далекая от действительности. Все вышеперечисленное позволяет сделать вывод, что выборка опрошенных была сформирована авторами таким образом, чтобы получить вполне определенные результаты. Следовательно, данные опроса нельзя назвать объективными. Приведенные в докладе МИСК публичные оценки политиков полноты информации по январским событиям включают лишь два высказывания ― Азата Перуашева и Едила Жанбыршина. В первом случае авторы доклада приводят слова Перуашева о предоставлении российскому журналисту какой-то определенной информации. Во втором ― требования Жанбыршина об обнародовании расследования январских событий. В обоих случаях авторы выбрали исключительно удобные для доклада высказывания, вписывающиеся в общую канву документа ― власть якобы не дает достаточной информации по Кантару. Между тем, существует масса других мнений экспертов ― как казахстанских, так и иностранных ― которые отмечают открытость Акорды в предоставляемой информации. В любом случае, назвать репрезентативной выборкой лишь две цитаты, приведенные в докладе, нельзя. Вместо фактов ― креатив Авторы доклада МИСК отмечают: анализ медиапространства ярко демонстрирует, что в материалах, где лидеры общественного мнения, журналисты, политологи рассуждают о январских событиях, четко проходит одна центральная мысль ― ситуация, связанная с январскими событиями, остается для общества абсолютно непонятной, требующей расследования и осмысления. «Указывается, что, не говоря уже о правдивости, не существует даже сколько-нибудь логичной официальной картины случившегося. В связи с непониманием происходящего, отсутствием информации существуют различные версии произошедшего, вопросы вызывает и то, в чью пользу действовал Карим Масимов, кто должен быть явиться конечным бенефициаром Январских событий, и каков был план. Показательна точка зрения о том, что власть обязана объясниться со своим народом, поскольку хочет она или нет, Январь стал частью "общественного договора" между нами», ― говорится в докладе. Однако выводы авторов доклада основываются исключительно на субъективных измышлениях. Они не учитывают многочисленные заявления представителей гражданского сектора и политиков. Например, 14 марта 2022 года во время своего выступления в Мажилисе адвокат Айман Умарова вполне четко сформулировала мысль, что зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти. А. Умарова, член НСОД доверия: «Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля». Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян 14 января 2022 года заявлял: «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону». Председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата А. Садыков: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло». Авторы доклада МИСК провели анализ доступа информации во время и после январских событий. Именно это они и обозначили целью своего исследования. Однако ни в самих результатах, ни в заключении документа не объясняется, для чего это исследование по большому счету проводилось. Тем более, что авторы сознательно обошли две важные составляющие изучаемого ими периода: первые дни Кантара сопровождались информационным вакуумом не только для рядовых казахстанцев. Картины происходящего до определенного момента не знал и сам президент. Однако можно выделить следующие главные нарративы доклада: Право на доступ к информации, подаваемое в докладе как «абсолютное», было серьезно нарушено во время и после январских событий в Казахстане. Государство использовало механизмы ограничения доступа к информации как способ «скрыть правду» о январских событиях и не стремилось предоставить полную информацию о Январских событиях. Последствиями такого ограничения доступа к информации является невозможность формирования в обществе целостной картины событий, а также защиты прав пострадавших и их близких. Несмотря на время, прошедшее с январских событий, «власти» Казахстана «все еще должны» принять меры для обеспечения доступа к информации о январских событиях. В противном случае «гражданское общество» не уповает на государство в защите этого права, а готовится самостоятельно преодолевать такие барьеры. Январские события стали «отправной точкой», когда общество стало осознавать себя источником власти и осмысливать происходящее в стране. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Авторы доклада попытались отойти от основной темы своего исследования и в заключении упомянули отчет «Восприятие Январских событий в казахстанском обществе», опубликованный в 2023 году. «Результаты этого опроса демонстрируют, что казахстанцы спустя год так и не пришли к общему пониманию, что же случилось во время Кантара», ― пишут авторы доклада. Они приводят такие данные: 38% респондентов считают, что произошла организованная политическая провокация для захвата власти в стране, 28% граждан Казахстана исходят из того, что это был мирный протест, местами переходящий в беспорядки и мародерства. 15% придерживаются точки зрения, что в январе произошло нападение террористов, пытавшихся дестабилизировать ситуацию в стране. 16% затруднились ответить на вопрос. При этом восприятие произошедшего коррелировало с этносом и местностью проживания, но в большинстве случаев не зависело от пола и возраста. Среди русских граждан Казахстана значительно выше доля тех, кто видит события января, как политическую провокацию (47% против 36% респондентов казахской национальности). Тогда как среди казахов больше тех, кто считает, что это в первую очередь было мирным протестом, переросшим в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Но все эти данные абсолютно не противоречат заявлениям Акорды. Власть Казахстана также придерживается версии, что мирный протест под влиянием многочисленных координируемых извне провокаторов в итоге перерос в массовые беспорядки, целью которых являлась насильственная смена власти. Таким образом возникает вопрос, для чего авторы цитируемого МИСК отчета делают акцент на разделении по национальному признаку в вопросах, касающихся государственной безопасности? В заключении к докладу его авторы отмечают, что «исследование демонстрирует, что конституционные права граждан не только на доступ к информации, но и на жизнь, на свободу от пыток, на свободу передвижения, на справедливый судебный процесс были нарушены, как в процессе Январских событий, так на протяжении всего 2022 года в период расследований, что, в том числе, проявляется в засекреченности информации и уголовных дел в отношении главных фигурантов событий». Это заявление является голословным, не имеющим под собой никакой доказательной базы. Во всяком случае, в результатах своего исследования авторы не привели ни одного аргумента в пользу этого утверждения. Между тем, для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно- арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий. Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 ― о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей были проведены досудебные расследования. «Что касается нашего фокуса на доступе к информации, то предоставляемая государством информация о Қантаре во время самих событий и после них, по мнению представителей гражданского общества, не была быстрой и полной, не являлась логичной, не отвечала и не отвечает на вопросы общества о Январских событиях в Казахстане. Кроме того, эксперты, принявшие участие в исследовании, указали на то, что власти не старались предоставить информацию, а старались максимально скрыть ее. Особенно казахстанцев возмутило то, что право разъяснения было частично передано иностранному гражданину – российский писатель Млечин В. в своей книге дал описание Январских протестов в Казахстане, указав, что президент Казахстана рассказал ему о Январских событиях сам», ― говорится в заключении к докладу МИСК. Таким образом, пишут авторы, можно сделать вывод о том, что право на доступ казахстанцев к информации было самым серьезным образом нарушено во время Январских протестов. И демонстрируют тем самым политику двойных стандартов. Во-первых, как уже отмечалось выше, они полностью игнорируют обстоятельства, в которых происходили январские беспорядки: хаос, предательство на самом высоком уровне, искажение доносимой президенту информации, последующее введение режимов ЧП и АТО и т. д. Во-вторых, говоря о российском журналисте Млечине, авторы не упоминают многочисленные заявления иностранных НПО, которые, в отличии от Млечина, лишь предоставившего читателям информацию, высказывали претензии в адрес официальных властей Казахстана, манипулировали данными и расставляли акценты там, где им это было выгодно. «Проведенный анализ также позволяет сделать центральный вывод о том, что с точки зрения власти дело, связанное с Январскими событиями, закрыто, что символически обозначил установленный в Алматы мемориал, серия фильмов и публикаций в официальных и провластных СМИ, представляющая интерпретацию событий с точки зрения власти. Система объяснений и интерпретаций власти состоит из 7 ключевых месседжей, говорящих о том, что власть быстро и эффективно взяла протест под контроль, была эффективна в его расследовании, что виновные со стороны протестующих и со стороны силовых структур наказаны, что события были значимой вехой и жертвы оплаканы. Напротив, с точки зрения общества, Қантар только предстоит осознать, изучить, расследовать. Он стало той отправной точкой, когда общество, образно говоря, "повзрослело" и стало осознавать себя источником власти, осмыслять происходящее в стране, задаваться вопросами о правильности того пути, по которому движется страна. Журналисты, правозащитники и адвокаты однозначно заявили о том, что не имели адекватного доступа к информации в процессе своей профессиональной деятельности, а также страдали от давления, угроз, преследований, выполняя свой профессиональный долг», ― пишут авторы доклада. Они делают весьма пафосное и слишком громкое заявление, что Кантар стал, по мнению общества, новым словом в общественном договоре, после чего власть осталась в долгу перед обществом, которое не только не смогла защитить, но и некоторых представителей которого она сама расстреляла и пытала. Коллективное творчество НПО Между тем, называя себя неправительственной организацией, работающей в области защиты прав человека, МИСК занимается откровенной подменой понятий и манипуляцией. Во-первых, беря на себя право говорить от имени всего казахстанского общества. Во-вторых, обвиняя власть в том, что она не защитила общество. Последствия Кантара, не прими президент радикальных решений, нетрудно просчитать ― они явно поразили бы своей кровопролитностью даже таких радетелей за «мирный протест», как МИСК. В-третьих, обвинения власти в расстреле и пытках ― это распространение заведомо ложной информации, спекуляция на громких словах, манипуляция общественным мнением. Ответственность перед законом несет не структура или государственный орган, а конкретный гражданин. И те, чья вина в преступлениях была доказана, понесли соответствующие наказания. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Доклад МИСК можно назвать образцом необъективности. Однако точно так же свою предвзятость демонстрировали и международные организации. Например, Human Rights Watch (HRW) в своем отчете отмечала: спустя два года после того, как «крупномасштабные антиправительственные протесты» потрясли Казахстан в январе 2022 года, мало кто из чиновников был привлечен к ответственности за свою роль в непропорциональном применении силы против протестующих, произвольных арестах и тюремном заключении, а также пытках и жестоком обращении с задержанными. Между тем, события января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80% от всех, получивших травмы в те дни. Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и анти- террористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Генпрокурор РК Б. Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января 2022-го поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К. Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. Серьезная международная организация, которой является HRW, не стесняется откровенно подменять понятия. Так, в докладе этой НПО говорится, что «Алматинский суд приговорил А. Тлеужанову, активистку и журналистку, которую судили вместе с четырьмя другими, к четырем годам тюремного заключения за якобы попытку захватить аэропорт Алматы во время событий января 2022 года». Вслед за HRW формулировку «за якобы захват аэропорта» подхватили и так называемые независимые СМИ и блогеры. На само деле, судом установлено, что «Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества». «В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили радиостанции», ― говорится в документах суда. Апеллирует HRW и какими-то весьма сомнительными данными. Так, в докладе НПО говорится, что в отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. При этом ссылки на источник этой информации не указан. Между тем, по состоянию на декабрь 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. Как получила 1200 обвинительных приговоров HRW ― загадка. Однако точно такие же данные привело в своем докладе Казахстанское международное бюро по правам человека. Хотя, казалось бы, именно эта организация, имея казахстанскую «прописку» могла бы сделать официальные запросы в соответствующие государственные органы. Фактчекинг для «докладчиков» В целом во всех докладах, какая бы НПО их не готовила, красной нитью проходят одни и те же установочные утверждения: Январские события ― это мирные протесты, жестоко подавленные властью. Власть не пыталась урегулировать ситуацию, способствуя эскалации противостояния. Власть применила оружие против мирных протестующих. Введение МС ОДКБ ― это попытка оккупации Россией Казахстана. Другая интерпретация: МС ОДКБ применяли огнестрельное оружие в отношении мирных митингующих. Власть намеренно применяла оружие против безоружных людей, в том числе, детей. Власть оставила казахстанцев без информации о происходящем и сама распространяла фейки. Все это ― не более чем играющие на эмоциях общественности спекуляции. Отбросив их, становится четко понятно, что январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Их основной целью было свержение действующей власти, а в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект. Уже неоднократно эксперты отмечали, что на четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. От мирного митинга до погромов прошло всего три дня. Центром основных действий стал Алматы ― самый большой и богатый мегаполис республики с густонаселенной агломерацией. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур были захвачены стратегические объекты. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. В то же время действия пусть небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора с иностранными источниками финансирования носят провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулирование мнением людей. Так называемые независимые СМИ и представители гражданского сектора навязывают миф о том, что акимы, министры и президент игнорировали мирные митинги. Мол, в последующем именно это и привело к эскалации ситуации. Но эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. Уже 1 января 2022 года в Мангистауской области провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января, когда стало понятно, что мирный протест превращается в беспорядки, в Актау в первой половине дня приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым, Ногаевым и депутатами мажилиса Мусабаевым и Жанбыршиным. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января Токаев через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных ли. Но к вечеру в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Многие из них были ранены. 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Также президент объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. В Атырау 5 января в Доме дружбы прошла встреча Тугжанова, Карина и Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. При этом ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел не летальными средствами. Токаеву для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совбеза. Отметив всю сложность развивающихся событий, президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. Он заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. После того, как 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК, стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Взятие под охрану миротворцами ОДКБ важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. Фактически только после принятия президентом Токаевым решительных мер во всех протестных регионах началось наведение порядка. После того, как ситуация была взята под контроль действующей властью, а страна постепенно возвращалась к привычной жизни, ряд лидеров общественного мнения подвергли критике слова президента Токаева о 20 тысячах террористов. И здесь важно помнить: сказаны они были в самые первые дни Кантара, когда дезинформирование со стороны организаторов беспорядков применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос, деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий, и для устрашения населения. Эксперты утверждают, что с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков водинаковой одежде и т. д. Когда стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ и получателей иностранных грантов не только в Казахстане, но и в Кыргызстане и Украине. Поднялась информационная волна на тему «оккупации» Россией, словно в числе миротворческих сил не было военнослужащих из Армении, Беларуси и Кыргызстана. «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти», ― так, к примеру, писал руководитель международной группы фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщала, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Подобные высказывания тиражировали представители так называемого гражданского сектора Казахстана, они манипулировали ими в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». При этом с поразительным упорством гражданские активисты и их кураторы игнорируют очень важный факт: официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. И фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, чем мирное выражение гражданской позиции. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Разбрасывание громкими лозунгами для зарабатывания политических очков определенными силами в данном случае категорически неприемлемо. ## Источник: +Кудайберген Кайрат +Кудайберген Кайрат Кудайберген Кайрат Биография Кайрат Кудайбергенулы Кудайберген родился 25 декабря 1983 года в Алма-Ате КазССР. В 2004 году с отличием окончил Казахскую академию труда и социальных отношений по специальности «Юриспруденция». В 2014 ― KIMEP University (МВА для руководствующего состава)& Трудовая биография 2004 ― Фонд развития предпринимательства DAMU. Ведущий эксперт КазНИИС (Министерство юстиции РК). Заместитель директора военно-технической школы Министерства обороны РК. Работал в «Данабанке», «Казахалтыне», «HSBC Банк Казахстан». Работал в акимате Восточно-Казахстанской области в рамках ротации Президента РК («Молодые кадры в регионы»). Заместитель директора палаты предпринимателей г. Алматы. Заведующий сектором контроля при Уполномоченном по защите прав предпринимателей. 2011-2014 ― генеральный директор строительной корпорации «SC Strоy Contract» Corporation. Владелец инвестиционного холдинга «Q3 Worldwide» (строительство, инновационные технологии, управленческий менеджмент и др.). с 25 марта 2018 года ― депутат маслихата города Алматы. По словам Кудайбергена, свой первый миллион долларов он заработал в 23 года на консалтинговых услугах. В различных СМИ можно найти интервью Кудайбергена, в которых он рассказывает о своем нелегком детстве, дает советы, как стать успешным бизнесменом, рассказывает, что здоровье важнее денег, сообщает о помощи нуждающимся, а также размышляет на тему, как уберечь молодежь от влияния религиозных экстремистов. Задержание Кайрат Кудайберген во время митингов в начале января выступал на площади Республики в Алматы. После задержания Дикого Армана депутат опубликовал в Instagram пост, что до митингов не был знаком с криминальным авторитетом. Тем не менее, есть кадры, как 6 января Кудайберген вместе с Диким Арманом обращался к протестующим на площади. В середине февраля стало известно, что депутата вызвали на допрос в КНБ и Генпрокуратуру. Ранее в социальных сетях распространялось видео, на кадрах которых Кайрат Кудайберген запечатлен вместе с Диким Арманом. На одном из видео Арман Джумагельдиев с соратниками обсуждает план действий во время массовых беспорядков в Алматы. Видео снято в одной из гостиниц Алматы. Помимо Дикого Армана и его неустановленных соратников на видео можно заметить депутата городского маслихата Алматы бизнесмена Кайрата Кудайбергена. Кроме того, распространялись кадры, как Дикий Арман и Кайрат Кудайберген обращались к толпе митингующих на площади в Алматы. 21 апреля Кайрат Кудайберген был задержан. Его подозревают в организации и участии в массовых беспорядках в январе. Задержанный водворен в изолятор временного содержания ДП Алматы. Предварительным расследованием установлено, что Кудайберген вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Джумагельдиева и выдвинуть единые требования власти, а также разделил людей на «ячейки» по 10 человек и дал указание повязать белые повязки на руках как отличительный признак их группировки. Затем собранная ими группа вышла на площадь, где попыталась организовать оперативный штаб и выдвинуть единые требования власти. По информации прокуратуры, противозаконная акция переросла в массовую драку с причинением телесных повреждений различной тяжести. Организация и участие Кудайбергена в массовых беспорядках подтверждается видеозаписями, изъятыми в гостинице «Казахстан», в сотовых телефонах задержанных участников группы Джумагельдиева и показаниями очевидцев. ## Источник: +Масимов Карим +Масимов Карим Масимов Карим Биография Карим Кажимканович Масимов родился 15 июня 1965 года в Целинограде, Казахская ССР. По национальности этнический уйгур. Его отец, Кажимкан Касымович Масимов, занимал различные управленческие должности (был директором Бурундайского производственного объединения стеновых материалов, заместителем начальника Главоптснаба при Совете министров Казахской ССР, директором ТОО «Оздоровительный центр Масимова»), кроме того, был президентом в общественных организациях «Национальная агропромышленная палата Казахстана» и Казахстанская ассоциация йоги. Мать — Элеонора Каримовна Ажибекова. В 1982 году Карим Масимов окончил Республиканскую физико-математическую школу-интернат (РФМШ) в городе Алма-Ате. В 1988 году окончил Университет дружбы народов им. Патриса Лумумбы (арабский язык), затем Казахский экономический университет имени Т. Рыскулова, Казахскую государственную академию управления (КазГАУ). В 1988-1989 годах Каримов изучал китайский язык в Пекинском институте языка, стажировался в Уханьском юридическом университете (1989-1991) и Колумбийском университете (США). В 1998 году окончил аспирантуру КазГАУ, а в 1999 году — докторантуру Московской государственной технологической академии, в том же году он защитил докторскую диссертацию по теме «Проблемы формирования промышленности Республики Казахстан и пути их решения (теория и практика)». Трудовая биография 1991 ― начальник отдела Министерства труда Казахстана. 1992–1995 ― работал в казахстанских коммерческих структурах в Китае и Гонконге. 1995-1997 ― председатель правления «Алматинского торгово-финансового банка». 1996 — и. о. председателя правления «Туранбанка» 1997-2000 ― председатель правления «Народного сберегательного банка Казахстана». 2000-2001 ― министр транспорта и коммуникаций РК. 2001-2003 ― заместитель премьер-министра РК. 2003-2006 ― помощник президента РК. 2006-2007 ― заместитель премьер-министра РК (одновременно с апреля по октябрь 2006 года был министром экономики и бюджетного планирования). 2007-2012 ― премьер-министр РК. 2012-2014 ― руководитель Администрации президента РК. С 21 января 2014 — и. о. госсекретаря РК. Со 2 апреля 2014 ― премьер-министр РК. После проведения досрочных президентских выборов 26 апреля 2015 года 29 апреля вновь назначен премьер-министром. С 8 сентября 2016 года по 5 января 2022 года — председатель Комитета национальной безопасности РК. Также Карим Масимов занимал должности: президента федерации тайского бокса РК. вице-президента Всемирной Ассоциации муай тай (WMC). президента Азиатской Федерации муай-тай (FAMA). вице-президента Международной Федерации муай-тай (IFMA). председателя попечительского совета Казахстанского национального географического общества. Отставка и задержание 5 января 2022 года после заседания Совета безопасности президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ на фоне массовых беспорядков в стране. На следующий день он был задержан по делу о государственной измене (статья 175 части 1 УК РК) и помещен в изолятор временного содержания. Вместо Масимова новым главой КНБ стал бывший руководитель службы государственной охраны президента РК Ермек Сагинбаев. 13 января 2022 года в Казахстане началось досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего главы Комитета национальной безопасности Карима Масимова. 6 июня 2022 года Срок содержания под стражей экс-главы КНБ Карима Масимова был в очередной раз продлен ― на этот раз до 6 июля. ## Источник: +Международный контекст 25-10-24 Tab 1 Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом, изменилась и риторика большей части международных СМИ. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных средств массовой информации. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но, судя по всему, это изменится, отмечали авторы The New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. The New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала The NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании ExxonMobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов: «Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между РФ и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КНБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств право- охранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь ОДКБ С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии СКБ ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей Казахстана с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооруженные боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения, хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы» , — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: «15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал… Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандык” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина – это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем, и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг К. Ахметова, М. Боранбаева и М. Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает» . Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом» . По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы» . Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. Историк и журналист британского издания The Spectator Фрэнсис Пайк писал о «значительных косвенных доказательствах», указывающих на вовлечение в январские беспорядки иностранных экстремистских групп. Он отмечал, что «падение ИГИЛ в Сирии привело к возвращению обученных боевиков в Центральную Азию» . Также он задавался вопросом: «(…) насколько правдоподобно, что протестующие против роста цен на топливо сразу же взялись за оружие и бомбы?» Журналист Фин де Пенсье также отмечал странности в протестах. «Никто из тех, с кем я говорил, не верил, что спор вокруг цен на топливо или агитация за новые выборы действительно стали причиной столь резкого поворота событий. Ливан, который может похвастаться одними из самых высоких цен на топливо в мире и полной экономической разрухой, не видел протестов такой величины, как в Казахстане. Также не было предопределено, что влияние советской эпохи непременно выльется в жесткие репрессии. Украина, еще одна постсоветская страна, прошла через протесты Евромайдана в 2014 году. Во время этих протестов ожесточенные столкновения между протестующими и полицией продолжались несколько недель, прежде чем было применено боевое оружие. Число погибших на Евромайдане составило 130 человек», ― писал Фин де Пенсье. 9 и 16 января 2022 года на китайском ресурсе «Global Time» были опубликованы статьи «Riot deescalates in Kazakhstan amid Russia-US wrangling» и «Three Evil Forces’ continue to lurk in shadows of riots, color revolutions in Central Asia: experts» . Их авторы отмечали, что действия правительства по подавлению протестов оправданы в условиях, угрожающих ситуации и растущей агрессии со стороны протестующих. Наряду с этим издания подчеркивали важность политической стабильности в Казахстане по причине того, что страна имеет ключевую роль в рамках Центральноазиатского региона. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в то же время это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий, и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. В конце декабря 2022 года в Посольстве Казахстана в РФ состоялась презентация книги российского журналиста Леонида Млечина «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков». Открывая мероприятие, Чрезвычайный и Полномочный посол Казахстана в России Ермек Кошербаев напомнил присутствующим, что 2022 год запомнился событиями, которые перевернули привычный уклад вещей для миллионов казахстанцев, разделили их жизнь на «до» и «после». «Мы пережили, пожалуй, самый драматичный момент за всю историю независимого развития нашей страны. Фактически, речь шла о сохранении государственности и суверенитета Республики», ― сказал Ермек Кошербаев. По словам главы диппредставительства, за последние месяцы в СМИ и блогосфере вышло множество статей и публикаций, но по-настоящему глубокой и объемной попытки разобраться в причинах и обстоятельствах январских событий пока не было. Этот пробел попытался заполнить в своем исследовании известный российский журналист, публицист Леонид Млечин. «Работая над книгой, автор выезжал в Казахстан, где лично встречался с непосредственными очевидцами, участниками событий, изучал документы, осматривал места инцидентов с тем, чтобы воссоздать ясную картину произошедшего. Многие факты, о которых узнает читатель, ранее не были известны широкому кругу общественности», ― проинформировал собравшихся глава казахстанской дипмиссии. В своей презентации Леонид Млечин рассказал, что книга состоит из описания событий того периода, личных бесед с участниками и очевидцами: с полицейскими, с людьми, которые оказались в ловушке, которые пострадали и теми, кто проявил невероятное мужество. «События января имеют колоссальное значение, потому что Казахстан нам – сосед, партнер, союзник и друг. Мы крайне заинтересованы в том, чтобы в республике все было хорошо. Эти события происходили в стране, которая всегда была самой стабильной в регионе Центральной Азии. И вдруг происходит нечто невообразимое. Что случилось? Мне самому было безумно интересно. Второе, я был потрясен тем, с какой скоростью с человека слетает такая тонкая кожура цивилизованности. То, что мне рассказывали в Алматы, то, что люди пережили тогда, меня потрясло. Но и третье, судьба Казахстана зависела от одного человека, от Президента страны», ― сказал Леонид Млечин. Автор книги «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков» уверен, что многие недооценили лидерские качества Касым-Жомарта Токаева, которые профессиональный дипломат проявил в самый важный, переломный момент. «И очень многие заблуждались на его счет, по разным причинам. Я с самого начала считал, что это редкостная удача для Казахстана. И Президент Токаев не только справился с тем, что там произошло – вывел страну из этого тяжелейшего кризиса, но и начал новую жизнь. Дал возможность стране двигаться вперед», ― рассказал писатель. Говоря о предтечах событий трагического января, Леонид Млечин отметил, что к этому, по его мнению, привели соответствующие причины. «Формальным поводом было то, что могло быть легко урегулировано – повышение цен на газ, которое в той области действительно имеет большое значение. Но реальная причина, судя по всему, состояла в том, что кому-то хотелось избавиться от Главы государства, не устраивала его политика, антикоррупционная активность, действия, направленные на открытость страны, на то, чтобы страна двигалась вперед, и тут представился удачный повод», ― отметил он. Из событий Кантара, по мнению публицисты, должны быть сделаны выводы. Цель у этого переосмысления простая – сделать все, чтобы подобная трагедия никогда не повторилась. «Я думаю, что главных уроков два. Надо внимательно и ясно изучить, что и как произошло. Ответы на эти вопросы еще не все даны – еще не все уголовные дела рассмотрены, не все судебные приговоры вынесены. Второе, для меня самое главное, что мы должны хорошо понимать, что происходит у нашего союзника», ― подытожил он. Научный сотрудник Центра мировой политики и стратегического анализа Института Китая и современной Азии РАН (ИКСА РАН) Александра Перминова считает, что работа Леонида Млечина станет большим вкладом в понимание россиянами жизни, событий и уклада в целом казахстанцев. «Леонид Михайлович писал книгу для россиян, как он уже сказал. И здесь мы видим язык человека, который видит ситуацию не изнутри, а извне, смотрит на нее глазами стороннего наблюдателя. Такой взгляд, безусловно, будет более понятен наблюдателям, таким же россиянам, которых интересовала судьба казахстанцев в эти дни, которые переживали за всю страну в январе этого года», ― считает А. Перминова. В июле 2024 года заведующий отделом Центральной Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин в интервью радио «Sputnik Кыргызстан» заявил, что предотвращенная подготовка к государственному перевороту в Кыргызстане проходила по схожему сценарию с январскими событиями 2022 года, произошедшими в Казахстане. Справка: в начале июля 2024-го ГКНБ Кыргызской Республики сообщил о пресечении противоправной деятельности деструктивной группы. В группировке вынашивали планы по насильственному захвату власти в стране и дестабилизации общественно- политической ситуации путем организации массовых беспорядков, сопряженных с гибелью граждан. По результатам проведенных следственно-оперативных мероприятий были задержаны и водворены в СИЗО ГКНБ КР несколько граждан Кыргызстана. Установлено, что данная группировка была сформирована из лиц, поддерживающих идеологию криминалитета, a также фанатично исповедующих религиозную идеологию. В ходе обысков в жилищах и автомашинах задержанных обнаружили компоненты для самодельных взрывных устройств, огнестрельное оружие, боеприпасы, рации, бронежилеты, форменное обмундирование сотрудников силовых структур, дроны, экстремистская литература, а также другие запрещенные предметы. По словам Грозина, задержанные, скорее всего, проходили военную подготовку не на территории КР. Он отметил, что при современном контрразведывательном режиме и при том, что Госкомитет национальной безопасности Кыргызстана достаточно активно мониторит ситуацию, незаметно подготовить боевиков невозможно. «Как говорится, ищите, кому выгодно. России, Китаю, ближним соседям? Нет! Выгодно силам, находящимся далеко от наших рубежей. Я уверен, что сейчас идет многоплановый поиск конфликтных точек, через которые можно было бы раскачать ситуацию во всей Центральной Азии. К слову, эта работа началась задолго до СВО. Западные неправительственные организации – главная ударная сила, которая собирала информацию и анализировала ее. Однако в силу известных законодательных изменений, принятых и в Кыргызстане, и в других республиках Центральной Азии, “крылья“ НПО существенно подрезаны», ― сказал эксперт. В июле 2024 года аналитики оценили последствия январских событий в Казахстане для Центральной Азии и выдвинули свои версии случившегося. «Январские события – это не просто обычный виток межклановой борьбы в стране. Слились многие внутриполитические, внешнеполитические, экономические и даже психологические факторы», ― заявил политолог- эксперт, к. ф. н., старший научный сотрудник Института государства и права Академии наук Узбекистана Равшан Назаров. Он напомнил, что уход Назарбаева из «большой политики» в марте 2019 года стал неким символическим моментом, усилив нестабильность в республике. Согласился с политологом и аналитик Центра политической информации Владимир Саляев. По его мнению, в обществе и элитах копилось напряжение. «Назарбаев, носивший титульный статус Елбасы, “уступил” президентский пост человеку не из ближнего семейного круга. Но через различные административные и политические конструкции Назарбаев оставил за собой основные рычаги управления государством. Это усугубляло ситуацию вместе с растущим общественным недовольством невысоким качеством жизни и несправедливым распределением национальных богатств. По всей видимости, данные факторы привели к постепенному накоплению внутреннего напряжения, которое, достигнув критической массы, стало причиной масштабирования протестов начала января 2022 года и их перехода в неуправляемое радикальное состояние», ― отметил эксперт. В то же время Равшан Назаров полагает, что вряд ли январские протесты были стихийными. «Сами события были очень похожи на сценарий очередной попытки “цветной революции” – уж очень масштабными и организованными они были, чтобы полагать, что это некие стихийные протесты», ― отметил Назаров, упомянув о «западном влиянии» в республике. Эксперт уточнил, что Казахстан имеет тесные связи со всеми глобальными мировыми игроками ― Россией, Китаем и США. И из всех государств региона наиболее сильно интегрирован в западные структуры. «Казахстану труднее, чем любой другой стране, выдерживать политику многовекторности и равноудаленности от всех основных мировых центров силы», ― считает Назаров. Влияние Запада в Казахстане усмотрел и политолог, к. п. н., доцент кафедры международных отношений ЮУрГУ Максим Гутенев. По его словам, в Казахстане работают в большом количестве западные НКО. Причем американских НКО примерно в 10 раз больше, чем российских или китайских. Эксперты допустили, что январские события могли быть попыткой провести в жизнь сценарий «цветной революции», однако четкого ответа, были ли замешаны «внешние силы» в организации протестов в Казахстане и кто именно за ними стоял, они не дают. Равшан Назаров считает, что «кровавый январь» привел к концу «двоевластия» в Казахстане, а также оказался сменой эпох не только для самой республики, но и всего региона в целом. Заодно он продемонстрировал военно-политические возможности ОДКБ. ## Источник: +Международный контекст Tab 1 Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом, изменилась и риторика большей части международных СМИ. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных средств массовой информации. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но, судя по всему, это изменится, отмечали авторы The New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. The New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала The NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании ExxonMobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов: «Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между РФ и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КНБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств право- охранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь ОДКБ С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии СКБ ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей Казахстана с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооруженные боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения, хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы» , — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: «15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал… Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандык” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина – это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем, и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг К. Ахметова, М. Боранбаева и М. Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает» . Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом» . По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы» . Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. Историк и журналист британского издания The Spectator Фрэнсис Пайк писал о «значительных косвенных доказательствах», указывающих на вовлечение в январские беспорядки иностранных экстремистских групп. Он отмечал, что «падение ИГИЛ в Сирии привело к возвращению обученных боевиков в Центральную Азию» . Также он задавался вопросом: «(…) насколько правдоподобно, что протестующие против роста цен на топливо сразу же взялись за оружие и бомбы?» Журналист Фин де Пенсье также отмечал странности в протестах. «Никто из тех, с кем я говорил, не верил, что спор вокруг цен на топливо или агитация за новые выборы действительно стали причиной столь резкого поворота событий. Ливан, который может похвастаться одними из самых высоких цен на топливо в мире и полной экономической разрухой, не видел протестов такой величины, как в Казахстане. Также не было предопределено, что влияние советской эпохи непременно выльется в жесткие репрессии. Украина, еще одна постсоветская страна, прошла через протесты Евромайдана в 2014 году. Во время этих протестов ожесточенные столкновения между протестующими и полицией продолжались несколько недель, прежде чем было применено боевое оружие. Число погибших на Евромайдане составило 130 человек», ― писал Фин де Пенсье. 9 и 16 января 2022 года на китайском ресурсе «Global Time» были опубликованы статьи «Riot deescalates in Kazakhstan amid Russia-US wrangling» и «Three Evil Forces’ continue to lurk in shadows of riots, color revolutions in Central Asia: experts» . Их авторы отмечали, что действия правительства по подавлению протестов оправданы в условиях, угрожающих ситуации и растущей агрессии со стороны протестующих. Наряду с этим издания подчеркивали важность политической стабильности в Казахстане по причине того, что страна имеет ключевую роль в рамках Центральноазиатского региона. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в то же время это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий, и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. В конце декабря 2022 года в Посольстве Казахстана в РФ состоялась презентация книги российского журналиста Леонида Млечина «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков». Открывая мероприятие, Чрезвычайный и Полномочный посол Казахстана в России Ермек Кошербаев напомнил присутствующим, что 2022 год запомнился событиями, которые перевернули привычный уклад вещей для миллионов казахстанцев, разделили их жизнь на «до» и «после». «Мы пережили, пожалуй, самый драматичный момент за всю историю независимого развития нашей страны. Фактически, речь шла о сохранении государственности и суверенитета Республики», ― сказал Ермек Кошербаев. По словам главы диппредставительства, за последние месяцы в СМИ и блогосфере вышло множество статей и публикаций, но по-настоящему глубокой и объемной попытки разобраться в причинах и обстоятельствах январских событий пока не было. Этот пробел попытался заполнить в своем исследовании известный российский журналист, публицист Леонид Млечин. «Работая над книгой, автор выезжал в Казахстан, где лично встречался с непосредственными очевидцами, участниками событий, изучал документы, осматривал места инцидентов с тем, чтобы воссоздать ясную картину произошедшего. Многие факты, о которых узнает читатель, ранее не были известны широкому кругу общественности», ― проинформировал собравшихся глава казахстанской дипмиссии. В своей презентации Леонид Млечин рассказал, что книга состоит из описания событий того периода, личных бесед с участниками и очевидцами: с полицейскими, с людьми, которые оказались в ловушке, которые пострадали и теми, кто проявил невероятное мужество. «События января имеют колоссальное значение, потому что Казахстан нам – сосед, партнер, союзник и друг. Мы крайне заинтересованы в том, чтобы в республике все было хорошо. Эти события происходили в стране, которая всегда была самой стабильной в регионе Центральной Азии. И вдруг происходит нечто невообразимое. Что случилось? Мне самому было безумно интересно. Второе, я был потрясен тем, с какой скоростью с человека слетает такая тонкая кожура цивилизованности. То, что мне рассказывали в Алматы, то, что люди пережили тогда, меня потрясло. Но и третье, судьба Казахстана зависела от одного человека, от Президента страны», ― сказал Леонид Млечин. Автор книги «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков» уверен, что многие недооценили лидерские качества Касым-Жомарта Токаева, которые профессиональный дипломат проявил в самый важный, переломный момент. «И очень многие заблуждались на его счет, по разным причинам. Я с самого начала считал, что это редкостная удача для Казахстана. И Президент Токаев не только справился с тем, что там произошло – вывел страну из этого тяжелейшего кризиса, но и начал новую жизнь. Дал возможность стране двигаться вперед», ― рассказал писатель. Говоря о предтечах событий трагического января, Леонид Млечин отметил, что к этому, по его мнению, привели соответствующие причины. «Формальным поводом было то, что могло быть легко урегулировано – повышение цен на газ, которое в той области действительно имеет большое значение. Но реальная причина, судя по всему, состояла в том, что кому-то хотелось избавиться от Главы государства, не устраивала его политика, антикоррупционная активность, действия, направленные на открытость страны, на то, чтобы страна двигалась вперед, и тут представился удачный повод», ― отметил он. Из событий Кантара, по мнению публицисты, должны быть сделаны выводы. Цель у этого переосмысления простая – сделать все, чтобы подобная трагедия никогда не повторилась. «Я думаю, что главных уроков два. Надо внимательно и ясно изучить, что и как произошло. Ответы на эти вопросы еще не все даны – еще не все уголовные дела рассмотрены, не все судебные приговоры вынесены. Второе, для меня самое главное, что мы должны хорошо понимать, что происходит у нашего союзника», ― подытожил он. Научный сотрудник Центра мировой политики и стратегического анализа Института Китая и современной Азии РАН (ИКСА РАН) Александра Перминова считает, что работа Леонида Млечина станет большим вкладом в понимание россиянами жизни, событий и уклада в целом казахстанцев. «Леонид Михайлович писал книгу для россиян, как он уже сказал. И здесь мы видим язык человека, который видит ситуацию не изнутри, а извне, смотрит на нее глазами стороннего наблюдателя. Такой взгляд, безусловно, будет более понятен наблюдателям, таким же россиянам, которых интересовала судьба казахстанцев в эти дни, которые переживали за всю страну в январе этого года», ― считает А. Перминова. В июле 2024 года заведующий отделом Центральной Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин в интервью радио «Sputnik Кыргызстан» заявил, что предотвращенная подготовка к государственному перевороту в Кыргызстане проходила по схожему сценарию с январскими событиями 2022 года, произошедшими в Казахстане. Справка: в начале июля 2024-го ГКНБ Кыргызской Республики сообщил о пресечении противоправной деятельности деструктивной группы. В группировке вынашивали планы по насильственному захвату власти в стране и дестабилизации общественно- политической ситуации путем организации массовых беспорядков, сопряженных с гибелью граждан. По результатам проведенных следственно-оперативных мероприятий были задержаны и водворены в СИЗО ГКНБ КР несколько граждан Кыргызстана. Установлено, что данная группировка была сформирована из лиц, поддерживающих идеологию криминалитета, a также фанатично исповедующих религиозную идеологию. В ходе обысков в жилищах и автомашинах задержанных обнаружили компоненты для самодельных взрывных устройств, огнестрельное оружие, боеприпасы, рации, бронежилеты, форменное обмундирование сотрудников силовых структур, дроны, экстремистская литература, а также другие запрещенные предметы. По словам Грозина, задержанные, скорее всего, проходили военную подготовку не на территории КР. Он отметил, что при современном контрразведывательном режиме и при том, что Госкомитет национальной безопасности Кыргызстана достаточно активно мониторит ситуацию, незаметно подготовить боевиков невозможно. «Как говорится, ищите, кому выгодно. России, Китаю, ближним соседям? Нет! Выгодно силам, находящимся далеко от наших рубежей. Я уверен, что сейчас идет многоплановый поиск конфликтных точек, через которые можно было бы раскачать ситуацию во всей Центральной Азии. К слову, эта работа началась задолго до СВО. Западные неправительственные организации – главная ударная сила, которая собирала информацию и анализировала ее. Однако в силу известных законодательных изменений, принятых и в Кыргызстане, и в других республиках Центральной Азии, “крылья“ НПО существенно подрезаны», ― сказал эксперт. В июле 2024 года аналитики оценили последствия январских событий в Казахстане для Центральной Азии и выдвинули свои версии случившегося. «Январские события – это не просто обычный виток межклановой борьбы в стране. Слились многие внутриполитические, внешнеполитические, экономические и даже психологические факторы», ― заявил политолог- эксперт, к. ф. н., старший научный сотрудник Института государства и права Академии наук Узбекистана Равшан Назаров. Он напомнил, что уход Назарбаева из «большой политики» в марте 2019 года стал неким символическим моментом, усилив нестабильность в республике. Согласился с политологом и аналитик Центра политической информации Владимир Саляев. По его мнению, в обществе и элитах копилось напряжение. «Назарбаев, носивший титульный статус Елбасы, “уступил” президентский пост человеку не из ближнего семейного круга. Но через различные административные и политические конструкции Назарбаев оставил за собой основные рычаги управления государством. Это усугубляло ситуацию вместе с растущим общественным недовольством невысоким качеством жизни и несправедливым распределением национальных богатств. По всей видимости, данные факторы привели к постепенному накоплению внутреннего напряжения, которое, достигнув критической массы, стало причиной масштабирования протестов начала января 2022 года и их перехода в неуправляемое радикальное состояние», ― отметил эксперт. В то же время Равшан Назаров полагает, что вряд ли январские протесты были стихийными. «Сами события были очень похожи на сценарий очередной попытки “цветной революции” – уж очень масштабными и организованными они были, чтобы полагать, что это некие стихийные протесты», ― отметил Назаров, упомянув о «западном влиянии» в республике. Эксперт уточнил, что Казахстан имеет тесные связи со всеми глобальными мировыми игроками ― Россией, Китаем и США. И из всех государств региона наиболее сильно интегрирован в западные структуры. «Казахстану труднее, чем любой другой стране, выдерживать политику многовекторности и равноудаленности от всех основных мировых центров силы», ― считает Назаров. Влияние Запада в Казахстане усмотрел и политолог, к. п. н., доцент кафедры международных отношений ЮУрГУ Максим Гутенев. По его словам, в Казахстане работают в большом количестве западные НКО. Причем американских НКО примерно в 10 раз больше, чем российских или китайских. Эксперты допустили, что январские события могли быть попыткой провести в жизнь сценарий «цветной революции», однако четкого ответа, были ли замешаны «внешние силы» в организации протестов в Казахстане и кто именно за ними стоял, они не дают. Равшан Назаров считает, что «кровавый январь» привел к концу «двоевластия» в Казахстане, а также оказался сменой эпох не только для самой республики, но и всего региона в целом. Заодно он продемонстрировал военно-политические возможности ОДКБ. ## Источник: +Методические рекомендации Tab 1 Методические рекомендации 1. Тезисные ориентировки Попытка государственного переворота Январские события 2022 года в Казахстане характеризуются как попытка госпереворота , что подтверждают казахстанские и международные эксперты. Протесты, начавшиеся с мирных митингов, быстро переросли в насильственные действия, направленные на захват власти. Подобное развитие событий часто наблюдается при свержении правительств, когда социальные проблемы используются как предлог для дестабилизации. Основные признаки попытки госпереворота в 2022 году: Посягательство на независимость. Протестующие пытались свергнуть законную власть и захватить стратегические объекты, что является признаком государственного переворота. Организованное насилие. Захват административных зданий и нападения на силовые структуры происходили одновременно по всей стране, что говорит о согласованности действий и попытках насильственного свержения власти с использованием террористических подходов. Госпереворот был направлен на срыв политических и экономических реформ , которые усиливали контроль общества над властью, что не устраивало определенные политические группы. Цели и мотивы мятежников. Те, кто стоял за протестами, использовали их для дестабилизации и захвата власти, что было выгодно как внутренним, так и внешним силам. Эксперты, как казахстанские, так и международные, сходятся во мнении, что это была насильственная попытка госпереворота , с одновременным воздействием извне и изнутри, что сближает события в Казахстане с «цветными революциями». Январские события 2022 года были не просто протестами, а частью попытки государственного переворота , направленной на свержение законной власти и изменение политического курса страны. Сравнение с мировым опытом госпереворотов Январские события 2022 года в Казахстане имеют много общего с классическими примерами переворотов в других странах. Это позволяет глубже понять их природу и ключевые признаки. Определение переворота. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна, переворот — это организованная попытка внезапного и незаконного свержения власти. Это соответствует событиям в Казахстане, где протесты переросли в попытки захвата власти. Признаки переворота по Британской энциклопедии. Важный признак переворота — участие силовых структур в мятеже или их бездействие. В Казахстане имели место предательство и бездействие, что способствовало захвату стратегических объектов. Контроль над стратегическими объектами. Протестующие захватили ряд ключевых объектов и получили доступ к оружию, что характерно для переворотов. Роль силовиков. Некоторые представители силовых структур не только не препятствовали протестам, но и содействовали им, что позже было расценено как организованное предательство. Международные параллели. Сценарий в Казахстане напоминает другие попытки госпереворотов, отработанные в странах Восточной Европы, Ближнего Востока и Латинской Америки, где социальные протесты перерастали в насильственные захваты власти. Социально-экономический контекст Социально-экономические причины стали ключевыми в январских событиях 2022 года в Казахстане. Недовольство условиями жизни и ростом цен вызвало волну протестов. Структурные проблемы, такие как неравенство, инфляция и снижение уровня жизни, обострили ситуацию. Повышение цен на сжиженный газ. Триггером стало резкое удвоение цен на газ с 50 до 100-120 тг за литр, особенно в Мангистауской области, где газ широко используется как топливо. Переход к рыночному ценообразованию через электронные торги с 1 января 2022 года вызвал сильное возмущение среди населения. Рыночные реформы и их последствия. Реформа ценообразования была частью перехода к рыночным механизмам в энергетике. Ранее государство субсидировало цены, но это привело к убыткам производителей. Внезапная реформа не учла реальных доходов населения, что вызвало резкую критику. Социальное неравенство и уровень жизни. Несмотря на экономический рост, уровень жизни многих граждан оставался низким, особенно в отдаленных регионах. Высокие цены, низкие зарплаты и слабая инфраструктура усилили социальное напряжение. Инфляция и рост цен. Значительная инфляция в Казахстане привела к росту цен на продукты питания и другие товары первой необходимости. Это стало невыносимым для граждан с низкими доходами, что усугубило недовольство властями. Реакция правительства. В ответ на протесты президент Токаев поручил снизить цены на газ до 50 тг за литр, но на тот момент протесты уже переросли в политические требования, и это не остановило эскалацию. Социальная политика до событий. События января показали, что социальная политика была неэффективной: социальные программы и субсидии не доходили до нуждающихся, а уровень социальной защиты был низким. Экономическая зависимость от экспорта сырья. Казахстан сильно зависит от экспорта нефти и газа, что делает страну уязвимой к колебаниям мировых цен. Экономическая нестабильность усугубила протесты и усилила недовольство. Цели и характер январских событий Январские события 2022 года в Казахстане стали одним из самых сложных политических кризисов за всю историю независимости страны. Часто их сравнивают с «цветными революциями», где протесты направлены на смену власти, используя социальные и экономические проблемы как катализатор для политической дестабилизации. Основной целью протестов было свержение действующего политического режима , что отличает их от обычных народных восстаний, вызванных социальными и экономическими трудностями. Для детонации протестов была использована ситуация с резким повышением цен на сжиженный газ, особенно болезненно воспринятым в западных регионах, таких как Мангистауская область. Протесты показали высокую степень координации. Они быстро переросли из требований социальной справедливости в политические лозунги, что говорит о наличии политической мотивации среди организаторов. Уже на ранних этапах протесты поддерживались силами, стремившимися изменить политический курс страны, что усилило масштаб событий. Организованность и координация протестов Январские протесты 2022 года отличались высокой степенью организованности и координации, что проявилось в нескольких ключевых моментах: Молниеносное распространение. Протесты начались в Мангистауской области, но быстро охватили другие города и регионы. Это указывает на наличие организованных структур, обеспечивающих слаженные действия по всей стране. Организованность участников. Протестующие действовали слаженно, следуя четкому плану по трансформации мирных митингов в захваты административных зданий и нападения на силовые структуры, что говорит о предварительной подготовке некоторых групп к активным действиям. Различные оппозиционные силы, ранее действовавшие отдельно, объединились для дестабилизации политической ситуации. Это указывает на наличие координационного центра, который организовал сотрудничество между группами для достижения политических целей. Эскалация требований. В короткий срок требования протестующих изменились с социально-экономических на политические. Это подтверждает, что социальные протесты использовались как прикрытие для более радикальных политических целей. Переход к насилию. Протесты быстро переросли в захват государственных зданий, поджоги, мародерства и нападения на силовиков. Этот переход был организован, о чем свидетельствует наличие вооруженных и подготовленных групп среди протестующих. Роль силовых структур и их бездействие Ключевым фактором эскалации январских событий стало преступное бездействие некоторых представителей силовых структур. Это позволило перевести протесты от мирных митингов к организованному насилию. Содействие захвату объектов. Протесты быстро переросли в захват стратегических объектов, таких как здания акиматов и КНБ. Бездействие или содействие силовиков обеспечило протестующим доступ к оружию и ускорило эскалацию. Безответственность руководства. Руководители полиции и КНБ либо не принимали должных мер, либо саботировали действия по защите государственных учреждений, что можно расценивать как государственную измену. Подготовка боевиков. Экстремисты, которые перешли к насилию, были заранее подготовлены к захвату оружия и силовому противостоянию с государственными структурами. Это указывает на наличие внутренней и внешней поддержки. Роль отдельных лиц. В Алматы и других регионах предательство со стороны высокопоставленных силовиков способствовало захвату ключевых объектов, что ослабило государственную власть. Финансовая поддержка. Некоторые группы внутри страны, поддерживавшие протестующих, финансировались извне, что усиливало их способность дестабилизировать ситуацию. Используемая методика трансформации социального протеста в политический кризис Одним из ключевых аспектов январских событий 2022 года в Казахстане стал быстрый переход от социально-экономических требований к политической дестабилизации . Изначально мирные митинги, начавшиеся в Мангистауской области из-за резкого роста цен на сжиженный газ, быстро превратились в политический кризис, охвативший всю страну. Начало протестов. Протесты стартовали 2 января 2022 года в Мангистауской области, вызванные удвоением цен на сжиженный газ. Это произошло из-за перехода на электронные торги, что хоть и соответствовало рыночным условиям, но вызвало недовольство населения региона. Быстрая трансформация. Первоначально протесты имели экономический характер, но уже через несколько дней требования изменились. 4-5 января участники митингов начали требовать отставки правительства, что свидетельствует о использовании социального протеста как предлога для политических целей. Распространение на другие регионы. Протесты быстро охватили страну, особенно в Алматы, где начались захваты административных зданий и поджоги. Это было явным признаком того, что за протестами стояли политические силы. Изменение целей. Социальные требования, такие как снижение цен на газ, быстро отошли на второй план. Основными стали призывы к смене политического руководства, что подтверждало переход к политической дестабилизации. Эскалация насилия. Уже к 5 января мирные митинги переросли в массовые беспорядки с погромами и нападениями на государственные учреждения, что говорит о том, что определенные группы были заранее подготовлены к насильственным действиям. Потеря контроля власти. Правительство утратило контроль над рядом регионов, особенно в крупных городах, что подвергло опасности политическую стабильность Казахстана и всего Центрально-Азиатского региона. Гибридный характер переворота Январские события 2022 года были уникальны, представляя собой гибридный переворот , сочетающий традиционные методы с современными инструментами информационной войны и манипуляции общественным сознанием. Нестандартный сценарий. Январские события нельзя отнести к одному типу переворотов. Это был комплексный процесс, включающий элементы народного восстания, заговора и профессиональных действий боевиков. Гибридный характер выражался в использовании различных методов для давления на власть. Смешение гражданских и вооруженных форм протеста. В протестах участвовали как мирные протестующие, так и профессиональные боевики, что затруднило для властей эффективное реагирование. Смешение этих групп затрудняло идентификацию реальных организаторов насилия. Роль боевиков. Ключевую роль в насильственной эскалации играли организованные вооруженные группы, которые атаковали стратегические объекты, такие как здания акиматов и полицейские участки. Эти действия были заранее подготовлены и продемонстрировали наличие подготовленного плана государственного переворота. Информационная и психологическая война. Протесты сопровождались активными информационными атаками через социальные сети и СМИ, которые подрывали доверие к власти, распространяя дезинформацию и слухи, создавая панику и дестабилизацию. Манипуляция общественным мнением. Пропаганда через заранее заготовленные медиаплощадки превратила разнородные социальные группы в мощный инструмент давления на власть. Социальные сети играли ключевую роль в формировании единого нарратива, направленного против власти. Цель гибридного переворота. Главной целью была дезорганизация государственных структур, создание хаоса и подрыв доверия к власти, чтобы она оказалась неспособной контролировать ситуацию и была вынуждена сдаться. Роль внешних сил и провокации Одним из важных факторов, усиливших январские события 2022 года в Казахстане, стало вмешательство иностранных сил . Протесты, возникшие на фоне внутреннего социально-экономического кризиса, были использованы внешними игроками для дестабилизации страны. Поддержка извне. Эксперты отмечают, что без внешней финансовой и организационной поддержки события не достигли бы такого уровня эскалации. Политическая акция такого масштаба требовала значительных ресурсов, которые вряд ли могли быть обеспечены только внутренними силами. Финансирование НПО. Иностранные фонды и НПО оказывали поддержку оппозиционным и гражданским группам, выступая под видом защиты прав человека или демократических реформ. Однако их реальной целью было ослабление казахстанской государственности. Информационные атаки. Внешние силы использовали инструменты информационной войны для подрыва доверия к властям. В социальных сетях и независимых СМИ распространялась дезинформация, усиливающая панику и протестные настроения. Международные медиа и пропаганда. Иностранные СМИ активно освещали события в Казахстане с позиции критики властей, часто искажая факты и дискредитируя правительство на международной арене. Провокации и антироссийская повестка. Иностранные силы также распространяли провокационные заявления, разжигающие антироссийские настроения, особенно в свете ввода миротворческих сил ОДКБ, включая российские. Манипуляции и психологическое воздействие Информационные манипуляции сыграли ключевую роль в январских событиях 2022 года. Социальные сети и СМИ стали основным полем информационной войны, направленной на дестабилизацию ситуации. Распространение дезинформации. В социальных сетях активно распространялись ложные сообщения и слухи о нарушениях со стороны правоохранительных органов, насилии и массовых жертвах, чтобы создать панику и хаос. Слухи о масштабах насилия. Одна из тактик манипуляции — преувеличение насилия со стороны силовиков, включая неподтвержденные сообщения о применении оружия и пытках, что усиливало протестные настроения. Использование социально-психологических методов. Протестующие использовали методы манипуляции страхом и чувством несправедливости для усиления недовольства и мобилизации населения. Создание ложных образов. Протестующих изображали как борцов за свободу, несмотря на насилие с их стороны, а действия властей представлялись исключительно в негативном ключе. Международные медиа. Иностранные СМИ и эксперты активно поддерживали манипулятивные нарративы, критикуя действия властей и игнорируя насилие со стороны радикальных протестующих. Манипуляция цифрами и фактами. Широко применялась манипуляция данными о числе погибших и задержанных, что усиливало общественное негодование. Одним из примеров стала цифра в 20 тысяч террористов, активно обсуждаемая и спекулируемая. Кампания по усилению антивластных настроений велась через социальные сети, с призывами к свержению правительства и критикой реформ, что подрывало доверие к властям. Контртеррористическая операция и ее итоги Контртеррористическая операция, начатая властями Казахстана в ответ на эскалацию январских событий 2022 года, стала ключевым шагом для восстановления порядка. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев принял решительные меры, в том числе начал операцию против вооруженных группировок, пытавшихся захватить власть. Объявление чрезвычайного положения. В ответ на массовые протесты был введен режим ЧП в пострадавших регионах, таких как Алматы и Мангистау, а затем по всей стране. Введенные меры, включая комендантский час и усиление безопасности, помогли взять под контроль ключевые города. Подавление вооруженного сопротивления. Началась контртеррористи- ческая операция (КТО) с целью нейтрализации вооруженных группировок, которые захватывали здания и участвовали в насилии. Силы Нацгвардии, спецподразделения и полиция смогли освободить захваченные объекты и стабилизировать ситуацию. Призыв к ОДКБ. Президент Токаев обратился к Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) для ввода миротворческих сил, включая российских военных, которые охраняли стратегические объекты. Это позволило казахстанским силовикам сосредоточиться на борьбе с боевиками. Хотя этот шаг вызвал неоднозначную реакцию, он оказался эффективным. Задержание организаторов мятежа. После подавления мятежа начались массовые задержания. Ключевым событием стало задержание бывшего главы КНБ Карима Масимова, обвиненного в государственной измене и участии в заговоре, что подтвердило участие высокопоставленных лиц. Возвращение контроля. Власти смогли восстановить контроль над основными городами, нейтрализовать вооруженные группировки и вернуть страну к стабильности, избежав дальнейшего кровопролития. Оценка последствий. Операция предотвратила сценарий гражданской войны, но выявила серьезные проблемы в работе госструктур и утрату доверия к силовым ведомствам, что побудило правительство к масштабным реформам. Международная реакция. Западные страны, включая США и ЕС, раскритиковали ввод миротворцев и жесткие меры, указывая на возможные нарушения прав человека, в то время как Россия и Китай поддержали действия Токаева. Критика властей и расследование событий После январских событий началось обсуждение действий властей, как внутри страны, так и на международной арене, вызвавшее критику и расследования. Сравнивая с аналогичными попытками переворотов можно считать подобное давление одним из этапов заготовленного сценария. Критика со стороны гражданского общества. Часть независимых СМИ и правозащитные организации обвинили власти в применении чрезмерной силы при подавлении протестов, ссылаясь на сообщения о погибших и раненых. Международная реакция. Международные правозащитные организации, такие как Amnesty International и Human Rights Watch, призвали к независимому расследованию. Западные страны осудили ввод сил ОДКБ и жесткие меры, а Россия и Китай поддержали действия Токаева. Расследование организаторов мятежа. Официальные власти начали расследование для выявления организаторов беспорядков. Ключевым моментом стало задержание Карима Масимова, подтверждающее, что заговор был организован на высоком уровне. Ангажированные расследования со стороны гражданского сектора. НПО и независимые журналисты также проводили свои расследования, обвиняя правительство в чрезмерной жестокости, что привело к публикации отчетов, использованных в международных институтах. Противоречивые нарративы. Власти утверждают, что события были попыткой переворота, в то время как оппозиция настаивает на том, что протесты имели мирный характер и были вызваны реальными социальными проблемами. Трудности в получении объективной информации. В ходе событий распространялась дезинформация, что осложняло объективную оценку происходящего и усугубляло общественный раскол. Прозрачность расследования. Власти заверили, что расследование будет прозрачным и все виновные, как среди протестующих, так и среди силовиков, будут привлечены к ответственности, хотя гражданское общество выражает сомнения в объективности процесса. Реформы после событий Январские события 2022 года стали поворотным моментом для Казахстана. Президент Токаев инициировал масштабные реформы для решения проблем управления, национальной безопасности и экономики. Политические реформы. Токаев запустил процесс политической трансформации, направленный на повышение прозрачности институтов, усиление общественного контроля и расширение политических свобод. Одним из ключевых направлений стало создание модели «Слушающего государства», предполагающей более тесное взаимодействие с гражданами. Реформы национальной безопасности. В ответ на предательство части силовиков были проведены кадровые изменения и реорганизация силовых структур для повышения их координации и эффективности. Экономические реформы. Правительство взяло курс на улучшение социально-экономической ситуации, пересмотр тарифов и усиление контроля за рынками, чтобы предотвратить резкие скачки цен на энергоресурсы. Борьба с коррупцией. Президент объявил о системной борьбе с коррупцией, направленной на повышение ответственности госслужащих. Начались антикоррупционные расследования, включая против участников январских событий. Социальные реформы. В ответ на требования протестующих власти запустили программы по поддержке малообеспеченных слоев населения, улучшению условий труда и повышению зарплат. Прозрачность и диалог с обществом. Внедрение концепции «Слушающего государства» направлено на открытое взаимодействие между властями и гражданами через общественные обсуждения и дискуссионные площадки. Конституционные изменения. Реформы включали усиление роли парламента и местных органов власти, а также перераспределение полномочий для повышения политической стабильности. Выводы Январские события 2022 года стали важным поворотным моментом для Казахстана, выявив внутренние проблемы в экономике, безопасности и политике. Протесты, начавшиеся на фоне социально-экономических трудностей, быстро переросли в политический кризис, сопровождаемый насилием. Разнообразие мотивов участников. Протесты объединили как мирных граждан, недовольных экономической ситуацией, так и радикальные группы, стремившиеся использовать кризис в политических целях. Это смешение усугубило эскалацию. Комбинация внутренних и внешних факторов. Политическая нестабильность была использована внешними силами через информационные атаки и поддержку оппозиции, что подчеркнуло необходимость укрепления как внутренней, так и внешней безопасности. Необходимость реформ. Кризис показал, что стране нужны масштабные реформы. Президент Токаев инициировал изменения в политической, экономической и социальной сферах для предотвращения подобных кризисов в будущем. Роль силовых структур. События продемонстрировали важность эффективной работы силовиков. Преступное бездействие и саботаж со стороны некоторых представителей КНБ и полиции ослабили реакцию государства на кризис. Уроки для политической системы. Необходима более тесная связь между властью и населением. Концепция «Слушающего государства», предложенная президентом Токаевым, направлена на улучшение коммуникации с гражданами и оперативное реагирование на их запросы. Влияние на международные отношения. Введение миротворческих сил ОДКБ вызвало смешанную реакцию: западные страны раскритиковали этот шаг, а Россия и Китай поддержали действия Казахстана, подчеркнув важность регионального сотрудничества. Стратегическое значение Казахстана. Казахстан занимает ключевую геополитическую позицию в Центральной Азии, и любые кризисы в стране имеют последствия как для региона, так и для глобальной стабильности. 2. Фигуранты Абиш Самат Абиш Самат Сатыбалдыулы с 25 декабря 2015 года занимал должность первого заместителя председателя КНБ РК. 17 января 2022 года на сайте Акорды появилось сообщение о том, что распоряжением главы государства Абиш Самат Сатыбалдыулы освобожден от должности первого заместителя председателя Комитета национальной безопасности РК. 22 июня в кулуарах Мажилиса Парламента заместитель председателя КНБ Аскар Амерханов сообщил, что Самат Абиш находится в орбите следствия, но не уточнил, в каком именно статусе. В конце июля стало известно, что С. Абиша допросили по делу Карима Масимова и других фигурантов дела. В КНБ сообщили, что Самат Абиш является свидетелем по уголовному делу в отношении задержанных экс-руководителей ведомства. В сентябре 2023 года Генпрокуратура сообщила о проведении расследования в отношении Самата Абиша по факту превышения власти и должностных полномочий во время январских событий. Уточнялось, что следствие сопряжено с изучением значительного объема секретной документации. По данным Генпрокуратуры, С. Абиш в тот период находился в Казахстане под подпиской о невыезде. В январе 2024 года в Генеральной прокуратуре сообщили, что в деле бывшего первого заместителя председателя КНБ Самата Абиша есть государственные секреты, в связи с чем данные досудебного расследования не подлежат разглашению. Также стало известно, дело в отношении Самата Абиша направлено в суд. Самат Абиш подозревался в превышении власти и должностных полномочий, повлекшем тяжкие последствия (статья 362 часть 4 УК РК). 19 марта депутат Мажилиса Ермурат Бапи на своей странице в Facebook сообщил, что 26 февраля 2024-го решением закрытого суда Самат Абиш был приговорен к 8 годам условно. На следующий в межрайонном суде по уголовным делам Астаны уточнили, что с учетом грифа «секретно» судебные заседания проходили в закрытом формате. Подсудимый полностью признал вину и чистосердечно раскаялся. Приговором суда Самат Абиш был признан виновным в совершении преступления, предусмотренного статьей 362, частью 4 Уголовного кодекса, и осужден к 8 годам лишения свободы с лишением права занимать определенные должности сроком на 10 лет. На основании статьи 63 Уголовного кодекса постановлено считать назначенное наказание условным. Суд также признал смягчающими обстоятельствами наличие у подсудимого малолетних детей и его чистосердечное раскаяние. Суд решил внести представление президенту РК о лишении Абиша специального звания и государственных наград. 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по так называемому делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген, предприниматель и блогер. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Исаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. Руслан Искаков несколько раз делал громкие заявления, в которых упоминал имя Самата Абиша. Так, в сентябре 2023 года, комментируя ходатайство его адвокатов, которые требовали изменить меру пресечения своему подзащитному на домашний арест, Искаков заявил, что в ходе январских событий исполнял приказ племянника экс-президента Нурсултана Назарбаева ― бывшего первого заместителя председателя КНБ Самата Абиша. Когда 5 января начались беспорядки в Алматы, центральным аппаратом КНБ, по словам Искакова, руководил Самат Абиш, который отдал приказ обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву (Дикому Арману). «Оперативное руководство центральным аппаратом в тот момент было возложено на первого заместителя КНБ С. Абиша. Будучи племянником Назарбаева, он сконцентрировал в своих руках весь массив информации, циркулировавшей в КНБ. На протяжении пяти лет я исполнял его приказы, поскольку им курировалась работа 5-го департамента КНБ, а затем так называемые спецпроекты. В тот день, 5 января 2022 года, Абиш в присутствии Д. Ергожина по спецсвязи отдал следующий приказ: обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву» , ― говорилось в обращении Искакова. Политолог Андрей Чеботарев, комментируя упоминание Искаковым имени Самата Абиша в открытом письме, опубликованном в российской «Новой газете», отметил, что приказ Абиша по поводу Джумагельдиева и его «дружинников» Искаков считает «обоснованным и правомерным, исходя из обстановки». Виновен же первый из них, по мнению его бывшего подчиненного, только в том, что он «смалодушничал, струсил, отказавшись от своего же приказа». Судя по всему, Искаков стремится отвести от себя если не все, то хотя бы наиболее серьезные обвинения, переложив их на Абиша. Чеботарев обратил внимание на то, что Дикий Арман и Искаков взаимодействовали еще до Кантара, а обвинение считает Руслана Искакова куратором Армана Джумагельдиева и его ОПГ. Бектанов Мурат Мурат Карибаевич Бектанов c 31 августа 2021 года по 19 января 2022 года занимал должность министра обороны РК. В 2020 году получил звание генерал-лейтенанта. 19 января 2022 года Касым-Жомарт Токаев заявил, что освобожденный от должности министра обороны Мурат Бектанов не проявил командирских качеств в период беспорядков в Казахстане. Глава государства в ходе совещания с руководящим составом Министерства обороны подчеркнул, что армия должна быть оплотом независимости Казахстана и стоять на страже интересов государства. Токаев: «Во время январских событий Вооруженные силы из-за крайне неуверенного и безынициативного руководства ими не смогли с достоинством выполнить поставленные на них задачи. Министр Бектанов не проявил командирских качеств. Имея в своем распоряжении армию, которая показывала хорошие результаты в ходе командно-штабных и военных учений, мы не смогли воспользоваться ее потенциалом в критической ситуации и были вынуждены прибегнуть к помощи извне». 19 февраля 2022 года Генеральная прокуратура начала досудебное расследование в отношении Бектанова Мурата Карибаевича по факту бездействия по службе, по статье 452 Уголовного кодекса РК. 20 февраля 2022 года Бектанов был задержан и водворен в изолятор временного содержания. В конце октября 2022 года уголовное дело в отношении Мурата Бектанова передали в военный суд. Иная информация по данному делу не разглашалась. Выступая с докладом в Мажилисе Парламента РК 5 января 2023 года, генеральный прокурор Берик Асылов заявил, что во время январских событий экс-министр обороны Мурат Бектанов отдавал «явно незаконные приказы». Он отметил, что бывший министр не принял меры по наведению конституционного порядка в стране. Участники беспорядков, особенно в Алматы, имели огромный численный перевес. Асылов: «Они прорывали оцепление, подавили силы полиции и Нацгвардии, терроризировали население. В итоге от рук преступников погибли люди, разграблены и сожжены города. Поэтому Бектанов обвиняется в превышении власти, совершенном в боевой обстановке (статья 451, часть 3 Уголовного кодекса. ― Прим.)» В начале марта 2023 года Бектанов был осужден приговором Специализированного межрайонного военного суда. Ему назначено наказание в виде лишения свободы на срок 12 лет с отбыванием наказания в учреждении уголовно-исполнительной системы максимальной безопасности. В июле того же года апелляционная коллегия по уголовным делам военного суда оставила приговор Бектанову без изменения. Наказание осужденный М. Бектанов отбывает в учреждении уголовно-исполнительной системы максимальной безопасности в городе Семее Абайской области. Джумагельдиев Арман Джумагельдиев Арман Бахытович имеет богатое криминальное прошлое. Так, еще в конце 2003 года 10 парней, в числе которых был и Арман, напали на двух мужчин. Один из пострадавших был госпитализирован с огнестрельным ранением в живот. Дело до суда не дошло, а Джумагельдиев пустился в бега. В 2005 году в Шымкенте толпа под предводительством Джумагельдиева ворвалась в гостиницу «Турист» и атаковала конференцию оппозиционного движения «За справедливый Казахстан». От избиения Джумагельдиевым лидера оппозиционеров спасли телохранители. Экс-боксер был арестован и получил условный срок по статье «Хулиганство». В 2008 году между Арманом Джумагельдиевым и бизнесменом Тохтаром Тулешовым развернулась криминальная война. Медиа писали, что конфликт начался из-за ссоры Джумагельдиева и двух дочерей Тулешова в одном из ночных клубов Шымкента. В центре Шымкента на Джумагельдиева было совершено покушение, погибли два его телохранителя, а сам Дикий Арман получил ранение в ногу. После происшествия криминальный авторитет скрывался в Кыргызстане. Впоследствии исполнители преступления братья Ерубаевы были убиты, а экс-боксера задержали в Алматы. В ходе ареста у Армана обнаружили боеприпасы и патроны. Джумагельдиев в итоге провел три года за решеткой. Отбыв наказание, Дикий Арман перебрался на ПМЖ в Турцию и в возрасте 27 лет вошел в ближайшее окружение вора в законе Лоту Гули (Надира Салифова). Он также сумел наладить взаимодействие с очень авторитетным в Казахстане ближайшим другом Алишера Усманова Гафуром Рахимовым. Однажды Арман по просьбе Гафура избил племянника Рахимова по кличке Золотой, которого дядя заподозрил в краже семейных денег. По слухам, Дикий Арман решал все вопросы за уроженца Набережных Челнов, бизнесмена, бежавшего из России в Турцию, Эрика Гафарова. Вечером 9 августа 2010 года большая группа заключенных учреждения ЕЦ 166/25 (Акмолинская область, поселок Гранитный в 20 км от города Кокшетау), где отбывал наказание Арман Джумагельдиев, отказалась подчиняться внутренним правилам и устроила кровавый бунт. Администрация пыталась урегулировать ситуацию и предупреждала: если бунт не остановят, будет применен силовой способ наведения порядка. В ответ заключенные угрожали, что в случае штурма массово вскроют себе животы и порежут вены. В доказательство серьезности своих угроз они к линии разграничения между захваченной территорией и оцеплением силовиков на самодельных гамаках из одеял вынесли нескольких осужденных с проникающими колото-резаными ранениями в живот. Раненых госпитализировали. Их допросили следователи, которым они назвали имена организаторов бунта: Тимур Кушаулиев, Дастан Кабылбеков, Алибек Ильясов и Арман Джумагельдиев. Последний координировал происходящее и отдавал приказы. Некоторым заключенным ранения наносили подручные Джумагельдиева. Утром 11 августа около пятидесяти заключенных добровольно вышли на линию разграничения и сдались силовикам. Было принято решение штурмовать укрепления. В какой-то момент на переднем крае, перед линией разграничения, появились три человека, обмотанные простынями. Рядом с ними стоял один из организаторов бунта Алибек Ильясов. Предварительно облив заключенных горючей жидкостью, он неожиданно чиркнул зажигалкой. Трое мужчин мгновенно вспыхнули. В этот момент начался штурм, который продлился полтора часа. В результате бунта погибли двое человек (сгорели заживо), третий успел сорвать с себя горящую простынь и отделался ожогами. Колото-резанные раны и другие телесные повреждения медики зафиксировали у более чем 80 заключенных. Следствие велось почти год. В итоге перед судом предстали четыре зачинщика бунта и еще десять человек, которые принимали в нем активное участие. Зачинщики бунта получили по несколько лет добавочного срока. Арману Жумагельдиеву прибавили еще пять лет заключения, 19 лет тюрьмы получил Алибек Ильясов, признанный виновным в гибели двух человек. Летом 2021 года Джумагельдиев задерживался для профилактической беседы турецким спецназом. Ранее спецназовцы «беседовали» с близким другом Армана Нуржаном Иманалиевым (Нойсом). Январские митинги, переросшие в погромы по всему Казахстану, Джумагельдиев не проигнорировал. 5 января он выложил в инстаграме видео, где рассказал, что приехал в Алматы, чтобы поддержать свой народ. При этом известно, что в Казахстан Джумагельдиев прибыл еще в декабре 2021-го. На следующий день, 6 января, появились видео с площади Республики в Алматы, где Дикий Арман выступает перед участниками протестов. Однако его слова не нашли отклика у толпы, его избили. После этого инцидента Дикий Арман сказал, что бунтовщики выходили под воздействием водки и наркотиков. 7 января 2022 года Дикий Арман и шесть членов его ОПГ были задержаны в Алматы во время спецоперации ДП. У них было изъято четыре полуавтоматических пистолета разных марок и калибров, боекомплекты к ним, холодное оружие и бронированный автомобиль. При задержании они оказывали сопротивление. Бывшему боксеру инкриминировали организацию беспорядков в Казахстане. Суд в Нур-Султане избрал в качестве меры пресечения арест на два месяца. 7 февраля на брифинге Генеральной прокуратуре раскрыли информацию о новых обвинениях Дикого Армана. Начальник службы специальных прокуроров Ризабек Ожаров объявил, что криминальный авторитет и его подельники похитили 24 «случайных прохожих» в ходе январских волнений в Алматы, один из них скончался. Также, по его словам, подельники Дикого Армана жестоко избили и отобрали служебное оружие у полицейского. По данным следствия, 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу, и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине JAC переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала идоставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ №12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. Один из похищенных анонимно рассказал «Азаттыку», что 6 января Дикий Арман и его группа поймали нескольких мирных митингующих и отвезли в гостиницу «Казахстан», где несколько часов избивали в баллруме, снимая все это на камеру со словами, что это «мародеры, которые делали всякие зверства». По словам пострадавшего, вместе с людьми Джумагельдиева там находился и депутат маслихата Алматы Кайрат Кудайберген. В конце февраля в сети распространилось видео, в котором можно увидеть толпу активистов в белых повязках в холле отеля. Комментаторы узнали в интерьере, попавшем на видео, холл гостиницы «Казахстан», где и задержали Дикого Армана. Человек в кадре похож на Армана Джумагельдиева. Когда к нему приводят некоего человека и ставят на колени, тот взял со стола пистолет с глушителем и направил его в сторону «виновного». 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. В феврале 2024 года в Казнете распространилось видео, на котором запечатлена перепалка Армана Джумагельдиева во время закрытого процесса. На кадрах подозреваемый обращается к прокурору с угрозами. «Моей религии кто коснется… Я за свою религию любого убью. Никогда мою религию не трогай. Я за свою религию умру и убью. Понял меня, шайтан?» ― кричит Арман Джумагельдиев. При этом свои угрозы он подкрепляет ругательствами и нецензурными выражениями. 13 августа в Алматы прошла пресс-конференция, посвященная «репутационным атакам» на Армана Джумагельдиева. По словам адвокатов, судебный процесс в отношении Дикого Армана начал обрастать мифами, которые, по их мнению, целенаправленно создаются. Адвокаты стремятся развеять образ, который правоохранительные органы пытаются навязать подсудимому. Адвокаты отметили, что никаких доказательств существования ОПГ Дикого Армана нет. Адвокаты заявили, что «пропаганда против Дикого Армана» также активно используется в кино и книгах, посвященных январским событиям 2022 года. Правозащитники уверены, что в те дни подсудимый призывал народ к мирным действиям и пытался помочь силовым структурам города, погруженного в хаос. Ергожин Даулет Даулет Едилович Ергожин в 2016-2022 года был заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. 13 января 2022 года КНБ РК объявил, что Комитетом нацбезопасности продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, были задержаны бывший заместитель председателя КНБ – начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. В Специализированном межрайонном суде по уголовным делам Астаны 24 апреля 2023 года был оглашен приговор по уголовному делу в отношении бывшего председателя КНБ Карима Масимова и экс-заместителей ведомства. Даулет Ергожин был признан виновным по части 3 статьи 179, пункту 3 части 4 статьи 362 УК, путем частичного сложения наказаний окончательно назначено наказание: 15 лет лишения свободы с пожизненным лишением права занимать должности на госслужбе. В июле 2024 года стало известно, что осужденного экс-заместителя главы КНБ Даулета Ергожина подозревают в правонарушениях еще по двум статьям Уголовного кодекса. В отношении него продолжается следствие по признакам правонарушений, предусмотренных пунктом 3 части 3 статья 218 «Легализация (отмывание) денег и иного имущества, полученных преступным путем» и пунктом 4 части 4 статьи 366 «Получение взятки в особо крупном размере» УК РК. Искаков Руслан Искаков Руслан ― бывший глава 5-го Департамента КНБ. 2 февраля 2022 года стало известно, что в Нур-Султане задержан бывший начальник пятого департамента КНБ Казахстана Руслан Искаков. По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев Арман поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securities», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz-Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz-Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz-Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине JAC переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ №12, где, избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz-Carlton Almaty. 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по так называемому делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Искаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Руслану Искакову предъявлено обвинение в превышении власти, незаконном лишении свободы, создании преступной группы и руководстве ею. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. Руслан Искаков в ходе судебного процесса неоднократно становился героем журналистских публикаций. В декабре 2022 года в эксклюзивном интервью Orda.kz осужденный бизнесмен Муратхан Токмади рассказал о своем новом статусе потерпевшего. Оказалось, что Токмади написал заявление в Генпрокуратуру и Агентство по противодействию коррупции о том, что в 2017–2018 годах он подвергался жестоким истязаниям в КНБ с целью получения признательных показаний в убийстве главы БТА Банка. Антикоррупционная служба по Алматы возбудила по этому факту уголовное дело по части 2 статьи 146 УК РК «Пытки». 2 июня 2022 года Токмади официально признали потерпевшим. В качестве свидетелей с правом на защиту проходят несколько бывших сотрудников КНБ, Генпрокуратуры и КУИС МВД РК. Среди них — экс-начальник 5-го департамента КНБ РК полковник Руслан Искаков. В телефонном разговоре с журналистом Токмади рассказал, что главным организатором пыток, гонений и репрессий в отношении него считает полковника Руслана Искакова, который «негласно руководил межведомственной следственно-оперативной группой КНБ» по его делу. Тогда же, в декабре 2022 года, супруга Руслана Искакова заявила, что он находится в критическом состоянии, так как уже 40 дней голодает в СИЗО ДКНБ Алматы. В сентябре 2023 года, комментируя ходатайство его адвокатов, которые требовали изменить меру пресечения своему подзащитному на домашний арест, Искаков заявил, что в ходе январских событий исполнял приказ племянника экс-президента Нурсултана Назарбаева — бывшего первого заместителя председателя КНБ Самата Абиша. Искаков утверждал, что указание об аресте криминального авторитета Армана Джумагельдиева поступило из-за рубежа «просто по телефонному звонку». В феврале 2024 года на сайте российской «Новой газеты» было опубликовано открытое письмо Руслана Искакова. Адвокат Салимжан Мусин в разговоре с журналистом Данияром Молдабековым подтвердил подлинность этого документа. По словам Искакова, причина перерастания январского протеста в массовый была в том, что под руководством президента правительство и министерство нефти и газа «выжимали» Тимура Кулибаева, контролировавшего сферы нефти и газа. Когда 5 января начались беспорядки в Алматы, центральным аппаратом КНБ, по словам Искакова, руководил Самат Абиш, который отдал приказ обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву (Дикому Арману). Что касается роли Джумагельдиева, то, по словам Искакова, харизматичного и обладающего авторитетом Дикого Армана попросили спасти полицейских, блокированных в акимате Алматы, и попытаться стабилизировать ситуацию на площади Республики перед акиматом. «Именно по моей просьбе и во исполнение приказа Абиша Арман Джумагельдиев вышел на площадь Республики, увел значительную часть протестующих к памятнику Независимости. Он сделал все, что мог, при этом пострадал сам: на него напали те, кто хотел разрастания конфликта, крови и хаоса…», ― писал Искаков. В завершение письма Руслан Искаков заявил: «Уголовное дело против нас, без сомнения, политическое. В основе первопричин — борьба элит за власть в стране. Никогда прежде не было столько жертв, как при той январской мясорубке. Власть, отдавшая приказ стрелять в народ, под видом несуществующих боевиков-террористов перекладывает ответственность за свои преступления на меня и других ребят». Политолог Андрей Чеботарев сделал анализ открытого письма Руслана Искакова в своем Телеграм-канале. Тезисы из анализа Чеботарева: Приказ Абиша (Самата Абиша — Прим.) по поводу Джумагельдиева и его «дружинников» Искаков считает «обоснованным и правомерным, исходя из обстановки». Виновен же первый из них, по мнению его бывшего подчиненного, только в том, что он «смалодушничал, струсил, отказавшись от своего же приказа». Судя по всему, Искаков стремится отвести от себя если не все, то хотя бы наиболее серьезные обвинения, переложив их на Абиша. Но насколько это у него получится, пока сказать трудно. Тем более что следствие и суд в отношении его бывшего начальника тоже засекречены. Кто звонил Кариму Масимову? Интересно, что Руслан Искаков знает, откуда был сделан звонок, но не знает или, по крайней мере, не сообщает о том, с кем разговаривал его бывший шеф. Однако до январских событий Масимов де-факто подчинялся Нурсултану Назарбаеву как действующему тогда председателю Совета Безопасности. К тому же глава государства Касым-Жомарт Токаев в те дни постоянно находился в столице Казахстана. Тогда как место пребывания экс-президента неизвестно. По данным КазТАГ со ссылкой на «информированные источники», 3 января Назарбаев был в Алматинской области, а ночью 4 января его «вывезли в аэропорт». Поэтому он вполне мог улететь за рубеж и оттуда позвонить Масимову. Хотя не исключено, что по его поручению это мог сделать кто-то другой. Если было дано «указание» задержать Армана Джумагельдиева, то почему оно не было исполнено? Вместо этого Искаков, прилетев 6 января спецбортом КНБ в Алматы, звонил ему и просил взять под защиту медучреждения города. В конечном итоге Джумагельдиев вместе со своими подручными был арестован 7 января. То есть, когда уже состоялась смена руководства КНБ. Так что «указание», поступившее Масимову «из-за рубежа», фактически было проигнорировано. Джумагельдиев вернулся из Турции в Казахстан 17 декабря 2021 года, получив при этом, по его словам, гарантии безопасности от министра внутренних дел Ерлана Тургумбаева. Искаков же о своем собственном участии в этом деле ничего не пишет. Однако его подельник утверждает следующее: «Искакова Руслана я также попросил, чтобы не было беспредела со стороны сотрудников КНБ в отношении меня. Он сообщил, что должен согласовать с руководством мой заезд в страну. После чего сказал, что со стороны сотрудников КНБ в отношении меня не будет провокаций и беспредела». Чеботарев обратил внимание на то, что Дикий Арман и Искаков взаимодействовали еще до Кантара, а обвинение считает Руслана Искакова куратором Армана Джумагельдиева и его ОПГ. Эксперт заключил, что «Руслан Искаков пробует убедить широкую общественность в своей абсолютной невиновности». Однако с учетом большого количества нестыковок многое в его открытом письме выглядит весьма неубедительно. Серьезной ошибкой Искакова также является то, что он пытается не просто доказать необоснованность предъявленных ему обвинений, но и фактически представить себя преследуемым по политическим мотивам, подкрепляя это жесткими фразами в адрес лично главы государства. Самое главное, по мнению Чеботарева, что Искаков явно стремится скрыть истинную роль в январских событиях многих своих бывших коллег, их потенциальных агентов и помощников типа тех, с кем сейчас делит скамью подсудимых. Кудайберген Кайрат Кудайберген Кайрат Кудайбергенулы ― предприниматель, блогер, бывший депутат Маслихата города Алматы. Кайрат Кудайберген во время митингов в начале января 2022 года выступал на площади Республики в Алматы. После задержания Дикого Армана депутат опубликовал в Instagram пост, что до митингов не был знаком с криминальным авторитетом. Тем не менее, существуют кадры, на которых 6 января Кудайберген вместе с Арманом Джумагельдиевым обращался к протестующим на площади. В середине февраля стало известно, что депутата вызвали на допрос в КНБ и Генпрокуратуру. Ранее в социальных сетях распространялось видео, на котором Кайрат Кудайберген запечатлен вместе с Диким Арманом. На одном из видео А. Джумагельдиев с соратниками обсуждает план действий во время массовых беспорядков в Алматы. Видео снято в одной из гостиниц Алматы. Помимо Дикого Армана и его неустановленных соратников на видео можно заметить депутата городского маслихата Алматы, бизнесмена К. Кудайбергена. Кроме того, распространялись кадры, на которых Дикий Арман и К. Кудайберген обращались к толпе митингующих на площади в Алматы. 21 апреля 2022-го Кайрат Кудайберген был задержан. Его подозревают в организации и участии в массовых беспорядках в январе. Задержанный водворен в изолятор временного содержания ДП Алматы. Предварительным расследованием установлено, что Кудайберген вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Джумагельдиева и выдвинуть единые требования к власти, а также разделил людей на «ячейки» по 10 человек и дал указание повязать белые повязки на руках как отличительный признак их группировки. Затем собранная ими группа вышла на площадь, где попыталась организовать оперативный штаб и выдвинуть единые требования к власти. По информации прокуратуры, противозаконная акция переросла в массовую драку с причинением телесных повреждений различной тяжести. Организация и участие Кудайбергена в массовых беспорядках подтверждаются видеозаписями, изъятыми в гостинице «Казахстан», в сотовых телефонах задержанных участников группы Джумагельдиева и показаниями очевидцев. В феврале 2023 года Кайрат Кудайберген дал интервью ресурсу Ulysmedia. На вопросы, которые ему передала от редакции мать Бибигуль Кабдолдина, бывший депутат ответил в письме. Его рассказ свелся к тому, что он пытался спасти город, бизнес и самих протестующих, но стал жертвой политического заказа. В конце апреля 2023-го, главный редактор Ulysmedia снова получила письмо от Кудайбергена. «Я готов открыто ответить на все вопросы журналистов по “январским событиям”, в том числе с использованием полиграфа – детектора лжи. Мне нечего скрывать, я не совершал ни одного преступления, в которых меня обвиняют. То, что я сижу сейчас в тюрьме, является результатом моей борьбы с миром азартных игр, коррупцией и моих политических взглядов, а именно критики правительства и депутатов мажилиса», — говорилось в послании экс-депутата. В феврале 2024-го на странице Кайрата Кудайбергена в Facebook появилось его обращение, в котором он заявил, что следствие отказало ему в использовании полиграфа. «Потому что им есть, что скрыть, а мне – нет. Я заинтересован в правде. Президента Токаева злонамеренно обманули, дали ему сфальсифицированную информацию и ввели в заблуждение несколько раз, чтобы прикрыть свою трусость», — писал некто от имени Кудайбергена. Также в обращении говорилось, что экс-депутат «готов отсидеть 10 лет в тюрьме за несовершенные преступления» и что срок его не пугает. Он также подчеркнул, что «никогда бы не пошел против своей страны и тем более против народа» и готов отдать жизнь за свою родину и ее независимость, и доказал это не на словах, а на деле во время Кантара. 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по так называемому делу Дикого Армана. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Искаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Бывший депутат маслихата Кайрат Кудайберген был задержан в апреле 2022 года. Как утверждает обвинение, во время январских событий он вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Дикого Армана, поддержать его и выдвинуть единые требования к власти. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. Сообщалось, что Кайрат Кудайберген вновь просил применить детектор лжи. Кудебаев Серик Кудебаев Серик Мырзакулович до января 2022 года занимал должность начальника ДП Алматинской области. 24 января 2022 года стало известно, что Серик Кудебаев оставил пост начальника департамента полиции (ДП) Алматинской области. Через два дня эту должность занял вице-министр внутренних дел Арыстангани Заппаров. В конце апреля стало известно, что глава МВД уволил генерал-майора Серика Кудебаева из органов внутренних дел. В министерстве добавили, что Кудебаева уволили по его собственному желанию 18 февраля, еще при министре Тургумбаеве. В это же время в Telegram-каналах распространялась информация о том, что Кудебаев является подозреваемым по одному из дел по январским событиям. К такому выводу авторы пришли после заявления Генпрокуратуры. «Продолжаются работы по фактам оставления зданий Департаментов КНБ и полиции Алматинской, Жамбылской и Кызылординской областей, аэропорта Алматы. Руководители этих органов признаны подозреваемыми», ― говорил заместитель начальника Службы уголовного преследования ГП РК Елдос Килымжанов. Официальное подтверждение этой информации журналисты получили только в мае 2022-го. Тогда в пресс-службе Генпрокуратуры сообщили, что Кудебаева признали подозреваемым по делу о январских событиях. Его обвиняют в бездействии на службе, повлекшем тяжкие последствия. Другие подробности досудебного расследования в отношении экс-полицейского в интересах следствия не разглашались. Ровно через год после январских событий, 5 января 2023-го, в Мажилисе показали документальный фильм о беспорядках 2022 года. В хронику тех дней были включены кадры, которые зафиксировали, как С. Кудебаев, руководивший в те дни Департаментом полиции Алматинской области, а также назначенный комендантом во время действия режима ЧС, покидал свое рабочее место ― здание полиции. В этот же день в Талдыкорганском городском суде начался процесс над Сериком Кудебаевым. Ему было предъявлено обвинение в бездействии, повлекшем тяжкие последствия. Приговор бывшему руководителю ДП Алматинской области должны были вынести 10 марта. Однако оглашение несколько раз откладывалось из-за якобы плохого самочувствия Кудебаева. В начале апреля 2023 года стало известно, что Серик Кудебаев покинул Казахстан до оглашения приговора. Бывший высокопоставленный полицейский 23-24 марта незаконно пересек границу с Кыргызстаном и из Бишкека добрался в Турцию. В конце апреля Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что Кудебаев возвращен в страну силами правоохранителей и Интерпола. Также в министерство юстиции Турции были направлены материалы по экстрадиции Кудебаева. Ранее старший сын экс-начальника ДП Арман Мырзакулов заявил, что Кудебаев якобы принял решение вернуться в Казахстан самостоятельно. Однако в ГП РК уточнили, что Кудебаев С. М. не собирался самостоятельно возвращаться на Родину, «поскольку по полученным данным, он подал документы на оформление вида на жительство. В дальнейшем, при содействии зарубежных коллег Кудебаев С. М. был задержан на территории Турецкой Республики и доставлен в Казахстан». 28 апреля 2023 года экс-начальника департамента полиции Алматинской области Серика Кудебаева приговорили к 10 годам заключения с отбыванием наказания в средне-безопасном учреждении уголовно- исполнительной системы. Приговор озвучил председатель Талдыкорганского городского суда Абдилла Умбетай. В своем последнем слове Кудебаев заявил: « Хочу сказать, что я не виновен, в свой народ не стрелял, никаких пыток не было. Потерпевшие отрицают. У меня все». На следующий день Генпрокуратура раскрыла подробности дела Кудебаева: «Будучи комендантом местности, Кудебаев не обеспечил надлежащую работу оперативного штаба и принятие своевременных мер для стабилизации ситуации в регионе. Как итог, Талдыкорган погрузился в хаос и безвластие. Мародеры разграбили торговые дома и объекты бизнеса. Опустошили банкоматы и прилавки супермаркетов, совершали нападения и поджоги зданий акимата области, партии “Нур-Отан”. Чувствуя безнаказанность и вседозволенность в отсутствие сил правопорядка, преступники захватили здания департамента полиции области и управления полиции города Талдыкорган, откуда похитили около 500 единиц оружия и более 28 тыс. боеприпасов, часть которых до сих пор не найдена». Также, по данным прокуратуры, в период с 7 по 16 января 2022 года в здании ДП с молчаливого согласия Кудебаева массово применялись пытки в отношении 23 граждан. Подчиненные избивали доставленных лиц на глазах генерала, что оказалось зафиксировано видеокамерами. Использовались запрещенные методы следствия, которые сопровождались психическим и физическим насилием, использованием парового утюга и причинением вреда здоровью различной степени тяжести. Кудебаеву вменили нарушения норм Конституции РК, указа главы государства «О введении чрезвычайного положения», законов «О правоохранительной службе» и «Об органах внутренних дел», а также неисполнение требований внутриведомственных приказов и специальных планов. Общий ущерб стране, бизнесу и жителям составил около 5 млрд тг. Приговор он получил по статьям уголовного кодекса о превышении власти, повлекшем тяжкие последствия (статья 362, часть 4), и о пытках (статья 146, часть 2). 7 июня генерал-майор Серик Кудебаев подал апелляционную жалобу. Экс-начальник ДП Алматинской области не согласился с вынесенным приговором и решил его обжаловать. Суд области Жетысу приговор Кудебаеву от 28 апреля 2023 года оставил без изменений. В середине июля 2023 года Серик Кудебаев получил еще шесть месяцев лишения свободы по обвинению в побеге из страны во время следствия. На заседании в Кегенском районном суде экс-глава областного ДП выступил с последним словом, в котором признал вину за побег и попросил суд назначить ему штраф. Мажилов Нурлан Мажилов Нурлан Турсунович до 13 января 2022 года возглавлял Департамент КНБ по городу Алматы. До этого работал заместителем начальника 10-го Департамента (Защита Конституционного строя) КНБ РК. Генерал-майор КНБ с 6 мая 2015 года. Примерно в 00:30 6 января 2022 года СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности по городу Алматы захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Генеральный прокурор РК Берик Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Берик Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперских винтовок и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. О том, что арестован начальник Департамента Комитета национальной безопасности Алматы Нурлан Мажилов, стало известно 14 марта 2022 года. Об этом сообщил Генеральный прокурор Берик Асылов на заседании Мажилиса. 25 апреля 2023 года Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Нурлана Мажилова. Его приговорили к шести годам лишения свободы. Мажилова признали виновным по части 4 статьи 362 УК РК (Превышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, Мажилова лишили звания генерал-майора КНБ. Еще до вынесения приговора СМИ писали, что экс-начальник ДКНБ Алматы Нурлан Мажилов 5 января 2022 года с семьей покинул город и отдал приказ распустить всех сотрудников департамента по домам. Об этом стало известно из свидетельских показаний руководителя службы авиационной безопасности алматинского аэропорта Санжара Бектурсынова в ходе судебных прений по делу экс-начальника линейного отдела полиции Талгата Талипова. Согласно показаниям, Бектурсынов около 19:00 5 января с куратором ДКНБ Алматы Айдаром Сеитовым на КПП «VIP-Южный» встретили Мажилова и сопроводили его с членами семьи на стоянку воздушного судна. После того как родные Мажилова сели в самолет, он дал команду распустить всех сотрудников ДКНБ Алматы по домам. Затем экс-руководитель департамента поднялся на борт и улетел в неизвестном направлении. Масимов Карим Карим Кажимканович Масимов с 8 сентября 2016 года по 5 января 2022 года — председатель Комитета национальной безопасности РК. 5 января 2022 года после заседания Совета безопасности президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ на фоне массовых беспорядков в стране. Вместо Масимова новым главой КНБ стал бывший руководитель службы государственной охраны президента РК Ермек Сагимбаев. 6 января 2022 года Карим Масимов был задержан сотрудниками КНБ. Позднее Генпрокурор Берик Асылов заявил, что за день до задержания Масимов и его заместитель «отдали приказ оставить здания ДКНБ в Алматы, Кызылорде и Алматинской области. Также были покинуты здания полиции Алматинской и Жамбылской областей». «Там было украдено порядка трех тысяч единиц оружия, большая часть не найдена до сих пор», — добавил он. По словам Генпрокурора, тогда в результате таких действий не были приняты своевременные меры по пресечению беспорядков. Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов, сообщил Берик Асылов. 13 января 2022 года в Казахстане началось досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего главы Комитета национальной безопасности Карима Масимова. В апреле 2023 года суд признал Масимова виновным в госизмене (часть 1 статьи 175 УК РК), насильственном захвате власти (статья 168 УК РК) и превышении должностных полномочий (статья 362 УК РК). Суд назначил ему 18 лет лишения свободы с конфискацией имущества и пожизненно запретил осужденному занимать должности на госслужбе. Также 24 апреля Специализированный межрайонный суд по уголовным делам взыскал 10 млрд тг и 24 млн долларов в доход государства по делу Масимова и бывших заместителей главы КНБ. В июне 2023-го апелляционная инстанция по уголовным делам суда Астаны пересмотрела уголовное дело под грифом «Совершенно секретно» по жалобам Карима Масимова, Ануара Садыкулова, Даулета Ергожина и Марата Осипова. Апелляционная инстанция изменила приговор суда первой инстанции в отношении Масимова, Садыкулова и Ергожина только в части вида учреждения для отбывания наказания: с максимальной на средней безопасности. В остальной части приговор оставлен без изменения. Депутат Мажилиса и политический обозреватель Никита Шаталов, комментируя в своем Telegram-канале приговор бывшему руководителю КНБ, назвал решение суда справедливым наказанием за покушение на государственный строй. «Еще в первые дни январских событий было понятно, что за ними стоит кто-то подготовленный и осведомленный. То, с какой легкостью боевики находили вооружение, захватывали без боя департаменты КНБ, получая доступ к арсеналам, говорит о наличии четкого плана. Кроме того, мы знаем о фактах завоза боевиков из других государств. Последний рейс состоялся, когда аэропорт Алматы уже был захвачен», ― написал мажилисмен. Шаталов отметил, что хорошо помнит момент ареста Масимова благодаря эффекту, который он оказал на боевые действия в Алматы. « Они сразу пошли на спад, лишившись главаря и координатора. Силовые органы и армия начали нормально управляться, им никто не мешал, а Президент как председатель Совбеза отдавал точные команды, и ситуация очень быстро переломилась. Мы практически сразу вернулись в норму как государство», ― подчеркнул Шаталов. По мнению депутата Шаталова, Масимов пошел на откровенную измену, предал государственные ценности. Никита Шаталов отметил, что «приговор ставит точку в деле расследования попытки госпереворота». По мнению директора Института евразийской интеграции Уразгали Сельтеева, бывшее руководство КНБ во главе с Каримом Масимовым получило вполне ожидаемые и объективные сроки тюремного заключения. За подобные деяния в западных странах, включая США, приговоры могли быть гораздо жестче. Попытки информационного давления и обеления с целью смягчения наказания оказались тщетными. В марте 2024 года Карим Масимов подал ходатайство о помиловании. Оно было рассмотрено 27 июня комиссией по вопросам помилования при президенте, которая рекомендовала отказать Масимову в ходатайстве. Президент Казахстана согласился с решением комиссии. В настоящее время, по данным КНБ РК, в отношении Масимова продолжается досудебное расследование по статье 218, часть 3, пункт 3 («Легализация (отмывание) денег и иного имущества, полученных преступным путем») и статье 366, часть 4 («Получение взятки в особо крупном размере») Уголовного кодекса. Осипов Марат Марат Сапарович Осипов в 2016–2022 годы ― заместитель председателя КНБ РК. 23 февраля 2022 года стало известно, что по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя Комитета национальной безопасности Марат Осипов. По санкции суда в отношении него была применена мера пресечения ― содержание под стражей. «Комитетом национальной безопасности продолжается досудебное расследование по фактам насильственного захвата власти, государственной измены и превышения должностных полномочий в отношении бывших председателя КНБ К. Масимова, заместителей председателя КНБ А. Садыкулова, Д. Ергожина и других. Наряду с этим, 22 февраля по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя КНБ М. Осипов», ― говорилось в сообщении пресс-службы КНБ. В апреле 2023 года Карима Масимова приговорили к 18 годам заключения. Его признали виновным в государственной измене, насильственном захвате власти, превышении должностных полномочий. По тем же статьям был признан виновным бывший заместитель председателя КНБ ― начальник Службы специального назначения «А» Ануар Садыкулов. Его приговорили к 16 годам лишения свободы. Бывший заместитель председателя КНБ Даулет Ергожин получил 15 лет заключения: он был признан виновным в насильственном захвате власти и превышении должностных полномочий. Бывший заместитель председателя КНБ Марат Осипов был признан виновным в превышении должностных полномочий и приговорен к трем годам заключения с лишением права занимать должности на госслужбе. Все фигуранты были лишены званий и государственных наград. По делам Масимова, Садыкулова, Ергожина и Осипова в доход государства взыскано более 10 млрд тг (около 21,9 млн долларов) и 24 млн долларов. Адвокат Марата Осипова, Мухтар Кожахметов, после вынесения приговора опубликовал официальное заявление, в котором опроверг причастность своего подзащитного к январским событиям. В конце марта 2024 года Марат Осипов вышел на свободу. Он отбыл большую часть наказания, остаток срока ему заменили на выплату штрафа. Садыкулов Ануар Ануар Тулеуханович Садыкулов в 2019-2022 годы — заместитель председателя КНБ РК, директор Службы специального назначения «А». 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся замглавы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «КНБ РК продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывший заместитель председателя КНБ – начальник Службы специального назначения “А” А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. Информационное агентство Sputnik Казахстан в те дни вспомнило, как в документальном фильме, приуроченном к 25-летию образования Службы специального назначения «А» («Арыстан») КНБ, генерал- лейтенант национальной безопасности Ануар Садыкулов заявил: «Самое главное – это преданность своему государству и президенту. К сожалению, уровень угроз в современном мире не снижается, мы видим и анализируем ситуацию на Ближнем Востоке, в Сирии. Наша задача – быть готовым к этим вызовам и принимать адекватные меры» . В этом же фильме он говорил: «Любой из наших сотрудников готов умереть за свою Родину, отдать свою жизнь. Это самое великое, что мужчина, воин, может сделать для своей Родины. Может быть, для этого он родился» . В апреле 2023 года Садыкулов А. был признан виновным по части 1 статьи 175, части 3 статьи 179, пункту 3 части 4 статьи 362 УК, путем частичного сложения наказаний окончательно назначено наказание — 16 лет лишения свободы, с пожизненным лишением права занимать должности на госслужбе. Также 24 апреля Специализированный межрайонный суд по уголовным делам взыскал 10 млрд тг и 24 млн долларов в доход государства по делу Карима Масимова и его бывших заместителей. В мае Садыкулов через своего адвоката передал письмо-заявление, в котором категорично сообщил: «С приговором я категорически не согласен, так как не совершал этих преступлений. С учетом лживых публикаций в СМИ обращаюсь ко всем с этим заявлением. Родину не предавал, власть не захватывал. Всю свою жизнь честно служил своей Родине – Республике Казахстан» . По данным следствия, бывший председатель КНБ Карим Масимов и его экс-заместитель Ануар Садыкулов в первые дни январских событий отдали приказ покинуть здания департаментов КНБ. Об этом в январе 2023-го на заседании Мажилиса рассказал Генеральный прокурор Берик Асылов. «По данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. По указанию Масимова оставили здания ДКНБ в Алматы и Кызылординской области. Также по команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей», — сообщил Асылов. Он заявил, что эти руководители проявили слабость. « Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не были приняты своевременные меры по пресечению беспорядков. В конечном итоге Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал – почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперских винтовок и десятки тысяч боеприпасов. То есть по вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков», — пояснил Генпрокурор. В июне 2023-го апелляционная инстанция по уголовным делам суда Астаны пересмотрела уголовное дело под грифом «Совершенно секретно» по жалобам Карима Масимова, Ануара Садыкулова, Даулета Ергожина и Марата Осипова. Апелляционная инстанция изменила приговор суда первой инстанции в отношении Масимова, Садыкулова и Ергожина только в части вида учреждения для отбывания наказания: с максимальной на средней безопасности. В остальной части приговор оставлен без изменения. Сатыбалды Кайрат Сатыбалдыулы Кайрат с 2016 ― управляющий партнер Alatau Capital Invest. В 2018 году в последний раз попал в рейтинг казахстанского журнала Forbes. Он значился в нем как один из основных акционеров АО «Kaspi.kz» (30%), через которое владел долей в АО «Kaspi Bank». Через ТОО «Alatau Capital Invest» имел долю в АО «Казахтелеком». Ему также принадлежали ТОО «Амир LTD», ТОО «Корпорация Дүние», ТОО «Дуние-Кузет», ТОО «Дүние-Агро». 13 марта 2022 года Антикоррупционная служба задержала Кайрата Сатыбалды, когда он, по данным властей, пытался вылететь за рубеж. Это стало первым задержанием прямого родственника бывшего президента Казахстана. 51-летнего Сатыбалды подозревали в «злоупотреблениях должностными полномочиями и хищении средств АО «Казахтелеком» в особо крупном размере». По данным Антикора, Сатыбалды перед задержанием собирался вылететь в Дубай. В Антикоррупционной службе также сообщили, что Сатыбалды «находится под следствием в связи с причастностью к другим преступлениям, подрывающим безопасность государства». В середине апреля появилась информация, что Кайрат Сатыбалды намерен выйти на свободу в конце лета 2022 года. Как сообщали информированные источники, позиция Кайрата Сатыбалды состояла в том, чтобы отдать все активы, по которым к нему предъявляет претензии государство, и выплатить требуемые суммы денег. Если данные суммы будут согласованы с государством, он намерен выплатить все деньги, весь штраф и выйти на свободу в июле-сентябре. К тому моменту Сатыбалды уже передал государству почти 30% акций АО «Казахтелеком», принадлежавших подконтрольным ему компаниям Alatau Capital Investments и Skyline Investment Company S. A. 26 сентября 2022 года в Астане огласили приговор по делу Кайрата Сатыбалды, племянника экс-президента Казахстана Нурсултана Назарбаева. Он и еще четыре человека были признаны виновными по обвинению в хищениях и причинении имущественного вреда двум компаниям. Суд назначил Сатыбалды шесть лет лишения свободы с конфискацией имущества, представлением президенту о лишении его госнаград и звания генерал-майора КНБ, а также запретом занимать посты на госслужбе в течение 10 лет. Судья района Байконыр Астаны Нурлан Баяхметов сообщил, что суд установил вину подсудимых в хищении более 28 млрд тг у компании «Центр транспортного сервиса» и причинении материального ущерба в размере более 12 млрд тг компании «Казахтелеком». Обвиняемыми по этому делу, помимо Сатыбалды, также проходили Марат Мухамеджанулы ― председатель совета директоров ЦТС, Гайни Бекетов ― президент этой компании, директор корпоративного бизнеса «Казахтелекома» Леонид Муравьев и спортсмен Чингиз Конарбаев. Судья заявил, что в период с 2018 по 2021 год Сатыбалдыулы организовал хищения денежных средств «Центра транспортного сервиса», а с 2018 по 2022 год организовал причинение имущественного ущерба «Казахтелекому». Суд принял во внимание, что более активная роль при совершении данных преступлений принадлежала Сатыбалдыулы, который руководил исполнителями, и приговорил Сатыбалды к шести годам лишения свободы в учреждении средней безопасности с конфискацией имущества и запретил в течение 10 лет занимать должности в госаппарате, нацхолдингах и компаниях квазигоссектора. Остальные фигуранты этого дела получили условные сроки. Бекетов и Мухамеджанулы ― шесть лет, Муравьев и Конарбаев ― по два с половиной года. Судья заявил, что пришел к выводу о возможном их исправлении. Разъясняя судебный акт, Баяхметов заявил, что стороны подписали процессуальное соглашение, поэтому, согласно законодательству, назначенное наказание вполовину меньше предусмотренного уголовным кодексом ― часть 4 статьи 189 («Присвоение или растрата вверенного чужого имущества») предполагает лишение свободы на срок до 12 лет. Судья Баяхметов добавил, что суд в качестве смягчающих обстоятельств учел чистосердечное раскаяние в содеянном, возмещение причиненного материального ущерба, наличие несовершеннолетних детей и активное способствование раскрытию уголовного правонарушения. 31 мая 2023 года сообщалось, что Казахстану вернули имущество и деньги Кайрата Сатыбалды на сумму 464 млрд тг, в октябре ― о возврате активов на 300 млн долларов, в декабре ― о возврате денежных средств на общую сумму 120 млн долларов, что превышает 55,4 млрд тг. В Астане 1 апреля 2024 года состоялось первое судебное слушание по делу Кайрата Сатыбалды, в рамках которого ему выдвинули новые обвинения. Его обвинили в легализации денег, полученных преступным путем в крупных размерах (статья 218 часть 3 пункт 3 УК РК). Согласно версии следствия, Сатыбалды с 2018 по 2022 год совершил тяжкое преступление в сфере экономической деятельности. По его словам, подсудимый использовал ТОО «ТехАльянс» для легализации своих доходов от преступной деятельности. Денежные средства, добытые незаконным путем, смешивались с общим оборотом «ТехАльянс» с целью придания легитимности и получения еще большего дохода. В период покрывательства ТОО «ТехАльянс» со стороны Сатыбалдыулы оборот компании увеличился на 922 млрд 720 млн 997 тыс. тг. Преступный доход в дальнейшем использовался для приобретения и строительства объектов недвижимости, в том числе за рубежом, размещения средств на счетах банков Казахстана и в иностранных государствах, покупки ценных бумаг и т. д. По словам прокурора, на указанные средства обвиняемый купил движимое и недвижимое имущество в разных странах мира на десятки миллиардов тг: в Казахстане ― на сумму более 34 млрд тг, в России ― на сумму более 4 млрд тг, в ОАЭ ― на сумму более 20 млрд тг, во Франции ― на сумму более 4 млрд тг, в Турции ― на сумму более 4 млрд тг. Общая сумма составила около 67 млрд тг. Антикоррупционной службой сообщалось, что общая сумма возвращенных в ходе досудебного расследования активов по уголовным делам в отношении Кайрата Сатыбалды составила 732,8 млрд тг. Подсудимый Сатыбалды признал предъявленное обвинение в полном объеме. Между тем, во время предварительного слушания стороной защиты было заявлено ходатайство о заключении процессуального соглашения в форме сделки о признании вины и возврате незаконно приобретенных активов. Об этом сообщили в суде Астаны. В связи с этим суд предоставил время для решения вопроса о заключении процессуального соглашения. Судебное заседание отложено на неопределенный срок. В августе 2024 года суд №2 города Усть-Каменогорска рассмотрел ходатайство осужденного Кайрата Сатыбалдыулы о замене неотбытой части наказания более мягким видом наказания. Как сообщила пресс-служба суда, в своем ходатайстве осужденный указал, что исполнил все требования законодательства для подачи ходатайства о замене наказания на более мягкий вид: «положительно характеризуется, возместил по приговору причиненный ущерб, а также добровольно передал государству денежные средства и имущество на общую сумму более 700 млрд тг». Представитель исправительного учреждения поддержал ходатайство осужденного, прокурор также просил ходатайство Сатыбалдыулы удовлетворить, мотивируя это тем, что он выполнил все условия для замены наказания, сказано в пресс-релизе суда. Суд удовлетворил ходатайство осужденного и заменил неотбытую часть наказания в виде лишения свободы на ограничение свободы на срок 3 года 3 месяца 7 дней. За Сатыбалдыулы установлен пробационный контроль. В случае отсутствия постоянной работы осужденный подлежит привлечению к принудительному труду по 100 часов ежегодно в течение всего срока отбывания наказания. В тот же день, 16 августа, Кайрат Сатыбалдыулы распространил видеообращение, в котором он признает «свои ошибки», просит прощения «у всех, кого обидел», и говорит, что «полностью поддерживает политику президента» по возврату активов. «Незаконные активы вернуть надо было, и они вернулись. Это одно из важнейших решений, принятых главой государства. Увидев такое, никто больше не будет присваивать богатство народа» , — сказал осужденный. Талипов Талгат Талипов Талгат Кудайбергенович занимал должность начальника линейного отдела внутренних дел в аэропорту Алматы Департамента внутренних дел на транспорте МВД РК. 2 февраля 2022 года межведомственная следственная оперативная группа (МСОГ) Генеральной прокуратуры РК возбудила уголовное дело о террористических преступлениях и беспорядках в городе Алматы, имевших место в начале января. Одним из фигурантов дела стал Талгат Талипов, начальник линейного отдела внутренних дел в аэропорту Алматы. Поводом для его привлечения к расследованию стало бездействие должностных лиц службы авиационной безопасности аэропорта, сотрудников линейного отдела полиции в аэропорту Алматы и управления пограничного контроля на пункте пропуска. В конце апреля 2023 года Талгат Талипов был осужден на шесть лет. «Приговором суда Т. признан виновным по части 4 статьи 362 (превышение власти или должностных полномочий) УК и ему назначено шесть лет лишения свободы, с лишением права занимать должности на государственной службе и в органах местного самоуправления сроком на пять лет», ― говорилось в официальном сообщении. В суде уточнили, что в ночь на 5 января 2022 года в Алматы были захвачены здания органов государственной власти, совершены попытки захвата зданий правоохранительных органов и других объектов, в связи с чем начальником Департамента полиции по городу Алматы был введен специальный оперативный план. «Начальник ЛОП международного аэропорта города Алматы 5 января 2022 года в 16:09 получил приказ обороняться. Невзирая на имеющуюся информацию об устремлении участников массовых беспорядков в аэропорт города Алматы и полученный приказ обороняться, Т. не организовал оборону здания ЛОП, охрану общественного порядка и обеспечение общественной безопасности на обслуживаемом объекте в международном аэропорту города Алматы», ― сообщили в суде. По информации суда, в период времени с 18:00 до 19:00 «участники массовых беспорядков с целью нападения на здание аэропорта собрались напротив въезда в аэропорт». «Т., вопреки объявленному специальному плану, дал приказ личному составу ЛОП переодеться в гражданскую одежду, оставить в здании ЛОП полученные ранее специальные средства, покинуть административное здание и выдвинуться в сторону аэропорта, и покинул свой служебный кабинет. Вследствие чего административное здание ЛОП осталось без охраны и обороны, участники массовых беспорядков беспрепятственно захватили здание ЛОП, вооружились различными специальными средствами и захватили здание аэропорта, создавая реальную угрозу пассажирам, угнали автотранспортные средства аэропорта, отключили электрическое питание взлетной полосы, для недопущения прилетов и вылетов воздушных судов в аэропорт, подвергнув опасности воздушные суда, находившиеся в это время в небе и летевшие к месту посадки в аэропорт города Алматы. В здании аэропорта примерно 200-300 человек похитили, разбили и подожгли имущество аэропорта, физических лиц и субъектов малого и среднего бизнеса», ― говорилось в сообщении. В результате незаконных действий участников массовых беспорядков, деятельность аэропорта была парализована с 5 по 12 января 2022 года. «Сумма причиненного ЛОП материального ущерба составила 2 168 726 тг; АО “Международный аэропорт Алматы” – 313 850 654 тг, АО “Air Astana” причинен ущерб на сумму 5 617 251 тг; малому и среднему бизнесу – на общую сумму 414 113 533 тг», ― рассказали в суде. Сам Талипов вину не признал и просил прекратить уголовное дело за отсутствием состава преступления. Тургумбаев Ерлан Ерлан Тургумбаев работал в органах МВД с 1984 года, c 2012 года — заместитель министра внутренних дел. С 2019 по 2022 год работал министром внутренних дел. В марте 2024 года в некоторых Telegram-каналах распространилось сообщение об уголовном преследовании в отношении экс-министра внутренних дел Е. Тургумбаева. На фоне информации в Генпрокуратуре информировали, что он был допрошен в рамках проводимых расследований по январским событиям. 29 апреля за превышения власти и должностных полномочий, повлекшие тяжкие последствия (часть 4 статьи 362 УК РК) в порядке статьи 128 УПК РК задержан экс-министр внутренних дел Е. Тургумбаев. 8 августа 2024 года Межрайонный суд по уголовным делам г. Астаны рассмотрел уголовное дело в отношении экс-главы МВД РК Ерлана Тургумбаева. Приговором суда Е. Тургумбаев признан виновным в совершении преступления, предусмотренного частью 4 статьи 362 УК РК, и осужден к 5 годам лишения свободы с лишением права занимать определенные должности на 10 лет. Поскольку экс-министру предъявлено обвинение без признаков коррупционного преступления, на основании статьи 63 УК постановлено считать назначенное наказание условным. Суд при этом учел признание вины осужденным, его чистосердечное раскаяние и совершение преступления впервые. ## Источник: +Осипов Марат +Осипов Марат Осипов Марат Биография Марат Сапарович Осипов родился 23 февраля 1960 года. В 1983 году окончил Целиноградский сельскохозяйственный институт, а в 1987-м ― высшие курсы КГБ СССР (Минск). Трудовая биография 1986-1999 ― служба на исполнительских и руководящих должностях подразделений КНБ РК. 1999-2001 ― служба в подразделениях Службы охраны президента РК. 2001-2013 ― cлужба на руководящих должностях подразделений КНБ РК. 2013-2016 ― начальник Департамента КНБ РК по городу Алматы. 2016-2022 ― заместитель председателя КНБ РК. Генерал-лейтенант национальной безопасности. Задержание 23 февраля 2022 года стало известно, что по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя Комитета национальной безопасности Марат Осипов. С санкции суда в отношении него применена мера пресечения – содержание под стражей. «Комитетом национальной безопасности продолжается досудебное расследование по фактам насильственного захвата власти, государственной измены и превышения должностных полномочий в отношении бывших председателя КНБ Карима Масимова, заместителей председателя КНБ А.Садыкулова, Д.Ергожина и других. Наряду с этим, 22 февраля по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель Председателя КНБ Марат Осипов», ― говорилось в сообщении пресс-службы КНБ. ## Источник: +Первые дни после погромов +Первые дни после погромов Первые дни после погромов. Хронология 9 января И. о. инистра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 ― органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тенге. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января в городах Тараз и Талдыкорган были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако, по его словам, «все атаки полицейскими были отражены». При этом, как отметил и. о. главы МВД РК, «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана задержали свыше 5,9 тыс. человек, принимавших участие в беспорядках в ряде регионов страны. В ряде регионов страны правоохранительные органы продолжают оперативные мероприятия по выявлению и задержанию преступников. Возбуждено 125 уголовных дел. Среди задержанных — значительное количество иностранцев. Комитетом национальной безопасности РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперативного штаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных бандитов изъято из незаконного оборота 18 единиц огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, площадь Республики, мкр. Думан, жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. В эфире Первого канала «Евразия» сообщили, что во время беспорядков в городе Талдыкоргане был убит ефрейтор Ғабдолла Смаилканов. Ранее в МВД РК сообщили, что в ходе беспорядков в стране погибли 18 сотрудников правоохранительных органов — в их числе 16 полицейских, военные и сотрудники КНБ. Комендатурой города Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По информации Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат улиц Саина – Раймыбека – Карьерная – Жандосова, квадрат улиц Абая – Достык – Аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов в ходе массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкент и ряде областных центров, в результате противостояния с хулиганствующей толпой, число получивших ранения бойцов Национальной гвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников ССМП, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, 10 были повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные террористами административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, — это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4 и 5 января текущего года, протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставили свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкент. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них ― военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон Ожет, а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 единиц боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба в Казахстане составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства ― 1669, свидетельства о форс-мажоре ― 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям ― 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы ― 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля ― 1448; общепит ― 32; финсектор ― 37; логистика ― девять; СМИ ― два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного ― 22, карабинов ― три, пистолетов –-- пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начали свою работу. 13 января планирует начать работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить башню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тенге, из них в Алматы – 102,2 млрд тенге. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в 8 регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП-Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н. Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город нашей страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, сим- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП Алматы Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован. А реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных ― это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности ― на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищены следующие участки города: жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) ― возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. ## Источник: +Раздел. Осмысление Tab 1 Раздел: Осмысление Государственный переворот События января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер Центральной Азии, чье значение для региона, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезные последствия не только в одном из важнейших регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. А также ― обратить внимание общества на детальный ход событий начала 2022 года и сделать выводы из январской трагедии. Авторы документа преследовали цель отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных акторов. Доклад позволяет эмоцио- нально непредвзято, с документальной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов в вооруженный насильственный захват власти. Согласно определению Центра перспективных социальных исследо- ваний Клайна при Университете Иллинойса, специализирующегося на изучении политических потрясений и протестов, под госпереворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения властей страны в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжа- лись в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ (СНГ) стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессио- нально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Повсеместно проходили погромы, уничтожение частной собствен- ности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие, далеко не мирные силы. Это происходило при содействии или преступном бездействии отдельных руководителей силовых структур. Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри Казахстана, так и за его пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой госпереворота, когда экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначаль- ными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характе- ризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были различные мотивы и ожидания. Среди них были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания администрации и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным операциям. Они были готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали. Их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организа- ций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководи- телями силового блока показали, что предательство и госизмена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека М. Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутри- политическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Политический деятель Е. Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку госпереворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ста- вить превыше интересов народа и государства. Так готовы действовать силы, которым не нужен устойчивый справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов в общих интересах. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокацион- ный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнениями людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент битвы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом, изменилась и риторика большей части международных СМИ. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных средств массовой информации. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но, судя по всему, это изменится, отмечали авторы The New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. The New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала The NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании ExxonMobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов: «Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между РФ и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КНБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств право- охранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь ОДКБ С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии СКБ ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей Казахстана с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооруженные боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения, хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы» , — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: «15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал… Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандык” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина – это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем, и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг К. Ахметова, М. Боранбаева и М. Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает» . Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом» . По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы» . Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. Историк и журналист британского издания The Spectator Фрэнсис Пайк писал о «значительных косвенных доказательствах», указывающих на вовлечение в январские беспорядки иностранных экстремистских групп. Он отмечал, что «падение ИГИЛ в Сирии привело к возвращению обученных боевиков в Центральную Азию» . Также он задавался вопросом: «(…) насколько правдоподобно, что протестующие против роста цен на топливо сразу же взялись за оружие и бомбы?» Журналист Фин де Пенсье также отмечал странности в протестах. «Никто из тех, с кем я говорил, не верил, что спор вокруг цен на топливо или агитация за новые выборы действительно стали причиной столь резкого поворота событий. Ливан, который может похвастаться одними из самых высоких цен на топливо в мире и полной экономической разрухой, не видел протестов такой величины, как в Казахстане. Также не было предопределено, что влияние советской эпохи непременно выльется в жесткие репрессии. Украина, еще одна постсоветская страна, прошла через протесты Евромайдана в 2014 году. Во время этих протестов ожесточенные столкновения между протестующими и полицией продолжались несколько недель, прежде чем было применено боевое оружие. Число погибших на Евромайдане составило 130 человек», ― писал Фин де Пенсье. 9 и 16 января 2022 года на китайском ресурсе «Global Time» были опубликованы статьи «Riot deescalates in Kazakhstan amid Russia-US wrangling» и «Three Evil Forces’ continue to lurk in shadows of riots, color revolutions in Central Asia: experts» . Их авторы отмечали, что действия правительства по подавлению протестов оправданы в условиях, угрожающих ситуации и растущей агрессии со стороны протестующих. Наряду с этим издания подчеркивали важность политической стабильности в Казахстане по причине того, что страна имеет ключевую роль в рамках Центральноазиатского региона. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в то же время это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий, и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. В конце декабря 2022 года в Посольстве Казахстана в РФ состоялась презентация книги российского журналиста Леонида Млечина «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков». Открывая мероприятие, Чрезвычайный и Полномочный посол Казахстана в России Ермек Кошербаев напомнил присутствующим, что 2022 год запомнился событиями, которые перевернули привычный уклад вещей для миллионов казахстанцев, разделили их жизнь на «до» и «после». «Мы пережили, пожалуй, самый драматичный момент за всю историю независимого развития нашей страны. Фактически, речь шла о сохранении государственности и суверенитета Республики», ― сказал Ермек Кошербаев. По словам главы диппредставительства, за последние месяцы в СМИ и блогосфере вышло множество статей и публикаций, но по-настоящему глубокой и объемной попытки разобраться в причинах и обстоятельствах январских событий пока не было. Этот пробел попытался заполнить в своем исследовании известный российский журналист, публицист Леонид Млечин. «Работая над книгой, автор выезжал в Казахстан, где лично встречался с непосредственными очевидцами, участниками событий, изучал документы, осматривал места инцидентов с тем, чтобы воссоздать ясную картину произошедшего. Многие факты, о которых узнает читатель, ранее не были известны широкому кругу общественности», ― проинформировал собравшихся глава казахстанской дипмиссии. В своей презентации Леонид Млечин рассказал, что книга состоит из описания событий того периода, личных бесед с участниками и очевидцами: с полицейскими, с людьми, которые оказались в ловушке, которые пострадали и теми, кто проявил невероятное мужество. «События января имеют колоссальное значение, потому что Казахстан нам – сосед, партнер, союзник и друг. Мы крайне заинтересованы в том, чтобы в республике все было хорошо. Эти события происходили в стране, которая всегда была самой стабильной в регионе Центральной Азии. И вдруг происходит нечто невообразимое. Что случилось? Мне самому было безумно интересно. Второе, я был потрясен тем, с какой скоростью с человека слетает такая тонкая кожура цивилизованности. То, что мне рассказывали в Алматы, то, что люди пережили тогда, меня потрясло. Но и третье, судьба Казахстана зависела от одного человека, от Президента страны», ― сказал Леонид Млечин. Автор книги «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков» уверен, что многие недооценили лидерские качества Касым-Жомарта Токаева, которые профессиональный дипломат проявил в самый важный, переломный момент. «И очень многие заблуждались на его счет, по разным причинам. Я с самого начала считал, что это редкостная удача для Казахстана. И Президент Токаев не только справился с тем, что там произошло – вывел страну из этого тяжелейшего кризиса, но и начал новую жизнь. Дал возможность стране двигаться вперед», ― рассказал писатель. Говоря о предтечах событий трагического января, Леонид Млечин отметил, что к этому, по его мнению, привели соответствующие причины. «Формальным поводом было то, что могло быть легко урегулировано – повышение цен на газ, которое в той области действительно имеет большое значение. Но реальная причина, судя по всему, состояла в том, что кому-то хотелось избавиться от Главы государства, не устраивала его политика, антикоррупционная активность, действия, направленные на открытость страны, на то, чтобы страна двигалась вперед, и тут представился удачный повод», ― отметил он. Из событий Кантара, по мнению публицисты, должны быть сделаны выводы. Цель у этого переосмысления простая – сделать все, чтобы подобная трагедия никогда не повторилась. «Я думаю, что главных уроков два. Надо внимательно и ясно изучить, что и как произошло. Ответы на эти вопросы еще не все даны – еще не все уголовные дела рассмотрены, не все судебные приговоры вынесены. Второе, для меня самое главное, что мы должны хорошо понимать, что происходит у нашего союзника», ― подытожил он. Научный сотрудник Центра мировой политики и стратегического анализа Института Китая и современной Азии РАН (ИКСА РАН) Александра Перминова считает, что работа Леонида Млечина станет большим вкладом в понимание россиянами жизни, событий и уклада в целом казахстанцев. «Леонид Михайлович писал книгу для россиян, как он уже сказал. И здесь мы видим язык человека, который видит ситуацию не изнутри, а извне, смотрит на нее глазами стороннего наблюдателя. Такой взгляд, безусловно, будет более понятен наблюдателям, таким же россиянам, которых интересовала судьба казахстанцев в эти дни, которые переживали за всю страну в январе этого года», ― считает А. Перминова. В июле 2024 года заведующий отделом Центральной Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин в интервью радио «Sputnik Кыргызстан» заявил, что предотвращенная подготовка к государственному перевороту в Кыргызстане проходила по схожему сценарию с январскими событиями 2022 года, произошедшими в Казахстане. Справка: в начале июля 2024-го ГКНБ Кыргызской Республики сообщил о пресечении противоправной деятельности деструктивной группы. В группировке вынашивали планы по насильственному захвату власти в стране и дестабилизации общественно- политической ситуации путем организации массовых беспорядков, сопряженных с гибелью граждан. По результатам проведенных следственно-оперативных мероприятий были задержаны и водворены в СИЗО ГКНБ КР несколько граждан Кыргызстана. Установлено, что данная группировка была сформирована из лиц, поддерживающих идеологию криминалитета, a также фанатично исповедующих религиозную идеологию. В ходе обысков в жилищах и автомашинах задержанных обнаружили компоненты для самодельных взрывных устройств, огнестрельное оружие, боеприпасы, рации, бронежилеты, форменное обмундирование сотрудников силовых структур, дроны, экстремистская литература, а также другие запрещенные предметы. По словам Грозина, задержанные, скорее всего, проходили военную подготовку не на территории КР. Он отметил, что при современном контрразведывательном режиме и при том, что Госкомитет национальной безопасности Кыргызстана достаточно активно мониторит ситуацию, незаметно подготовить боевиков невозможно. «Как говорится, ищите, кому выгодно. России, Китаю, ближним соседям? Нет! Выгодно силам, находящимся далеко от наших рубежей. Я уверен, что сейчас идет многоплановый поиск конфликтных точек, через которые можно было бы раскачать ситуацию во всей Центральной Азии. К слову, эта работа началась задолго до СВО. Западные неправительственные организации – главная ударная сила, которая собирала информацию и анализировала ее. Однако в силу известных законодательных изменений, принятых и в Кыргызстане, и в других республиках Центральной Азии, “крылья“ НПО существенно подрезаны», ― сказал эксперт. В июле 2024 года аналитики оценили последствия январских событий в Казахстане для Центральной Азии и выдвинули свои версии случившегося. «Январские события – это не просто обычный виток межклановой борьбы в стране. Слились многие внутриполитические, внешнеполитические, экономические и даже психологические факторы», ― заявил политолог- эксперт, к. ф. н., старший научный сотрудник Института государства и права Академии наук Узбекистана Равшан Назаров. Он напомнил, что уход Назарбаева из «большой политики» в марте 2019 года стал неким символическим моментом, усилив нестабильность в республике. Согласился с политологом и аналитик Центра политической информации Владимир Саляев. По его мнению, в обществе и элитах копилось напряжение. «Назарбаев, носивший титульный статус Елбасы, “уступил” президентский пост человеку не из ближнего семейного круга. Но через различные административные и политические конструкции Назарбаев оставил за собой основные рычаги управления государством. Это усугубляло ситуацию вместе с растущим общественным недовольством невысоким качеством жизни и несправедливым распределением национальных богатств. По всей видимости, данные факторы привели к постепенному накоплению внутреннего напряжения, которое, достигнув критической массы, стало причиной масштабирования протестов начала января 2022 года и их перехода в неуправляемое радикальное состояние», ― отметил эксперт. В то же время Равшан Назаров полагает, что вряд ли январские протесты были стихийными. «Сами события были очень похожи на сценарий очередной попытки “цветной революции” – уж очень масштабными и организованными они были, чтобы полагать, что это некие стихийные протесты», ― отметил Назаров, упомянув о «западном влиянии» в республике. Эксперт уточнил, что Казахстан имеет тесные связи со всеми глобальными мировыми игроками ― Россией, Китаем и США. И из всех государств региона наиболее сильно интегрирован в западные структуры. «Казахстану труднее, чем любой другой стране, выдерживать политику многовекторности и равноудаленности от всех основных мировых центров силы», ― считает Назаров. Влияние Запада в Казахстане усмотрел и политолог, к. п. н., доцент кафедры международных отношений ЮУрГУ Максим Гутенев. По его словам, в Казахстане работают в большом количестве западные НКО. Причем американских НКО примерно в 10 раз больше, чем российских или китайских. Эксперты допустили, что январские события могли быть попыткой провести в жизнь сценарий «цветной революции», однако четкого ответа, были ли замешаны «внешние силы» в организации протестов в Казахстане и кто именно за ними стоял, они не дают. Равшан Назаров считает, что «кровавый январь» привел к концу «двоевластия» в Казахстане, а также оказался сменой эпох не только для самой республики, но и всего региона в целом. Заодно он продемонстрировал военно-политические возможности ОДКБ. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном — в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, адвокат К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии — дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая — рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными ввиду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве — казахоязычные. «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5–6 лет. Эти события были неизбежны при несменяемости власти, росте коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудников которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбора масс, их активизации на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожи с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: — дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; — создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; — умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; — радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; — отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: — «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа; — обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов; — контроль над СМИ. «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создания НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов ее члены пришли к выводу, что имели место: — массовые беспорядки (ст. 272 УК РК); — акты терроризма (ст. 255 УК РК). «Уважаемые депутаты! Если вы обратите внимание на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте событий уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно протестующих». Это была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали, как на войне в те дни, нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, — это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: — тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? — тех, кто даже не знает, зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? — для какой цели им окружать ДП города Алматы? — для какой цели им оружие, коктейли Молотова? — для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? — почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? — зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? — почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие, чего хотят? — среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма», привлекают их к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК. Студенты показали, что те, «кто их заставлял, были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: — мирных митингующих; — организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; — организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; — руководителей маршрутов, получающих команду; — опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); — правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более чем 85 лицам. Айман Умарова обратилась к главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество, и проверить на законность получение гражданства и вида на жительство всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне — депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей. Вероятно, станет ясно, кто организаторы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки, или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы. Вместе с тем очевидно, что в этих событиях участвовали и провокаторы. Наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели, от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений. Цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований, помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», — цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманат». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю Генеральной прокуратуры и Министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. В комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь: даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими событиями прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тенге. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности с 22 января и до конца 2022 года. В состав комиссии входили в основном юристы и правозащитники, а также представители уполномоченных госорганов. Местные прокуратуры предоставили доступ в следственные изоляторы и возможность ознакомиться с документами уголовного дела. «Мы рассматривали участников январских событий, разделив их условно на три группы. Первая группа — это организаторы. Вторая — провокаторы. Третья — те, кого спровоцировали, т. е. те, кто сначала думали, что это мирный митинг, а позже, следуя указаниям организаторов и провокаторов, совершили противозаконные действия различного характера. Эта третья группа и составила основное число людей, и наша комиссия целенаправленно работала с этой группой… …Комиссия приступила к своей первой работе 24.01.2022 и начала с посещения следственных изоляторов Алматы, личного ознакомления с состоянием задержанных, ознакомления со сведениями касательно дел из их уст, встреч с их родственниками, адвокатами, а также известными в стране общественными деятелями, ознакомления с материалами уголовного дела через городскую прокуратуру. В результате данной работы комиссии удалось освободить из-под стражи десятки людей в первый же день. В основном это были граждане, получившие травмы на площади во время январских событий». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) После этого работа была продолжена в городах Тараз, Талдыкорган, Шымкент, Семей. Комиссия оказала непосредственное влияние на изменение основных мер наказания примерно 600 из 1600 человек, арестованных по уголовным делам. По мнению Куспана, есть все основания полагать, что данная ситуация получила положительную оценку общественности и повысила уверенность страны в справедливом расследовании. «Мы выявили тот факт, что руководители некоторых правоохранительных органов регионов не выполняли поручение президента об объективном расследовании январских событий, и даже были выявлены факты саботажа. Мы установили контакты с центральными и региональными госорганами, руководством правоохранительных органов и работали вместе. Мы на постоянной основе давали им свои рекомендации. Мы внесли предложение президенту об амнистии наших граждан, совершивших преступные действия под руководством провокационных групп. Благодаря закону об амнистии тысячи людей, причастных к преступлениям, были освобождены либо получили послабления. Хочу отметить, что в нашей стране принимается впервые закон о единовременной амнистии в связи с конкретным событием. Мы провели встречи с представителями СМИ ряда европейских стран, международных организаций, таких как посольство США, ООН, по их инициативе, ознакомили их с нашей работой». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) Куспан отметил, что число погибших в результате январских событий составляет 238 человек, из них 148 — из Алматы. Комиссия «Аманат» совместно с прокуратурой города провела объективное расследование уголовных дел, принимала правовые процессуальные решения в отношении погибших граждан, организовывала материальную, социальную и даже психологическую помощь их семьям. При этом Куспан подчеркнул, что материальные и социальные проблемы родственников погибших граждан в городе Алматы были частично решены государственными органами. «В результате встречи с участниками массовых беспорядков во всех регионах выяснилось, что всем им свойственны следующие общие признаки: — начало массовых беспорядков в один момент, в один и тот же период времени; — наличие провокационной группы среди пришедших на мирный митинг, наличие подстрекателей и инициаторов нападения на областные и городские администрации, на органы внутренних дел, оружейные магазины; — в ряде случаев несвоевременные действия правоохранительных органов, а иногда и полное бездействие; — в южных регионах участниками мирного митинга отмечалось присутствие неизвестных людей в военной форме, которых они раньше не видели, не знали. В результате январские события, которые из мирного митинга превратились в массовые беспорядки, едва не превратились в государственный переворот. Спустя год ясно и очевидно, что заинтересованная группа преследовала именно такую преступную цель. Самое страшное, что подобные действия продолжались и позже. Мы это видели в тот годичный период, когда в составе комиссии работали над январскими событиями». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) В качестве примера Куспан привел факты, когда в ряде регионов происходили действия подрывного характера, вопреки данным главой государства указаниям по объективному расследованию дел, связанных с январскими событиями, строгому соблюдению конституционных прав граждан. В одном из южных регионов поступила информация о фактах пыток гражданина, обвиняемого в участии в массовых беспорядках. После того как информация подтвердилась, комиссия «Аманат» потребовала у областных правоохранительных органов изменить меру пресечения задержанному для прохождения лечения. Однако правозащитникам отказали в их требовании. Тогда они сообщили об этом в Администрацию президента, в результате чего полицейское руководство было уволено, а против сотрудников ряда силовых структур были возбуждены уголовные дела по фактам пыток. «Второй пример касается общественных институтов, созданных для защиты прав человека. У нас есть конкретная информация о том, что правозащитная организация использовала женщину, у которой погиб муж и которая едва могла прокормить себя и троих детей. Они уговорили ее выйти на митинги в Алматы и Астане. Как стало известно позже, та же организация по защите прав человека купила женщине авиабилет из Алматы в Астану и обратно, разместила ее в четырехзвездочной гостинице, а также наняла для ее детей няню, создав ей “условия” для участия в митингах. Иными словами, провокационная деятельность не только проявилась во время январских событий, но продолжается и по сей день как со стороны государственных правоохранительных органов, так и отдельных общественных институтов, занимающихся защитой прав человека. Мы считаем, что это тревожная ситуация». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) Абзал Куспан отметил, что главная проблема, которая волнует всех здравомыслящих граждан, неравнодушных к проблемам страны, — не допустить повторения событий вроде январской трагедии в будущем. И единственный способ для этого, на его взгляд, — реализация утвержденной главой государства концепции «Новый Казахстан — справедливый Казахстан» не на словах, а на деле. Основанием для таких заявлений является то, что члены комиссии лично встретились и опросили задержанных граждан. Они выяснили, что главным фактором, побудившим их прийти на площадь, была несправедливость. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества», в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве меры пресечения было санкционировано «содержание под стражей». Из них — 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов все лица при поступлении в изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и были зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно-наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой, совместно с рядом общественников и адвокатов, были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 — конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно-арестованными, в том числе 41 — конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально — 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились в специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 — о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), неоказанием медицинской помощи (14), недопуском адвокатов (5), несогласием с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взысканием материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». (Из доклада Уполномоченного по правам человека) 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников — обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, — помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: — содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; — содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв — власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К. Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % опрошенных казахстанцев. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Как зависимые от грантов НПО требуют «независимого расследования» Через два года после январских событий в Казахстане отдельные представители так называемого гражданского сектора продолжают устраивать виртуальные провокации и вполне реально призывают мировое сообщество «наказать» казахстанские власти за предотвращение государственного переворота. Предыстория Январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Их основной целью стало свержение действующей власти, в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект ― повышение цен на газ. На четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Хроника январских дней показывает, что повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области. Очень быстро они были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Однако попытка государственного переворота в Казахстане привела не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем кардинальные реформы, запущенные действующим президентом, и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Представители так называемого гражданского сектора в упрек действующей власти ставят тот факт, что акимы, министры и президент якобы игнорировали мирные митинги, что в последующем и привело к эскалации ситуации. Эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. 1 января 2022 года в Мангистауской области местные власти провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января стало понятно, что мирный протест превращается в беспорядки.В этот же день в 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протестующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января президент Казахстана через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». К вечеру 4 января в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. Вечером 4 января президент Токаев снова обратился к протестующим: «Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Также Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. В Атырау 5 января в 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже вовсю происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. Алматы буквально превратился в полигон боевых действий, где преимущество было на стороне погромщиков: ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел нелетальными средствами. У президента Токаева не было времени на раздумья: для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. Президент заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, он обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. Токаев подчеркнул, что его конституционная обязанность ― в заботе о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к ОДКБ Токаев назвал абсолютно уместным и своевременным. 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК. Стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне, и глава республики принял единственное верное решение в этом контексте ― обратился за помощью к миротворческим силам ОДКБ и объявил о начале АТО. Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Информационное вмешательство Все то время, пока власти Казахстана пытались урегулировать ситуацию, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Более того, январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Между тем, изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция невмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота). Она назвала январские события «оккупацией Казахстана», которая была запланирована Путиным в Кремле. Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. При этом Ахметова в этих видео несла откровенную дезинформацию, заявляя, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. Подобные высказывания тиражировали представителями так называемого гражданского сектора Казахстана, ими манипулировали в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». Работа против Казахстана С началом официального расследования январских событий самопровозглашенные парвозащитники стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. Официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Наиболее активное участие в «расследовании» событий Кантара принимает Бахытжан Торегожина, которая начала свою деятельность активиста еще в 1999 году. Тогда в Казахстане была создана неправительственная организация «Совесть. Дух. Истина» — «Ар.Рух. Хак». Ее первым руководителем стал ближайший соратник коррупционера-оппозиционера Акежана Кажегельдина Курылыс Сулейменов, а среди сотрудников числилась Торегожина. Позднее НПО было преобразовано в общественный фонд, который она и возглавила. «Ар. Рух. Хак» занялся «строительством гражданского общества» и защитой прав человека. Также, по примеру Западной Украины, где тогда действовала молодежная радикал-националистическая организация «Пора», было создано движение «Кахар». Бахытжан Торегожина встречалась с деятелями грузинской «Кхмары», украинской и российской «Поры» на совещании этих объединений в Москве. В течение трех лет участники «Кахара» вели активную деятельность, которая заключалась в попытке дестабилизировать работу сразу нескольких вузов страны. Устраивались провокации, выразившиеся в расписывании стен домов разжигающими межнациональную рознь призывами. Со временем внутри «Кахара» начались конфликты и публичные разоблачения, которые делали сами бывшие «кахаровцы». Они раскрыли схему финансирования, часть которого представляло собой гранты, выделяемые различными международными институтами на «развитие и поддержку демократии в Казахстане». В 2011 году коалиция казахстанских неправительственных организаций «За прозрачные гранты» выдвинула обвинения против ОФ «Ар.Рух.Хак», заявив, что фонд вместе с КМБПЧ ограничивает права других НПО на получение грантовых средств иностранных организаций. «Ими расхищаются средства, которые в ином случае могли быть выделены другим НПО на реализацию социально-значимых проектов в Казахстане». Коалиция обратилась к иностранным организациям с просьбой осуществить ревизию грантовой деятельности указанных организаций на предмет эффективности реализации проектов, ее адекватности затраченным средствам. В качестве лидера движения «Кахар» Бахытжан Торегожина участвовала в событиях, произошедших в алматинском микрорайоне «Шанырак» в 2006 году. Именно этим было вызвано ее беспокойство судьбой Арона Атабека, который в 2008-м был осужден на 18 лет за организацию беспорядков в «Шаныраке», во время которых заживо был сожжен полицейский. Общеизвестно, что какое-то время деятельность Торегожиной финансировал Мухтар Аблязов. По данным, опубликованным на сайте NED, Национальный институт демократии в 2022 году выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов. Грант предназначался для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». На эти деньги организация Торегожиной отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результаты своей работы Торегожина собрала в один большой отчет и в июне 2023 года презентовала книгу «Стрелять на поражение», где задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с Кантаром, из них 579 — по свидетельствам граждан, девять кейсов ― по результатам переписки с госорганами и 12 ― по «конкретным событиям». Установлено 217 погибших, из них задокументировано 174 человека из девяти городов: Алматы, Талдыкорган, Шымкент, Тараз, Актобе, Кызылорда, Семей, Оскемен и Атырау. В контексте партнерства Бахытжан Торегожиной с Национальным фондом демократии, есть смысл привести слова из интервью полковника армии США в отставке, военного теоретика Дугласа Макгрегора, которое он дал Youtube-каналу «The Jay Martin Show». По его словам, есть много доказательств того, что такие структуры, как Национальный фонд демократии (NED), являются подрывными организациями. Макгрегор заявил, что они провоцируют революции и мятежи в странах, где США хотят утвердиться или где есть правительства, которые не нравятся Соединенным Штатам. «NED является соучастником или даже подразделением ЦРУ. Это было очень заметно в Гонконге. В 2022 и 2023 годах в Казахстане это было очевидно. Мы пытались устроить там восстание, но русские пришли на помощь и правительство подавило его», ― сказал Макгрегор в интервью. Учитывая высокий «патриотизм» правозащитницы Торегожиной, после слов Макгрегора она должна снова обратиться в ООН с заявлением о грубом вмешательстве третьих сил во внутренние дела Казахстана и потребовать тщательного международного расследования. Еще одна организация, штампующая отчеты по январским событиям ― Казахстанское международное бюро по правам человека. Вместе с с Международным партнерством по правам человека КМБПЧ выпустило уже два документа. International Partnership for Human Rights, IPHR ― Международное партнерство по правам человека (МППЧ). Это бельгийская неправительственная правозащитная организация, основанная в 2008 году в Брюсселе. IPHR работает при финансовой поддержке Государственного департамента США, NED, Фондов открытого общества Джорджа Сороса, Европейского союза и Sigrid Rausing Trust. Последний ― крупнейший филантропический союз Великобритании, который финансирует десятки НПО на постсоветском пространстве, чья деятельность распространяется на сферы защиты прав человека, экоактивизма и защиты прав ЛГБТ. В своем последнем совместном отчете, опубликованном в октябре 2024 года, КМБПЧ и IPHR заявили, что власти Казахстана «не расследовали пытки в ходе январских событий и не выплатили компенсации пострадавшим». Между тем, в декабре 2023 года в Алматы семерых бывших сотрудников КНБ РК приговорили к лишению свободы на сроки от трех до пяти лет за пытки в отношении задержанных во время январских событий. Еще трое получили условные наказания, а одного экс-сотрудника оправдали. 18 марта 2024 года в суде Талдыкоргана огласили приговор в отношении четырех бывших сотрудников полиции по фактам пыток в ходе январских событий (ст.146 УК). Государственные обвинители доказали, что в период с 5 по 16 января 2022 года в здании Департамента полиции Алматинской области, виновные лица совершали запрещенные методы следствия, сопровождавшиеся физическим насилием. В результате противоправных действий семи потерпевшим причинены телесные повреждения различной степени. Приговором суда трое подсудимых проведут в заключении от четырех до шести лет, еще один осужден к мере наказания, не связанной с лишением свободы. В сентябре 2024-го начались главные судебные разбирательства по делу о пытках в селе Кошмамбет Алматинской области. По версии следствия, полицейские незаконно вывезли в спецприемник для адмнарушителей задержанных и выбивали из них признательные показания. На скамье подсудимых шесть человек: пять бывших сотрудников Карасайского управления полиции — Серик Турпанбаев (бывший заместитель начальника управления), Нурсултан Хамитов, Бауржан Сопаков, Арлан Шойбеков, Олжас Айдарханов и экс-заместитель начальника ДП Алматы Берик Абильбеков. Потерпевшими признаны 44 человека. Похоже, КМБПЧ и IPHR предпочитают не видеть факты, которые сделают их доклад хоть чуточку объективным. Это же касается и формулировк относительно проводимого расследования. «Власти Казахстана не предприняли адекватных мер для расследования достоверных и многочисленных заявлений о чрезмерном применении силы, пытках и других существенных нарушениях прав человека, совершенных предположительно сотрудниками правоохранительных органов и служб безопасности, и для привлечения виновных к ответственности. Официальные данные показывают, что по состоянию на январь 2024 года 34 сотрудника правоохранительных органов и служб безопасности были осуждены за пытки и другие преступления, связанные с событиями Кровавого января в Казахстане», — говорится в отчете IPHR и КМБПЧ. Эта цитата ― одно противоречие, где в первом предложении говорится об отсутствии адекватных мер (кто, к слову, определяет степень адекватности?), а во втором ― об уже осужденных 34 сотрудниках. Авторы отчета подчеркивают, что несколько должностных лиц столкнулись с задержаниями, уголовными делами и судебными разбирательствами по обвинениям в злоупотреблениях, но число таких случаев «непропорционально низко в сравнении с масштабом зарегистрированных во время Кровавого января нарушений». При этом правозащитники умалчивают о «непропорционально низком» числе случаев, когда бы участники погромов были привлечены к ответственности. Благодаря объявленной президентом амнистии тысячи потенциальных сидельцев остались на свободе. «Международное партнерство по правам человека и Казахстанское бюро по правам человека призывают власти Казахстана обеспечить независимое, тщательное и эффективное расследование сообщений о пытках и жестоком обращении в дни Кровавого января, привлечь для этого независимых международных экспертов и представителей гражданского общества. Правозащитники считают, что необходимо прозрачно расследовать события, обнародовать выводы», ― заявляют авторы отчета. Но хотелось бы уточнить, насколько «независимы» сами представители гражданского общества? Особенно в этом контексте интересно мнение казахстанских НПО, работающих на правительства третьих стран. Критическая оценка Кантара: кому выгодно искажать правду По прошествии трех лет с момента январских событий в Казахстане различные НПО, так называемые независимые правозащитники и международные организации не перестают выпускать ежегодные отчеты. Как правило все они посвящены их собственным расследованиям и из года в год повторяют одни и те же нарративы. Каждый такой отчет едва ли ни слово в слово повторяет все другие. Строятся они, как правило, на данных «исследований», опросов «потерпевших», мониторинге соцсетей и публикаций в СМИ. Никакой работы с документами, запросов в официальные органы, объективности и непредвзятости эти отчеты не содержат. Доклад из воздуха Международная информационная служба Казахстана (МИСК) в ноябре 2023 года презентовала доклад, подготовленный «на основе документирования январских протестов, качественного исследования методом интервьюирования экспертов: правозащитников, адвокатов и журналистов, а также на основе медиа-мониторинга массива материалов за 2022 год». Исследование было посвящено январским протестам 2022 года с особым фокусом на доступ к информации во время и после них и предназначено для внимания уполномоченных государственных органов в сфере свободы слова и доступа к информации, омбудсмена, правозащитников и общественных деятелей, журналистов, а также международных организаций, работающих в сфере защиты прав человека и расследования нарушений прав человека во время массовых протестов и беспорядков. Между тем, авторы доклада не сформулировали, какую цель преследовали, «документируя» и «исследуя» имеющуюся у них информацию. В связи с этим целесообразность этого документа в принципе вызывает большое сомнение, поскольку не определяет, соответственно, последующие действия его авторов, их предложения и четкие выводы. Большой вопрос также вызывает пул опрошенных, среди которых авторы определили 150 очевидцев событий; 528 пострадавших (в основном, раненых или родственников убитых); 55 жертв пыток. Также были опрошены адвокаты, представители СМИ и правозащитники. Однако авторы доклада не уточняют степень «очевидности» опрошенных: были ли это участники беспорядков, рядовые горожане ― наблюдатели из окон квартир или те, кто находился на улице, но не принимал участие в погромах. Что касается пострадавших, то среди них нет владельцев разгромленных объектов бизнеса, военнослужащих и полицейских, а также родственников погибших солдат или сотрудников органов правопорядка. Среди опрошенных журналистов нет работников не «независимых» СМИ. Среди адвокатов ― защитников пострадавших (убитых или избитых сотрудников правопорядка и солдат-срочников и их родственников). Среди правозащитников ― представителей офиса Уполномоченного по правам человека. Справочно: МИСК была создана в 1998 году после того, как студенты алматинских вузов провели общественную кампанию «СтудентТЫ ― ЗА льготный проезд». Как говорится на сайте МИСК, в 1998 году студенты разных городов Казахстана предложили введение 50% скидки на проезд в общественном транспорте. Вскоре местные исполнительные органы ввели льготный проезд в бюджет городов, также он был включен в закон «О молодежной политике». МИСК на протяжении многих лет существует исключительно на гранты западных доноров. Среди партнеров на сайте Молодежной информационной службы Казахстана значатся: Фонд «Сорос-Казахстан», NED, «Артикль 19», ОБСЕ, Freedom House, посольство США в Казахстане, Sigrid Rausing Trust, UN Women (ООН Женщины), Amnesty International, Норвежский Хельсинкский комитет, Институт имени Гёте. Согласно отчету МИСК за 2019 год (в дальнейшем НПО предпочла не раскрывать суммы грантов), Молодежная информационная служба Казахстана в тот год привлекла 76 050 565 тг и направила их «на развитие молодежи». Среди самых известных проектов МИСК ― ZhasCamp Accelerator, поддерживающий «социальные проекты молодежи». В разные годы спикерами ZhasCamp были: Лейла Махмудова, Светлана Спатарь, Досым Сатпаев, Татьяна Чернобиль, Расул Жумалы, Асем Жапишева, Евгений Жовтис, Ася Тулесова, Жанар Секербаева, Марат Жыланбаев, Джохар Утебеков, Мурат Абенов, Тимур Нусимбеков, Санжар Бокаев, Ермек Турсунов. Все эти факты приводят к выводу, что доклад носит субъективный и односторонний характер, призванный дискредитировать действия власти в период январских погромов. Авторы документа в начале доклада большое внимание уделяют праву граждан на доступ к информации, опираясь и на Конституцию РК, и на международные нормы. Однако они преднамеренно опускают тот факт, что январские события происходили в условиях режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции, и, следовательно, «мирная» интерпретация законов и международных норм в данном случае неприемлема. Кроме того, авторы доклада целенаправленно не говорят о январских событиях как о неудавшейся попытке государственного переворота, что, во-первых, не соответствует реальному положению дел, а, во-вторых, также накладывает отпечаток на особенности распространения информации касательно Кантара. Согласно данным доклада МИСК, на вопрос «Обращались ли вы куда-либо с заявлениями, жалобами после случившегося?» ответили 90% из 150 свидетелей. Из них только 23% ответили, что обращались (16 человек из 150). Меньше половины ― 39,6% ― из 528 пострадавших ответили на вопрос «Обжаловали ли вы случившееся?». Из них 69,4% обращались (37 человек из 528). 85,4% из 55 респондентов ― якобы жертв пыток ― дали какой-либо ответ на вопрос «Была ли подана жалоба/заявление на применение пыток и на возбуждение уголовного дела по факту применения пыток (регистрация в ЕРДР)?». Из них все делали обращение к госорганам о рассмотрении своего дела (47 человек из 55). Таким образом, из 733 опрошенных только 100 человек обратились в госорганы с каким-либо запросом. Больше всего обратившихся среди жертв пыток, менее всего — среди очевидцев, так как они не пострадали напрямую. Однако, причины обращений или не обращений разбирались только в анкете очевидцев. Из них всего 16 человек сообщили, что куда-то обращались: 8 из них обращались в полицию или органы прокуратуры, 8 ― в международные организации, СМИ, авиакомпании. При этом 9 человек из обратившихся сообщили, что были непосредственными участниками событий, либо вовлеченными в протесты. 5 из обратившихся – журналисты. 7 обратившихся отметили, что были наблюдателями событий. Для получения какой-либо информации или восстановления справедливости после январских событий обращалось в государственные органы или иные инстанции всего 16 человек из опрошенных. Обратившиеся делятся на две группы: кто как-то проявляет свою гражданскую позицию, более-менее знает, какие их права были нарушены. И они, как правило, обвиняют власти и высказывают оппозиционные взгляды на произошедшее; далекие от активизма и защиты прав человека люди, им было важно вернуть багаж, деньги за билеты на самолет, восстановить поврежденное имущество и прочее. Представленные данные говорят о том, что авторы опроса изначально понимали: большая часть респондентов так или иначе была участниками беспорядков, а значит ― потенциальными правонарушителями. При этом к группе «очевидцы» отнесли участников беспорядков, не пострадавших во время АТО. В то же время среди опрошенных ― незначительная часть пострадавших от действий погромщиков и мародеров, и вовсе нет жертв избиений участниками беспорядков. Авторы доклада не уточняют количество опрошенных адвокатов, журналистов и правозащитников. Также нет ясности, сотрудники каких СМИ проходили анкетирование, сколько из них так называемых независимых журналистов, сколько ― работающих в провластных изданиях. Политика двойных стандартов Стоит отметить, что многие адвокаты работали за гонорары от различных НПО, набирая при этом сразу по несколько уголовных дел по январским беспорядкам. Такой объем работы мог сказаться на эффективности адвокатской деятельности, которая в данном случае могла и не зависеть от взаимодействия с государственными структурами. Кроме того, для многих адвокатов и правозащитников кейсы по январским событиям стали частью их грантовой работы. Исходя из имеющихся данных, например, по работе Бахытжан Торегожиной, можно предположить, что заказчикам реализуемых проектов не нужна была объективная картина происходящего. Фонд Торегожиной получил более ста тысяч долларов от NED на так называемое расследование, а также поддержку «низовых активистов», на самом деле являвшихся непосредственными участниками массовых беспорядков, чьи неправомерные действия были доказаны следствием. Ярким примером того, как на судебном процессе по январским событиям, раскручивалась определенная информационная кампания, является дело о гибели Айкоркем Мелдехан. Каждое судебное заседание по делу сопровождалось различными акциями, протестными выпадами отца девочки и его сторонников, сбором денежных средств на поддержку семьи и так далее. При этом семья Мелдехан в полном объеме получила государственную компенсацию за смерть ребенка, средства на лечение двух пострадавших детей, а также квартиру. По большому счету, семья финансово не нуждалась, но манипуляции на этой теме присутствовали постоянно. Представители СМИ и правозащитных организаций в опросах отмечали, что государственные органы не предоставляли им необходимую информацию либо предоставляли в том виде, в котором она их не устраивала. Между тем, часть уголовных дел по январским событиям имеет гриф «совершенно секретно», часть судебных процессов проходила в закрытом режиме. Эти факторы накладывают определенные особенности на процедуру предоставления информации и ее полноту. Сознательное игнорирование этих обстоятельств независимой прессой и правозащитниками носит манипулятивный и временами спекулятивный характер. Также стоит отметить политику двойных стандартов, которой придерживаются некоторые опрошенные работники СМИ. Один из участников исследования МИСК указал, что его редакция сталкивается с большим числом комментариев от людей, которые обвиняют их в том, что они не рассматривают как пострадавшую сторону и силовиков, но освещают только пытки. Информант рассматривает это как своего рода попытки оказать влияние на редакцию посредством людей, которые выполняют заказ от государства. Редактор другого СМИ отмечает, что им была воспринята как угроза речь президента страны 7 января, когда он отметил, что в январских событиях виноваты и представители независимых СМИ, тем не менее, информант отмечает, что дальнейших негативных событий не последовало, и редакция по-прежнему освещает события января 2022 года в Казахстане. Оба эти высказывания четко показывают, что работники так называемых независимых СМИ по определению работают исключительно в заданном редакционной политикой векторе. Призывы к объективности воспринимаются ими как давление, хотя граждане имеют право на получение объективной информации, но ряд СМИ не дает им возможности ее получить. Кроме того, присутствует личная интерпретация заявлений президента, далекая от действительности. Все вышеперечисленное позволяет сделать вывод, что выборка опрошенных была сформирована авторами таким образом, чтобы получить вполне определенные результаты. Следовательно, данные опроса нельзя назвать объективными. Приведенные в докладе МИСК публичные оценки политиков полноты информации по январским событиям включают лишь два высказывания ― Азата Перуашева и Едила Жанбыршина. В первом случае авторы доклада приводят слова Перуашева о предоставлении российскому журналисту какой-то определенной информации. Во втором ― требования Жанбыршина об обнародовании расследования январских событий. В обоих случаях авторы выбрали исключительно удобные для доклада высказывания, вписывающиеся в общую канву документа ― власть якобы не дает достаточной информации по Кантару. Между тем, существует масса других мнений экспертов ― как казахстанских, так и иностранных ― которые отмечают открытость Акорды в предоставляемой информации. В любом случае, назвать репрезентативной выборкой лишь две цитаты, приведенные в докладе, нельзя. Вместо фактов ― креатив Авторы доклада МИСК отмечают: анализ медиапространства ярко демонстрирует, что в материалах, где лидеры общественного мнения, журналисты, политологи рассуждают о январских событиях, четко проходит одна центральная мысль ― ситуация, связанная с январскими событиями, остается для общества абсолютно непонятной, требующей расследования и осмысления. «Указывается, что, не говоря уже о правдивости, не существует даже сколько-нибудь логичной официальной картины случившегося. В связи с непониманием происходящего, отсутствием информации существуют различные версии произошедшего, вопросы вызывает и то, в чью пользу действовал Карим Масимов, кто должен быть явиться конечным бенефициаром Январских событий, и каков был план. Показательна точка зрения о том, что власть обязана объясниться со своим народом, поскольку хочет она или нет, Январь стал частью "общественного договора" между нами», ― говорится в докладе. Однако выводы авторов доклада основываются исключительно на субъективных измышлениях. Они не учитывают многочисленные заявления представителей гражданского сектора и политиков. Например, 14 марта 2022 года во время своего выступления в Мажилисе адвокат Айман Умарова вполне четко сформулировала мысль, что зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти. А. Умарова, член НСОД доверия: «Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля». Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян 14 января 2022 года заявлял: «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону». Председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата А. Садыков: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло». Авторы доклада МИСК провели анализ доступа информации во время и после январских событий. Именно это они и обозначили целью своего исследования. Однако ни в самих результатах, ни в заключении документа не объясняется, для чего это исследование по большому счету проводилось. Тем более, что авторы сознательно обошли две важные составляющие изучаемого ими периода: первые дни Кантара сопровождались информационным вакуумом не только для рядовых казахстанцев. Картины происходящего до определенного момента не знал и сам президент. Однако можно выделить следующие главные нарративы доклада: Право на доступ к информации, подаваемое в докладе как «абсолютное», было серьезно нарушено во время и после январских событий в Казахстане. Государство использовало механизмы ограничения доступа к информации как способ «скрыть правду» о январских событиях и не стремилось предоставить полную информацию о Январских событиях. Последствиями такого ограничения доступа к информации является невозможность формирования в обществе целостной картины событий, а также защиты прав пострадавших и их близких. Несмотря на время, прошедшее с январских событий, «власти» Казахстана «все еще должны» принять меры для обеспечения доступа к информации о январских событиях. В противном случае «гражданское общество» не уповает на государство в защите этого права, а готовится самостоятельно преодолевать такие барьеры. Январские события стали «отправной точкой», когда общество стало осознавать себя источником власти и осмысливать происходящее в стране. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Авторы доклада попытались отойти от основной темы своего исследования и в заключении упомянули отчет «Восприятие Январских событий в казахстанском обществе», опубликованный в 2023 году. «Результаты этого опроса демонстрируют, что казахстанцы спустя год так и не пришли к общему пониманию, что же случилось во время Кантара», ― пишут авторы доклада. Они приводят такие данные: 38% респондентов считают, что произошла организованная политическая провокация для захвата власти в стране, 28% граждан Казахстана исходят из того, что это был мирный протест, местами переходящий в беспорядки и мародерства. 15% придерживаются точки зрения, что в январе произошло нападение террористов, пытавшихся дестабилизировать ситуацию в стране. 16% затруднились ответить на вопрос. При этом восприятие произошедшего коррелировало с этносом и местностью проживания, но в большинстве случаев не зависело от пола и возраста. Среди русских граждан Казахстана значительно выше доля тех, кто видит события января, как политическую провокацию (47% против 36% респондентов казахской национальности). Тогда как среди казахов больше тех, кто считает, что это в первую очередь было мирным протестом, переросшим в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Но все эти данные абсолютно не противоречат заявлениям Акорды. Власть Казахстана также придерживается версии, что мирный протест под влиянием многочисленных координируемых извне провокаторов в итоге перерос в массовые беспорядки, целью которых являлась насильственная смена власти. Таким образом возникает вопрос, для чего авторы цитируемого МИСК отчета делают акцент на разделении по национальному признаку в вопросах, касающихся государственной безопасности? В заключении к докладу его авторы отмечают, что «исследование демонстрирует, что конституционные права граждан не только на доступ к информации, но и на жизнь, на свободу от пыток, на свободу передвижения, на справедливый судебный процесс были нарушены, как в процессе Январских событий, так на протяжении всего 2022 года в период расследований, что, в том числе, проявляется в засекреченности информации и уголовных дел в отношении главных фигурантов событий». Это заявление является голословным, не имеющим под собой никакой доказательной базы. Во всяком случае, в результатах своего исследования авторы не привели ни одного аргумента в пользу этого утверждения. Между тем, для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно- арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий. Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 ― о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей были проведены досудебные расследования. «Что касается нашего фокуса на доступе к информации, то предоставляемая государством информация о Қантаре во время самих событий и после них, по мнению представителей гражданского общества, не была быстрой и полной, не являлась логичной, не отвечала и не отвечает на вопросы общества о Январских событиях в Казахстане. Кроме того, эксперты, принявшие участие в исследовании, указали на то, что власти не старались предоставить информацию, а старались максимально скрыть ее. Особенно казахстанцев возмутило то, что право разъяснения было частично передано иностранному гражданину – российский писатель Млечин В. в своей книге дал описание Январских протестов в Казахстане, указав, что президент Казахстана рассказал ему о Январских событиях сам», ― говорится в заключении к докладу МИСК. Таким образом, пишут авторы, можно сделать вывод о том, что право на доступ казахстанцев к информации было самым серьезным образом нарушено во время Январских протестов. И демонстрируют тем самым политику двойных стандартов. Во-первых, как уже отмечалось выше, они полностью игнорируют обстоятельства, в которых происходили январские беспорядки: хаос, предательство на самом высоком уровне, искажение доносимой президенту информации, последующее введение режимов ЧП и АТО и т. д. Во-вторых, говоря о российском журналисте Млечине, авторы не упоминают многочисленные заявления иностранных НПО, которые, в отличии от Млечина, лишь предоставившего читателям информацию, высказывали претензии в адрес официальных властей Казахстана, манипулировали данными и расставляли акценты там, где им это было выгодно. «Проведенный анализ также позволяет сделать центральный вывод о том, что с точки зрения власти дело, связанное с Январскими событиями, закрыто, что символически обозначил установленный в Алматы мемориал, серия фильмов и публикаций в официальных и провластных СМИ, представляющая интерпретацию событий с точки зрения власти. Система объяснений и интерпретаций власти состоит из 7 ключевых месседжей, говорящих о том, что власть быстро и эффективно взяла протест под контроль, была эффективна в его расследовании, что виновные со стороны протестующих и со стороны силовых структур наказаны, что события были значимой вехой и жертвы оплаканы. Напротив, с точки зрения общества, Қантар только предстоит осознать, изучить, расследовать. Он стало той отправной точкой, когда общество, образно говоря, "повзрослело" и стало осознавать себя источником власти, осмыслять происходящее в стране, задаваться вопросами о правильности того пути, по которому движется страна. Журналисты, правозащитники и адвокаты однозначно заявили о том, что не имели адекватного доступа к информации в процессе своей профессиональной деятельности, а также страдали от давления, угроз, преследований, выполняя свой профессиональный долг», ― пишут авторы доклада. Они делают весьма пафосное и слишком громкое заявление, что Кантар стал, по мнению общества, новым словом в общественном договоре, после чего власть осталась в долгу перед обществом, которое не только не смогла защитить, но и некоторых представителей которого она сама расстреляла и пытала. Коллективное творчество НПО Между тем, называя себя неправительственной организацией, работающей в области защиты прав человека, МИСК занимается откровенной подменой понятий и манипуляцией. Во-первых, беря на себя право говорить от имени всего казахстанского общества. Во-вторых, обвиняя власть в том, что она не защитила общество. Последствия Кантара, не прими президент радикальных решений, нетрудно просчитать ― они явно поразили бы своей кровопролитностью даже таких радетелей за «мирный протест», как МИСК. В-третьих, обвинения власти в расстреле и пытках ― это распространение заведомо ложной информации, спекуляция на громких словах, манипуляция общественным мнением. Ответственность перед законом несет не структура или государственный орган, а конкретный гражданин. И те, чья вина в преступлениях была доказана, понесли соответствующие наказания. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Доклад МИСК можно назвать образцом необъективности. Однако точно так же свою предвзятость демонстрировали и международные организации. Например, Human Rights Watch (HRW) в своем отчете отмечала: спустя два года после того, как «крупномасштабные антиправительственные протесты» потрясли Казахстан в январе 2022 года, мало кто из чиновников был привлечен к ответственности за свою роль в непропорциональном применении силы против протестующих, произвольных арестах и тюремном заключении, а также пытках и жестоком обращении с задержанными. Между тем, события января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80% от всех, получивших травмы в те дни. Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и анти- террористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Генпрокурор РК Б. Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января 2022-го поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К. Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. Серьезная международная организация, которой является HRW, не стесняется откровенно подменять понятия. Так, в докладе этой НПО говорится, что «Алматинский суд приговорил А. Тлеужанову, активистку и журналистку, которую судили вместе с четырьмя другими, к четырем годам тюремного заключения за якобы попытку захватить аэропорт Алматы во время событий января 2022 года». Вслед за HRW формулировку «за якобы захват аэропорта» подхватили и так называемые независимые СМИ и блогеры. На само деле, судом установлено, что «Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества». «В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили радиостанции», ― говорится в документах суда. Апеллирует HRW и какими-то весьма сомнительными данными. Так, в докладе НПО говорится, что в отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. При этом ссылки на источник этой информации не указан. Между тем, по состоянию на декабрь 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. Как получила 1200 обвинительных приговоров HRW ― загадка. Однако точно такие же данные привело в своем докладе Казахстанское международное бюро по правам человека. Хотя, казалось бы, именно эта организация, имея казахстанскую «прописку» могла бы сделать официальные запросы в соответствующие государственные органы. Фактчекинг для «докладчиков» В целом во всех докладах, какая бы НПО их не готовила, красной нитью проходят одни и те же установочные утверждения: Январские события ― это мирные протесты, жестоко подавленные властью. Власть не пыталась урегулировать ситуацию, способствуя эскалации противостояния. Власть применила оружие против мирных протестующих. Введение МС ОДКБ ― это попытка оккупации Россией Казахстана. Другая интерпретация: МС ОДКБ применяли огнестрельное оружие в отношении мирных митингующих. Власть намеренно применяла оружие против безоружных людей, в том числе, детей. Власть оставила казахстанцев без информации о происходящем и сама распространяла фейки. Все это ― не более чем играющие на эмоциях общественности спекуляции. Отбросив их, становится четко понятно, что январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Их основной целью было свержение действующей власти, а в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект. Уже неоднократно эксперты отмечали, что на четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. От мирного митинга до погромов прошло всего три дня. Центром основных действий стал Алматы ― самый большой и богатый мегаполис республики с густонаселенной агломерацией. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур были захвачены стратегические объекты. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. В то же время действия пусть небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора с иностранными источниками финансирования носят провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулирование мнением людей. Так называемые независимые СМИ и представители гражданского сектора навязывают миф о том, что акимы, министры и президент игнорировали мирные митинги. Мол, в последующем именно это и привело к эскалации ситуации. Но эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. Уже 1 января 2022 года в Мангистауской области провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января, когда стало понятно, что мирный протест превращается в беспорядки, в Актау в первой половине дня приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым, Ногаевым и депутатами мажилиса Мусабаевым и Жанбыршиным. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января Токаев через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных ли. Но к вечеру в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Многие из них были ранены. 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Также президент объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. В Атырау 5 января в Доме дружбы прошла встреча Тугжанова, Карина и Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. При этом ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел не летальными средствами. Токаеву для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совбеза. Отметив всю сложность развивающихся событий, президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. Он заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. После того, как 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК, стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Взятие под охрану миротворцами ОДКБ важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. Фактически только после принятия президентом Токаевым решительных мер во всех протестных регионах началось наведение порядка. После того, как ситуация была взята под контроль действующей властью, а страна постепенно возвращалась к привычной жизни, ряд лидеров общественного мнения подвергли критике слова президента Токаева о 20 тысячах террористов. И здесь важно помнить: сказаны они были в самые первые дни Кантара, когда дезинформирование со стороны организаторов беспорядков применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос, деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий, и для устрашения населения. Эксперты утверждают, что с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков водинаковой одежде и т. д. Когда стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ и получателей иностранных грантов не только в Казахстане, но и в Кыргызстане и Украине. Поднялась информационная волна на тему «оккупации» Россией, словно в числе миротворческих сил не было военнослужащих из Армении, Беларуси и Кыргызстана. «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти», ― так, к примеру, писал руководитель международной группы фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщала, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Подобные высказывания тиражировали представители так называемого гражданского сектора Казахстана, они манипулировали ими в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». При этом с поразительным упорством гражданские активисты и их кураторы игнорируют очень важный факт: официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. И фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, чем мирное выражение гражданской позиции. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Разбрасывание громкими лозунгами для зарабатывания политических очков определенными силами в данном случае категорически неприемлемо. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков: он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия А. Умарова. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». А. Умарова, член НСОД доверия: Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. 05.01.2023 «Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса», — Р. Скляр, первый заместитель премьер-министра РК. 05.01.2023 М. Жакау, политолог: «Власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог И. Кураев. Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. 30.08.2023 Д. Чикваидзе, глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: «Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы.» 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Н. Ибрагимов, управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян: «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего президента К.-Ж. Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии». 21.01.2022 «Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время президента страны К.-Ж. Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше», — Р. Ким, депутат Мажилиса РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК 15.03.2022 «Адвокат А. Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила А. Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет», — С. Имиров, секретарь Военного совета Нацгвардии РК 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата К. Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета АНК, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии Amanat Ю. Келигов: «Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа.» 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Т. Тлеулесов, член союза писателей Казахстана: «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». 05.01.2023 С. Ильясов, политолог: «Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране». 15.01.2022 «Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.-Ж. Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом президенту всеми доступными нам средствами», — С. Ким, председатель клуба журналистов при Акмолинской АНК. Зерендинский район. 21.01.2022 «С большим вниманием сотрудники СКО государственного архива выслушали обращение президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение президента премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный президентом проект “Президентский молодежный кадровый резерв” – социальный лифт для перспективной молодежи», — С. Маликова, директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» 24.12.2022 А. Садыков, председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктив- ные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться.» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. М. Ауэзова Н. Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему президенту за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. 06.01.2023 Т. Талаева, член НСОД: «Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота». 10.01.2023 «Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание», — А. Гасанов, глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского р-на. 15.12.2023 «После стабилизации ситуации в стране после январских событий президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производи- тельности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом», — Д. Карипова, руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил О. Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем президента Казахстана. Поставлена программа для нового правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». 21.01.2022 – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, президент Казахстана хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. 30.01.2022 – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией: «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решитель- ным и дальновидным решениям президента К.-Ж. Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией». 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе президент РК дал интервью телека- налу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Д. Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Ж. Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Т. Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт КИОР Л. Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития А. Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования КИОР показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Ж. Каримова. 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в госизмене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев. 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправ- ность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон И. Борчашвили. 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. 03.11.2022 Политолог Н. Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К.-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали “за”», – подчеркнул эксперт. 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Е. Сейлеханов. 01.05.2023 «Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление», — К. Дуйсекеев. Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Еще 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. П. Афанасьев, 23.12.2022 Сегодня в Алматы президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. 23.12.2022 М. Койлыбаев, председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. Выводы Очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро протест трансформировался в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные группы. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в т. ч. и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке криминальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать людей в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город Казахстана ― Алматы ― раскачивали одновременно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток Казахстана, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все больше областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность собравшихся в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов участники беспорядков вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в т. ч. ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, над ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании алматинского акимата. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках некоторых участников беспорядков оказалось оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ОВД Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослой- ность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независимости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением законности и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в этом году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: +Раздел. События 2022-2023 25-10-24 Tab 1 Публикации из СМИ за 2022-2023 годы Враг внутри нас: кто виноват в январской трагедии? qmonitor.kz/politics/3350 11.01.2022 Люди, которые в эти дни бесчинствовали в Алматы и других городах страны, ― это, в большинстве своем, те самые «дети независимости», с которыми государство и общество связывали большие надежды, полагая, что именно они выведут Казахстан в число цивилизованных и конкурентоспособных стран. Январская трагедия показала, что все эти годы в сфере воспитания молодежи мы не просто стояли на месте, а двигались в обратном направлении. Почему это стало возможным? Как мы упустили целое поколение? На ком лежит вина за произошедшее? Оценку сложившейся ситуации дал политолог Данияр Ашимбаев. По мнению Данияра Ашимбаева, протестная почва в Казахстане давно уже была готова. В ее основе лежит огромный пласт социально-экономических проблем, которые не решались десятилетиями. В некоторых регионах страны сложилась настолько напряженная ситуация, что достаточно одной спички, чтобы вспыхнул пожар. «Что касается молодежи, то она у нас в большинстве своем маргинализирована, ей абсолютно чужд ценностный набор, присущий людям советского периода. В голове у нее каша из исторических мифов, религиозных лозунгов и понтов в виде дорогих смартфонов, автомобилей и других атрибутов якобы успешной жизни, которые массово приобретаются в кредит и еще больше ухудшают финансовое положение населения. Стоит ли удивляться тому, что при столь глубокой дезориентации и неустроенности молодые люди легко становятся объектом манипуляций, а зачастую и сами стремятся к тому, чтобы быть использованными? Как правило, для них очень заразительны примеры ближневосточных и среднеазиатских экстремистских организаций с их лозунгами о «справедливости». Хотя устроить в Казахстане халифат при всей нашей сумбурности мышления и байском менталитете сложно. К тому же быть правоверным мусульманином для многих наших граждан значит отрастить бороду или надеть платок, при этом необязательно знать нормы Корана и следовать религиозным канонам. К слову, от коллег, специализирующихся на этой тематике, я часто слышал, что казахи, выезжавшие для боевых действий в Сирию и Афганистан, скорее стремились к руководящей, административной работе, нежели к боевым действиям», ― сказал политолог. То же самое, по его мнению, касается и истории. Ашимбаев отмечает, что из периода СССР наши граждане выдергивают исключительно негативные события ― голод, репрессии, полигоны. При этом плюсы советской модернизации, такие как качественное образование и научно-техническое развитие, будто выпали из народной памяти. «Недавно я писал о Мангистауской области и особое внимание обратил на тот факт, что в местных книжных магазинах сложно найти литературу, фильмы о нефтяниках, строителях, горняках, атомщиках, чабанах и т. д. Самая популярная тема периодики там ― Адаевское восстание 1929-32 годов, которое культивирует среди молодого поколения эдакий непокорный нрав, дух противостояния тоталитаризму. Неудивительно, что в этом регионе бастуют по каждому поводу ― такая манера действий стала уже характерной для местного населения. Про социальные лифты я вообще молчу ― это явление как таковое в стране отсутствует. Одно время предпринимались попытки наладить их через молодежные кадровые резервы, но они были дискредитированы детьми акимов и министров, фамилии которых то и дело всплывали в списках. Все-таки программа была нацелена на широкие слои населения, а не на «золотую молодежь», и в этом была ее ценность. Но только потому, что у высокопоставленных чиновников не хватило ума объяснить это своим отпрыскам, и административно эти моменты не были проработаны, она оказалась провалена», ― сказал Ашимбаев. Эксперт считает, что в нашем обществе отсутствуют силы, способные направить молодежь на путь развития. Научно-техническая интеллигенция, которая являлась бы носителем передовой мысли, перестала существовать как явление в принципе. Технократами себя стали называть банкиры и финансисты, а не инженеры и технологи ― произошла полная подмена понятий. При этом статус «казахстанской интеллигенции» присвоила себе группа творческих лиц, которая перестала вообще что-либо творить, кроме открытых писем по любому поводу. «Понятно, что весь этот бедлам, процветающий в государстве, не мог не коснуться силового блока, в который за все эти годы вбухали триллионы тенге, а на выходе получили абсолютную неспособность организовать сопротивление бандформированиям», ― отметил политолог. Данияр Ашимбаев подчеркнул, что Казахстан выстоял в этот сложный час только благодаря стойкости президента Токаева и казахстанских силовиков, тех, кто сохранил верность присяге. Зомби-апокалипсис в Алматы ― участник январских событий kt.kz/rus/opinions/zombi-apokalipsis_v_almaty__1377928181.html 23.01.2022 Участники массовых беспорядков в Алматы находились под воздействием неизвестных веществ. Об этом стало известно из рассказа майора полиции, опубликованного на официальном сайте МВД РК 22 января. По словам сотрудника полиции, массовые беспорядки начались днем 5 января возле «Алматы Арены». «Сотрудники спецназа пытались успокоить толпу, которая была очень агрессивна и ни на что не реагировала. Они разжигали костры, перекрывали улицу. Было заметно, что они находились в состоянии какого-то опьянения. Во всяком случае, мы находились рядом с ними, и у них были покрасневшие глаза, как в ужасном фильме про зомби. Они начали выкрикивать: “Пойдемте на акимат”», ― рассказал полицейский. Майор сообщил, что у избитых сотрудников полиции толпа отбирала каски, бронежилеты и щиты. «Они останавливали каждый транспорт, включая машины скорой помощи, и проверяли, нет ли внутри сотрудников полиции. Заставляли даже открывать багажники. Мы приняли решение, что полицейских необходимо было как-то вывезти оттуда», ― вспоминает сотрудник правоохранительных органов. Вечером оперативнику пришлось защищать здания полиции. «Мы начали использовать светошумовые гранаты и предупреждать, но люди ни на что не реагировали, их ничего не пугало. Человек, который получил пулевое ранение, вставал и продолжал идти в сторону департамента. Приходили двое, поднимали его, забирали раненых. Другой брал автомат и стрелял в нас. Проезжающие на большой скорости машины открывали огонь», ― отметил майор. Представители Великобритании и США высказались о январских событиях в Казахстане tengrinews.kz/kazakhstan_news/predstaviteli-velikobritanii-ssha-vyiskazalis-yanvarskih-460135/ 25.01.2022 Постоянные представители Великобритании и США при ОБСЕ, послы Нил Буш и Майкл Карпентер, высказались о прошедших январских беспорядках в Казахстане. Заявление Великобритании: как заявил посол Нил Буш, британская делегация приветствовала, что Президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы «очевидно была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Мы глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества, и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», ― заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. В заключение Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, направленных на удовлетворение чаяний его народа, а также в обеспечении безопасности и процветания. Заявление США: посол США Майкл Карпентер также выразил соболезнования казахстанцам в связи с человеческими жертвами в январских событиях. «Мы верим в стойкость народа Казахстана и его конституционного строя, а также в их способность оправиться от этого кризиса», ― подчеркнул постоянный представитель США при ОБСЕ. Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. В заключение американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целей реформ, представленных Президентом Токаевым. «Мы с нетерпением ожидаем продолжения нашего партнерства с Казахстаном по важнейшим экономическим, политическим, образовательным и экологическим вопросам, как это было отмечено в обращении Президента Касым-Жомарта Токаева к нации 11 января», ― заявил посол США Майкл Карпентер. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. Как в недрах КНБ мог вызреть заговор informburo.kz/stati/kak-v-nedrax-knb-mog-vyzret-zagovor 17.03.2022 Президент Касым-Жомарт Токаев в Послании к народу Казахстана рассказал о том, почему в стране чуть не произошел государственный переворот. «Мы перешли к кардинальной трансформации Казахстана. Это не понравилось некоторым влиятельным людям. Они хотели продолжать свои незаконные действия. Матерые преступники, вооруженные бандиты и изменщики-чиновники создали подпольную группу», ― сказал глава государства. Важную роль в этих событиях сыграл экс-глава КНБ Карим Масимов, а также другие сотрудники комитета. Как они смогли в течение столь продолжительного времени плести заговор, да так, что этого никто не заметил? И как нужно реформировать силовой блок, чтобы в будущем ни одна из структур не имела столь неограниченной власти без сколько-нибудь серьезного контроля? Директор Экспертного института европейского права и прав человека Марат Башимов считает, что реформы назрели давно. «Сейчас этот вопрос в обществе самый обсуждаемый. Посягательство руководства КНБ на конституционный строй, национальную безопасность государства, внутриполитическую стабильность и попытка государственного переворота – это предательство интересов народа и конституционно избранного главы государства. Это беспрецедентный факт. Мы стали посмешищем для всего мира», ― заявил Марат Башимов. По словам эксперта, общество недоумевает, как могла пройти незамеченной столь долгая подготовка к перевороту, и требует реформ в этой сфере. «Можно сделать вывод, что заговорщиков, в частности руководителей КНБ, не устраивала демократическая, правозащитная и антикоррупционная повестка президента Казахстана, которую он провозгласил с момента избрания и которая была поддержана обществом. Касым-Жомарт Токаев открыто сказал, что 162 семьи владеют половиной богатства Казахстана. И как в такой богатой стране люди живут бедно? Эта открытость и призывы к прозрачности понравились далеко не всем», ― сказал эксперт. По мнению Марата Башимова, сращивание силовых ведомств с криминалом и радикальными структурами недопустимо. «К КНБ присоединили разведку, что недопустимо в силу специфики этой работы. Убрали альтернативность информации со стороны разведки. Хотели присоединить и госохрану. Необходимо отделить контрразведку от разведки, чтобы исключить монополию на обеспечение главы государства секретной информацией. Необходимо, чтобы обе службы, в целях недопущения предательства, не знали агентуру друг друга». Эксперт также отметил, что для предотвращения возможных заговоров в спецслужбах требуется эффективный парламентский и общественный контроль, как это принято в демократических государствах. А также необходимо проведение парламентских расследований по каждому сомнительному случаю. «Президент сейчас четко и однозначно стоит на позиции построения нового Казахстана, справедливого общества и государства, в котором не должно быть места таким преступлениям и предательствам интересов народа», — заключил эксперт. Адвокат Руслан Кожахмет считает, что в концентрации власти в руках КНБ нет ничего негативного. Другой вопрос – необходимость эффективной системы контроля. «В силу поставленных перед КНБ задач в области национальной безопасности, такое сосредоточение полномочий не является неестественным. Эти задачи требуют широких полномочий для оперативной и эффективной работы. Проблема заключается только в контроле и надзоре за их использованием. И это одна из предпосылок для понимания причин случившегося. В разных странах мира специальные службы имеют схожий комплект полномочий, но отличие заключается в контроле за ними со стороны общества», ― пояснил Руслан Кожахмет. Юрист также полагает, что проблема старого КНБ ― в его кадровом составе. «В органах национальной безопасности есть замечательные специалисты и офицеры, способные выполнять поставленные задачи. Однако наряду с ними присутствуют случайные кадры, назначенные благодаря личной преданности, родственным отношениям с высокопоставленными чиновниками или олигархами. Их наличие деморализует коллектив и негативно отражается на его способности защищать национальную безопасность», ― заключил эксперт. Январские события стали триггером к реальным переменам facebook.com/sinopsis.kz/posts/pfbid02muT54iykFpe46jTsXTEaaPQRPjsqi9SawXFYAXghsARRx3rGFspYAbFAQtRFoMyel 13.04.2022 Одной из главных причин январских событий стал политический и экономический застой, заявил по случаю 100 дней с массовых беспорядков директор Института евразийской интеграции Уразгали Сельтеев. По его мнению, в «нулевые» годы Казахстан не воспользовался высокими ценами на энергоносители для проведения структурных реформ и диверсификации экономики, которая так и осталась сырьевой. Это отразилось на социально-экономическом положении граждан. Эксперт также отмечает несправедливое распределение государственных благ: узкая прослойка граждан смогла захватить все ключевые ресурсы в стране и эксплуатировать их в угоду личным интересам. Кроме того, госаппарат перестал адекватно оценивать запросы и интересы людей. Президент давно говорил о наличии всех этих проблем, но в условиях тогдашней политической конъюнктуры не мог приступить к реализации реформ. Любые преобразования наталкивались на интересы внутриэлитных групп. «Но переломным моментом я считаю историческое выступление главы государства в мажилисе 11 января, когда он обозначил все эти проблемы и пути их решения, указав вектор будущего движения страны. Поэтому, когда мы говорим про „Жаңа Казахстан“, про „Вторую республику“, это не просто очередные пустые идеологемы – это обозначение того пути, той модели, к которой мы все стремимся. Это четкие контуры образа будущего Казахстана», — подчеркнул политолог. Сейчас происходит исправление допущенных ранее ошибок. Прошло лишь три месяца, но динамика изменений уже очевидна: госаппарат стал работать по-другому, начался процесс реальной демонополизации экономики, создается ландшафт публичной политики и многое другое. По сути, январские события стали для страны триггером к кардинальным и реальным реформам и переменам. Токаев: Январские события – позорные для репутации государства malim.kz/article/politics/tokaev-yanvarskie-sobytiya-pozornye-dlya-reputacii-gosudarstva-18644 19.10.2022 Президент Касым-Жомарт Токаев высказался о январских событиях в Казахстане. Он подчеркнул, что ни в коем случае не следует героизировать бандитов и террористов. Касым-Жомарт Токаев отметил, что в Казахстане должен восторжествовать закон, так как без этого невозможно установить общественный порядок. «Другими словами, во главу угла нашей внутренней политики следует поставить закон и порядок. Только так мы сможем обеспечить благоприятные условия для эффективного проведения экономических реформ на благо наших граждан. Закон и порядок позволят нам не допустить повторения трагических и, по сути, позорных для репутации нашего государства событий января», ― сказал Токаев в ходе встречи с общественностью Алматинской области. Из этой трагедии следует извлечь уроки и ни в коем случае не героизировать бандитов и террористов, подчеркнул глава государства. «Это, к сожалению, происходит, что чревато повторением подобных событий. Кто-то этого очень желает», ― заявил президент. Амнистированы первые участники январских событий в Казахстане zakon.kz/sobytiia/6029384-amnistirovany-pervye-uchastniki-ianvarskikh-sobytii-v-kazakhstane.html 07.11.2022 На брифинге в СЦК заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Елдос Килымжанов рассказал о первых участниках январских событий, которые попали под амнистию. Как отметил представитель Генпрокуратуры, в настоящее время органами, исполняющими наказание, в суды направлены представления о сокращении срока и освобождении от наказания в отношении 878 осужденных. «Органами следствия на досудебной стадии прекращено уголовное преследование в отношении пяти подозреваемых в совершении преступлений средней тяжести. Остальные лица совершили тяжкие и особо тяжкие преступления, к которым амнистия будет применяться судом. Им будут пересмотрены размеры назначенных наказаний», ― отметил Елдос Килымжанов. По его словам, предварительно общее количество лиц, подпадающих под действие амнистии, составляет около 1,5 тыс. человек. «Предстоит большой объем работы по применению указанного закона на стадии следствия и в отношении осужденных лиц. Со своей стороны, Генеральная прокуратура поручила прокурорам на местах строго обеспечивать законность и единообразное применение норм закона “Об амнистии”», ― сказал Елдос Килымжанов. Январские события: как отражали натиск полицейские Алматы almaty.tv/ru/news/obschestvo/1935-kantar-okigasy-karu-dgarak-koymasyn-kuzettik-aktan-zaynolda 30.11.2022 Почти 10 часов непрерывного штурма здания Департамента полиции, круглосуточное несение службы и казарменное положение больше чем на неделю. Во время массовых беспорядков погибли трое полицейских, а более тысячи получили ранения. Ночь, когда митингующие пытались осадить здание ДП, стала для многих полицейских самой долгой в их жизни. «Нападение пытались произвести сразу с нескольких сторон: со стороны Никольской церкви, рынка, с Карасай Батыра-Масанчи и с главного входа на Масанчи. Эти попытки были пресечены. В течение ночи было отражено 27 атак», ― рассказала официальный представитель ДП Алматы Салтанат Азирбек. Оборонять здание остались около ста человек. Все они ― нестроевые сотрудники подразделений. Работникам штаба выдали оружие, после чего они заступили на свои рубежи. Актан Зейнолда был одним из тех, кто остался защищать здание. «Все сотрудники получили оружие. Мы понимали, что если не отразим нападение, митингующие получат доступ к оружию, после чего двинутся дальше, что приведет к ужасным последствиям. Они действовали группами, что усложняло нашу работу», ― вспомнил инструктор по боевой и служебной подготовке ДП Алматы Актан Зейнолда. 5 января отбивать атаки митингующих пришлось с 10 вечера до 6 утра. Некоторые бойцы не покидали свои позиции двое суток, пока обстановка не стабилизировалась. «Наша работа – это не совсем подвиг. Конечно, присутствие всех сотрудников, которые были вместе в те дни, было крайне важно. Каждый понимал свою значимость, но никто не думал только о себе», — отметил Актан Зейнолда. Инструктор и сейчас занимается подготовкой сотрудников. В его обязанности входит тренировка полицейских и отработка стрельбы. Теперь, после январских событий, главная мысль любого сотрудника на тренировке ― чтобы не пришлось применять эти навыки в реальной службе. Телеканал «Алматы» снял 5-серийный фильм о январских событиях tengrinews.kz/kazakhstan_news/telekanal-almatyi-snyal-5-seriynyiy-film-yanvarskih-484723/ 30.11.2022 Авторский пятисерийный фильм о январских событиях в жанре журналистского расследования снял телеканал «Алматы». В фильме представлены эксклюзивные интервью и ранее неизвестные факты, но самое главное — воссоздана почасовая хронология протестов, вылившихся в кровавые беспорядки и ужасные погромы. Из первых уст участников и очевидцев зрители узнают, что стояло у истоков трагического января, с какой целью бандиты хотели захватить акимат, аэропорт и департамент полиции. Для этого журналисты телеканала провели анализ тех событий, чтобы понять, кому был выгоден хаос по всей стране и как удалось спасти государство. Было страшно потерять нашу государственность — военный о январских событиях baigenews.kz/bylo-strashno-poteryat-nashu-gosudarstvennost-voennyy-o-yanvarskih-sobytiyah_143654/ 13.12.2022 Почти год прошел после трагических январских событий в Казахстане. Мирные митинги, начавшиеся на западе, продолжились в других регионах и захлестнули почти всю страну, обернувшись погромами и массовыми беспорядками в Алматы. Время идет, но воспоминания еще свежи. Одним из тех, кто находился в эпицентре событий и пытался восстановить общественный порядок, был военнослужащий Десантно-штурмовых войск, подполковник Еркебулан Карсыбеков. Начало 2022 года было непростым для казахстанцев, особенно сложным оно оказалось для сотрудников правоохранительных органов в Алматы. С большой тревогой события января вспоминает подполковник Еркебулан Карсыбеков, командир батальона Министерства обороны РК. Работа его подразделения началась 4 января, когда по сигналу батальон выехал к зданию акимата для усиления охраны и обороны. «По дороге мы наблюдали большое количество агрессивно настроенных митингующих, толпы людей. Они очень агрессивно встречали подразделения Национальной гвардии, МВД и наши войска. В ход шли брусчатка и арматура, которые они бросали в нас. Но мы, несмотря на это, пробились к зданию акимата для выполнения своей задачи. У нас не было никаких специальных средств против митингующих, были только средства защиты – каски, бронежилеты и противогазы. Потому что „сверху“ нам сказали, что это мирный митинг и применять физическое воздействие на митингующих запрещено. При физическом воздействии с их стороны было приказано уклоняться и не применять силу», — рассказал Еркебулан Карсыбеков. Пока подразделение Карсыбекова находилось в здании акимата, на площади происходили столкновения митингующих с сотрудниками МВД и Национальной гвардии. «Нам было запрещено приближаться к митингующим, так как нашей задачей была охрана здания акимата по наружному периметру. Я видел тяжелое столкновение, где применялись подручные средства: брусчатка, дубинки, обрезки арматуры. Большинство пострадавших были сотрудниками подразделений, так как им тоже был отдан приказ не применять физическое насилие. Когда ситуация вышла из-под контроля, с обеих сторон было много потерпевших. На момент, когда мы прибыли, акимат уже был поврежден, толпа митингующих покинула здание. Снаружи находились сотрудники акимата, которые получили травмы во время первого штурма. Мы усилили охрану, и после этого уже никто не пытался зайти. Были попытки, когда группы из 20-30 человек подходили и шумели, но, увидев, что здание оцеплено военными, разворачивались и уходили. Там мы пробыли до 5 января 12:30», — вспоминает он. После этого батальону поступила команда выехать на пересечение проспекта Толе би и улицы Байтурсынова для оказания помощи Национальной гвардии в подавлении массовых беспорядков. «Нацгвардия пыталась успокоить агрессивную, неконтролируемую толпу. Их было очень много. Не доехав до этих улиц, нас встретила агрессивная толпа, наши транспортные средства были закиданы брусчаткой и камнями. Мы объехали и перекрыли улицу Жамбыла. Митингующие пошли на нас, применяя те же самые камни, брусчатку, дубинки. Мы защищались, у нас были только щиты и резиновые дубинки. Мы старались не применять силу, уговаривали их разойтись, но они нас не слушали. Нельзя было провоцировать население и поддаваться на их провокации. Они кричали: „Чей приказ вы выполняете? Кого вы охраняете? Ради кого? Вы же тоже казахи!“ Но мы, как военные, приняли присягу и отвечаем за безопасность и территориальную целостность страны», — отметил командир. В два ряда из 200 человек военные перекрыли улицу. Сначала удавалось удерживать е е, но численное превосходство перешло на сторону митингующих. Батальону стало сложно сдерживать толпу, так как было много раненых. В итоге, совместно с подразделением Нацгвардии, пришлось отходить. «Многие получили травмы, которые не позволяли выполнять задачу. Мы отступали, перегруппировывались и продолжали удерживать позиции. Митингующие били наших бойцов по рукам и ногам, что делало им невозможно стоять на ногах, не говоря уже о том, чтобы держать щиты. Мы отходили по улице Шевченко, часть митингующих нас преследовала, выводя из строя наших людей. Я сам, вместе со своими бойцами, получил травмы, в том числе закрытую черепно-мозговую травму и гематомы по всему телу», — сказал он. Для сохранения боеспособности подразделения была дана команда эвакуировать личный состав в указанный район для перегруппировки. «После эвакуации мы выполняли задачу по охране и обороне наших воинских частей, чтобы митингующие не захватили оружие и боеприпасы. В городе начались попытки захвата военной техники, митингующие пытались остановить бронетранспортеры Нацгвардии. Мы оставались в части до 6 января 12:00. Затем нам поступила задача выехать к зданию Департамента полиции Алматы для усиления охраны и обороны. Мы находились там до 24 января. Когда мы прибыли, слышались звуки перестрелки, машины обстреливались. Мы шли пешком, были готовы к отражению вооруженного нападения, так как только 6 января нам разрешили взять оружие. Когда мы взяли здание под контроль, массовых беспорядков уже не было. 7 января город контролировался силами МВД, а очаги беспорядков были остановлены. Была объявлена антитеррористическая операция и введен комендантский час», — рассказал Еркебулан Карсыбеков. Всю эту тревожную неделю военные и силовики были обеспокоены тем, что страна может потерять свою государственность. «Если бы мы не удержали позиции, что бы случилось дальше с нашей страной и моими людьми? Было тревожно на душе. Нужно было выполнить задачу любой ценой. Потом появился страх за себя. Я думаю, что многие люди не поняли, что произошло. Там были лидеры, которые разжигали толпу, а затем исчезли. А толпа просто следовала за ними. Те агрессивные люди были как будто под воздействием алкоголя или наркотических веществ. Они вели себя неадекватно, и на просьбы разойтись отвечали еще большей агрессией», — вспоминает командир. По его словам, после этих трагических событий силовые структуры пришли к выводу, что все подразделения должны работать совместно. Уже начали отрабатывать ряд действий и задач, которые необходимо выполнять во время кризисных ситуаций. Год перемен: как изменился Казахстан после январских событий tengrinews.kz/kazakhstan_news/god-peremen-izmenilsya-kazahstan-yanvarskih-sobyitiy-487309/ 13.12.2022 Хронология Января. 2 января жители Мангистауской области вышли на митинг из-за повышения цены на сжиженный нефтяной газ. В 2021 году газ в области стоил 60 тенге за литр, а с начала года цены выросли в два раза, до 120 тенге. Это вызвало возмущение граждан. 3 января президент Касым-Жомарт Токаев поручил в срочном порядке рассмотреть ситуацию в Жанаозене с учетом экономической целесообразности. Он заверил, что граждане имеют право публично высказывать требования к местным и центральным властям, но призвал не нарушать общественный порядок и закон. 3 января общественные возмущения начались сразу в нескольких регионах, включая Астану и Алматы. Кроме того, к акциям протеста присоединились вахтовые работники нефтедобывающих предприятий. В Астане на митингах зазвучали призывы окружать Дом министерств и правительство. 4 января сразу в нескольких городах страны, особенно в Алматы, митинги переросли в массовые беспорядки, начались погромы. Ночью Президент Токаев сделал заявление. Он призвал граждан проявить благоразумие. «Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым последует наказание. Власть не падет. Но нам нужен не конфликт, а взаимное доверие. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения», ― сказал Токаев. Ночью в Алматы и Мангистауской области ввели чрезвычайное положение. На следующий день чрезвычайное положение ввели и в Астане. Тогда столица еще носила название Нур-Султан. Только в Алматы за ночь задержали более 200 человек. Вот так выглядела площадь Республики в Алматы в ночь на 5 января. 5 января правительство ушло в отставку, в Казахстане ввели госрегулирование цен на социально значимые продукты питания, сжиженный газ, бензин и дизельное топливо. Касым-Жомарт Токаев заявил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на правительстве, в частности, на Министерстве энергетики, а также компаниях «ҚазМұнайГаз» и «Қазақгаз». Директора газоперерабатывающего завода в Жанаозене задержали в рамках расследования необоснованного повышения цен на газ. Однако беспорядки только усилились. Сильнее всего пострадал Алматы, где участники беспорядков сожгли акимат, захватили резиденцию Президента, аэропорт, несколько самолетов, разгромили магазины, ТРЦ, офисы банков и банкоматы. Участники погромов препятствовали проезду карет скорой помощи, избивали медработников, громили больницы, переворачивали и сжигали автомобили полицейских. С этого дня в регионах с чрезвычайным положением ввели ограничение на интернет и сотовую связь, отключились банкоматы, закрылись банки, ТРЦ и крупные торговые сети. В Алматы началось мародерство. С 6 января ЧП было объявлено уже по всему Казахстану. К тому времени беспорядками была охвачена уже половина Казахстана. В тот день стало известно, что число пострадавших превысило полтысячи человек, появились данные об убитых полицейских и военнослужащих Нацгвардии. Президент заявил, что намерен действовать жестко. «Толпы бандитствующих элементов избивают военнослужащих, издеваются над ними, голыми водят по улицам, подвергают насилию женщин, грабят магазины. (...) Как Президент, я обязан защищать безопасность и спокойствие наших граждан, беспокоиться о целостности Казахстана. Обращает на себя внимание высокая организованность хулиганствующих элементов. Это свидетельствует о тщательно продуманном плане действий заговорщиков, которые мотивированы финансово. Именно заговорщиков», ― заявил Глава государства. 6 января решением Совета безопасности в стране объявили проведение антитеррористической операции. С этого дня органы правопорядка и Вооруженные силы начали применять огнестрельное оружие для уничтожения террористов. ОДКБ направило в Казахстан миротворцев, которые взяли под охрану социально значимые объекты, но в боевых действиях не участвовали. 7 января мирные акции протеста с участием граждан продолжились в нескольких регионах ― Мангистауской, Атырауской, Актюбинской, Карагандинской и Восточно-Казахстанской областях. В то же время в Алматы фиксировались обстрелы блокпостов, попытки захвата боевиками больниц и грабежи магазинов. В Таразе и Талдыкоргане были совершены нападения на здания следственных изоляторов. 8 января ситуация постепенно стабилизировалась. В Алматы началась зачистка улиц и стратегических объектов. Несанкционированные сборы граждан были прекращены. С 13 января миротворцы ОДКБ начали покидать Казахстан. Ущерб бизнесу от беспорядков в Казахстане превысил 100 миллиардов тенге. На 11 января в стране за участие в беспорядках задержали почти 10 тысяч человек. Всего в стране в результате массовых беспорядков было 4578 потерпевших, из них 4353 ранены, в том числе 3393 ― сотрудники силовых ведомств. Оглашения полного списка погибших казахстанцам пришлось ждать больше полугода. Всего, по официальным данным, погибло 238 человек. Осложняли подсчет погибших нападения на морги в Алматы. Вооруженные люди нападали на морги и выносили оттуда тела погибших участников беспорядков. Во время беспорядков преступники разграбили несколько оружейных магазинов и зданий правоохранительных органов. Оттуда они похитили тысячи единиц оружия. Несмотря на активный поиск, часть похищенного все еще остается в руках преступников. Что изменилось после Января. Конечной целью январских беспорядков в Генеральной прокуратуре назвали силовой захват власти. Касым-Жомарт Токаев признал, что государство "проспало" подпольную подготовку терактов. Несмотря на беспорядки, потрясшие страну, Президент заверил, что не оставит без внимания требования мирных демонстрантов. 7 января в обращении к народу он анонсировал план реформ и конкретные меры по их реализации. 6 января Касым-Жомарт Токаев взял на себя руководство Советом безопасности. Позже с заявлением выступил Нурсултан Назарбаев, который заявил, что передал полномочия Касым-Жомарту Токаеву и "является пенсионером и находится на заслуженном отдыхе". В государственных структурах начались кадровые перестановки. Сакен Исабеков стал начальником Службы госохраны, Чингис Аринов стал замначальника Службы госохраны - начальником Службы охраны Президента, Айткурман Омарбеков сменил Ардака Ашимбекулы на посту командующего Силами особого назначения. Кайрата Келимбетова сняли с должности главы Агентства по стратегическому планированию. Его сменил Асет Иргалиев. 6 января был назначен новый глава КНБ. Им стал Ермек Сагимбаев. Его заместителем стал Берик Кунанбаев. 8 января стало известно о задержании экс-главы КНБ Карима Масимова. А 13 января задержали его бывших заместителей ― начальника Службы специального назначения "А" Ануара Садыкулова и Даулета Ергожина. Глав некоторых департаментов КНБ сейчас судят. Президент сообщил, что во время беспорядков они покидали здания, не вступая в бой, оставив там оружие и секретные документы. 10 января стало известно о нескольких громких смертях. Полковник КНБ Азамат Ибраев был найден мертвым во дворе своего дома в Нур-Султане. Начальник полиции Жамбылской области Жанат Сулейменов покончил жизнь самоубийством. 11 января Президент назначил Алихана Смаилова премьер-министром Казахстана и утвердил новый состав правительства. Айбек Дадебаев стал управляющим делами Президента. Дархан Жазыкбаев возглавил Агентство по делам госслужбы. В этот же день Токаев сделал ряд громких заявлений. Он поручил перестроить работу Вооруженных сил, МВД и внешней разведки, объявил 5-летний мораторий на повышение зарплат министров, депутатов и акимов. Президент вскрыл многие наболевшие проблемы. Он заявил, что Банк развития Казахстана превратился в личный банк для избранного круга лиц, отметив, что знает всех пофамильно. Усомнился в качестве частной компании "Оператор РОП", которая собирает утильсбор с автомобилей, поручил пересмотреть ставки и передать функцию государству. Поручил проверить все транзакции и лиц, необоснованно выводящих средства из страны. Также Токаев поручил разработать программу повышения доходов населения. Президент поручил создать общественный социальный фонд "Қазақстан халқына". Его возглавил Болат Жамишев. «Это не фонд Президента или правительства или какого-либо другого госоргана. Это фонд всех казахстанцев. Это народный фонд. Он не будет функционировать при администрации или правительстве. Будет создан авторитетный наблюдательный совет. Назначен честный, ответственный руководитель. Обеспечим полную прозрачность его деятельности, подотчетность и подконтрольность именно обществу. Планы, бюджет, проекты будут публиковаться на сайте. Вся информация будет открытой», ― сказал тогда Глава государства. На сегодня более 79 тысяч благотворителей аккумулировали на счету фонда более 131 миллиарда тенге. Особую вину за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ Токаев возложил на "ҚазМұнайГаз". После стабилизации ситуации в нацкомпании начались антимонопольные расследования. Мартовское Послание Президента. В Послании народу Казахстана 16 марта Токаев объявил о политической реформе, которая усилит роль Парламента и позволит Казахстану перейти от суперпрезидентской к президентской форме правления. Токаев предложил ввести норму, предполагающую право Сената только одобрять или не одобрять законы, уже принятые нижней палатой. Следовательно, именно Мажилис будет наделен правом принимать законы. Что касается Сената, то Касым-Жомарт Токаев предложил пересмотреть порядок его формирования. Токаев поручил ввести обязанность Президента прекратить членство в партии на период своих полномочий. Для ближайших родственников президента Токаев поручил ввести законодательный запрет на занятие должностей политических госслужащих и руководителей в квазигосударственном секторе. По словам Главы государства, учитывая мировые угрозы с использованием избирательных технологий, необходимо принять меры для недопущения иностранного вмешательства в выборы. В частности, в качестве меры требуется установить порог на пожертвования в избирательные фонды, считает Касым-Жомарт Токаев. Президент анонсировал создание трех новых областей в Казахстане - Абай, Улытау и Жетысу. Вместе с ними в стране появились и три новых областных центра - Семей, Жезказган и Капчагай. Тогда же Токаев рассказал об идее о Новом Казахстане. «Мы учтем уроки прошлого и с уверенностью шагаем вперед. (...) Наша идея - создание нового Казахстана. Что это означает? Новый Казахстан - это образ в будущем независимого Казахстана. Народ, который неуверенно смотрит в будущее своей страны, не может создать сильное государство. Можно привести множество примеров из истории. Мы уверены, что наше будущее будет развитым и мы своими руками создадим светлое будущее», ― сказал он, выступая с Посланием народу Казахстана. Референдум. Пакет реформ Токаева потребовал внесения более 30 поправок в Конституцию. Прежде чем начать реформы, Токаев решил узнать мнение населения и поручил провести в стране общенациональный референдум. Он прошел 5 июня. Помимо объявленных в мартовском Послании решений, в Конституцию были внесены следующие поправки: если ранее в Конституции было записано, что "земля и ее недра, воды, растительный и животный мир, другие природные ресурсы находятся в госсобственности", то в поправках указали, что они принадлежат народу и только от имени народа право собственности осуществляет государство; смертная казнь запрещается; исключен пункт о статусе и полномочиях Первого президента; число депутатов Мажилиса сократили со 107 до 98; в областях, городах республиканского значения и столице Глава государства предлагает на выбор депутатов маслихатов две кандидатуры на пост акима. По итогам из 11 734 642 граждан, обладающих избирательным правом, проголосовали 7 985 769 человек. Явка составила 68,05 процента. Из них за проголосовали 77,18 процента граждан (6 163 516 человек). Против поправок ― 18,66 процента (1 490 470 человек). 2,58 процента бюллетеней признали недействительными. 1,58 процента бюллетеней не учли при подсчете голосов. Сентябрьское Послание Президента. 1 сентября на совместном заседании палат Парламента Президент озвучил еще одно Послание народу Казахстана. На этот раз оно несло больше социальных реформ. В первую очередь Токаев объявил об амнистии для участников январских событий. Она не будет распространяться на террористов, экстремистов и тех, кто пытал людей. Учитывая широкий социальный запрос, он поручил "заморозить" пенсионный возраст для женщин на уровне 61 года до 2028 года, а период выплаты декретных по уходу за ребенком увеличить до полутора лет с 1 января 2023 года. Токаев поручил рассмотреть возможность введения так называемого налога на роскошь. «Он будет взиматься при приобретении дорогостоящих объектов недвижимости, транспортных средств и не затронет средний класс», ― уточнил президент. Президент также призвал принять решительные меры для перекрытия всех нелегальных каналов ввоза машин впредь. «При этом надо урегулировать ситуацию с такими автомобилями, ввезенными до 1 сентября текущего года. Для их легализации предлагаю применить в разовом порядке единый сбор за утилизацию и первичную регистрацию в размере, не превышающим 200-250 тысяч тенге. Эта мера должна коснуться автомобилей, не находящихся в розыске и прошедших таможенную очистку», ― поручил он. Размер минимальной заработной платы президент поднял до 70 тысяч тенге. Изъятые у коррупционеров деньги по поручению президента направят на строительство школ в Казахстане. В ноябре премьер-министр Алихан Смаилов сообщил, что на спецсчет поступило уже 50 миллиардов тенге и эта сумма может возрасти до 100 миллиардов тенге. Большие обсуждения вызвало поручение отчислять 50 процентов от ежегодного инвестиционного дохода Национального фонда на социальные накопительные счета детей до достижения ими 18 лет. Накопленные суммы будут направлены на приобретение жилья и получение образования. Но главным событием Послания стали анонсированные Токаевым досрочные выборы президента и парламентские выборы. При этом Глава государства отметил, что необходимо пересмотреть количество и продолжительность срока полномочий президента. Он предложил ограничить срок президентских полномочий одним сроком в 7 лет и запретить переизбрание. Отметим еще одно важное событие сентября ― Токаев подписал указ о переименовании Нур-Султана в Астану. Выборы Президента. Так как Токаев вышел из партии Amanat (прежнее название Nur Otan), казахстанцы задались вопросом, от какого общественного объединения он выйдет на выборы Президента, назначенные на 20 ноября. В итоге в президенты Токаева выдвинула народная коалиция, объединившая парламентские партии и крупные общественные организации, в том числе Amanat, "Ак жол" и НПК. Всего на выборы вышли шесть кандидатов в президенты: Каракат Абден от республиканского общественного объединения "Национальный альянс профессиональных социальных работников"; Нурлан Ауесбаев от оппозиционной Общенациональной социал-демократической партии; Жигули Дайрабаев от Народно-демократической патриотической партии "Ауыл"; Мейрам Кажыкен от республиканского объединения профсоюзов "Аманат"; Касым-Жомарт Токаев от Народной коалиции общественно-политических сил; Салтанат Турсынбекова от республиканского общественного объединения "Қазақ аналары – дәстүрге жол". Новшеством на прошедших выборах стала графа "против всех". Она позволила гражданам выразить свою гражданскую позицию, хоть в целом и не влияла на итоги выборов. В выборах 20 ноября проголосовали 8 300 046 избирателей, это 69,44 процента от общего количества граждан, обладающих избирательным правом. По итогам голосования кандидаты набрали: Каракат Абден - 206 206 голосов, или 2,6 процента; Нурлан Ауесбаев - 176 116 голосов, или 2,22 процента; Жигули Дайрабаев - 281 641 голос, или 3,42 процента; Мейрам Кажыкен - 200 907 голосов, или 2,53 процента; Касым-Жомарт Токаев - 6 456 492 голоса, или 81,31 процента; Салтанат Турсынбекова - 168 731 голос, или 2,12 процента голосов. 460 484 человека проголосовали против всех кандидатов. Это 5,80 процента от общего числа проголосовавших. Инаугурация Касым-Жомарта Токаева прошла 26 ноября. В целом можно сказать, что 2022 год стал самым богатым на реформы и преобразования в истории независимого Казахстана. «Назарбаев хотел вернуться на пост президента на три года»: Автор книги о январских событиях в Казахстане knews. kg/2022/12/21/nazarbaev-hotel-vernutsya-na-post-prezidenta-na-tri-goda-avtor-knigi-o-yanvarskih-sobytiyah-v-kazahstane/ 21.12.2022 Журналист Леонид Млечин сообщил, что за смещение действующего президента Кариму Масимову обещали пост премьер-министра. Политолог Ербол Едилов в своем Telegram-канале поделился выдержками из презентованной книги российского журналиста Леонида Млечина «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков». Автор книги уверен, что президент Казахстана вынес урок из Трагического января, ведь он не «заморозил» страну, не стал вводить режим личной диктатуры. По его словам, он приступил к беспрецедентным демократическим реформам: отказ от привилегий, усиление роли парламента и гражданского общества. «Невиданная для Центральной Азии история: именно в Казахстане появился президент, подписавший семилетний контракт с народом. Не хан, не султан, а наемный менеджер. Токаев поделился со мной словами, которые ему сказал Назарбаев: „Тридцать лет знаю тебя, но не думал, что ты способен на такие действия“, — говорится в книге. В республике знающие люди говорят (и очень уверенно), а в социальных сетях прямо пишут, что бывший председатель Комитета национальной безопасности Карим Масимов в ходе следствия показал: Назарбаев решил вернуться на высший пост в стране „на три года“, а потом поставить на это место „более подходящего“ человека. Вот почему было решено избавиться от Токаева. А самому Масимову обещали пост премьер-министра с неограниченными полномочиями…» «Председатель Конституционного совета Кайрат Мами опубликовал статью, смысл которой в том, что институт Елбасы есть высший орган власти в стране. Заговорили об иранской модели государственной власти в Казахстане — аятолла над президентом. Возникла идея введения монархии на основе опыта Объединенных Арабских Эмиратов, Омана, Саудовской Аравии. Эта модель начала обсуждаться во властных структурах, но говорят, что Токаев убедил Елбасы отказаться от такой идеи: „Нас засмеют во всем мире“, — рассказывает Млечин в книге. Автор пишет, что между Касым-Жомартом Токаевым и Нурсултаном Назарбаевым был диалог о необходимости определиться с тем, в чьих руках власть. «Токаев, оказывается, говорил первому президенту: „Нурсултан Абишевич, нужно определиться с властью, нынешнее положение чревато дестабилизацией в стране“. Многоопытный Назарбаев только отшучивался: „Моя задача — помогать тебе, я же заинтересован в нашем успехе“, — говорится в книге. Леонид Млечин отмечает, что решительность и хладнокровие казахстанского президента определили исход Трагического января. «Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал. Он рассказывал мне, что в решающий момент ему сказали: ситуация настолько опасная, что сейчас главное — спасти вашу жизнь. Спецсамолет заправлен, личная охрана с вами… В самолете находится груз — 25 млн долларов, так сказать, на ближайшие расходы. Куда хотите лететь? Не сомневались, что президент улетит», — говорится в книге. Млечин акцентирует внимание на том, что Касым-Жомарт Токаев сделал вс е, чтобы спасти Казахстан. «В обращении президента Казахстана к согражданам в решающий январский день прозвучали слова: „Я остаюсь“. Не все поняли, зачем президент это сказал. А эти слова были адресованы тем, кто намеревался захватить власть и кому глава государства мешал», — пишет автор. Книгу «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков» презентовали в казахстанском посольстве в России. Мероприятие открыл посол Казахстана Ермек Кошербаев. В своей речи он отметил, что СМИ и блогеры много писали о Трагическом январе, но «объемной попытки разобраться в причинах и обстоятельствах январских событий пока не было». Пробел, по его словам, восполнил Леонид Млечин. «Автор выезжал в Казахстан, где лично встречался с непосредственными очевидцами, участниками событий, изучал документы, осматривал места инцидентов с тем, чтобы воссоздать ясную картину произошедшего. Многие факты, о которых узнает читатель, ранее не были известны широкому кругу общественности», — сказал посол. Январские события потрясли весь Казахстан. После расследования обвинительные приговоры вынесли в отношении 1113 граждан, под следствием находятся еще 315 человек. Погибли 238 граждан. Следственные действия в отношении Карима Масимова и его коллег завершились, в ноябре начался суд в Астане. Дело рассматривают под грифом «Совершенно секретно». Никита Шаталов: Ключевая задача государства и общества – не допустить повторения Кантара inform.kz/ru/nikita-shatalov-klyuchevaya-zadacha-gosudarstva-i-obschestva-ne-dopustit-povtoreniya-kantara_a4016237 23.12.2022 Необходимо сделать все возможное, чтобы трагические события, подобные январским, больше никогда не произошли в Казахстане, считает политический обозреватель, заместитель председателя общественной палаты Мажилиса Парламента РК Никита Шаталов. «Сегодня Президент неподалеку от сгоревшего акимата открыл мемориал жертвам январских событий – «Тағзым». Это довольно нетрадиционный памятник для Казахстана – вместо изображения людей посетители увидят комплекс из каменных стелл белого и черного цвета со словами ключевых исторических личностей – поэтов, писателей, политиков. Мемориал одновременно сделан и как напоминание о тяжелых днях, которые пережила страна в начале 2022 года, и как метафора истории нашего государства», - написал политический обозреватель в своем Telegram-канале. По его мнению, мемориалу жертвам январских событий «Тағзым» суждено стать многозначным символом. «Сейчас атмосфера на месте по-прежнему тревожная, но, когда будут восстановлены здания на площади, в том числе и акимат, а на месте бывшей резиденции Президента появится парк, ландшафт окончательно оформится. И мемориал к этому моменту будет местом, куда люди будут приходить, чтобы вспомнить о произошедшем, почтить память о погибших или, наоборот, спокойно подумать о том, что важно для них – без навязывания смыслов извне. Важно, чтобы памятник был не только местом скорби, но и символом стремления к прогрессу, которое важно для всех – вне зависимости от политических взглядов», – уверен Н. Шаталов. Н. Шаталов считает, что спустя почти год после событий трактовка событий Кантара однозначна – это неудавшаяся попытка госпереворота, организаторы которого использовали мирных граждан в своих циничных целях. «Во время церемонии открытия Президент в очередной раз подчеркнул, что мирными митингами воспользовались провокаторы и террористы, за которыми стояли те, кто намеревался совершить государственный переворот. Об этом Касым-Жомарт Токаев говорит с самого момента, как кризис был преодолен: никто не отрицает того, что что митинги в самом начале января были мирным гражданским протестом, которым потом воспользовались путчисты и организованные им группы погромщиков и террористов», - отметил Н. Шаталов. По словам политического обозревателя, сейчас ключевая задача государства и гражданского общества – не допустить повторения подобной трагедии и очень внимательно считывать сигналы об экономическом положении людей, об их удовлетворенности политической и социальной ситуацией в стране. «Наша главная трагедия — январские события»: спикер Сената о самом заметном событии 2022 года bestnews.kz/vlast/13853-nasha-glavnaya-tragediya-yanvarskie-sobytiya-spiker-senata-o-samom-zametnom-sobytii-2022-goda 29.12.2022 Председатель Сената Парламента РК Маулен Ашимбаев назвал самое главное, по его мнению, событие уходящего 2022 года. «Вопрос вроде бы простой, но было очень много событий. Самое тяжелое, трагическое событие — это январские события, январская трагедия, которая имела место. К сожалению, погибли люди. В этом уходящем году это, наверное, наша главная трагедия, большая трагедия», — сказал Ашимбаев. Спикер отметил, что для того, «чтобы такие события больше никогда не повторялись, предпринимаются комплексные меры». «Вы знаете, что ожидается политическая реформа, развивается политическая система, идет борьба с олигополиями, принимаются другие важные решения», — добавил Маулен Ашимбаев. Қаңтар: здесь нет геройства, мы выполняли свою работу – врачи Алматы inform.kz/ru/kantar-zdes-net-geroystva-my-vypolnyali-svoyu-rabotu-vrachi-almaty_a4018567 30.12.2022 В трагические дни январских событий казахстанские медики круглые сутки оказывали помощь пострадавшим. Одним из тех, кто вместе с коллегами спасал жизни людей, был главный врач городской поликлиники №18 Пархатжан Надыров. «В то утро, 5 января, мы все вышли на работу. Отовсюду начали приходить разные слухи, что возле рынка „Алтын Орда“ народ собирается и так далее. Связались с горздравом, нам сказали действовать по ситуации. Ближе к обеду уже стало понятно, что в городе что-то происходит, и я отпустил своих сотрудников домой, кроме водителей и дежурных врачей», — вспоминает он. Доктор Надыров, узнав, что в городе приостановлен общественный транспорт, сам сел за руль служебного автомобиля и решил довезти часть своих сотрудников до определенного места, чтобы им было легче добираться до дома. «Мы начали спускаться по улице Саина. Не доезжая до Толе би, я увидел, что на дороге что-то горит, какой-то мусор был. Рядом стоял грузовой „Камаз“, стекла были разбиты. Далее мы выехали на мост, а там заметили, что горят два военных „Камаза“, один на мосту, другой чуть подальше. Потом двигались по проспекту Райымбека, и нам навстречу шла огромная толпа, дороги были перекрыты фурами. Мы решили развернуться и ехать в сторону автовокзала. По дороге мы уже увидели горящие автобусы, люди кидали камни, у некоторых были бутылки с жидкостями. К вечеру я начал звонить коллегам из центральной горбольницы, из ГКБ №4. Узнал, что в БСНП нужны врачи. Я поехал туда», — рассказал врач. Пархатжан Надыров является сосудистым хирургом. «После этого мы до 8 января, четыре дня, принимали пациентов. Мы там ночевали, жили, никуда не выходили. Вначале к нам поступали избитые, с колото-резаными ранениями пациенты, а потом уже начали принимать людей с огнестрельными ранениями. В том числе были и сотрудники правоохранительных органов, гражданские, и мы сразу же проводили операции. Пациентов было много, среди них была и 4-летняя девочка, которая, к сожалению, скончалась от огнестрельных ранений. Помню, что к нам ещ е какие-то парни приходили охранять нашу больницу. Приходили также воины-интернационалисты, защищать нас. Коллектив БСНП в полном составе до конца оставался на посту, помогали, жили там», — добавил спикер. По словам врача, за годы работы в больнице такое количество пациентов в сутки они принимали впервые. «В таких условиях я оперировал впервые. Надеюсь, это в первый и последний раз… Как хирург я исполнял свой профессиональный долг. Не вижу здесь никакого геройства, мы просто выполняли свою работу», — заметил он. В усиленном режиме во время январских событий работали не только врачи БСНП, но и все крупные медучреждения. Среди них и Городская клиническая больница №4. Все сотрудники, находившиеся на работе, добросовестно выполняли свои профессиональные обязанности. Один из них — врач-ортопед Бауржан Нуралиев. Как и других коллег, его вызвали на работу 5 января около часа ночи. «Меня вызвали на работу в ночь с 4 на 5 января. Я сразу собрался. Все улицы были закрыты. По проспекту Райымбека и улице Момышулы было много молодежи. Я ехал больше часа. Вся наша бригада врачей в тот день полностью вышла на работу», — говорит он. «Врач обязан помочь больному, независимо от того, кто он и в какой бы ситуации он ни находился. Большинство из пришедших к нам были молодыми людьми. Они были с различными ранениями — огнестрельными, ушибленно-рваными ранами, телесными повреждениями. Запомнился один пациент, которому пришлось ампутировать ногу. Это был мужчина старше 50 лет. Он получил ранения при взрыве самодельного взрывного устройства. Я горжусь всеми своими коллегами, которые проявили верность своим обязанностям и оказали помощь пострадавшим в те трудные дни», — сказал Бауржан Нуралиев. «КНБ проявлял содействие»: Талгат Калиев – о попытке январского госпереворота rus.azattyq-ruhy.kz/society/45360-knb-proiavlial-sodeistvie-talgat-kaliev-o-popytke-ianvarskogo-gosperevorota 05.01.2023 Директор Института прикладных этнополитических исследований Талгат Калиев высказал свою позицию касательно заявлений генерального прокурора Берика Асылова в Мажилисе. Глава надзорного органа, напомним, ответил на запрос депутатской группы «Жаңа Қазақстан» о трагических событиях, произошедших в январе прошлого года. Берик Асылов подробно озвучил хронологию январских событий, назвал некоторых организаторов госпереворота, детально рассказал об участии отдельных силовиков в попытке захвата власти и об уголовных делах. По словам Талгата Калиева, расследование январских беспорядков шло открыто, и казахстанцы получили полную и достоверную информацию. Но на этом, считает спикер, расследование не закончится. «Сейчас следствие еще идет. Поэтому я не думаю, что это финальная оценка. Мы еще будем узнавать подробности», — считает директор Института прикладных этнополитических исследований. Опираясь на подробный доклад генпрокурора, эксперт подчеркнул, что сомнений в том, что это была попытка госпереворота, не остается. «Именно тот факт, что часть силовиков оставила свои здания с арсеналом оружия, и тот факт, что практически Комитет национальной безопасности не просто бездействовал, а проявлял содействие – это говорит о том, что была попытка переворота. Причем все было отработано до деталей. Митинги и акции протеста в Казахстане и прежде проходили, и они кардинально отличаются от того, что произошло в январе, поскольку это были четко спланированные массовые беспорядки, и использовались технологии управления толпой, технологии захвата мирного митинга, когда вдруг люди, вышедшие на митинг, сами не поняли, как оказались в ядре беспорядков и стали активными участниками. Это все говорит о том, что были привлечены профессионалы, специалисты, которые профессионально умеют работать с толпой», — подчеркнул Калиев. Екатерина Шульман: Всегда нужно голосовать, пока есть возможность inbusiness.kz/ru/news/ekaterina-shulman-vsegda-nuzhno-golosovat-poka-est-vozmozhnost 26.01.2023 Пока молодежь митингует — пожилые голосуют и побеждают на выборах, — объясняет диссонанс между настроениями и результатами голосования российский политолог Екатерина Шульман в эксклюзивном интервью Atameken Business. Почему нужно ходить на выборы? Станет ли Казахстан демократическим государством и зачем нужна сменяемость власти? Об этом и не только корреспонденты Atameken Business расспрашивали известного российского политолога Екатерину Шульман, прибывшую в Казахстан с циклом лекций. – В интервью телеканалу BILD вы сказали, что в Казахстане после 2019 года, после январских событий ощущается, если можно так сказать, «запах перемен». Сейчас он тоже чувствуется? – Запрос на политические изменения — это одновременно и большой ресурс, и большая опасность. Среди моих коллег-экспертов есть мнение, что в том числе январские события, если не были вызваны, то подогревались вот этими неудовлетворенными ожиданиями. С 2019 года, когда президент сменился, начались разговоры, что Казахстан будет меняться в направлении большего гражданского участия, что власть будет слушать людей. Эти разговоры, очевидно, находят отклик в казахстанском обществе. Но люди ждут, когда эти разговоры будут реализовываться. Возможно, что к началу 2022 года некоторое раздражение от того, что это не воплощается в жизнь или воплощается не так, как людям бы хотелось, накопилось. Это не полное объяснение: январские события — сложное явление. Несмотря на то, что от нас всегда хотят сразу немедленных ответов о происходящем, такие события становятся видны на некотором историческом расстоянии. Но то, что эти неудовлетворенные и пробужденные ожидания были одним из компонентов этого социального напряжения, можно с некоторой уверенностью утверждать. С тех пор многое произошло. Например, прошло несколько волн конституционной реформы. Я следила за ней с большим интересом. Это мой предмет исследования — изменения в законодательстве. Сразу скажем о хорошем. То, что после, будем прямо говорить, неудавшегося восстания, провалившегося мятежа, не разворачивается широкая репрессивная кампания со стороны власти, которая удержалась, — это не такой частый случай. Я бы обратила на это внимание. Понимаю, что это мало утешает людей, которые не видят справедливости, считают, что они пострадали, считают, что власть «заметает под ковер» произошедшее… Но давайте вспомним события в Турции 2016 года или в России 2011–2012 годов — вот это типичный сценарий: протесты, подавление протестов и репрессии. Репрессии внутри власти и против граждан, которые считаются к протестам причастными. У вас, аккуратно скажу, пока такого нет. Есть то, что можно назвать подготовкой к выборам, проводимым своеобразными методами, но ковровых мер по истреблению крамолы, по крайней мере, пока не видно. Это не так часто бывает. Что касается самой конституционной реформы… Однократный семилетний президентский срок — это редкая, но не уникальная конституционная норма. Если ее соблюдать, она ставит президента в своеобразное положение. Он знает, что пришел достаточно надолго, но это его единственный шанс. Второй попытки уже не будет. То, как это было сделано — постфактум, называется «продлевательность». Это когда глава государства снимает ограничения на определенное количество сроков пребывания у власти, продлевает свой срок под разными предлогами. Поэтому в вашем случае есть что-то редкое, но есть и типичное. Это должно подвести к ответу на ваш вопрос: «Чувствуется ли атмосфера перемен?». Несколько предвыборных кампаний подряд с одной стороны активизируют общественную жизнь и политическую среду — это признаки жизни. Признаком демократизации является снижение порога прохождения в парламент — с 7% до 5%. Это хорошая вещь. Если в следующем мажилисе будет больше партий, чем в этом, будет больше разнообразия и представительства. – А как выбрать партию? У нас их 7, и каждая за все хорошее и против всего плохого. Как отличить партию, которая будет выполнять свои предвыборные обещания, от популистов? – Знаете, в более устойчивых демократиях я бы вам сказала: «Смотрите на кредитную историю». Что эта партия делала раньше, что она говорила, как называлась? Но в таких формирующихся системах мы не очень можем ориентироваться на прошлое. Даже имена меняются — у вас любят все переименовывать. Ну и новые партии появляются, и ставить им в упрек, что про них еще ничего неизвестно, как-то глупо. Понятно, что должны появляться новые субъекты политической борьбы. Я не буду давать советы избирателям. Кроме одного, который я даю всем и всегда: отнеситесь серьезно к своей гражданской обязанности. Не обесценивайте свое активное избирательное право, не слушайте тех, кто говорит, что ваш голос ничего не решает, что все предрешено. Все предрешено, если вы дома сидите. Когда вы не голосуете, вы делегируете свой голос тем, кто проголосует. – Но сейчас складывается такое впечатление, что желание политических изменений исходит сверху, а не снизу. Это ведь неправильно? – Если мы посмотрим на социологию, увидим характерную для постсоветских обществ картину — молодежь интересуется политикой довольно мало. Больше интересуются городские, более образованные жители. Но дисциплинированное электоральное поведение характерно старшим возрастным категориям. Это универсальный принцип: молодежь митингует — пожилые голосуют. А выборы выигрывают те, кто на них является. А отсутствующие всегда проигрывают — железное правило. – В предстоящих выборах есть несколько новелл, одна из них — депутаты-одномандатники. Как Вы ее оцениваете? – Да, я бы отнесла это к демократизации. При том, что в выборах на одномандатных округах административный ресурс и деньги могут играть большую роль, все же такой депутат лицом к лицу избирателя. Если выборы проходят только по партийным спискам, это дает неадекватную власть партийной бюрократии. Мне кажется, что смесь списочников и одномандатников в национальном парламенте — это более равновесная система. – А депутаты-одномандатники смогут как-то повлиять на изменения повестки дня? – У депутата полномочия довольно многогранны. Он может высказываться, делать какую-то проблему публичной. Он может приходить в органы власти, запрашивать какую-то информацию и также делать ее публичной. Он может проходить туда, куда не пускают других людей. Депутат может быть членом фракции, входить в комитет, где концентрируется вся законотворческая работа. Поэтому человек, который сидит на какой-то законодательной теме, очень важен. Люди в комитетах во многом определяют судьбу законопроектов, потому что палата в большинстве случаев соглашается с рекомендациями комитета. – Президент Казахстана высказал такой тезис: «Сильный президент — влиятельный парламент — подотчетное правительство». Как это может повлиять на Казахстан? – По Конституции Казахстан — суперпрезидентская республика по-прежнему. Президент имеет полномочия относительно всех трех ветвей власти. Хотя эти полномочия в процессе последней конституционной реформы были перераспределены между коллективными органами, все же их у президента остается очень много. Смена конституционного типа не произошла — вы не парламентская республика. И даже не президентско-парламентская. Движение в некотором направлении есть, но нет трансформации. То, что вы процитировали, — это почти идеальная система сдержек и противовесов в президентской республике. Подотчетное правительство — кому оно подотчетно? Предполагается, что парламенту. Вообще-то говоря, смысл парламентаризма в том, что парламент не только принимает законы, но и может контролировать исполнительную власть, может контролировать силовые структуры, может проводить парламентские расследования, отправлять в отставку правительство или отдельных министров, если парламент недоволен их работой. Некоторые механизмы такого рода в вашей Конституции имеются. Надо смотреть, будут ли они реализовываться на практике. – Но все-таки то, что президент делегировал часть полномочий парламенту, — это зачатки демократического государства? – Это шаг к демократизации. Но, вообще говоря, идеальных демократий не существует. Никто ее не достиг. Есть страны, которые наиболее близки к этому идеалу — скандинавские страны, страны Северной Европы, Новая Зеландия и Канада. Все остальные несчастливы по-своему, как у Толстого. Казахстан мы относим к персоналистским автократиям. Но каждая автократия несчастлива на свой манер. Есть Россия и Беларусь, которые довольно стремительно развиваются в противоположном направлении — к ужесточению авторитарных тенденций. Есть Казахстан, в котором ужесточения авторитаризма пока не наблюдается. На уровне риторики мы видим демократизацию и либерализацию — это не может не радовать. В политике публичная декларация — это не просто слова. Опять же, посмотрите на соседей, где и на уровне деклараций мы ни одного просвета не наблюдаем. – Раз уж мы заговорили о соседях… геополитическая карта изменилась очень сильно — война, санкции — как они влияют на демократизацию Казахстана? – Делают ее, конечно, более сложной. Вам и в предыдущей фазе международных отношений было нелегко, потому что вы находитесь между двумя огромными державами, у которых вс е не слава Богу. И Россия, и Китай находятся в нестабильной фазе своего развития. Казахстан — страна большая и богатая ресурсами, с достаточно образованным населением, с более чем 50%-ным уровнем урбанизации, с высокой и не снижающейся рождаемостью. Вы — страна развивающаяся, а не стагнирующая. При этом вы географически и экономически связаны с этими двумя странами. Если они, словно морские животные, начинают бить хвостами и метаться, естественно, это возбуждает всю поверхность того водоема, в котором пребывают все страны. Поэтому вот то, что звучит как равновесие и многовекторность, — это такая сложная и рискованная политическая линия. Я, на самом деле, не представляю, как возможно удержать это равновесие. Если это получится, то Казахстан может стать новой точкой равновесия в этом турбулентном окружении — «спокойным среди бурь». – И все-таки зачем нужна сменяемость власти? Зачем идти на выборы? – Сменяемость власти нужна для предохранения от опасных и вредных явлений, для того чтобы сохранять обратную связь между властью и обществом, чтобы не допускать их взаимной изоляции. Долгое нахождение у власти одной и той же группы людей приводит к тому, что эта группа замыкается в себе, герметизируется и кормит саму себя той информацией, которая подтверждает е е уже существующие представления о мире. На основании этого она принимает решения, а никто не может возразить. Сменяемость власти — это некоторая страховка от того, что примут решение за вас, и оно разрушит вашу жизнь. Я очень надеюсь, что то, что раньше было довольно абстрактным политологическим представлением, на горьком примере происходящего в России станет для всех наглядным. Посмотрите, что такое монополия на власть, что такое долгое авторитарное правление, которое уже не получает никаких сигналов извне и освободилось от любых сдерживающих факторов. Посмотрите, к чему это может привести. Давайте этого по возможности не допускать. – Поэтому нужно ходить на выборы… – Поэтому нужно всегда голосовать, пока у вас есть такая возможность. Ситуация быстро переломилась после ареста Масимова — депутат tengrinews.kz/kazakhstan_news/situatsiya-byistro-perelomilas-posle-aresta-masimova-deputat-497362/ 24.04.2023 Депутат Мажилиса и политический обозреватель Никита Шаталов в своем Telegram-канале прокомментировал приговор бывшему руководителю КНБ Кариму Масимову. Шаталов назвал приговор Масимову (18 лет за попытку госпереворота) и его сообщникам справедливым наказанием за покушение на государственный строй. «Еще в первые дни январских событий было понятно, что за ними стоит кто-то подготовленный и осведомленный. То, с какой легкостью боевики находили вооружение, захватывали без боя департаменты КНБ, получая доступ к арсеналам, говорит о наличии четкого плана. Кроме того, мы знаем о фактах завоза боевиков из других государств. Последний рейс состоялся, когда аэропорт Алматы уже был захвачен», — написал мажилисмен. «Я хорошо помню момент ареста Масимова благодаря эффекту, который он оказал на боевые действия в Алматы. Они сразу пошли на спад, лишившись главаря и координатора. Силовые органы и армия начали нормально управляться, им никто не мешал, а Президент, как председатель Совбеза, отдавал точные команды, и ситуация очень быстро переломилась. Мы практически сразу вернулись в норму как государство», — подчеркнул он. По мнению Шаталова, Масимов пошел на откровенную измену, предал государственные ценности. «Я не исключаю, что, кроме представления интересов “старого” Казахстана и крыши для клептократов, он занимался и шпионажем в пользу других государств», — добавил депутат. «Сегодняшний приговор ставит точку в деле расследования попытки госпереворота и должен быть уроком для всех остальных друзей экс-главы КНБ», — резюмировал Никита Шаталов. Ранее суд рассказал о приговоре Кариму Масимову и его бывшим заместителям. По делу экс-руководства КНБ в доход государства было взыскано 10 миллиардов тенге и 24 миллиона долларов. ## Источник: +Раздел. Фактчекинг и критическая оценка Tab 1 Раздел: Фактчекинг и критическая оценка Доклад МИСК 2023 Тезисы из доклада МИСК 2023, не соответствующие действительности. Контраргументы из доклада «Қаңтар-2022. Xроника неудавшейся попытки госпереворота». Авторы аналитического доклада утверждают, что он подготовлен на основе документирования январских протестов, качественного исследования методом интервьюирования экспертов: правозащитников, адвокатов и журналистов, а также на основе медиа-мониторинга массива материалов за 2022 год. Исследование посвящено январским протестам 2022 года с особым фокусом на доступ к информации во время и после них и предназначено для внимания уполномоченных государственных органов в сфере свободы слова и доступа к информации, омбудсмена, правозащитников и общественных деятелей, журналистов, а также международных организаций, работающих в сфере защиты прав человека и расследования нарушений прав человека во время массовых протестов и беспорядков. Между тем, авторы доклада не сформулировали, какую цель преследовали, «документируя» и «исследуя» имеющуюся у них информацию. В связи с этим целесообразность этого документа в принципе вызывает большое сомнение, поскольку не определяет, соответственно, последующие действия его авторов, их предложения и четкие выводы. Большой вопрос также вызывает пул опрошенных, среди которых авторы определили 150 очевидцев событий; 528 пострадавших (в основном, раненых или родственников убитых); 55 жертв пыток. Также были опрошены адвокаты, представители СМИ и правозащитники. Однако авторы доклада не уточняют степень «очевидности» опрошенных: были ли это участники беспорядков, рядовые горожане ― наблюдатели из окон квартир или те, кто находился на улице, но не принимал участие в погромах. Что касается пострадавших, то среди них нет владельцев разгромленных объектов бизнеса, военнослужащих и полицейских, а также родственников погибших солдат или сотрудников органов правопорядка. Среди опрошенных журналистов нет работников не «независимых» СМИ. Среди адвокатов ― защитников пострадавших (убитых или избитых сотрудников правопорядка и солдат-срочников и их родственников). Среди правозащитников ― комментариев офиса Уполномоченного по правам человека. Общая информация о МИСК. МИСК была создана в 1998 году после того, как студенты алматинских вузов провели общественную кампанию «СтудентТЫ ― ЗА льготный проезд». Как говорится на сайте МИСК, в 1998 году студенты разных городов Казахстана предложили введение 50% скидки на проезд в общественном транспорте. Вскоре местные исполнительные органы ввели льготный проезд в бюджет городов, также он был включен в закон «О молодежной политике». МИСК на протяжении многих лет существует исключительно на гранты западных доноров. Среди партнеров на сайте Молодежной информационной службы Казахстана значатся: Фонд «Сорос-Казахстан», NED, «Артикль 19», ОБСЕ, Freedom House, посольство США в Казахстане, Sigrid Rausing Trust, UN Women (ООН Женщины), Amnesty International, Норвежский Хельсинкский комитет, Институт имени Гёте. Фонд «Сорос-Казахстан» (ФСК) — неправительственная благотворительная организация, учрежденная Институтом Открытого Общества (OSI) в 1995 году «с целью продвижения ценностей открытого общества в Казахстане». С начала своей деятельности в Казахстане ФСК выделил около $100 млн грантовых средств. «Национальный фонд поддержки демократии» (National Endowment for Democracy — NED) ― американская некоммерческая организация. Учреждена конгрессом США в 1983 году. Предоставляет гранты на исследования в области развития демократии и прав человека в зарубежных странах. NED был основан как проект Уильяма Кейси, который был директором ЦРУ при президенте Рейгане. Деятельность фонда финансируется из госбюджета через Агентство международного развития США, небольшая часть средств поступает от частных организаций. Ежегодно фонд предоставляет более 1000 грантов на поддержку проектов неправительственных организаций, работающих в более чем 90 странах. В 2014 и 2015 годах фонд получил от Агентства международного развития $270 млн. Фонд финансировал оппозиционные движения «Солидарность» в Польше, «Хартия 77» в Чехословакии и «Отпор» в Сербии. ОБСЕ ― организация по безопасности и сотрудничеству в Европе, объединяющая 57 государств-участников из Северной Америки, Европы и Азии, является крупнейшей в мире региональной организацией, занимающейся вопросами безопасности. Она работает «во имя стабильности, мира и демократии в интересах более одного миллиарда человек, осуществляя политический диалог по вопросам общих ценностей и практическую деятельность, нацеленную на то, чтобы сделать наш мир лучше». Amnesty International ― международная неправительственная организация, основанная в Великобритании в 1961 году, которая ставит своей целью «предпринимать исследования и действия, направленные на предупреждение и прекращение нарушений прав на физическую и психологическую неприкосновенность, на свободу совести и самовыражения, на свободу от дискриминации в контексте своей работы по продвижению прав человека. Норвежский Хельсинкский комитет был создан в 1977 году. Следит за соответствием положениям о правах человека ОБСЕ со всеми подписавшимися странами СБСЕ. Поддерживает инициативы по усилению демократии и гражданского общества. В последние несколько лет деятельность сфокусирована на появившихся демократиях Центральной и Восточной Европы и бывшего СССР. Freedom House ― неправительственная организация со штаб-квартирой в Вашингтоне (США). Ее бюджет на 66−80% посредством грантов финансируется правительством США. Основана в 1941 году Элеонорой Рузвельт, Уэнделлом Уилки и др. По утверждению организации свои рейтинги она формирует на основе опроса экспертов в соответствии с опубликованной методологией. Объектами исследований Freedom House являются мониторинг демократических изменений в мире, поддержка демократии и защита демократии и прав человека в мире. НПО «Артикль 19» финансируется Европейским Союзом, отстаивает «право на протест» каждого человека. Как говорится на сайте организации, «Артикль 19» работает ради мира, «в котором все люди смогут повсюду свободно выражать свое мнение и активно участвовать в общественной жизни, не опасаясь дискриминации». Sigrid Rausing Trust является грантовым фондом, основанным в 1995 году. С тех пор Траст получил приблизительно £299 млн. В настоящее время он финансирует более 300 благотворительных организаций, работающих в самых разных странах. Институт имени Гёте — германская неправительственная организация, задачей которой является популяризация немецкого языка за рубежом и содействие международному культурному сотрудничеству. Наиболее важной задачей является обучение немецкому языку как иностранному. Также целью Института им. Гёте является усиление межкультурного взаимодействия с Германией, которое включает не только обмен фильмами, музыкой, литературой, но также и общественными ценностями. Организация названа в честь выдающегося немецкого поэта Иоганна Вольфганга фон Гёте. «ООН-женщины» ― это структура Организации Объединенных Наций, деятельность которой посвящена борьбе за гендерное равенство и расширение прав и возможностей женщин. Согласно отчету МИСК за 2019 год (последний из опубликованных на сайте), Молодежная информационная служба Казахстана в тот год привлекла 76 050 565 тг и направила их «на развитие молодежи». Проекты МИСК ZhasCamp Accelerator. Поддержка социальных проектов молодежи. В разные годы спикерами ZhasCamp были: Лейла Махмудова, Светлана Спатарь, Досым Сатпаев, Татьяна Чернобиль, Расул Жумалы, Асем Жапишева, Евгений Жовтис, Ася Тулесова, Жанар Секербаева, Марат Жыланбаев, Джохар Утебеков, Мурат Абенов, Тимур Нусимбеков, Санжар Бокаев, Ермек Турсунов. Школа прав человека. Обучение навыкам защиты своих прав. Серия бесплатных семинаров и тренингов для молодых людей о том, что такое права человека. «На продвинутом уровне Школы мы научим тому, как защищать конкретные права, и выделим гранты на ваши пробные правозащитные кампании», ― значится на сайте. Школа ответственного бизнеса. Знакомство с лучшими мировыми практиками социального предпринимательства и ответственного ведения бизнеса. «На недельной школе вы познакомитесь с мировыми экспертами и прокачаете свой бизнес по соблюдению мировых стандартов прав человека». Лига молодых избирателей. «Здесь вы научитесь как наблюдать за выборами и защищать свои права. Проект не политический и равноудален от всех кандидатов и партий, учит принимать решение осознанно и требовать от власти честных и законных процедур голосования», ― утверждают в МИСК. «Живая Библиотека» работает так же, как и обычная: «читатели» приходят, получают читательский билет, выбирают «книгу» и читают ее в течение определенного времени. После чего возвращают «книгу» в библиотеку и, если захотят, берут другую. Отличие лишь в том, что книги «Живой Библиотеки» ― это живые люди, а чтение ― это разговор. Руководство МИСК. Председателем попечительского совета является Ирина Викторовна Медникова (совмещает с должностью программного координатора в Internews). Кроме того, по данным из открытых источников, Ирина Медникова является руководителем ОО «Жанасу- Центр молодежных инициатив» (предприятие действующее, зарегистрировано 29 мая 2007 года, налоговых отчислений нет). Как сообщается на сайте МИСК, Медникова пришла в Молодежную информационную службу Казахстана в 2005 году волонтером. Затем включилась в работу команды, стала директором HR-департамента, координатором «Казахстанской программы стажировок» в Алматы и директором проекта «Лига молодых избирателей» (2005 год, президентские выборы), в 2007 году стала руководителем организации. В 2010 году запустила новые проекты ZhasCamp и Школу гражданского образования, с 2015 года ― Школу прав человека. Журналист. Работала в газете «Республика» (2008−2013), писала для журналов Forbes, Esquire, Assandi Times, Robb Report, Blogbasta, Vlast, редактор портала AUAgroup.kz. Медиа-консультант, тренер, специализируется на темах: права человека, медиа и свобода слова и корпоративная социальная ответственность. На сайте МИСК отсутствуют финансовые отчеты. Все эти факты приводят к выводу, что доклад носит субъективный и односторонний характер, призванный дискредитировать действия власти в период январских погромов. Авторы документа в начале доклада большое внимание уделяют праву граждан на доступ к информации, опираясь и на Конституцию РК, и на международные нормы. Однако авторы преднамеренно опускают тот факт, что январские события происходили в условиях режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции, и, следовательно, «мирная» интерпретация законов и международных норм в данном случае неприемлема. Кроме того, авторы доклада целенаправленно не говорят о январских событиях как о неудавшейся попытке государственного переворота, что, во-первых, не соответствует реальному положению дел, а, во-вторых, также накладывает отпечаток на особенности распространения информации касательно Кантара. Обращения с заявлениями, жалобами после случившегося Согласно данным доклада, 90% лиц из 150 свидетелей ответили на вопрос «Обращались ли вы куда-либо с заявлениями, жалобами после случившегося?». Из них только 23% ответили, что обращались (16 человек из 150). Меньше половины ― 39,6% ― из 528 пострадавших ответили на вопрос «Обжаловали ли вы случившееся?». Из них 69,4% обращались (37 человек из 528). 85,4% из 55 респондентов ― якобы жертв пыток дали какой-либо ответ на вопрос «Была ли подана жалоба/заявление на применение пыток и на возбуждение уголовного дела по факту применения пыток (регистрация в ЕРДР)?». Из них все делали обращение к госорганам о рассмотрении своего дела (47 человек из 55). Таким образом, из 733 опрошенных только 100 человек обратились в госорганы с каким-либо запросом. Больше всего обратившихся среди жертв пыток, менее всего — среди очевидцев, так как они не пострадали напрямую. Однако, причины обращений или не обращений разбирались только в анкете очевидцев. Из них всего 16 человек сообщили, что куда-то обращались: 8 из них обращались в полицию или органы прокуратуры, 8 ― в международные организации, СМИ, авиакомпании. При этом 9 человек из обратившихся сообщили, что были непосредственными участниками событий, либо вовлеченными в протесты. 5 из обратившихся – журналисты. 7 обратившихся отметили, что были наблюдателями событий. Для получения какой-либо информации или восстановления справедливости после январских событий обращалось в государственные органы или иные инстанции всего 16 человек из опрошенных. Обратившиеся делятся на две группы: кто как-то проявляет свою гражданскую позицию, более-менее знает, какие их права были нарушены. И они, как правило, обвиняют власти и высказывают оппозиционные взгляды на произошедшее; далекие от активизма и защиты прав человека люди, им было важно вернуть багаж, деньги за билеты на самолет, восстановить поврежденное имущество и прочее. Представленные данные говорят о том, что авторы опроса изначально понимали: большая часть участников анкетирования так или иначе была участниками беспорядков, а значит ― потенциальными правонарушителями. При этом к группе «очевидцы» отнесли участников беспорядков, не пострадавших во время АТО. В то же время среди опрошенных ― незначительная часть пострадавших от действий погромщиков и мародеров, и вовсе нет жертв избиений участниками беспорядков. Опросы адвокатов, журналистов, правозащитников Авторы доклада не уточняют количество опрошенных адвокатов, журналистов и правозащитников. Также нет ясности, сотрудники каких СМИ проходили анкетирование, сколько из них так называемых независимых журналистов, сколько ― работающих в провластных изданиях. Стоит отметить, что многие адвокаты работали за гонорары от различных НПО, набирая при этом сразу по несколько уголовных дел по январским беспорядкам. Такой объем работы мог сказаться на эффективности адвокатской деятельности, которая в данном случае могла и не зависеть от взаимодействия с государственными структурами. Кроме того, для многих адвокатов и правозащитников кейсы по январским событиям стали частью их грантовой работы. Исходя из имеющихся данных, например, по работе Бахытжан Торегожиной, можно предположить, что заказчикам реализуемых проектов не нужна была объективная картина происходящего. Фонд Торегожиной получил более ста тысяч долларов от NED на так называемое расследование, а также поддержку «низовых активистов», на самом деле являвшихся непосредственными участниками массовых беспорядков, чьи неправомерные действия были доказаны следствием. Ярким примером того, как на судебном процессе по январским событиям, раскручивалась определенная информационная кампания, является дело о гибели Айкоркем Мелдехан. Каждое судебное заседание по делу сопровождалось различными акциями, протестными выпадами отца девочки и его сторонников, сбором денежных средств на поддержку семьи и так далее. При этом семья Мелдехан в полном объеме получила государственную компенсацию за смерть ребенка, средства на лечение двух пострадавших детей, а также квартиру. По большому счету, семья финансово не нуждалась, но манипуляции на этой теме присутствовали постоянно. Представители СМИ и правозащитных организаций в опросах отмечали, что государственные органы не предоставляли им необходимую информацию либо предоставляли в том виде, в котором она их не устраивала. Между тем, часть уголовных дел по январским событиям имеет гриф «совершенно секретно», часть судебных процессов проходила в закрытом режиме. Эти факторы накладывают определенные особенности на процедуру предоставления информации и ее полноту. Сознательное игнорирование этих обстоятельств независимой прессой и правозащитниками носит манипулятивный и временами спекулятивный характер. Также стоит отметить политику двойных стандартов, которой придерживаются некоторые опрошенные работники СМИ. Один из участников исследования указал, что его редакция сталкивается с большим числом комментариев от людей, которые обвиняют их в том, что они не рассматривают как пострадавшую сторону и силовиков, но освещают только пытки. Информант рассматривает это как своего рода попытки оказать влияние на редакцию посредством людей, которые выполняют заказ от государства. Редактор другого СМИ отмечает, что им была воспринята как угроза речь президента страны 7 января, когда он отметил, что в январских событиях виноваты и представители независимых СМИ, тем не менее, информант отмечает, что дальнейших негативных событий не последовало, и редакция по-прежнему освещает события января 2022 года в Казахстане. Оба эти высказывания четко показывают, что работники так называемых независимых СМИ по определению работают исключительно в заданном редакционной политикой векторе. Призывы к объективности воспринимаются ими как давление, хотя граждане имеют право на получение объективной информации, но ряд СМИ не дает им возможности ее получить. Кроме того, присутствует личная интерпретация заявлений президента, далекая от действительности. Все вышеперечисленное позволяет сделать вывод, что выборка опрошенных была сформирована авторами таким образом, чтобы получить вполне определенные результаты. Следовательно, данные опроса нельзя назвать объективными. Оценка январских событий Приведенные в докладе публичные оценки политиков полноты информации по январским событиям включают лишь два высказывания ― Азата Перуашева и Едила Жанбыршина. В первом случае авторы доклада приводят слова Перуашева о предоставлении российскому журналисту какой-то определенной информации. Во втором ― требования Жанбыршина об обнародовании расследования январских событий. В обоих случаях авторы выбрали исключительно удобные для доклада высказывания, вписывающиеся в общую канву документа ― власть якобы не дает достаточной информации по Кантару. Между тем, существует масса других мнений экспертов ― как казахстанских, так и иностранных ― которые отмечают открытость Акорды в предоставляемой информации. В любом случае, назвать репрезентативной выборкой лишь две цитаты, приведенные в докладе, нельзя. Авторы доклада отмечают: анализ медиапространства ярко демонстрирует, что в материалах, где лидеры общественного мнения, журналисты, политологи рассуждают о январских событиях, четко проходит одна центральная мысль ― ситуация, связанная с январскими событиями, остается для общества абсолютно непонятной, требующей расследования и осмысления. «Указывается, что, не говоря уже о правдивости, не существует даже сколько-нибудь логичной официальной картины случившегося. В связи с непониманием происходящего, отсутствием информации существуют различные версии произошедшего, вопросы вызывает и то, в чью пользу действовал Карим Масимов, кто должен быть явиться конечным бенефициаром Январских событий, и каков был план. Показательна точка зрения о том, что власть обязана объясниться со своим народом, поскольку хочет она или нет, Январь стал частью "общественного договора" между нами» , ― говорится в докладе. Однако выводы авторов доклада основываются исключительно на субъективных измышлениях. Они не учитывают многочисленные заявления представителей гражданского сектора и политиков. Например, 14 марта 2022 года во время своего выступления в Мажилисе адвокат Айман Умарова вполне четко сформулировала мысль, что зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти. А. Умарова, член НСОД доверия: «Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля». Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян 14 января 2022 года заявлял: «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону». Председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата А. Садыков: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло». Заключение Авторы доклада провели анализ доступа информации во время и после январских событий. Именно это они и обозначили целью своего исследования. Однако ни в самих результатах, ни в заключении документа не объясняется, для чего это исследование по большому счету проводилось. Тем более, что авторы сознательно обошли две важные составляющие изучаемого ими периода: первые дни Кантара сопровождались информационным вакуумом не только для рядовых казахстанцев. Картины происходящего до определенного момента не знал и сам президент. Однако можно выделить следующие главные нарративы доклада: Право на доступ к информации, подаваемое в докладе как «абсолютное», было серьезно нарушено во время и после январских событий в Казахстане. Государство использовало механизмы ограничения доступа к информации как способ «скрыть правду» о январских событиях и не стремилось предоставить полную информацию о Январских событиях. Последствиями такого ограничения доступа к информации является невозможность формирования в обществе целостной картины событий, а также защиты прав пострадавших и их близких. Несмотря на время, прошедшее с январских событий, «власти» Казахстана «все еще должны» принять меры для обеспечения доступа к информации о январских событиях. В противном случае «гражданское общество» не уповает на государство в защите этого права, а готовится самостоятельно преодолевать такие барьеры. Январские события стали «отправной точкой», когда общество стало осознавать себя источником власти и осмысливать происходящее в стране. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Авторы доклада попытались отойти от основной темы своего исследования и в заключении упомянули отчет «Восприятие Январских событий в казахстанском обществе», опубликованный в 2023 году. «Результаты этого опроса демонстрируют, что казахстанцы спустя год так и не пришли к общему пониманию, что же случилось во время Кантара» , ― пишут авторы доклада. Они приводят такие данные: 38% респондентов считают, что произошла организованная политическая провокация для захвата власти в стране, 28% граждан Казахстана исходят из того, что это был мирный протест, местами переходящий в беспорядки и мародерства. 15% придерживаются точки зрения, что в январе произошло нападение террористов, пытавшихся дестабилизировать ситуацию в стране. 16% затруднились ответить на вопрос. При этом восприятие произошедшего коррелировало с этносом и местностью проживания, но в большинстве случаев не зависело от пола и возраста. Среди русских граждан Казахстана значительно выше доля тех, кто видит события января, как политическую провокацию (47% против 36% респондентов казахской национальности). Тогда как среди казахов больше тех, кто считает, что это в первую очередь было мирным протестом, переросшим в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Но все эти данные абсолютно не противоречат заявлениям Акорды. Власть Казахстана также придерживается версии, что мирный протест под влиянием многочисленных координируемых извне провокаторов в итоге перерос в массовые беспорядки, целью которых являлась насильственная смена власти. Таким образом возникает вопрос, для чего авторы цитируемого МИСК отчета делают акцент на разделении по национальному признаку в вопросах, касающихся государственной безопасности? В заключении к докладу его авторы отмечают, что «исследование демонстрирует, что конституционные права граждан не только на доступ к информации, но и на жизнь, на свободу от пыток, на свободу передвижения, на справедливый судебный процесс были нарушены, как в процессе Январских событий, так на протяжении всего 2022 года в период расследований, что, в том числе, проявляется в засекреченности информации и уголовных дел в отношении главных фигурантов событий». Это заявление является голословным, не имеющим под собой никакой доказательной базы. Во всяком случае, в результатах своего исследования авторы не привели ни одного аргумента в пользу этого утверждения. Между тем, для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно- арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий. Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 ― о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей были проведены досудебные расследования. «Что касается нашего фокуса на доступе к информации, то предоставляемая государством информация о Қантаре во время самих событий и после них, по мнению представителей гражданского общества, не была быстрой и полной, не являлась логичной, не отвечала и не отвечает на вопросы общества о Январских событиях в Казахстане. Кроме того, эксперты, принявшие участие в исследовании, указали на то, что власти не старались предоставить информацию, а старались максимально скрыть ее. Особенно казахстанцев возмутило то, что право разъяснения было частично передано иностранному гражданину – российский писатель Млечин В. в своей книге дал описание Январских протестов в Казахстане, указав, что президент Казахстана рассказал ему о Январских событиях сам» , ― говорится в заключении к докладу. Таким образом, пишут авторы, можно сделать вывод о том, что право на доступ казахстанцев к информации было самым серьезным образом нарушено во время Январских протестов. И демонстрируют тем самым политику двойных стандартов. Во-первых, как уже отмечалось выше, они полностью игнорируют обстоятельства, в которых происходили январские беспорядки: хаос, предательство на самом высоком уровне, искажение доносимой президенту информации, последующее введение режимов ЧП и АТО и т. д. Во-вторых, говоря о российском журналисте Млечине, авторы не упоминают многочисленные заявления иностранных НПО, которые, в отличии от Млечина, лишь предоставившего читателям информацию, высказывали претензии в адрес официальных властей Казахстана, манипулировали данными и расставляли акценты там, где им это было выгодно. «Проведенный анализ также позволяет сделать центральный вывод о том, что с точки зрения власти дело, связанное с Январскими событиями, закрыто, что символически обозначил установленный в Алматы мемориал, серия фильмов и публикаций в официальных и провластных СМИ, представляющая интерпретацию событий с точки зрения власти. Система объяснений и интерпретаций власти состоит из 7 ключевых месседжей, говорящих о том, что власть быстро и эффективно взяла протест под контроль, была эффективна в его расследовании, что виновные со стороны протестующих и со стороны силовых структур наказаны, что события были значимой вехой и жертвы оплаканы. Напротив, с точки зрения общества, Қантар только предстоит осознать, изучить, расследовать. Он стало той отправной точкой, когда общество, образно говоря, "повзрослело" и стало осознавать себя источником власти, осмыслять происходящее в стране, задаваться вопросами о правильности того пути, по которому движется страна. Журналисты, правозащитники и адвокаты однозначно заявили о том, что не имели адекватного доступа к информации в процессе своей профессиональной деятельности, а также страдали от давления, угроз, преследований, выполняя свой профессиональный долг» , ― пишут авторы доклада. Они делают весьма пафосное и слишком громкое заявление, что Кантар стал, по мнению общества, новым словом в общественном договоре, после чего власть осталась в долгу перед обществом, которое не только не смогла защитить, но и некоторых представителей которого она сама расстреляла и пытала. Между тем, называя себя неправительственной организацией, работающей в области защиты прав человека, МИСК занимается откровенной подменой понятий и манипуляцией. Во-первых, беря на себя право говорить от имени всего казахстанского общества. Во-вторых, обвиняя власть в том, что она не защитила общество (последствия Кантара, не прими президент радикальных решений, нетрудно просчитать ― они явно поразили бы своей кровопролитностью даже таких радетелей за «мирный протест», как МИСК). В-третьих, обвинения власти в расстреле и пытках ― это распространение заведомо ложной информации, спекуляция на громких словах, манипуляция общественным мнением. Ответственность перед законом несет не структура или государственный орган, а конкретный гражданин. И те, чья вина в преступлениях была доказана, понесли соответствующие наказания. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Доклад HRW 2024 Тезисы из доклада HRW, не соответствующие действительности. Контраргументы из доклада «Қаңтар-2022. Xроника неудавшейся попытки госпереворота» . HRW: Спустя два года после того, как крупномасштабные антиправительственные протесты потрясли Казахстан в январе 2022 года, мало кто из чиновников был привлечен к ответственности за свою роль в непропорциональном применении силы против протестующих, произвольных арестах и тюремном заключении, а также пытках и жестоком обращении с задержанными. Реальность: События января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и анти- террористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Генпрокурор РК Б. Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков» , ― сообщил Асылов. В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К. Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. HRW: 11 июля Алматский суд приговорил А. Тлеужанову, активистку и журналистку, которую судили вместе с четырьмя другими, к четырем годам тюремного заключения за якобы попытку захватить аэропорт Алматы во время событий января 2022 года. Тлеужанова призналась, что была в аэропорту, но отрицала какие-либо правонарушения. Реальность: «Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили радиостанции.» HRW: В отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. Реальность: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. HRW: Авторы доклада пишут о распространенности пыток в местах заключения. Реальность: «Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось.» Доклад КМБПЧ 2023 Тезисы из доклада КМБПЧ 2023, не соответствующие действительности. Контраргументы из доклада «Қаңтар-2022. Xроника неудавшейся попытки госпереворота». КМБПЧ: В отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. Реальность: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. ## Источник: +Раздел. Фигураты Tab 1 Громкие задержания Абиш Самат Биография Абиш Самат Сатыбалдыулы родился 20 августа 1978 года в поселке Энергетический Алматинской области Казахской ССР в семье Сатыбалды Абишевича Назарбаева, младшего брата первого президента Казахстана. В 2000 году окончил Академию Комитета национальной безопасности РК. В 2002 году ― академию Службы внешней разведки РФ. С 2000 по 2006 годы проходил службу на должностях офицерского состава в органах КНБ РК. С 2006 по 2008 года — заместитель председателя, председатель Комитета регистрационной службы Министерства юстиции РК. С октября 2008 года по январь 2010 года — ответственный секретарь Министерства юстиции РК. С января 2010 года по ноябрь 2011 года — начальник департамента кадров КНБ РК. С ноября 2011 года по март 2013 года — начальник департамента КНБ по городу Астане. С марта 2013 года по 25 декабря 2015 года — заместитель председателя КНБ РК. С 25 декабря 2015 года — первый заместитель председателя КНБ РК. Уголовное дело и приговор 17 января 2022 года на сайте Акорды появилось сообщение о том, что распоряжением главы государства Абиш Самат Сатыбалдыулы освобожден от должности первого заместителя председателя Комитета национальной безопасности Республики Казахстан. 22 июня в кулуарах Мажилиса Парламента заместитель председателя КНБ Аскар Амерханов сообщил, что Самат Абиш находится в орбите следствия, но не уточнил, в каком именно статусе. В конце июля стало известно, что Самата Абиша допросили по делу Карима Масимова и других фигурантов дела. В КНБ сообщили, что Самат Абиш является свидетелем по уголовному делу в отношении задержанных экс-руководителей ведомства. «Абиш С. С. допрошен и проходит в качестве свидетеля по уголовному делу в отношении Масимова К. К., Садыкулова А. Т., Ергожина Д. Е., Осипова М. С. и других по признакам преступлений, предусмотренных частью 1 статьи 175, частью 3 статьи 179, пунктом 3 части 3 статьи 218, пунктом 3 части 4 статьи 362, частью 4 статьи 366 УК РК. Уголовные дела в отношении Абиша С. С. органами национальной безопасности не регистрировались, мера пресечения не избиралась», ― сообщили в пресс-службе КНБ. В сентябре 2023 года Генпрокуратура сообщила о проведении расследования в отношении Самата Абиша. «Специальными прокурорами Генеральной прокуратуры проводится досудебное расследование в отношении бывшего первого заместителя председателя Комитета национальной безопасности Самата Абиша по факту превышения власти и должностных полномочий во время январских событий», ― говорилось в сообщении Генпрокуратуры. Уточнялось, что следствие сопряжено с изучением значительного объема секретной документации. В надзорном ведомстве подчеркнули, что в соответствии с нормами Конституции все равны перед законом и судом, и по итогам расследования будет принято законное процессуальное решение. По данным Генпрокуратуры, Самат Абиш в тот период находился в Казахстане под подпиской о невыезде. В январе 2024 года в Генеральной прокуратуре сообщили, что в деле бывшего первого заместителя председателя КНБ Самата Абиша есть государственные секреты, в связи с чем данные досудебного расследования не подлежат разглашению. Также стало известно, дело в отношении Самата Абиша направлено в суд. Самат Абиш подозревался в превышении власти и должностных полномочий, повлекшем тяжкие последствия (статья 362 часть 4 УК РК). 19 марта депутат Мажилиса Ермурат Бапи на своей странице в Facebook сообщил, что 26 февраля решением закрытого суда Самат Абиш был приговорен к 8 годам условно. На следующий день приговор бывшему первому заместителю председателя КНБ объяснили в межрайонном суде по уголовным делам Астаны. «В связи с появившимися публикациями в ряде СМИ межрайонный суд по уголовным делам Астаны сообщает, что уголовное дело в отношении А., обвиняемого в превышении власти (статья 362, часть 4 Уголовного кодекса), рассмотрено. С учетом грифа "секретно" судебные заседания проходили в закрытом формате», ― говорилось в сообщении суда. Отмечалось, что в суде прокурор поддержал обвинение и просил суд назначить Абишу наказание в виде лишения свободы сроком на 8 лет с лишением права занимать определенные должности на 10 лет. При этом на основании статьи 63 Уголовного кодекса наказание определить условным с установлением пробационного контроля на тот же срок. «Подсудимый полностью признал вину и чистосердечно раскаялся. Приговором суда А. признан виновным в совершении преступления, предусмотренного статьей 362, частью 4 Уголовного кодекса, и осужден к 8 годам лишения свободы с лишением права занимать определенные должности сроком на 10 лет. На основании статьи 63 Уголовного кодекса постановлено считать назначенное наказание условным», ― уточнили в суде. Суд также признал смягчающими обстоятельствами наличие у подсудимого малолетних детей и его чистосердечное раскаяние. Отягчающие обстоятельства не установлены. Кроме того, суд решил внести представление президенту РК о лишении Абиша специального звания и государственных наград. Судебный процесс 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по так называемому делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. По версии следствия и обвинения, во время январских событий люди под руководством Дикого Армана похитили, избили и удерживали в паркингах гостиниц Ritz-Carlton и «Казахстан» в общей сложности 24 гражданских. Один из похищенных, Ербол Утепбаев, скончался в результате побоев. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген, предприниматель и блогер. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Исаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Бывший депутат маслихата Кайрат Кудайберген был задержан в апреле 2022 года. Как утверждает обвинение, во время январских событий он вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Дикого Армана, поддержать его и выдвинуть единые требования власти. Руслану Искаков, бывшему начальнику 5-го департамента КНБ, предъявлено обвинение в превышении власти, незаконном лишении свободы, создании преступной группы и руководстве ею. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. В июне 2024-го председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда Назгуль Рахметуллина прокомментировала дело Дикого Армана. Журналисты уточнили, почему судебное следствие длится так долго. «Я с материалами дела не знакома и доступа к ним не имею, потому что дело находится в другой инстанции. Все зависит от обстоятельств дела, участников процесса, свидетелей, специалистов, экспертов, подсудимых. Есть материалы аудио-, видеозаписей, негласных следственных действий, оперативно-розыскных мероприятий. Это все необходимо исследовать. Есть выступления, ходатайства адвокатов, прокурора. Суд обязан полностью исследовать», ― ответила Назгуль Рахметуллина. По ее словам, ставить какое-то ограничение не имеют права. «Все суд решает в каждой инстанции индивидуально, в зависимости от того, какие обстоятельства по делу», ― дополнила председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда. Заявления Искакова Экс-начальник 5-го Департамента КНБ РК полковник Руслан Искаков, проходящий в качестве обвиняемого по так называемому делу Дикого Армана, несколько раз делал громкие заявления, в которых упоминал имя Самата Абиша. 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. По версии следствия и обвинения, во время январских событий люди под руководством Дикого Армана похитили, избили и удерживали в паркингах гостиниц Ritz-Carlton и «Казахстан» в общей сложности 24 гражданских. Один из похищенных, Ербол Утепбаев, скончался в результате побоев. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген, предприниматель и блогер. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Исаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Бывший депутат маслихата Кайрат Кудайберген был задержан в апреле 2022 года. Как утверждает обвинение, во время январских событий он вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Дикого Армана, поддержать его и выдвинуть единые требования власти. Руслану Искаков, бывшему начальнику 5-го департамента КНБ, предъявлено обвинение в превышении власти, незаконном лишении свободы, создании преступной группы и руководстве ею. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. Тогда же, в декабре 2022-го, супруга Руслана Искакова заявила, что он находится в критическом состоянии, так как уже 40 дней голодает в СИЗО ДКНБ Алматы. В сентябре 2023 года, комментируя ходатайство его адвокатов, которые требовали изменить меру пресечения своему подзащитному на домашний арест, Искаков заявил, что в ходе январских событий исполнял приказ племянника экс-президента Нурсултана Назарбаева ― бывшего первого заместителя председателя КНБ Самата Абиша. «Они пытаются запретить мне говорить, что я исполнял приказ Абиша», ― сказал Искаков, выступая на суде. Также он утверждал, что указание об аресте криминального авторитета Армана Джумагельдиева поступило из-за рубежа «Я знаю и я докажу, что указание о задержании Армана Джумагельдиева поступило из-за рубежа. Просто по телефонному звонку. Какие были доказательства на тот период?» ― заявил Искаков. По его словам, через год после допроса по его уголовному делу его показания засекретили. По словам Искакова, это сделали для того, чтобы скрыть роль Абиша. В феврале 2024 года на сайте российской «Новой газеты» было опубликовано открытое письмо Руслана Искакова. Адвокат Салимжан Мусин в разговоре с журналистом Данияром Молдабековым подтвердил подлинность этого документа. По словам Искакова, причина перерастания январского протеста в массовый была в том, что под руководством президента правительство и министерство нефти и газа «выжимали» Тимура Кулибаева, контролировавшего нефтегазовую сферу. Когда 5 января начались беспорядки в Алматы, центральным аппаратом КНБ, по словам Искакова, руководил Самат Абиш, который отдал приказ обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву (Дикому Арману). «К 5 января около половины территории страны охвачено беспорядками, в отдельных регионах введено чрезвычайное положение, начались массовые нападения на полицейских и военнослужащих, захвачен аэропорт, атакован акимат Алматы. В КНБ и других правоохранительных органах творился хаос и паника. Для примера: в тот день проведена эвакуация ДКНБ по г. Алматы, при том что их здание не захватывалось. Глава ДКНБ Н. Мажилов сбежал в Астану. Оперативное руководство центральным аппаратом в тот момент было возложено на первого заместителя КНБ С. Абиша. Будучи племянником Назарбаева, он сконцентрировал в своих руках весь массив информации, циркулировавшей в КНБ. На протяжении пяти лет я исполнял его приказы, поскольку им курировалась работа 5-го департамента КНБ, а затем так называемые спецпроекты. В тот день, 5 января 2022 года, Абиш в присутствии Д. Ергожина по спецсвязи отдал следующий приказ: обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву», ― говорилось в обращении Искакова. Что касается роли Джумагельдиева, то, по словам Искакова, харизматичного и обладающего авторитетом Дикого Армана попросили спасти полицейских, блокированных в акимате Алматы, и попытаться стабилизировать ситуацию на площади Республики перед акиматом. «Именно по моей просьбе и во исполнение приказа Абиша Арман Джумагельдиев вышел на площадь Республики, увел значительную часть протестующих к памятнику Независимости. Он сделал все, что мог, при этом пострадал сам: на него напали те, кто хотел разрастания конфликта, крови и хаоса…», ― писал Искаков. В завершение письма Руслан Искаков заявил: «Уголовное дело против нас, без сомнения, политическое. В основе первопричин — борьба элит за власть в стране. Никогда прежде не было столько жертв, как при той январской мясорубке. Власть, отдавшая приказ стрелять в народ, под видом несуществующих боевиков-террористов перекладывает ответственность за свои преступления на меня и других ребят». Политолог Андрей Чеботарев сделал анализ открытого письма Руслана Искакова в своем Телеграм-канале. Ниже ― тезисы из анализа Чеботарева: Приказ Абиша (Самата Абиша ― Прим.) по поводу Джумагельдиева и его «дружинников» Искаков считает «обоснованным и правомерным, исходя из обстановки». Виновен же первый из них, по мнению его бывшего подчиненного, только в том, что он «смалодушничал, струсил, отказавшись от своего же приказа». Судя по всему, Искаков стремится отвести от себя если не все, то хотя бы наиболее серьезные обвинения, переложив их на Абиша. Но насколько это у него получится, пока сказать трудно. Тем более, что следствие и суд в отношении его бывшего начальника тоже засекречены. Кто звонил Кариму Масимову? Интересно, что Руслан Искаков знает, откуда был сделан звонок, но не знает или, по крайней мере, не сообщает о том, с кем разговаривал его бывший шеф. Однако до январских событий Масимов де-факто подчинялся Нурсултану Назарбаеву как действующему тогда председателю Совета Безопасности. К тому же глава государства в те дни постоянно находился в столице Казахстана. Тогда как место пребывания экс-президента неизвестно. По данным КазТАГ со ссылкой на «информированные источники», 3 января Назарбаев был в Алматинской области, а ночью 4 января его «вывезли в аэропорт». Поэтому он вполне мог улететь за рубеж и оттуда позвонить Масимову. Хотя не исключено, что по его поручению это мог сделать кто-то другой. Если было дано «указание» задержать Армана Джумагельдиева, то почему оно не было исполнено? Вместо этого Искаков, прилетев 6 января спецбортом КНБ в Алматы, звонил ему и просил взять под защиту медучреждения города. В конечном итоге Джумагельдиев вместе со своими подручными был арестован 7 января. То есть, когда уже состоялась смена руководства КНБ. Так что «указание», поступившее Масимову «из-за рубежа», фактически было проигнорировано. Джумагельдиев вернулся из Турции в Казахстан 17 декабря 2021 года, получив при этом, по его словам, гарантии безопасности от министра внутренних дел Ерлана Тургумбаева. Искаков же о своем собственном участии в этом деле ничего не пишет. Однако его подельник утверждает следующее: «Искакова Руслана я так же попросил, чтобы не было беспредела со стороны сотрудников КНБ в отношения меня. Он сообщил, что должен согласовать с руководством мой заезд в страну. После чего сказал, что со стороны сотрудников КНБ в отношения меня не будет провокаций и беспредела». Чеботарев обращает внимание на то, что Дикий Арман и Искаков взаимодействовали еще до Кантара, а обвинение считает Руслана Искакова куратором Армана Джумагельдиева и его ОПГ. «Руслан Искаков в своем открытом письме идет еще дальше, обвиняя в провоцировании массовых протестов в январе 2022 года правительство и особенно Минэнерго, а также лично главу государства Касым-Жомарта Токаева, с которыми они, на взгляд автора, согласовывали свои действия. Вместе с тем в рамках действующего в 2019-2021 гг. политико-властного дуумвирата с участием Акорды и “Библиотеки” влияние президента на формирование и деятельность правительства, возглавляемого тогда Аскаром Маминым, было ограниченным. Главе государства нередко приходилось в те годы заявлять о неисполнении его поручений. Показательной в этом отношении стала и печально известная ситуация с повышением цен на сжиженный нефтяной газ», ― отмечал Андрей Чеботарев. Он напомнил, что именно президент 3 января 2022 года отреагировал на протесты жителей Мангистау, поручив правительству и Агентству по защите и развитию конкуренции урегулировать цены на газ. А через два дня было принято решение об отставке правительства Мамина. «Возможно, что Искаков не улавливал всех тонкостей внутриэлитных отношений во время дуумвирата и лавирования высокопоставленных чиновников и других заинтересованных лиц между Акордой и “Библиотекой”. Но вряд ли он не обратил внимание на то, что его шеф Карим Масимов ни разу не был на приеме у главы государства. Поэтому заявление о том, что “О предпосылках таких протестов КНБ заблаговременно дважды информировал президента”, требует четких доказательств. К тому же подобная информация, скорее всего, поступала в первую очередь к председателю Совета Безопасности Нурсултану Назарбаеву. Но так как никаких мер по предотвращению протестов принято не было, то либо и не было никакой информации, либо она была проигнорирована вовсе не в Акорде», ― писал политолог. Эксперт заключил, что «Руслан Искаков пробует убедить широкую общественность в своей абсолютной невиновности». Однако с учетом большого количества нестыковок многое в его открытом письме выглядит весьма неубедительным. Серьезной ошибкой Искакова также является то, что он пытается не просто доказать необоснованность предъявленных ему обвинений, но и фактически представить себя преследуемым по политическим мотивам, подкрепляя это жесткими фразами в адрес лично главы государства. «Самое же главное, что он явно стремится скрыть истинную роль в январских событиях многих своих бывших коллег, их потенциальных агентов и помощников типа тех, с кем сейчас делит скамью подсудимых», ― резюмировал Чеботарев. Бектанов Мурат С 31 августа 2021 года по 19 января 2022 года занимал должность министра обороны РК. В 2020 году получил звание генерал-лейтенанта. Биография Мурат Карибаевич Бектанов родился 18 сентября 1965 года в Северо-Казахстанской области Казахской ССР. В 1983 году был призван на срочную службу в ряды Советской армии. В 1984-ом ― поступил в Киевское высшее общевойсковое командное училище. В 1989-1990 годы — командир мотострелкового взвода, командир десантно-штурмового взвода. В 1990-1993 — начальник разведки десантно-штурмового батальона. С 1993 по 1997 годы Бектанов командовал взводом, ротой курсантов Алма-Атинского высшего общевойскового командного училища. В 1997-1998 — начальник штаба — заместитель командира мотострелкового батальона, офицер департамента боевой подготовки Министерства обороны РК. В 2000 году Бектанов окончил Военную академию Вооруженных сил РК. В 2000-2001 — начальник группы, старший офицер департамента оперативного планирования Генерального штаба ВС РК. С 2001 по 2005 годы — начальник управления, начальник оперативного управления, начальник департамента боевой службы и подготовки войск Республиканской гвардии. В 2007 году Мурат Бектанов окончил Военную академию Генерального штаба ВС РК. С 2007 по 2010 годы — заместитель начальника департамента оперативного планирования Комитета начальников штабов Министерства обороны РК. С 2010 по 2013 — начальник департамента оперативного планирования Комитета начальников штабов МО РК. С 2013 по 2016 годы — командующий войсками регионального командования «Восток». С июня по сентябрь 2016 — первый заместитель начальника Генерального штаба ВС РК. 28 сентября 2016 года распоряжением президента Республики Казахстан назначен Главнокомандующим Сухопутными войсками ВС РК. 31 августа 2021 года указом президента РК назначен министром обороны. 19 января 2022 года указом президента РК освобожден от должности. Задержание 21 февраля 2022 года стало известно о задержании Мурата Бектанова. «19 февраля 2022 года Генеральной прокуратурой начато досудебное расследование в отношении бывшего министра обороны Бектанова Мурата Карибаевича по факту бездействия по службе, по статье 452 Уголовного кодекса Республики Казахстан» , ― сообщили в надзорном органе. 20 февраля 2022 года Бектанов был задержан и водворен в изолятор временного содержания по подозрению в совершении данного преступления. Сообщалось, что причиной задержания экс-министра стало бездействие во время январских событий. Ранее, 19 января, Касым-Жомарт Токаев заявил, что освобожденный от должности министра обороны Мурат Бектанов не проявил командирских качеств в период беспорядков в Казахстане. Глава государства в ходе совещания с руководящим составом Министерства обороны подчеркнул, что армия должна быть оплотом независимости Казахстана и стоять на страже интересов государства. «Во время январских событий Вооруженные силы из-за крайне неуверенного и безынициативного руководства ими не смогли с достоинством выполнить поставленные на них задачи. Министр Бектанов не проявил командирских качеств. Имея в своем распоряжении армию, которая показывала хорошие результаты в ходе командно-штабных и военных учений, мы не смогли воспользоваться ее потенциалом в критической ситуации и были вынуждены прибегнуть к помощи извне» , ― сказал президент. Суд и приговор В конце октября 2022 года уголовное дело в отношении экс-министра обороны Мурата Бектанова передали в военный суд. Иная информация по данному делу не разглашалась. Выступая с докладом в Мажилисе Парламента РК 5 января 2023 года, генеральный прокурор Берик Асылов заявил, что во время январских событий экс-министр обороны Мурат Бектанов отдавал «явно незаконные приказы». «В военном суде продолжаются слушания по делу экс-министра обороны Бектанова. Следствие считает, что в период ЧП он отдал явно незаконные приказы и оставил без защиты военных стратегические объекты» , ― сказал Асылов. Он отметил, что бывший министр не принял меры по наведению конституционного порядка в стране. Участники беспорядков, особенно в Алматы, имели огромный численный перевес. «Они прорывали оцепление, подавили силы полиции и Нацгвардии, терроризировали население. В итоге от рук преступников погибли люди, разграблены и сожжены города. Поэтому Бектанов обвиняется в превышении власти, совершенном в боевой обстановке (статья 451, часть 3 УК – Прим.)» , ― заявил Берик Асылов. В начале марта 2023 года специализированный межрайонный военный суд по уголовным делам приговорил Мурата Бектанова к 12 годам лишения свободы за бездействие в период беспорядков в 2022 году. «Бектанов осужден приговором Специализированного межрайонного военного суда по уголовным делам от 24 февраля года по части 3 статьи 451 части Уголовного кодекса Республики Казахстан, ему назначено наказание в виде лишения свободы на срок 12 лет с отбыванием наказания в учреждении уголовно-исполнительной системы максимальной безопасности», ― говорилось в информации суда. В июле апелляционная коллегия по уголовным делам военного суда оставила приговор Бектанову без изменения. «Постановлением апелляционной коллегии по уголовным делам военного суда приговор оставлен без изменения и вступил в законную силу. Наказание осужденный М.Бектанов отбывает в учреждении уголовно-исполнительной системы максимальной безопасности в городе Семее Абайской области» , ― сообщили в специализированном межрайонном военном суде по уголовным делам. Джумагельдиев Арман Биография Джумагельдиев Арман Бахытович (Дикий Арман) родился 4 октября 1983 года в Чимкенте КазССР. В детстве и юности Джумагельдиев занимался боксом и, по словам его мамы Розы Джумагельдиевой, на различных соревнованиях завоевал 16 медалей, в том числе золотых. В 2000 году Арман на боксерском турнире в американском городе Маркетте уступил в финале темнокожему спортсмену Кертису Стивенсу. В 2001 году Джумагельдиев дошел до четвертьфинала юношеского чемпионата мира в Баку, но оказался слабее хозяина соревнований — Руфата Хайрбекова. Джумагельдиев состоит в браке с дизайнером мусульманской женской одежды Айколь Аликжановой. В 2014 году она победила на конкурсе красоты «Мисс Кыргызстан», а два года спустя приняла решение носить хиджаб. Сейчас у жены Дикого Армана имеется свой бренд и ряд фирменных магазинов в Бишкеке и Алматы. Криминальное прошлое В конце 2003 года 10 парней, в числе которых был и Арман, напали на двух мужчин. Один из пострадавших был госпитализирован с огнестрельным ранением в живот. Дело до суда не дошло, а Джумагельдиев пустился в бега. В 2005 году в Шымкенте толпа под предводительством Джумагельдиева ворвалась в гостиницу «Турист» и атаковала конференцию оппозиционного движения «За справедливый Казахстан». От избиения Джумагельдиевым лидера оппозиционеров спасли телохранители. Экс-боксер был арестован и получил условный срок по статье «Хулиганство». Справочно: «За справедливый Казахстан» — оппозиционная политическая коалиция, основанная в 2005 году. В ее состав вошли демократическая партия «Ак Жол», «Демократический выбор Казахстана» Мухтара Аблязова и Коммунистическая партия Казахстана. Оппозиционеры объединились, чтобы принять участие в президентских выборах. Единым кандидатом был бывший спикер мажилиса Жармахан Туякбай, он занял второе место, набрав 6,6% голосов. Газета «Новые известия» писала, что в те годы Дикий Арман состоял в политическом движении в поддержку Нурсултана Назарбаева, участвовал в силовых разгонах оппозиционеров. Также утверждалось, что он был близким сподвижником племянника первого президента Кайрата Сатыбалды. В 2008 году между Арманом Джумагельдиевым и бизнесменом Тохтаром Тулешовым развернулась криминальная война. Медиа писали, что конфликт начался из-за ссоры Джумагельдиева и двух дочерей Тулешова в одном из ночных клубов Шымкента. В центре Шымкента на Джумагельдиева было совершено покушение, погибли два его телохранителя, а сам Дикий Арман получил ранение в ногу. После происшествия криминальный авторитет скрывался в Кыргызстане. Впоследствии исполнители преступления братья Ерубаевы были убиты, а экс-боксера задержали в Алматы. В ходе ареста у Армана обнаружили боеприпасы и патроны. Джумагельдиев в итоге провел три года за решеткой. Отбыв наказание, Дикий Арман перебрался на ПМЖ в Турцию и в возрасте 27 лет вошел в ближайшее окружение вора в законе Лоту Гули (Надира Салифова). Боксер сумел наладить взаимодействие и с очень авторитетным в Казахстане ближайшим другом Алишера Усманова Гафуром Рахимовым. Однажды Арман по просьбе Гафура избил племянника Рахимова по кличке Золотой, которого дядя заподозрил в краже семейных денег. По слухам, Дикий Арман решал все вопросы за уроженца Набережных Челнов, бизнесмена, бежавшего из России в Турцию, Эрика Гафарова. Вечером 9 августа 2010 года большая группа заключенных учреждения ЕЦ 166/25 (Акмолинская область, поселок Гранитный в 20 км от города Кокшетау), где отбывал наказание Арман Джумагельдиев, отказалась подчиняться внутренним правилам и заявила, что захватила одну из локальных зон пенитенциарного учреждения. К бунту заключенные подготовились заранее. Часть из них закрылась в бараке, соорудив из подручных средств баррикады на случай штурма. Другие пробрались на крышу здания, где развернули белые простыни, на которых ярко-красной краской огромными буквами были написаны просьбы о помощи и коротко изложены основные требования. Заключенные потребовали, чтобы к ним пропустили журналистов, и коротко обозначили руководству колонии свои требования: разрешить свободное перемещение по территории колонии, установить дополнительные таксофоны, разрешить в любое время смотреть телевизор, не работать на производстве, которое размещалось в исправительном учреждении. В тот же вечер многие заключенные позвонили родственникам, рассказали о бунте и попросили сообщить об этом как можно более широкому кругу общественников и СМИ. Администрация пыталась урегулировать ситуацию и предупреждала: если бунт не остановят, будет применен силовой способ наведения порядка. В ответ заключенные угрожали, что в случае штурма массово вскроют себе животы и порежут вены. В доказательство серьезности своих угроз они к линии разграничения между захваченной территорией и оцеплением силовиков на самодельных гамаках из одеял вынесли нескольких осужденных с проникающими колото-резаными ранениями в живот. Раненых госпитализировали. Их допросили следователи, которым они назвали имена организаторов бунта: Тимур Кушаулиев, Дастан Кабылбеков, Алибек Ильясов и Арман Джумагельдиев. Последний координировал происходящее и отдавал приказы. 10 августа к колонии прибыли дополнительные подразделения внутренних войск и сотрудники спецподразделений. Джумагельдиев заявил заключенным, что совершивших членовредительство, недостаточно для демонстрации серьезности намерений и избежания штурма. Он приказал находившимся с ним в забаррикадированном бараке зекам резать животы и руки. Тех, кто отказывался делать это добровольно, вынуждали к членовредительству через угрозы жизни не только самим заключенным, но и их родственникам на воле. Некоторым заключенным ранения наносили подручные Джумагельдиева. Утром 11 августа около пятидесяти заключенных добровольно вышли на линию разграничения и сдались силовикам. Из их рассказов полицейские смогли сложить полную картину того, что на самом деле происходило на территории колонии. Было принято решение штурмовать укрепления. На подготовку спецоперации требовалось несколько часов. Все это время каждые 15 минут из зоны выносили все новых и новых людей с различными травмами. На телах некоторых из них лидеры бунта заточками вырезали свои требования. В какой-то момент на переднем крае, перед линией разграничения, появились три человека, обмотанные простынями. Рядом с ними стоял один из организаторов бунта Алибек Ильясов. Предварительно облив заключенных горючей жидкостью, он неожиданно чиркнул зажигалкой. Трое мужчин мгновенно вспыхнули. В этот момент начался штурм, который продлился полтора часа. В результате бунта погибли двое человек (сгорели заживо), третий успел сорвать с себя горящую простынь и отделался ожогами. Колото-резанные раны и другие телесные повреждения медики зафиксировали у более чем 80 заключенных. Следствие велось почти год. В итоге перед судом предстали четыре зачинщика бунта и еще десять человек, которые принимали в нем активное участие. Зачинщики бунта получили по несколько лет добавочного срока. Арману Жумагельдиеву прибавили еще пять лет заключения, 19 лет тюрьмы получил Алибек Ильясов, признанный виновным в гибели двух человек. Летом 2021 года Джумагельдиев задерживался для профилактической беседы турецким спецназом. Ранее спецназовцы «беседовали» с близким другом Армана Нуржаном Иманалиевым (Нойсом). Задержание Январские митинги, переросшие в погромы по всему Казахстану, Джумагельдиев не проигнорировал. 5 января он выложил в инстаграме видео, где рассказал, что приехал в Алматы, чтобы поддержать свой народ. «О мой народ! Я с вами вместе. Я хочу сказать, чтобы мы сделали конкретные требования в сторону правительства, и чтобы правительство услышало свой народ. [Я] за мирные протесты, чтобы не было хаоса, беспредела, чтобы не проливалась кровь. Те же полицейские, те же военные — это все наши братья», — говорил Дикий Арман, добавляя, что казахстанцам не стоит поддаваться на призывы таких «провокаторов», как лидер ДВК Мухтар Аблязов. В комментариях к посту подписчики поддержали Джумагельдиева: «Правильные слова», «В точку», «Выйдите, пожалуйста, успокойте всех, вас же все слушают». На следующий день, 6 января, появились видео с площади Республики в Алматы, где Дикий Арман выступает перед участниками протестов. Однако на этот раз его слова не нашли отклика у толпы, в результате его избили. После этого инцидента Дикий Арман сказал, что бунтовщики выходили под воздействием водки и наркотиков. 7 января 2022 года Дикий Арман и шесть членов его ОПГ были задержаны в Алматы во время спецоперации ДП. У них было изъято четыре полуавтоматических пистолета разных марок и калибров, боекомплекты к ним, холодное оружие и бронированный автомобиль. При задержании они оказывали сопротивление. Бывшему боксеру инкриминировали организацию беспорядков в Казахстане. Суд в Нур-Султане избрал в качестве меры пресечения арест на два месяца. 7 февраля на брифинге Генеральной прокуратуры раскрыли информацию о новых обвинениях Дикого Армана. Начальник службы специальных прокуроров Ризабек Ожаров объявил, что криминальный авторитет и его подельники похитили 24 «случайных прохожих» в ходе январских волнений в Алматы, один из них скончался. Также, по его словам, подельники Дикого Армана жестоко избили и отобрали служебное оружие у полицейского. Хронология. Из доклада «Кантар-2022. Xроника неудавшейся попытки госпереворота» По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу, и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала идоставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ №12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу, и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала идоставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ №12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Один из похищенных анонимно рассказал «Азаттыку», что 6 января Дикий Арман и его группа поймали нескольких мирных митингующих и отвезли в гостиницу «Казахстан», где несколько часов избивали в баллруме, снимая все это на камеру со словами, что это «мародеры, которые делали всякие зверства». По словам пострадавшего, вместе с людьми Джумагельдиева там находился и депутат маслихата Алматы Кайрат Кудайберген. В конце февраля в сети распространилось видео, в котором можно увидеть толпу активистов в белых повязках в холле отеля. Комментаторы узнали в интерьере, попавшем на видео, холл гостиницы «Казахстан», где и задержали Дикого Армана. Человек в кадре похож на Армана Джумагельдиева. Когда к нему приводят некоего человека и ставят на колени, тот взял со стола пистолет с глушителем и направил его в сторону «виновного». Судебный процесс 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. По версии следствия и обвинения, во время январских событий люди под руководством Дикого Армана похитили, избили и удерживали в паркингах гостиниц Ritz-Carlton и «Казахстан» в общей сложности 24 гражданских. Один из похищенных, Ербол Утепбаев, скончался в результате побоев. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген, предприниматель и блогер. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Исаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Бывший депутат маслихата Кайрат Кудайберген был задержан в апреле 2022 года. Как утверждает обвинение, во время январских событий он вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Дикого Армана, поддержать его и выдвинуть единые требования власти. Руслану Искаков, бывшему начальнику 5-го департамента КНБ, предъявлено обвинение в превышении власти, незаконном лишении свободы, создании преступной группы и руководстве ею. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. В феврале 2024 года в Казнете распространилось видео, на котором запечатлена перепалка Армана Джумагельдиева во время закрытого процесса. На кадрах подозреваемый обращается к прокурору с угрозами. «Моей религии кто коснется… Я за свою религию любого убью. Никогда мою религию не трогай. Я за свою религию умру и убью. Понял меня, шайтан?» ― кричит Арман Джумагельдиев. При этом свои угрозы он подкрепляет ругательствами и нецензурными выражениями. Ранее сообщалось, что Кайрат Кудайберген опять просит применить детектор лжи. Также в ходе слушаний экс-глава департамента КНБ Руслан Искаков заявил, что во время беспорядков он получал приказы от племянника Назарбаева Самата Абиша. Кроме того, он заявил, что указание об аресте Армана Джумагельдиева якобы поступило из-за границы, но не уточнил, из какой именно страны. Искаков также заявил, что его показания засекретили, чтобы скрыть в уголовном деле роль Самата Абиша. В июне 2024-го председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда Назгуль Рахметуллина прокомментировала дело Дикого Армана. Журналисты уточнили, почему судебное следствие длится так долго. «Я с материалами дела не знакома и доступа к ним не имею, потому что дело находится в другой инстанции. Все зависит от обстоятельств дела, участников процесса, свидетелей, специалистов, экспертов, подсудимых. Есть материалы аудио-, видеозаписей, негласных следственных действий, оперативно-розыскных мероприятий. Это все необходимо исследовать. Есть выступления, ходатайства адвокатов, прокурора. Суд обязан полностью исследовать», ― ответила Назгуль Рахметуллина. По ее словам, ставить какое-то ограничение не имеют права. «Все суд решает в каждой инстанции индивидуально, в зависимости от того, какие обстоятельства по делу», ― дополнила председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда. 13 августа в Алматы прошла пресс-конференция, посвященная «репутационным атакам» на Армана Джумагельдиева. По словам адвокатов, судебный процесс в отношении Дикого Армана начал обрастать мифами, которые, по их мнению, целенаправленно создаются. Адвокаты стремятся развеять образ, который правоохранительные органы пытаются навязать подсудимому. «Я считаю, что это всего лишь показуха. Они рапортуют о задержании 15 членов “ОПГ Дикого Армана”. Но что, кроме оружия, у них изъяли? Какие еще доказательства существуют? Никто не знает, какие статьи этим людям инкриминируются. Совершали ли они преступления или им просто подбросили оружие и задержали?» — заявила адвокат Елена Жигаленок. Она уточнила, что Арман Джумагельдиев никогда не был осужден за создание и руководство организованной преступной группой. И нет ни одного документа, подтверждающего его причастность к подобной деятельности, по этим статьям он никогда не обвинялся. Адвокаты заявили, что «пропаганда против Дикого Армана» также активно используется в кино и книгах, посвященных январским событиям 2022 года. Правозащитники уверены, что в те дни подсудимый призывал народ к мирным действиям и пытался помочь силовым структурам города, погруженного в хаос. Во время беспорядков Арман организовал пункт помощи в гостинице «Казахстан», где раздавались пакеты с продуктами первой необходимости. Адвокат утверждала, что все действия и заявления Армана в те дни соответствовали обращению президента. Собирая вокруг себя единомышленников и самостоятельно задерживая преступников, Арман Джумагельдиев действовал в рамках закона. «Статья 36 Конституции говорит том, что священным долгом страны является защита государства. Не говорил ли президент, что наше государство подверглось нападкам? В условиях тех событий вступили в силу нормы закона, действующие при ЧС. Статья 30 Уголовного кодекса позволяет гражданам задерживать людей, совершающих преступления на их глазах. Это может сделать каждый из нас. Государство предусмотрело эту возможность, чтобы поощрить граждан на такие действия. Статья 33 Уголовного кодекса допускает причинение вреда лицу, задерживаемому в момент совершения преступления. Государство признает право на самозащиту, если это необходимо. Это норма закона, прописанная в Конституции. Обратите внимание на это», ― подчеркнул адвокат Салимжан Мусин. Адвокаты призывали президента и Верховный суд пересмотреть расследование в отношении подсудимого. «Я считаю, что если бы Арман не вмешался, последствия могли быть гораздо хуже. Мы могли бы увидеть разгромы других торговых центров и гостиниц. Ребята, которые его уважают, не члены ОПГ, хочу это категорически подчеркнуть. Это люди, которые доверяют ему и помогали ему. Арман в первую очередь ждет, чтобы процесс был открытым. Он также рассчитывает, что прекратятся манипуляции общественным мнением. Если его имя упоминается, должны быть приведены факты, которые уже проверены и подтверждены», ― заявила адвокат Рена Керимова. Ергожин Даулет Биография Даулет Едилович Ергожин родился 26 апреля 1979 года в Алма-Ате, КазССР. В 1998 году окончил Казахскую государственную академию управления — НВУЗ Институт менеджеров-экономистов по специальности «Экономика и менеджмент». В 2001 году — Университет экономики и права по специальности «Правоведение». В 2003 году получил степень магистра делового администрирования в Suffolk University (США). 1998-2003 ― специалист Департамента клиринга АО НКТН «КазТрансОйл». 2003-2005 ― заместитель директора департамента Северо-Каспийского проекта АО НК «КазМунайГаз». 2005-2006 ― заместитель генерального директора по экономике и финансам АО МНК «КазМунайТениз». С мая по сентябрь 2006 года ― советник заместителя премьер-министра — министра экономики и бюджетного планирования РК. 2006-2007 ― начальник специализированного отдела Налогового комитета Министерства финансов РК. 2007-2008 ― вице-министр финансов РК. 2008-2012 ― председатель Налогового комитета Министерства финансов РК. С февраля по ноябрь 2012 года ― вице-министр финансов РК. 2012-2014 ― заведующий отделом социально-экономического мониторинга Администрации президента РК. 2014-2016 ― председатель Комитета государственных доходов Министерства финансов РК. 2016-2022 ― заместитель председателя Комитета национальной безопасности РК. Что писали СМИ В 2015 году Даулет Ергожин на своей страничке в Facebook опубликовал «Черный список Ергожина». В этом списке оказались имена предпринимателей, уклоняющихся от уплаты налогов, в первую очередь — владельцев кафе и ресторанов. «Убедительно просим последних добровольно сдать доп. декларации и уплатить налоги», — написал Ергожин под перечнем имен неплательщиков. Сразу после этого казна пополнилась как минимум на 200 млн тенге. Об этом сообщил в соцсетях сам Ергожин и добавил, что его ведомство продолжает обследование по всему городу Алматы, Астане и во всех областных центрах по ресторанам. Помимо своей управленческой деятельности Даулет Ергожин также активно давал интервью журналистам и сам готовил публикации в СМИ на волнующие его темы. В основном они касались проблем финансового регулирования, налогового администрирования, взаимодействия бизнеса и государства, устранения административных барьеров, проблем недропользования, обеспечения экономической безопасности и стабильности, улучшения инвестиционного климата, цифровизации госуслуг. 10 ноября 2016 года председатель Комитета госдоходов возглавил Ассоциацию лыжных видов спорта Казахстана. А 21 ноября 2016 года распоряжением главы государства 37-летний Даулет Ергожин был назначен заместителем председателя КНБ РК. И в первый же день работы в новом ведомстве Даулет Ергожин удалил аккаунт в Facebook. В экспертной среде такое назначение тогда расценили как намерение государства усилить борьбу с теневым капиталом и подпиткой подрывных элементов. В 2019 году Ергожин получил звание генерал-майора национальной безопасности. В КНБ работал до последнего времени, пока 10 января 2022 года не был освобожден от должности вместе с другим заместителем главы комитета Маратом Осиповым. Задержание и приговор 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности Республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывший заместитель председателя КНБ – начальник Службы специального назначения “А” А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. В Специализированном межрайонном суде по уголовным делам Астаны 24 апреля 2023 года был оглашен приговор по уголовному делу в отношении бывшего председателя КНБ Карима Масимова и экс-заместителей ведомства: Ануара Садыкулова, Даулета Ергожина, Марата Осипова. Дело судом рассматривалось под грифом «Совершенно секретно». Карим Масимов и Ануар Садыкулов обвинялись в государственной измене (часть 1, статья 175 УК), насильственном захвате власти в Казахстане (часть 3, статья 179 УК) и превышении власти и должностных полномочий (пункт 3, часть 4, статья 362 УК). Даулет Ергожин — в насильственном захвате власти в Казахстане (часть 3, статья 179 УК) и превышении власти и должностных полномочий (пункт 3, часть 4, статья 362 УК). Марат Осипов — в превышении власти и должностных полномочий (часть 3, статья 362 УК). Ануар Садыкулов был признан виновным по части 1 статьи 175, части 3 статьи 179, пункту 3 части 4 статьи 362 УК, путем частичного сложения наказаний окончательно назначено наказание: 16 лет лишения свободы с пожизненным лишением права занимать должности на госслужбе. Даулет Ергожин был признан виновным по части 3 статьи 179, пункту 3 части 4 статьи 362 УК, путем частичного сложения наказаний окончательно назначено наказание: 15 лет лишения свободы с пожизненным лишением права занимать должности на госслужбе. Марат Осипов был признан виновным по части 3 статьи 362 УК, и ему назначено наказание: 3 года лишения свободы с лишением права занимать должности на госслужбе. Сам бывший председатель КНБ Карим Масимов был признан виновным, ему назначено наказание сроком на 18 лет. Масимов, Садыкулов, Ергожин и Осипов лишены званий генералов и государственных наград. В июле 2024 года стало известно, что осужденного экс-заместителя главы КНБ Даулета Ергожина подозревают в правонарушениях еще по двум статьям Уголовного кодекса. «Сообщаем, что в отношении Д. Ергожина следствие продолжается по признакам правонарушений, предусмотренных пунктом 3 части 3 статья 218 “Легализация (отмывание) денег и иного имущества, полученных преступным путем“ и пунктом 4 части 4 статьи 366 “Получение взятки в особо крупном размере“ Уголовного кодекса», — сообщили в КНБ РК. Детали досудебного расследования в соответствии с частью 1 статьи 201 Уголовно-процессуального кодекса РК разглашению не подлежат, отметили в Комитете национальной безопасности. Искаков Руслан Искаков Руслан ― бывший глава 5-го Департамента КНБ. Задержание 2 февраля 2022 года стало известно, что в Нур-Султане задержан бывший начальник пятого департамента КНБ Казахстана Руслан Искаков. «В столице задержан бывший начальник пятого департамента КНБ республики Руслан Искаков. Следствие проверяет его причастность к укрывательству преступлений организованной преступной группировки, члены которой были задержаны в ходе беспорядков в Алматы», ― написал журналист Михаил Козачков в своем Телеграм-канале. Хронология. Из доклада «Кантар-2022. Хроника неудавшейся попытки госпереворота» По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securities», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz-Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz-Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz-Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ №12, где, избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz-Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции. Судебный процесс 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по так называемому делу Армана Джумагельдиева. Он обвиняется в незаконном лишении свободы, повлекшем по неосторожности гибель потерпевшего, незаконном ношении оружия, участии в массовых беспорядках. По версии следствия и обвинения, во время январских событий люди под руководством Дикого Армана похитили, избили и удерживали в паркингах гостиниц The Ritz-Carlton и «Казахстан» в общей сложности 24 гражданских. Один из похищенных, Ербол Утепбаев, скончался в результате побоев. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген, предприниматель и блогер. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Искаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Бывший депутат маслихата Кайрат Кудайберген был задержан в апреле 2022 года. Как утверждает обвинение, во время январских событий он вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Дикого Армана, поддержать его и выдвинуть единые требования власти. Руслану Искакову, бывшему начальнику 5-го департамента КНБ, предъявлено обвинение в превышении власти, незаконном лишении свободы, создании преступной группы и руководстве ею. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. В июне 2024 года председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда Назгуль Рахметуллина прокомментировала дело Дикого Армана. Журналисты уточнили, почему судебное следствие длится так долго. «Я с материалами дела не знакома и доступа к ним не имею, потому что дело находится в другой инстанции. Все зависит от обстоятельств дела, участников процесса, свидетелей, специалистов, экспертов, подсудимых. Есть материалы аудио-, видеозаписей, негласных следственных действий, оперативно-розыскных мероприятий. Это все необходимо исследовать. Есть выступления, ходатайства адвокатов, прокурора. Суд обязан полностью исследовать», ― ответила Назгуль Рахметуллина. По ее словам, ставить какое-то ограничение они не имеют права. «Все суд решает в каждой инстанции индивидуально, в зависимости от того, какие обстоятельства по делу», ― дополнила председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда. Заявления Руслан Искаков в ходе судебного процесса неоднократно становился героем журналистских публикаций. В декабре 2022 года в эксклюзивном интервью Orda.kz осужденный бизнесмен Муратхан Токмади рассказал о своем новом статусе потерпевшего. Оказалось, что Токмади написал заявление в Генпрокуратуру и Агентство по противодействию коррупции о том, что в 2017–2018 годах он подвергался жестоким истязаниям в КНБ с целью получения признательных показаний в убийстве главы БТА Банка. Антикоррупционная служба по Алматы возбудила по этому факту уголовное дело по части 2 статьи 146 УК РК «Пытки». 2 июня 2022 года Токмади официально признали потерпевшим. В качестве свидетелей с правом на защиту проходят несколько бывших сотрудников КНБ, Генпрокуратуры и КУИС МВД РК. Среди них — экс-начальник 5-го департамента КНБ РК полковник Руслан Искаков. В телефонном разговоре с журналистом Токмади рассказал, что главным организатором пыток, гонений и репрессий в отношении него считает полковника Руслана Искакова, который «негласно руководил межведомственной следственно-оперативной группой КНБ» по его делу. «По признанию Токмади, его крестовый поход против Искакова начался не в 2022 году, а гораздо раньше, в 2017-м. Но тогда на его заявления о пытках никто в правоохранительных органах не реагировал. Во-первых, они боялись тогда чекистов, обладавших безграничными правами и возможностями. Руслан Искаков был главным палачом у Масимова, этаким Малютой Скуратовым, поэтому ему долгое время все сходило с рук. Во-вторых, сыграла свою роль корпоративная солидарность правоохранителей. Поэтому все мои обращения долгое время оставались без рассмотрения: мне присылали в ответ лишь отписки», ― цитировала Orda Муратхана Токмади. Тогда же, в декабре 2022 года, супруга Руслана Искакова заявила, что он находится в критическом состоянии, так как уже 40 дней голодает в СИЗО ДКНБ Алматы. В сентябре 2023 года, комментируя ходатайство его адвокатов, которые требовали изменить меру пресечения своему подзащитному на домашний арест, Искаков заявил, что в ходе январских событий исполнял приказ племянника экс-президента Нурсултана Назарбаева — бывшего первого заместителя председателя КНБ Самата Абиша. «Они пытаются запретить мне говорить, что я исполнял приказ Абиша», ― сказал Искаков, выступая на суде. Также он утверждал, что указание об аресте криминального авторитета Армана Джумагельдиева поступило из-за рубежа. «Я знаю и я докажу, что указание о задержании Армана Джумагельдиева поступило из-за рубежа. Просто по телефонному звонку. Какие были доказательства на тот период?» ― заявил Искаков. По его словам, через год после допроса по его уголовному делу его показания засекретили. По словам Искакова, это сделали для того, чтобы скрыть роль Абиша. В феврале 2024 года на сайте российской «Новой газеты» было опубликовано открытое письмо Руслана Искакова. Адвокат Салимжан Мусин в разговоре с журналистом Данияром Молдабековым подтвердил подлинность этого документа. По словам Искакова, причина перерастания январского протеста в массовый была в том, что под руководством президента правительство и министерство нефти и газа «выжимали» Тимура Кулибаева, контролировавшего сферы нефти и газа. Когда 5 января начались беспорядки в Алматы, центральным аппаратом КНБ, по словам Искакова, руководил Самат Абиш, который отдал приказ обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву (Дикому Арману). «К 5 января около половины территории страны охвачено беспорядками, в отдельных регионах введено чрезвычайное положение, начались массовые нападения на полицейских и военнослужащих, захвачен аэропорт, атакован акимат Алматы. В КНБ и других правоохранительных органах творился хаос и паника. Для примера: в тот день проведена эвакуация ДКНБ по г. Алматы, при том что их здание не захватывалось. Глава ДКНБ Н. Мажилов сбежал в Астану. Оперативное руководство центральным аппаратом в тот момент было возложено на первого заместителя КНБ С. Абиша. Будучи племянником Назарбаева, он сконцентрировал в своих руках весь массив информации, циркулировавшей в КНБ. На протяжении пяти лет я исполнял его приказы, поскольку им курировалась работа 5-го департамента КНБ, а затем так называемые спецпроекты. В тот день, 5 января 2022 года, Абиш в присутствии Д. Ергожина по спецсвязи отдал следующий приказ: обратиться за помощью к Арману Джумагельдиеву», ― говорилось в обращении Искакова. Что касается роли Джумагельдиева, то, по словам Искакова, харизматичного и обладающего авторитетом Дикого Армана попросили спасти полицейских, блокированных в акимате Алматы, и попытаться стабилизировать ситуацию на площади Республики перед акиматом. «Именно по моей просьбе и во исполнение приказа Абиша Арман Джумагельдиев вышел на площадь Республики, увел значительную часть протестующих к памятнику Независимости. Он сделал все, что мог, при этом пострадал сам: на него напали те, кто хотел разрастания конфликта, крови и хаоса…», ― писал Искаков. В завершение письма Руслан Искаков заявил: «Уголовное дело против нас, без сомнения, политическое. В основе первопричин — борьба элит за власть в стране. Никогда прежде не было столько жертв, как при той январской мясорубке. Власть, отдавшая приказ стрелять в народ, под видом несуществующих боевиков-террористов перекладывает ответственность за свои преступления на меня и других ребят». Политолог Андрей Чеботарев сделал анализ открытого письма Руслана Искакова в своем Телеграм-канале. Ниже — тезисы из анализа Чеботарева: Приказ Абиша (Самата Абиша — Прим.) по поводу Джумагельдиева и его «дружинников» Искаков считает «обоснованным и правомерным, исходя из обстановки». Виновен же первый из них, по мнению его бывшего подчиненного, только в том, что он «смалодушничал, струсил, отказавшись от своего же приказа». Судя по всему, Искаков стремится отвести от себя если не все, то хотя бы наиболее серьезные обвинения, переложив их на Абиша. Но насколько это у него получится, пока сказать трудно. Тем более что следствие и суд в отношении его бывшего начальника тоже засекречены. Кто звонил Кариму Масимову? Интересно, что Руслан Искаков знает, откуда был сделан звонок, но не знает или, по крайней мере, не сообщает о том, с кем разговаривал его бывший шеф. Однако до январских событий Масимов де-факто подчинялся Нурсултану Назарбаеву как действующему тогда председателю Совета Безопасности. К тому же глава государства Касым-Жомарт Токаев в те дни постоянно находился в столице Казахстана. Тогда как место пребывания экс-президента неизвестно. По данным КазТАГ со ссылкой на «информированные источники», 3 января Назарбаев был в Алматинской области, а ночью 4 января его «вывезли в аэропорт». Поэтому он вполне мог улететь за рубеж и оттуда позвонить Масимову. Хотя не исключено, что по его поручению это мог сделать кто-то другой. Если было дано «указание» задержать Армана Джумагельдиева, то почему оно не было исполнено? Вместо этого Искаков, прилетев 6 января спецбортом КНБ в Алматы, звонил ему и просил взять под защиту медучреждения города. В конечном итоге Джумагельдиев вместе со своими подручными был арестован 7 января. То есть, когда уже состоялась смена руководства КНБ. Так что «указание», поступившее Масимову «из-за рубежа», фактически было проигнорировано. Джумагельдиев вернулся из Турции в Казахстан 17 декабря 2021 года, получив при этом, по его словам, гарантии безопасности от министра внутренних дел Ерлана Тургумбаева. Искаков же о своем собственном участии в этом деле ничего не пишет. Однако его подельник утверждает следующее: «Искакова Руслана я также попросил, чтобы не было беспредела со стороны сотрудников КНБ в отношении меня. Он сообщил, что должен согласовать с руководством мой заезд в страну. После чего сказал, что со стороны сотрудников КНБ в отношении меня не будет провокаций и беспредела». Чеботарев обращает внимание на то, что Дикий Арман и Искаков взаимодействовали еще до Кантара, а обвинение считает Руслана Искакова куратором Армана Джумагельдиева и его ОПГ. «Руслан Искаков в своем открытом письме идет еще дальше, обвиняя в провоцировании массовых протестов в январе 2022 года правительство и особенно Минэнерго, а также лично главу государства Касым-Жомарта Токаева, с которыми они, на взгляд автора, согласовывали свои действия. Вместе с тем в рамках действующего в 2019-2021 гг. политико-властного дуумвирата с участием Акорды и «Библиотеки» влияние президента на формирование и деятельность правительства, возглавляемого тогда Аскаром Маминым, было ограниченным. Главе государства нередко приходилось в те годы заявлять о неисполнении его поручений. Показательной в этом отношении стала и печально известная ситуация с повышением цен на сжиженный нефтяной газ», ― отмечал Андрей Чеботарев. Он напомнил, что именно президент 3 января 2022 года отреагировал на протесты жителей Мангистау, поручив правительству и Агентству по защите и развитию конкуренции урегулировать цены на газ. А через два дня было принято решение об отставке правительства Мамина. «Возможно, что Искаков не улавливал всех тонкостей внутриэлитных отношений во время дуумвирата и лавирования высокопоставленных чиновников и других заинтересованных лиц между Акордой и “Библиотекой”. Но вряд ли он не обратил внимание на то, что его шеф Карим Масимов ни разу не был на приеме у главы государства. Поэтому заявление о том, что “о предпосылках таких протестов КНБ заблаговременно дважды информировал президента”, требует четких доказательств. К тому же подобная информация, скорее всего, поступала в первую очередь к председателю Совета Безопасности Нурсултану Назарбаеву. Но так как никаких мер по предотвращению протестов принято не было, то либо и не было никакой информации, либо она была проигнорирована вовсе не в Акорде», ― писал политолог. Эксперт заключил, что «Руслан Искаков пробует убедить широкую общественность в своей абсолютной невиновности». Однако с учетом большого количества нестыковок многое в его открытом письме выглядит весьма неубедительно. Серьезной ошибкой Искакова также является то, что он пытается не просто доказать необоснованность предъявленных ему обвинений, но и фактически представить себя преследуемым по политическим мотивам, подкрепляя это жесткими фразами в адрес лично главы государства. Самое же главное, что он явно стремится скрыть истинную роль в январских событиях многих своих бывших коллег, их потенциальных агентов и помощников типа тех, с кем сейчас делит скамью подсудимых», ― резюмировал Чеботарев. Кудайберген Кайрат Биография Кудайберген Кайрат Кудайбергенулы родился 25 декабря 1983 года в Алма-Ате, КазССР. В 2004 году с отличием окончил Казахскую академию труда и социальных отношений по специальности «Юриспруденция». В 2014 году окончил KIMEP University (MBA для руководящего состава). С 2004 года работал в Фонде развития предпринимательства «ДАМУ». Занимал должности ведущего эксперта КазНИИС (Министерство юстиции РК), заместителя директора военно-технической школы Министерства обороны РК. Работал в «Данабанке», «Казахалтыне», HSBC Банке Казахстан. Работал в акимате Восточно-Казахстанской области в рамках ротации Президента РК («Молодые кадры в регионы»). Занимал должность заместителя директора палаты предпринимателей г. Алматы, а также заведующего сектором контроля при Уполномоченном по защите прав предпринимателей. С 2011 по 2014 год — генеральный директор строительной корпорации «SC Strоy Contract Corporation». Является владельцем инвестиционного холдинга «Q3 Worldwide» (строительство, инновационные технологии, управленческий менеджмент и др.). С 25 марта 2018 года — депутат маслихата города Алматы. По словам Кудайбергена, свой первый миллион долларов он заработал в 23 года на консалтинговых услугах. В различных СМИ можно найти интервью Кудайбергена, в которых он рассказывает о своем нелегком детстве, дает советы, как стать успешным бизнесменом, рассказывает, что здоровье важнее денег, сообщает о помощи нуждающимся, а также размышляет на тему, как уберечь молодежь от влияния религиозных экстремистов. Задержание Кайрат Кудайберген во время митингов в начале января 2022 года выступал на площади Республики в Алматы. После задержания Дикого Армана депутат опубликовал в Instagram пост, что до митингов не был знаком с криминальным авторитетом. Тем не менее, существуют кадры, на которых 6 января Кудайберген вместе с Арманом Джумагельдиевым обращался к протестующим на площади. В середине февраля стало известно, что депутата вызвали на допрос в КНБ и Генпрокуратуру. Ранее в социальных сетях распространялось видео, на котором Кайрат Кудайберген запечатлен вместе с Диким Арманом. На одном из видео Арман Джумагельдиев с соратниками обсуждает план действий во время массовых беспорядков в Алматы. Видео снято в одной из гостиниц Алматы. Помимо Дикого Армана и его неустановленных соратников на видео можно заметить депутата городского маслихата Алматы, бизнесмена Кайрата Кудайбергена. Кроме того, распространялись кадры, на которых Дикий Арман и Кайрат Кудайберген обращались к толпе митингующих на площади в Алматы. 21 апреля Кайрат Кудайберген был задержан. Его подозревают в организации и участии в массовых беспорядках в январе. Задержанный водворен в изолятор временного содержания ДП Алматы. Предварительным расследованием установлено, что Кудайберген вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Джумагельдиева и выдвинуть единые требования к власти, а также разделил людей на «ячейки» по 10 человек и дал указание повязать белые повязки на руках как отличительный признак их группировки. Затем собранная ими группа вышла на площадь, где попыталась организовать оперативный штаб и выдвинуть единые требования к власти. По информации прокуратуры, противозаконная акция переросла в массовую драку с причинением телесных повреждений различной тяжести. Организация и участие Кудайбергена в массовых беспорядках подтверждаются видеозаписями, изъятыми в гостинице «Казахстан», в сотовых телефонах задержанных участников группы Джумагельдиева и показаниями очевидцев. Хронология. Из доклада «Кантар-2022. Хроника неудавшейся попытки госпереворота» По данным следствия, в августе 2021 года Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securities», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz-Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00–23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz-Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев вернулся в гостиницу и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz-Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомобиле JAC переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco Trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 до 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомобиле JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco Trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») города Алматы и ЦГКБ №12, где, избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz-Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 года Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securities», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz-Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00–23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz-Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев вернулся в гостиницу и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz-Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомобиле JAC переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco Trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 до 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомобиле JAC переместили в контейнеры ТОО «Tezco Trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») города Алматы и ЦГКБ № 12, где, избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz-Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Один из похищенных анонимно рассказал «Азаттыку», что 6 января Дикий Арман и его группа поймали нескольких мирных митингующих и отвезли в гостиницу «Казахстан», где несколько часов избивали их в баллруме, снимая все это на камеру со словами, что это «мародеры, которые совершали всякие зверства». По словам пострадавшего, вместе с людьми Джумагельдиева там находился и депутат маслихата Алматы Кайрат Кудайберген. Судебный процесс В феврале 2023 года Кайрат Кудайберген дал интервью ресурсу Ulysmedia. На вопросы, которые ему передала от редакции мать Бибигуль Кабдолдина, бывший депутат ответил в письме. Его пространный рассказ свелся к тому, что он пытался спасти город, бизнес и самих протестующих, но стал жертвой политического заказа. «Не признал и не признаю вину (Прим.), потому что все это дело “шито белыми нитками”. Я уверен, что это результат моей борьбы с коррупцией, с синтетическими наркотиками, но особенно, подчеркиваю, – особенно с букмекерскими конторами, онлайн-казино и лото-клубами. Весь ветер оттуда. А весь этот цирк под названием следствие – политический заказ», — заявил Кудайберген. Очень скоро, в конце апреля 2023-го, главный редактор Ulysmedia снова получила письмо от Кудайбергена. «Я готов открыто ответить на все вопросы журналистов по “январским событиям”, в том числе с использованием полиграфа – детектора лжи. Мне нечего скрывать, я не совершал ни одного преступления, в которых меня обвиняют. То, что я сижу сейчас в тюрьме, является результатом моей борьбы с миром азартных игр, коррупцией и моих политических взглядов, а именно критики правительства и депутатов мажилиса», — говорилось в послании экс-депутата. В феврале 2024-го на странице Кайрата Кудайбергена в Facebook появилось его обращение, в котором он заявил, что следствие отказало ему в использовании полиграфа. «Потому что им есть, что скрыть, а мне – нет. Я заинтересован в правде. Президента Токаева злонамеренно обманули, дали ему сфальсифицированную информацию и ввели в заблуждение несколько раз, чтобы прикрыть свою трусость», — писал некто от имени Кудайбергена. Также в обращении говорилось, что экс-депутат «готов отсидеть 10 лет в тюрьме за несовершенные преступления» и что срок его не пугает. Он также подчеркнул, что «никогда бы не пошел против своей страны и тем более против народа» и готов отдать жизнь за свою родину и ее независимость, и доказал это не на словах, а на деле во время Кантара. 14 сентября 2023 года в алматинском следственном изоляторе началось предварительное слушание по так называемому делу Дикого Армана. Вместе с Джумагельдиевым по делу обвиняется бывший депутат городского маслихата Кайрат Кудайберген, предприниматель и блогер. Среди подсудимых также бывший начальник 5-го департамента КНБ Руслан Искаков. Всего обвиняемыми по данному делу проходят 42 человека. Бывший депутат маслихата Кайрат Кудайберген был задержан в апреле 2022 года. Как утверждает обвинение, во время январских событий он вместе с Джумагельдиевым организовал сбор людей в гостинице «Казахстан», призывал объединиться вокруг Дикого Армана, поддержать его и выдвинуть единые требования к власти. Руслану Искакову, бывшему начальнику 5-го департамента КНБ, предъявлено обвинение в превышении власти, незаконном лишении свободы, создании преступной группы и руководстве ею. Почти сразу, как начался судебный процесс, от ряда потерпевших, некоторых подсудимых и их адвокатов, а также свидетелей поступили ходатайства о проведении судебных заседаний в закрытом режиме. Они заявили о реальной угрозе их жизни и безопасности их семей со стороны подсудимых. Сообщалось, что Кайрат Кудайберген вновь просил применить детектор лжи. Также в ходе слушаний экс-глава департамента КНБ Руслан Искаков заявил, что во время беспорядков он получал приказы от племянника Назарбаева Самата Абиша. Кроме того, он утверждал, что указание об аресте Армана Джумагельдиева якобы поступило из-за границы, но не уточнил, из какой именно страны. Искаков также заявил, что его показания засекретили, чтобы скрыть в уголовном деле роль Самата Абиша. В июне 2024 года председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда Назгуль Рахметуллина прокомментировала дело Дикого Армана. Журналисты уточнили, почему судебное следствие длится так долго. «Я с материалами дела не знакома и доступа к ним не имею, потому что дело находится в другой инстанции. Все зависит от обстоятельств дела, участников процесса, свидетелей, специалистов, экспертов, подсудимых. Есть материалы аудио- и видеозаписей, негласных следственных действий, оперативно-розыскных мероприятий. Все это необходимо исследовать. Есть выступления, ходатайства адвокатов, прокурора. Суд обязан полностью все исследовать», — ответила Назгуль Рахметуллина. По ее словам, ставить какое-то ограничение времени на процесс нельзя. «Суд решает все индивидуально в зависимости от обстоятельств дела», — дополнила председатель судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда. 13 августа в Алматы прошла пресс-конференция, посвященная «репутационным атакам» на Армана Джумагельдиева. По словам адвокатов, судебный процесс в отношении Дикого Армана начал обрастать мифами, которые, по их мнению, создаются целенаправленно. Адвокаты стремятся развеять образ, который правоохранительные органы пытаются навязать подсудимому. «Я считаю, что это всего лишь показуха. Они рапортуют о задержании 15 членов “ОПГ Дикого Армана”. Но что, кроме оружия, у них изъяли? Какие еще доказательства существуют? Никто не знает, какие статьи этим людям инкриминируются. Совершали ли они преступления или им просто подбросили оружие и задержали?» — заявила адвокат Елена Жигаленок. Она уточнила, что Арман Джумагельдиев никогда не был осужден за создание и руководство организованной преступной группой. И нет ни одного документа, подтверждающего его причастность к подобной деятельности, по этим статьям он никогда не обвинялся. Адвокаты заявили, что «пропаганда против Дикого Армана» также активно используется в кино и книгах, посвященных январским событиям 2022 года. Правозащитники уверены, что в те дни подсудимый призывал народ к мирным действиям и пытался помочь силовым структурам города, погруженного в хаос. Во время беспорядков Арман организовал пункт помощи в гостинице «Казахстан», где раздавались пакеты с продуктами первой необходимости. Адвокат утверждала, что все действия и заявления Армана в те дни соответствовали обращению президента. Собирая вокруг себя единомышленников и самостоятельно задерживая преступников, Арман Джумагельдиев действовал в рамках закона. «Статья 36 Конституции говорит о том, что священным долгом страны является защита государства. Не говорил ли президент, что наше государство подверглось нападкам? В условиях тех событий вступили в силу нормы закона, действующие при чрезвычайных ситуациях. Статья 30 Уголовного кодекса позволяет гражданам задерживать людей, совершающих преступления на их глазах. Это может сделать каждый из нас. Государство предусмотрело эту возможность, чтобы поощрить граждан к таким действиям. Статья 33 Уголовного кодекса допускает причинение вреда лицу, задерживаемому в момент совершения преступления. Государство признает право на самозащиту, если это необходимо. Это норма закона, прописанная в Конституции. Обратите внимание на это», — подчеркнул адвокат Салимжан Мусин. Адвокаты призвали президента и Верховный суд пересмотреть расследование в отношении подсудимого. «Я считаю, что если бы Арман не вмешался, последствия могли бы быть гораздо хуже. Мы могли бы увидеть разгромы других торговых центров и гостиниц. Ребята, которые его уважают, не члены ОПГ, хочу это категорически подчеркнуть. Это люди, которые доверяют ему и помогали ему. Арман в первую очередь ждет, чтобы процесс был открытым. Он также рассчитывает, что прекратятся манипуляции общественным мнением. Если его имя упоминается, должны быть приведены факты, которые уже проверены и подтверждены», — заявила адвокат Рена Керимова. Кудебаев Серик Биография Кудебаев Серик Мырзакулович родился 1 января 1965 года в селе Чиен Джамбульского района Алма-Атинской области КазССР. Окончил Карагандинскую высшую школу МВД СССР в 1990 году. Трудовой стаж: 1990-1994 ― оперуполномоченный отделения уголовного розыска отдела внутренних дел Джамбульского района Управления внутренних дел Алма-Атинского областного исполнительного комитета; 1994-1995 ― старший оперуполномоченный отделения уголовного розыска отдела внутренних дел Жамбылского района Алматинской области; 1995-1996 ― начальник поселкового отделения милиции поселка Фабричный при отделе внутренних дел Жамбылского района Алматинской области; 1996-1997 ― начальник отделения уголовного розыска отдела Государственного следственного комитета Жамбылского района Алматинской области; 01.1997-06.1997 ― начальник отделения расследований имущественных преступлений отдела Государственного следственного комитета по Жамбылскому району Алматинской области; 06.1997-11.1997 ― заместитель начальника отдела расследований экономических и должностных преступлений села Узынагаш Департамента Государственного следственного комитета по Алматинской области; 11.1997-06.2000 ― заместитель начальника ОВД Жамбылского района Алматинской области по оперативной работе; 06.2000-11.2000 ― заместитель начальника службы криминальной полиции ― начальник Управления уголовного розыска УВД Жамбылской области; 11.2000-2001 ― начальник службы криминальной полиции УВД Жамбылской области; 2001-2006 ― начальник Управления криминальной полиции ДВД Жамбылской области; 2006-2007 ― начальник отдела внутренних дел Жамбылского района ДВД Алматинской области; 2007-2009 ― начальник Управления внутренних дел Карасайского района ДВД Алматинской области; 11.2009-09.2012 ― первый заместитель начальника ДВД Алматинской области; 09.2012-10.2013 ― начальник ДВД Алматинской области; 10.2013-01.2020 ― начальник ДВД (ДП ― с 10.2018) города Алматы; 01.2020-01.2022 ― начальник ДП Алматинской области. Хронология. Из доклада «Кантар-2022. Хроника неудавшейся попытки госпереворота» В Талдыкоргане 4 января 2022 года в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сотрудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали движение в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, почти 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникали столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начались массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с части 4 статьи 255 на статью 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е.Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. Около трех часов ночи 9 января поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. После Кантара 24 января 2022 года стало известно, что Серик Кудебаев оставил пост начальника департамента полиции (ДП) Алматинской области. Через два дня эту должность занял вице-министр внутренних дел Арыстангани Заппаров. «С учетом сложившейся криминогенной обстановки, для укрепления кадрового потенциала, усиления борьбы с преступностью, эффективного обеспечения безопасности граждан, приказом министра внутренних дел, по согласованию с Администрацией президента, бывший заместитель министра Заппаров Арыстангани Расилханович назначен начальником Департамента полиции Алматинской области», ― говорилось в официальном сообщении. В конце апреля стало известно, что глава МВД уволил генерал-майора Серика Кудебаева из органов внутренних дел. В министерстве добавили, что Кудебаева уволили по его собственному желанию 18 февраля, еще при министре Тургумбаеве. В это же время в Telegram-каналах распространялась информация о том, что Кудебаев является подозреваемым по одному из дел по январским событиям. К такому выводу авторы пришли после заявления Генпрокуратуры. «Продолжаются работы по фактам оставления зданий Департаментов КНБ и полиции Алматинской, Жамбылской и Кызылординской областей, аэропорта Алматы. Руководители этих органов признаны подозреваемыми», ― говорил заместитель начальника Службы уголовного преследования ГП РК Елдос Килымжанов. Официальное подтверждение этой информации журналисты получили только в мае 2022-го. Тогда в пресс-службе Генпрокуратуры сообщили, что Кудебаева признали подозреваемым по делу о январских событиях. Его обвиняют в бездействии на службе, повлекшем тяжкие последствия. Другие подробности досудебного расследования в отношении экс-полицейского в интересах следствия не разглашались. Ровно через год после январских событий, 5 января 2023-го, в Мажилисе показали документальный фильм о беспорядках 2022 года. В хронику тех дней были включены кадры, которые зафиксировали, как Серик Кудебаев, руководивший в те дни Департаментом полиции Алматинской области, а также назначенный комендантом во время действия режима ЧС, покидал свое рабочее место ― здание полиции. Приговор В этот же день в Талдыкорганском городском суде начался процесс над Сериком Кудебаевым. Ему было предъявлено обвинение в бездействии, повлекшем тяжкие последствия. Приговор бывшему руководителю ДП Алматинской области должны были вынести 10 марта. Однако оглашение несколько раз откладывалось из-за якобы плохого самочувствия Кудебаева. В начале апреля 2023 года стало известно, что Серик Кудебаев покинул Казахстан до оглашения приговора. Бывший высокопоставленный полицейский 23-24 марта незаконно пересек границу с Кыргызстаном и из Бишкека добрался в Турцию. В конце апреля Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что Кудебаев возвращен в страну силами правоохранителей и Интерпола. Также в министерство юстиции Турции были направлены материалы по экстрадиции Кудебаева. «Кудебаев С. М. не собирался самостоятельно возвращаться на Родину, поскольку по полученным данным, он подал документы на оформление вида на жительство. В дальнейшем, при содействии зарубежных коллег Кудебаев С. М. был задержан на территории Турецкой Республики и доставлен в Казахстан», — сообщили в ГП РК. Ранее старший сын экс-начальника ДП Арман Мырзакулов заявил, что Кудебаев якобы принял решение вернуться в Казахстан самостоятельно. 28 апреля 2023 года экс-начальника департамента полиции Алматинской области Серика Кудебаева приговорили к 10 годам заключения с отбыванием наказания в средне-безопасном учреждении уголовно- исполнительной системы. Приговор озвучил председатель Талдыкорганского городского суда Абдилла Умбетай. В своем последнем слове Кудебаев заявил: «Хочу сказать, что я не виновен, в свой народ не стрелял, никаких пыток не было. Потерпевшие отрицают. У меня все». На следующий день Генпрокуратура раскрыла подробности дела Кудебаева. «Будучи комендантом местности, Кудебаев не обеспечил надлежащую работу оперативного штаба и принятие своевременных мер для стабилизации ситуации в регионе. Как итог, город Талдыкорган погрузился в хаос и безвластие. Мародеры разграбили торговые дома и объекты бизнеса. Опустошили банкоматы и прилавки супермаркетов, совершали нападения и поджоги зданий акимата области, партии “Нур-Отан”. Чувствуя безнаказанность и вседозволенность в отсутствие сил правопорядка, преступники захватили здания департамента полиции области и управления полиции города Талдыкорган, откуда похитили около 500 единиц оружия и более 28 тыс. боеприпасов, часть которых до сих пор не найдена», ― рассказали в пресс-службе Генпрокуратуры. Также, по данным прокуратуры, в период с 7 по 16 января 2022 года в здании ДП с молчаливого согласия Кудебаева массово применялись пытки в отношении 23 граждан. Подчиненные избивали доставленных лиц на глазах генерала, что оказалось зафиксировано видеокамерами. Использовались запрещенные методы следствия, которые сопровождались психическим и физическим насилием, использованием парового утюга и причинением вреда здоровью различной степени тяжести. Кудебаеву вменили нарушения норм Конституции РК, указа главы государства «О введении чрезвычайного положения», законов «О правоохранительной службе» и «Об органах внутренних дел», а также неисполнение требований внутриведомственных приказов и специальных планов. Общий ущерб стране, бизнесу и жителям составил около 5 млрд тенге. Приговор он получил по статьям уголовного кодекса о превышении власти, повлекшем тяжкие последствия (статья 362, часть 4), и о пытках (статья 146, часть 2). 7 июня генерал-майор Серик Кудебаев подал апелляционную жалобу. Экс-начальник ДП Алматинской области не согласился с вынесенным приговором и решил его обжаловать. Суд области Жетысу приговор Кудебаеву от 28 апреля 2023 года оставил без изменений. В середине июля 2023 года Серик Кудебаев получил еще шесть месяцев лишения свободы по обвинению в побеге из страны во время следствия. На заседании в Кегенском районном суде экс-глава областного ДП выступил с последним словом, в котором признал вину за побег и попросил суд назначить ему штраф. Мажилов Нурлан Биография Мажилов Нурлан Турсунович до 13 января 2022 года возглавлял Департамент КНБ по городу Алматы. До этого работал заместителем начальника 10-го Департамента (Защита Конституционного строя) КНБ РК. Генерал-майор КНБ с 6 мая 2015 года. Хронология. Из доклада «Кантар-2022. Хроника неудавшейся попытки госпереворота» Примерно в 00:30 6 января 2022 года СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности по городу Алматы захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Генеральный прокурор РК Берик Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Берик Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперских винтовок и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. Задержание и приговор О том, что арестован начальник Департамента Комитета национальной безопасности Алматы Нурлан Мажилов, стало известно 14 марта 2022 года. Об этом сообщил Генеральный прокурор Берик Асылов на заседании Мажилиса. В ходе выступления Асылов рассказал о задержанных и погибших в ходе январских событий и расследованиях. Он также проинформировал депутатов о правовой оценке действий отдельных руководителей силовых структур во время январских событий. 25 апреля 2023 года Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Нурлана Мажилова. Его приговорили к шести годам лишения свободы. Мажилова признали виновным по части 4 статьи 362 УК РК (Превышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, Мажилова лишили звания генерал-майора КНБ. Еще до вынесения приговора СМИ писали, что экс-начальник ДКНБ Алматы Нурлан Мажилов 5 января 2022 года с семьей покинул город и отдал приказ распустить всех сотрудников департамента по домам. Об этом стало известно из свидетельских показаний руководителя службы авиационной безопасности алматинского аэропорта Санжара Бектурсынова в ходе судебных прений по делу экс-начальника линейного отдела полиции Талгата Талипова. Согласно показаниям, Бектурсынов около 19:00 5 января с куратором ДКНБ Алматы Айдаром Сеитовым на КПП «VIP-Южный» встретили Мажилова и сопроводили его с членами семьи на стоянку воздушного судна. После того как родные Мажилова сели в самолет, он дал команду распустить всех сотрудников ДКНБ Алматы по домам. Затем экс-руководитель департамента поднялся на борт и улетел в неизвестном направлении. В это же время город защищали курсанты и офицеры Пограничной академии КНБ. Позднее начальник Пограничной академии КНБ полковник Павел Поливанов рассказал, как личный состав и курсанты академии помогали другим силовикам держать оборону здания акимата Алматы. «В ночь с 4 на 5 января военнослужащие и курсанты держали оборону алматинского акимата. Удерживать толпу нападавших приходилось подручными средствами, так как был дан приказ не применять огнестрельное оружие. Осада длилась на протяжении всего дня. Применяемые ими шумосветовые и дымовые гранаты сводили видимость к нулю», ― рассказывал Поливанов. При обороне здания акимата от отравления газом и полученных травм погиб начальник кафедры Пограничной академии КНБ полковник Кабдинов Андрей Вячеславович. Вечером 6 января началась перестрелка с преступниками у входа в Пограничную академию, в которой погиб старший офицер академии капитан Жағалбаев Жандос Мұхтарұлы. Также, защищая академию, погибли трое курсантов: Жұпарбеков Дәулет Бауржанұлы, Битим Мейрхан Ержанович и Адылкан Жайык Угулканович. Масимов Карим Биография Карим Кажимканович Масимов родился 15 июня 1965 года в Целинограде, Казахская ССР. Его отец, Кажимкан Касымович Масимов, занимал различные управленческие должности (был директором Бурундайского производственного объединения стеновых материалов, заместителем начальника Главоптснаба при Совете министров Казахской ССР, директором ТОО «Оздоровительный центр Масимова»), кроме того, был президентом в общественных организациях «Национальная агропромышленная палата Казахстана» и Казахстанской ассоциации йоги. Мать — Элеонора Каримовна Ажибекова. В 1982 году Карим Масимов окончил Республиканскую физико- математическую школу-интернат (РФМШ) в городе Алма-Ате. В 1988 году окончил Университет дружбы народов им. Патриса Лумумбы (арабский язык), затем Казахский экономический университет имени Т. Рыскулова, Казахскую государственную академию управления (КазГАУ). В 1988-1989 годах Масимов изучал китайский язык в Пекинском институте языка, стажировался в Уханьском юридическом университете (1989-1991) и Колумбийском университете (США). В 1998 году окончил аспирантуру КазГАУ, а в 1999 году — докторантуру Московской государственной технологической академии, в том же году защитил докторскую диссертацию по теме «Проблемы формирования промышленности РК и пути их решения (теория и практика)». 1991 — начальник отдела Министерства труда Казахстана. 1992-1995 — работал в казахстанских коммерческих структурах в Китае и Гонконге. 1995-1997 — председатель правления «Алматинского торгово-финансового банка». 1996 — и. о. председателя правления «Туранбанка». 1997-2000 — председатель правления «Народного сберегательного банка Казахстана». 2000-2001 — министр транспорта и коммуникаций РК. 2001-2003 — заместитель премьер-министра РК. 2003-2006 — помощник президента РК. 2006-2007 — заместитель премьер-министра РК (одновременно с апреля по октябрь 2006 года был министром экономики и бюджетного планирования). 2007-2012 — премьер-министр РК. 2012-2014 — руководитель Администрации президента РК. С 21 января 2014 — и. о. госсекретаря РК. С 2 апреля 2014 — премьер-министр РК. После проведения досрочных президентских выборов 26 апреля 2015 года 29 апреля вновь назначен премьер-министром. С 8 сентября 2016 года по 5 января 2022 года — председатель Комитета национальной безопасности РК. Также Карим Масимов занимал должности: президента федерации тайского бокса РК, вице-президента Всемирной Ассоциации муай-тай (WMC), президента Азиатской Федерации муай-тай (FAMA), вице-президента Международной Федерации муай-тай (IFMA), председателя попечительского совета Казахстанского национального географического общества. Отставка и задержание 5 января 2022 года после заседания Совета безопасности президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ на фоне массовых беспорядков в стране. Вместо Масимова новым главой КНБ стал бывший руководитель службы государственной охраны президента РК Ермек Сагимбаев. 6 января 2022 года Карим Масимов был задержан сотрудниками КНБ. Позднее Генпрокурор Берик Асылов заявил, что за день до задержания Масимов и его заместитель «отдали приказ оставить здания ДКНБ в Алматы, Кызылорде и Алматинской области. Также были покинуты здания полиции Алматинской и Жамбылской областей». «Там было украдено порядка трех тысяч единиц оружия, большая часть не найдена до сих пор», — добавил он. По словам Генпрокурора, тогда в результате таких действий не были приняты своевременные меры по пресечению беспорядков. Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов, сообщил Берик Асылов. 13 января 2022 года в Казахстане началось досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего главы Комитета национальной безопасности Карима Масимова. Приговор В апреле 2023 года суд признал Масимова виновным в госизмене (часть 1 статьи 175 УК РК), насильственном захвате власти (статья 168 УК РК) и превышении должностных полномочий (статья 362 УК РК). Суд назначил ему 18 лет лишения свободы с конфискацией имущества и пожизненно запретил осужденному занимать должности на госслужбе. Также 24 апреля Специализированный межрайонный суд по уголовным делам взыскал 10 млрд тенге и 24 млн долларов в доход государства по делу Масимова и бывших заместителей главы КНБ. В июне 2023-го апелляционная инстанция по уголовным делам суда Астаны пересмотрела уголовное дело под грифом «Совершенно секретно» по жалобам Карима Масимова, Ануара Садыкулова, Даулета Ергожина и Марата Осипова. Апелляционная инстанция изменила приговор суда первой инстанции в отношении Масимова, Садыкулова и Ергожина только в части вида учреждения для отбывания наказания: с максимальной на средней безопасности. В остальной части приговор оставлен без изменения. Экспертное мнение Депутат Мажилиса и политический обозреватель Никита Шаталов, комментируя в своем Telegram-канале приговор бывшему руководителю КНБ, назвал решение суда справедливым наказанием за покушение на государственный строй. «Еще в первые дни январских событий было понятно, что за ними стоит кто-то подготовленный и осведомленный. То, с какой легкостью боевики находили вооружение, захватывали без боя департаменты КНБ, получая доступ к арсеналам, говорит о наличии четкого плана. Кроме того, мы знаем о фактах завоза боевиков из других государств. Последний рейс состоялся, когда аэропорт Алматы уже был захвачен», ― написал мажилисмен. Он отметил, что хорошо помнит момент ареста Масимова благодаря эффекту, который он оказал на боевые действия в Алматы. «Они сразу пошли на спад, лишившись главаря и координатора. Силовые органы и армия начали нормально управляться, им никто не мешал, а Президент как председатель Совбеза отдавал точные команды, и ситуация очень быстро переломилась. Мы практически сразу вернулись в норму как государство», ― подчеркнул Шаталов. По мнению депутата, Масимов пошел на откровенную измену, предал государственные ценности. «Я не исключаю, что кроме представления интересов “старого” Казахстана и крыши для клептократов, он занимался и шпионажем в пользу других государств», ― добавил депутат. Никита Шаталов отметил, что «приговор ставит точку в деле расследования попытки госпереворота». По мнению директора Института евразийской интеграции Уразгали Сельтеева, бывшее руководство КНБ во главе с Каримом Масимовым получило вполне ожидаемые и объективные сроки тюремного заключения. За подобные деяния в западных странах, включая США, приговоры могли быть гораздо жестче. Попытки информационного давления и обеления с целью смягчения наказания оказались тщетными. «Но не следует расслабляться и забывать о главном. Это повод актуализировать не менее опасную проблему для нашей государственности. Наверняка многие пособники и соратники заговорщиков затаились и “перекрасились”. Зачистка от них не должна иметь формальный характер. Нужна серьезная санация во всех ключевых сферах, в том числе в лагере сторонников нетрадиционного ислама деструктивной направленности», ― подчеркнул Сельтеев. После приговора В марте 2024 года Карим Масимов подал ходатайство о помиловании. Оно было рассмотрено 27 июня комиссией по вопросам помилования при президенте, которая посчитала, что Масимову следует отказать. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев согласился с решением комиссии. В настоящее время, по данным КНБ РК, в отношении Масимова продолжается досудебное расследование по статье 218, часть 3, пункт 3 («Легализация (отмывание) денег и иного имущества, полученных преступным путем») и статье 366, часть 4 («Получение взятки в особо крупном размере») Уголовного кодекса. Осипов Марат Биография Марат Сапарович Осипов родился 23 февраля 1960 года. В 1983 году окончил Целиноградский сельскохозяйственный институт, а в 1987 году ― высшие курсы КГБ СССР (Минск). 1986–1999 ― служба на исполнительских и руководящих должностях в подразделениях КНБ РК. 1999–2001 ― служба в подразделениях Службы охраны Президента РК. 2001–2013 ― служба на руководящих должностях в подразделениях КНБ РК. 2013–2016 ― начальник Департамента КНБ РК по городу Алматы. 2016–2022 ― заместитель председателя КНБ РК. Генерал-лейтенант национальной безопасности. Задержание и приговор 23 февраля 2022 года стало известно, что по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя Комитета национальной безопасности Марат Осипов. По санкции суда в отношении него была применена мера пресечения ― содержание под стражей. «Комитетом национальной безопасности продолжается досудебное расследование по фактам насильственного захвата власти, государственной измены и превышения должностных полномочий в отношении бывших председателя КНБ К. Масимова, заместителей председателя КНБ А. Садыкулова, Д. Ергожина и других. Наряду с этим, 22 февраля по подозрению в превышении должностных полномочий задержан бывший заместитель председателя КНБ М. Осипов», ― говорилось в сообщении пресс-службы КНБ. В апреле 2023 года Карима Масимова приговорили к 18 годам заключения. «Путем частичного сложения наказаний окончательно назначено наказание – 18 лет лишения свободы с конфискацией имущества, с пожизненным лишением права занимать должности на госслужбе», ― говорилось в официальном сообщении. Масимова признали виновным в государственной измене, насильственном захвате власти, превышении должностных полномочий. По тем же статьям был признан виновным бывший заместитель председателя КНБ ― начальник Службы специального назначения «А» Ануар Садыкулов. Его приговорили к 16 годам лишения свободы. Бывший заместитель председателя КНБ Даулет Ергожин получил 15 лет заключения: он был признан виновным в насильственном захвате власти и превышении должностных полномочий. Бывший заместитель председателя КНБ Марат Осипов был признан виновным в превышении должностных полномочий и приговорен к трем годам заключения с лишением права занимать должности на госслужбе. Все фигуранты были лишены званий и государственных наград. По делам Масимова, Садыкулова, Ергожина и Осипова в доход государства взыскано более 10 млрд тенге (около 21,9 млн долларов) и 24 млн долларов. Адвокат Марата Осипова, Мухтар Кожахметов, после вынесения приговора опубликовал официальное заявление, в котором опроверг причастность своего подзащитного к январским событиям. «В ряде СМИ и телеграм-каналах опубликована недостоверная информация о причастности Осипова к “январским” событиям, что не соответствует официальному пресс-релизу суда. В этой связи представитель экс-заместителя председателя КНБ Марата Сапаровича Осипова заявляет о его непричастности к “январским” событиям и массовым беспорядкам», ― сообщил адвокат. В конце марта 2024 года Марат Осипов вышел на свободу. Он отбыл большую часть наказания, остаток срока ему заменили на выплату штрафа. Садыкулов Ануар Биография Ануар Тулеуханович Садыкулов родился 7 октября 1967 года в Алма-Ате, Казахская ССР. В 1991 году закончил Алма-Атинский зооветеринарный институт, а в 2000-м — Алматинский государственный университет имени Абая. 1992-2006 — сотрудник Службы охраны президента РК, старший офицер, начальник отделения, начальник отдела, начальник 2-го управления, заместитель начальника 1-го департамента СОП РК. 2006-2012 — начальник 1-го департамента, заместитель начальника Службы охраны президента РК. 2012-2013 — первый заместитель начальника СОП РК, начальник службы безопасности президента. С января по март 2013 — начальник Службы «Арыстан» КНБ РК. 2013-2014 — начальник СОП РК. С апреля по июль 2014 — начальник Службы государственной охраны РК. 2014-2019 — заместитель председателя, начальник службы «Арыстан» КНБ РК. 2019-2022 — заместитель председателя КНБ РК, директор Службы специального назначения «А». Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности РК продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывший заместитель председателя КНБ – начальник Службы специального назначения “А” А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. Информационное агентство Sputnik Казахстан в те дни вспомнило, как в документальном фильме, приуроченном к 25-летию образования Службы специального назначения «А» («Арыстан») КНБ, генерал-лейтенант национальной безопасности Ануар Садыкулов заявил: «Самое главное – это преданность своему государству и президенту. К сожалению, уровень угроз в современном мире не снижается, мы видим и анализируем ситуацию на Ближнем Востоке, в Сирии. Наша задача – быть готовым к этим вызовам и принимать адекватные меры». В этом же фильме он говорил: «Любой из наших сотрудников готов умереть за свою Родину, отдать свою жизнь. Это самое великое, что мужчина, воин, может сделать для своей Родины. Может быть, для этого он родился». Приговор В апреле 2023 года Садыкулов А. был признан виновным по части 1 статьи 175, части 3 статьи 179, пункту 3 части 4 статьи 362 УК, путем частичного сложения наказаний окончательно назначено наказание — 16 лет лишения свободы, с пожизненным лишением права занимать должности на госслужбе. Также 24 апреля Специализированный межрайонный суд по уголовным делам взыскал 10 млрд тенге и 24 млн долларов в доход государства по делу Карима Масимова и его бывших заместителей. В мае Садыкулов через своего адвоката передал письмо-заявление, в котором категорично сообщил: «С приговором я категорически не согласен, так как не совершал этих преступлений. С учетом лживых публикаций в СМИ обращаюсь ко всем с этим заявлением. Родину не предавал, власть не захватывал. Всю свою жизнь честно служил своей Родине – Республике Казахстан», — писал Садыкулов. Между тем, по данным следствия, именно бывший председатель КНБ Карим Масимов и его экс-заместитель Ануар Садыкулов в первые дни январских событий отдали приказ покинуть здания департаментов КНБ. Об этом в январе 2023-го на заседании Мажилиса рассказал Генеральный прокурор Берик Асылов. «Отдельно остановлюсь на фактах превышения власти региональными руководителями силовых ведомств. В самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. По данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. По указанию Масимова оставили здания ДКНБ в Алматы и Кызылординской области. Также по команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей», — сообщил Асылов. Он заявил, что эти руководители проявили слабость. «Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не были приняты своевременные меры по пресечению беспорядков. В конечном итоге Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал – почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперских винтовок и десятки тысяч боеприпасов. То есть по вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков», — пояснил Генпрокурор. В июне 2023-го апелляционная инстанция по уголовным делам суда Астаны пересмотрела уголовное дело под грифом «Совершенно секретно» по жалобам Карима Масимова, Ануара Садыкулова, Даулета Ергожина и Марата Осипова. Апелляционная инстанция изменила приговор суда первой инстанции в отношении Масимова, Садыкулова и Ергожина только в части вида учреждения для отбывания наказания: с максимальной на средней безопасности. В остальной части приговор оставлен без изменения. Сатыбалды Кайрат Биография Сатыбалдыулы Кайрат родился 16 мая 1970 года в Алма-Ате КазССР. В 1990 году окончил Алма-Атинское высшее общевойсковое командное училище им. И. С. Конева, а в 1993-м ― высшие курсы КНБ РК. В 1998 году Сатыбалды окончил Алматинский государственный университет имени Абая, в 2002-м ― сразу два вуза: Евразийский университет им. Л. Н. Гумилева и Атырауский институт нефти и газа. 1998-2000 ― заместитель акима города Астаны. 2000-2003 ― вице-президент ЗАО «Национальная компания «Kazakh Oil». 2005-2006 ― первый вице-президент АО «НК «Қазақстан Темір жолы». 2006-2010 ― председатель совета директоров АО «Корпорация «Дүние». 2010-2015 ― секретарь партии «Нур Отан». С 2016 ― управляющий партнер Alatau Capital Invest. Также Кайрат Сатыбалды служил на офицерских должностях в органах КНБ РК в 1991-1998 и 2003-2005 годах. В 2018 году Кайрат Сатыбалды в последний раз попал в рейтинг казахстанского журнала Forbes. Он значился в нем как один из основных акционеров АО «Kaspi.kz» (30%), через которое владел долей в АО «Kaspi Bank». Через ТОО «Alatau Capital Invest» имел долю в АО «Казахтелеком». Ему также принадлежали ТОО «Амир LTD», ТОО «Корпорация Дүние», ТОО «Дуние-Кузет», ТОО «Дүние-Агро». Он был независимым директором АО «Группа компаний «Аллюр», президентом ОЮЛ «Международная ассоциация традиционных видов спорта тюркских народов». В рейтинге 50 богатейших бизнесменов Казахстана занимал 36-ю строчку с состоянием $163 млн, а в рейтинге самых влиятельных бизнесменов ― седьмую. Задержание 13 марта 2022 года Антикоррупционная служба задержала Кайрата Сатыбалды, когда он, по данным властей, пытался вылететь за рубеж. Это стало первым задержанием прямого родственника бывшего президента Казахстана. 51-летнего Сатыбалды подозревают в «злоупотреблениях должностными полномочиями и хищении средств АО «Казахтелеком» в особо крупном размере». По данным Антикора, Сатыбалды перед задержанием собирался вылететь в Дубай. В Антикоррупционной службе также сообщили, что Сатыбалды «находится под следствием в связи с причастностью к другим преступлениям, подрывающим безопасность государства». В середине апреля появилась информация, что Кайрат Сатыбалды намерен выйти на свободу в конце лета 2022 года. Как сообщали информированные источники, позиция Кайрата Сатыбалды состояла в том, чтобы отдать все активы, по которым к нему предъявляет претензии государство, и выплатить требуемые суммы денег. Если данные суммы будут согласованы с государством, он намерен выплатить все деньги, весь штраф и выйти на свободу в июле-сентябре. К тому моменту Сатыбалды уже передал государству почти 30% акций АО «Казахтелеком», принадлежавших подконтрольным ему компаниям Alatau Capital Investments и Skyline Investment Company S. A. Приговор 26 сентября 2022 года в Астане огласили приговор по делу Кайрата Сатыбалды, племянника экс-президента Казахстана Нурсултана Назарбаева. Он и еще четыре человека были признаны виновными по обвинению в хищениях и причинении имущественного вреда двум компаниям. Суд назначил Сатыбалды шесть лет лишения свободы с конфискацией имущества, представлением президенту о лишении его госнаград и звания генерал-майора КНБ, а также запретом занимать посты на госслужбе в течение 10 лет. Приговор зачитал судья района Байконыр Астаны Нурлан Баяхметов. Он сообщил, что суд установил вину подсудимых в хищении более 28 млрд тенге у компании «Центр транспортного сервиса» и причинении материального ущерба в размере более 12 млрд тенге компании «Казахтелеком». Обвиняемыми по этому делу, помимо Сатыбалды, также проходили Марат Мухамеджанулы ― председатель совета директоров ЦТС, Гайни Бекетов ― президент этой компании, директор корпоративного бизнеса «Казахтелекома» Леонид Муравьев и спортсмен Чингиз Конарбаев. Судья заявил, что в период с 2018 по 2021 год Сатыбалдыулы организовал хищения денежных средств «Центра транспортного сервиса», а с 2018 по 2022 год организовал причинение имущественного ущерба «Казахтелекому». «Суд принимает во внимание, что более активная роль при совершении данных преступлений принадлежала Сатыбалдыулы, который руководил исполнителями», ― заявил судья, отметив, что по этой причине не видел «оснований для назначения условного наказания». Суд приговорил Сатыбалды к шести годам лишения свободы в учреждении средней безопасности с конфискацией имущества и запретил в течение 10 лет занимать должности в госаппарате, нацхолдингах и компаниях квазигосударственного сектора. Суд оставил в силе меру пресечения в виде содержания под стражей до вступления приговора в законную силу. Он также постановил зачесть Сатыбалды время пребывания под стражей с 13 марта 2022 года из расчета день содержания под стражей за полтора дня отбывания наказания. Остальные фигуранты этого дела получили условные сроки. Бекетов и Мухамеджанулы ― шесть лет, Муравьев и Конарбаев ― по два с половиной года. Судья заявил, что пришел к выводу о возможном их исправлении. Суд постановил взыскать компенсацию в счет пострадавших ― по 58 тысяч тенге и стоимость судебной экспертизы в размере 841 тенге с каждого подсудимого. Разъясняя судебный акт, Баяхметов заявил, что стороны подписали процессуальное соглашение, поэтому, согласно законодательству, назначенное наказание вполовину меньше предусмотренного уголовным кодексом ― часть 4 статьи 189 («Присвоение или растрата вверенного чужого имущества») предполагает лишение свободы на срок до 12 лет. Судья Баяхметов добавил, что суд в качестве смягчающих обстоятельств учел чистосердечное раскаяние в содеянном, возмещение причиненного материального ущерба, наличие несовершеннолетних детей и активное способствование раскрытию уголовного правонарушения. 31 мая 2023 года сообщалось, что Казахстану вернули имущество и деньги Кайрата Сатыбалды на сумму 464 млрд тенге, в октябре ― о возврате активов на 300 млн долларов, в декабре ― о возврате денежных средств на общую сумму 120 млн долларов, что превышает 55,4 млрд тенге. В Астане 1 апреля 2024 года состоялось первое судебное слушание по делу Кайрата Сатыбалды, в рамках которого ему выдвинули новые обвинения. Его обвинили в легализации денег, полученных преступным путем в крупных размерах (статья 218 часть 3 пункт 3 УК РК). На заседании прокурор Елдар Нурмаханов зачитал обвинительный акт. Согласно версии следствия, Сатыбалды с 2018 по 2022 год совершил тяжкое преступление в сфере экономической деятельности. По его словам, подсудимый использовал ТОО «ТехАльянс» для легализации своих доходов от преступной деятельности. Денежные средства, добытые незаконным путем, смешивались с общим оборотом «ТехАльянс» с целью придания легитимности и получения еще большего дохода. «Сатыбалдыулы в группе лиц по предварительному договору через ТОО “ТехАльянс” осуществлял: перечисление преступных денег на банковские счета компании, смешивая их с оборотом, приобретение на эти средства зарубежных товаров, продажу товаров физическим и юридическим лицам, получение прибыли. Использовал преступные средства для приобретения объектов движимого и недвижимого имущества, размещения на счетах и т. д.» ― сообщил прокурор. В период покрывательства ТОО «ТехАльянс» со стороны Сатыбалдыулы оборот компании увеличился на 922 млрд 720 млн 997 тыс. тенге. Преступный доход в дальнейшем использовался для приобретения и строительства объектов недвижимости, в том числе за рубежом, размещения средств на счетах банков Казахстана и в иностранных государствах, покупки ценных бумаг и т. д. По словам прокурора, на указанные средства обвиняемый купил движимое и недвижимое имущество в разных странах мира на десятки миллиардов тенге: в Казахстане ― на сумму более 34 млрд тенге, в России ― на сумму более 4 млрд тенге, в ОАЭ ― на сумму более 20 млрд тенге, во Франции ― на сумму более 4 млрд тенге, в Турции ― на сумму более 4 млрд тенге. Общая сумма составила около 67 млрд тенге. Подсудимый Сатыбалды признал предъявленное обвинение в полном объеме. Между тем, во время предварительного слушания стороной защиты было заявлено ходатайство о заключении процессуального соглашения в форме сделки о признании вины и возврате незаконно приобретенных активов. Об этом сообщили в суде Астаны. В связи с этим суд предоставил время для решения вопроса о заключении процессуального соглашения. Судебное заседание отложено на неопределенный срок. В августе 2024 года суд № 2 города Усть-Каменогорска рассмотрел ходатайство осужденного Кайрата Сатыбалдыулы о замене неотбытой части наказания более мягким видом наказания. Как сообщила пресс-служба суда, в своем ходатайстве осужденный указал, что исполнил все требования законодательства для подачи ходатайства о замене наказания на более мягкий вид: «положительно характеризуется, возместил по приговору причиненный ущерб, а также добровольно передал государству денежные средства и имущество на общую сумму более 700 млрд тенге». Представитель исправительного учреждения поддержал ходатайство осужденного, прокурор также просил ходатайство Сатыбалдыулы удовлетворить, мотивируя это тем, что он выполнил все условия для замены наказания, сказано в пресс-релизе суда. Суд удовлетворил ходатайство осужденного и заменил неотбытую часть наказания в виде лишения свободы на ограничение свободы на срок 3 года 3 месяца 7 дней. «За Сатыбалдыулы установлен пробационный контроль. В случае отсутствия постоянной работы осужденный подлежит привлечению к принудительному труду по 100 часов ежегодно в течение всего срока отбывания наказания», — подчеркивается в сообщении. В тот же день, 16 августа, Кайрат Сатыбалдыулы распространил видеообращение, в котором он признает «свои ошибки», просит прощения «у всех, кого обидел», и говорит, что «полностью поддерживает политику президента» по возврату активов. «Незаконные активы вернуть надо было, и они вернулись. Это одно из важнейших решений, принятых главой государства. Увидев такое, никто больше не будет присваивать богатство народа», — сказал осужденный. Талипов Талгат Талипов Талгат Кудайбергенович занимал должность начальника линейного отдела внутренних дел в аэропорту Алматы Департамента внутренних дел на транспорте МВД РК. Хронология. Из доклада «Қаңтар-2022. Хроника неудавшейся попытки госпереворота» В 20:00 5 января 2022 года в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК, установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Эти лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили служебные радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. начали привлекать внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призывов и высказываний о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. выкрикивали лозунги о необходимости прекращения и смены власти Республики Казахстан, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашая и психологически воздействуя на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что, присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования Казаэронавигации. Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых они достигли здания Казаэронавигации и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находившихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. 11.06.2023 суд Наурызбайского района Алматы приговорил Айгерим Тлеужанову к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Дәлібаева, Ермухамета Шилибаева и Жан-Айдара Карменова — к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по статье 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурызбайского района без изменений. Из рассказа свидетеля событий ― руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание – центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Задержание и приговор 2 февраля 2022 года межведомственная следственная оперативная группа (МСОГ) Генеральной прокуратуры РК возбудила уголовное дело о террористических преступлениях и беспорядках в городе Алматы, имевших место в начале января. Одним из фигурантов дела стал Талгат Талипов, начальник линейного отдела внутренних дел в аэропорту Алматы. Поводом для его привлечения к расследованию стало бездействие должностных лиц службы авиационной безопасности аэропорта, сотрудников линейного отдела полиции в аэропорту Алматы и управления пограничного контроля на пункте пропуска. В конце апреля 2023 года Талгат Талипов был осужден на шесть лет. «Приговором суда Т. признан виновным по части 4 статьи 362 (превышение власти или должностных полномочий) УК и ему назначено шесть лет лишения свободы, с лишением права занимать должности на государственной службе и в органах местного самоуправления сроком на пять лет», ― говорилось в официальном сообщении. В суде уточнили, что в ночь на 5 января 2022 года в Алматы были захвачены здания органов государственной власти, совершены попытки захвата зданий правоохранительных органов и других объектов, в связи с чем начальником Департамента полиции по городу Алматы был введен специальный оперативный план. «Начальник ЛОП международного аэропорта города Алматы 5 января 2022 года в 16:09 получил приказ обороняться. Невзирая на имеющуюся информацию об устремлении участников массовых беспорядков в аэропорт города Алматы и полученный приказ обороняться, Т. не организовал оборону здания ЛОП, охрану общественного порядка и обеспечение общественной безопасности на обслуживаемом объекте в международном аэропорту города Алматы», ― сообщили в суде. По информации суда, в период времени с 18:00 до 19:00 «участники массовых беспорядков с целью нападения на здание аэропорта собрались напротив въезда в аэропорт». «Т., вопреки объявленному специальному плану, дал приказ личному составу ЛОП переодеться в гражданскую одежду, оставить в здании ЛОП полученные ранее специальные средства, покинуть административное здание и выдвинуться в сторону аэропорта, и покинул свой служебный кабинет. Вследствие чего административное здание ЛОП осталось без охраны и обороны, участники массовых беспорядков беспрепятственно захватили здание ЛОП, вооружились различными специальными средствами и захватили здание аэропорта, создавая реальную угрозу пассажирам, угнали автотранспортные средства аэропорта, отключили электрическое питание взлетной полосы, для недопущения прилетов и вылетов воздушных судов в аэропорт, подвергнув опасности воздушные суда, находившиеся в это время в небе и летевшие к месту посадки в аэропорт города Алматы. В здании аэропорта примерно 200-300 человек похитили, разбили и подожгли имущество аэропорта, физических лиц и субъектов малого и среднего бизнеса», ― говорилось в сообщении. В результате незаконных действий участников массовых беспорядков, деятельность аэропорта была парализована с 5 по 12 января 2022 года. «Сумма причиненного ЛОП материального ущерба составила 2 168 726 тенге; АО “Международный аэропорт Алматы” – 313 850 654 тенге, АО “Air Astana” причинен ущерб на сумму 5 617 251 тенге; малому и среднему бизнесу – на общую сумму 414 113 533 тенге», ― рассказали в суде. Сам Талипов вину не признал и просил прекратить уголовное дело за отсутствием состава преступления. Тургумбаев Ерлан Экс-министр внутренних дел РК Биография Тургумбаев Ерлан Заманбекович родился 14 августа 1962 года. С 1986 по 2000 годы занимал различные должности в следственно-оперативных подразделениях Алатауского и Калининского РУВД, а также ГУВД города Алматы. С 2000 года работал начальником Девятого департамента и Департамента криминальной полиции МВД РК. С апреля 2003 года Тургумбаев возглавлял Департамент внутренних дел Северо-Казахстанской области. С мая 2006 года был председателем Следственного комитета МВД РК. С июля 2006 года — начальником ДВД города Алматы. С декабря 2012-го — заместитель министра внутренних дел, с февраля 2019 года по февраль 2022 года — министр внутренних дел. В феврале 2022 года был назначен советником президента РК, в сентябре того же года ― постоянным представителем РК при Региональной антитеррористической структуре Исполнительного комитета ШОС. Задержание В сентябре 2022 года в Генеральной прокуратуре РК заявили, что бывший министр внутренних дел Ерлан Тургумбаев не является подозреваемым в рамках уголовного дела о январских беспорядках. «Бывший министр внутренних дел Ерлан Тургумбаев не является подозреваемым. Он допрошен в качестве свидетеля в рамках уголовного дела, расследуемого Межведомственной следственно-оперативной группой Генеральной прокуратуры» , ― сообщили в ведомстве. В марте 2024 года в Генпрокуратуре заявили, что бывший министр внутренних дел был допрошен в рамках расследования в отношении сотрудников силовых органов, связанного с необеспечением правопорядка и безопасности в период январских событий. Тогда же в некоторых Telegram-каналах распространилось сообщение об уголовном преследовании в отношении Тургумбаева. 30 апреля в Генеральной прокуратуре сообщили о задержании экс-главы МВД. «29 апреля за превышение власти и должностных полномочий, повлекшее тяжкие последствия (статья 362, часть 4 УК РК), в порядке статьи 128 Уголовно-процессуального кодекса Республики Казахстан задержан экс-министр внутренних дел Тургумбаев Е. З.» , ― говорилось в сообщении. В ГП РК отметили, что, учитывая наличие в уголовном деле сведений, составляющих государственные секреты, другие данные досудебного расследования не подлежат разглашению. Специализированным следственным судом города Астаны 30 апреля 2024 года была санкционирована мера пресечения в виде содержания под стражей в отношении Тургумбаева сроком на два месяца. Суд и приговор В июле 2024 года дело Ерлана Тургумбаева поступило в суд Астаны. Там отметили, что дело находится под грифом «совершенно секретно». 8 августа Межрайонный суд по уголовным делам Астаны рассмотрел уголовное дело в отношении Ерлана Тургумбаева, обвиняемого в превышении власти, повлекшем тяжкие последствия. Данное дело под грифом «Секретно» поступило с процессуальным соглашением в форме признания вины. Поэтому его рассмотрение прошло в закрытом формате в согласительном производстве. В суде прокурор поддержал обвинение и просил суд назначить наказание в виде лишения свободы сроком 5 лет. При этом на основании статьи 63 Уголовного кодекса наказание определить условным с установлением пробационного контроля на тот же срок. Подсудимый полностью признал вину и чистосердечно раскаялся. Приговором суда Тургумбаев был признан виновным в совершении преступления, предусмотренного частью 4 статьи 362 Уголовного кодекса («Превышение власти или должностных полномочий») и осужден на 5 лет лишения свободы с лишением права занимать определенные должности на 10 лет. Поскольку экс-главе МВД предъявлено обвинение без признаков коррупционного преступления, на основании статьи 63 Уголовного кодекса постановлено считать назначенное наказание условным. Суд при этом учел признание вины осужденным, его чистосердечное раскаяние и совершение преступления впервые. На имя президента Казахстана было внесено представление о лишении Тургумбаева специального звания и государственных наград. В сентябре 2024 года в Комитете уголовно-исполнительной системы (КУИС) МВД и в суде Астаны рассказали, как экс-министр внутренних дел Ерлан Тургумбаев отбывает наказание. Как сообщили в столичном суде, приговор Межрайонного суда по уголовным делам Астаны вступил в законную силу 26 августа 2024 года и не был обжалован. «Приговором суда установлен пробационный контроль, который осуществляется уполномоченным государственным органом в лице службы пробации по месту его жительства» , ― добавили в суде. По правилам пробационного контроля Ерлан Тургумбаев не имеет права менять постоянное место жительства или работы без уведомления уполномоченного государственного органа, осуществляющего контроль за поведением осужденного. ## Источник: +Садыкулов Ануар +Садыкулов Ануар Садыкулов Ануар Биография Ануар Тулеуханович Садыкулов родился 7 октября 1967 года в Алма-Ате Казахской ССР. В 1991 году закончил Алма-Атинский зооветеринарный институт, а в 2000-м ― Алматинский государственный университет имени Абая. Трудовая биография 1992-2006 ― сотрудник Службы охраны президента РК, старший офицер, начальник отделения, начальник отдела, начальник 2-го управления, заместитель начальника 1-го департамента СОП РК. 2006-2012 ― начальник 1-го департамента ― заместитель начальника Службы охраны президента РК. 2012-2013 ― первый заместитель начальника СОП РК ― начальник службы безопасности президента. С января по март 2013 ― начальник Службы «Арыстан» КНБ РК. 2013-2014 ― начальник СОП РК. С апреля по июль 2014 ― начальник Службы государственной охраны РК. 2014-2019 ― заместитель председателя ― начальник службы «Арыстан» КНБ РК. 2019-2022 ― заместитель председателя КНБ РК ― директор Службы специального назначения «А». Задержание 13 января 2022 года Комитет национальной безопасности Казахстана объявил о задержании Ануара Садыкулова, который до 6 января являлся заместителем главы КНБ и возглавлял Службу специального назначения «А». «Комитетом национальной безопасности республики Казахстан продолжается досудебное расследование по факту государственной измены в отношении бывшего председателя КНБ Масимова. В рамках данного дела дополнительно начаты досудебные расследования по фактам действий, направленных на насильственный захват власти, и превышения должностных полномочий. По подозрению в совершении указанных преступлений, помимо К. Масимова, задержаны бывшие заместитель председателя КНБ — начальник Службы специального назначения «А» А. Садыкулов и заместитель председателя КНБ Д. Ергожин. Расследование продолжается», — говорилось в сообщении КНБ. ## Источник: +События 2022-23 Tab 1 Раздел: Публикации Из СМИ за 2022-2023 годы Враг внутри нас: кто виноват в январской трагедии? qmonitor.kz/politics/3350 11.01.2022 Люди, которые в эти дни бесчинствовали в Алматы и других городах страны, ― это, в большинстве своем, те самые «дети независимости», с которыми государство и общество связывали большие надежды, полагая, что именно они выведут Казахстан в число цивилизованных и конкурентоспособных стран. Январская трагедия показала, что все эти годы в сфере воспитания молодежи мы не просто стояли на месте, а двигались в обратном направлении. Почему это стало возможным? Как мы упустили целое поколение? На ком лежит вина за произошедшее? Оценку сложившейся ситуации дал политолог Данияр Ашимбаев. По мнению Данияра Ашимбаева, протестная почва в Казахстане давно уже была готова. В ее основе лежит огромный пласт социально-экономических проблем, которые не решались десятилетиями. В некоторых регионах страны сложилась настолько напряженная ситуация, что достаточно одной спички, чтобы вспыхнул пожар. «Что касается молодежи, то она у нас в большинстве своем маргинализирована, ей абсолютно чужд ценностный набор, присущий людям советского периода. В голове у нее каша из исторических мифов, религиозных лозунгов и понтов в виде дорогих смартфонов, автомобилей и других атрибутов якобы успешной жизни, которые массово приобретаются в кредит и еще больше ухудшают финансовое положение населения. Стоит ли удивляться тому, что при столь глубокой дезориентации и неустроенности молодые люди легко становятся объектом манипуляций, а зачастую и сами стремятся к тому, чтобы быть использованными? Как правило, для них очень заразительны примеры ближневосточных и среднеазиатских экстремистских организаций с их лозунгами о «справедливости». Хотя устроить в Казахстане халифат при всей нашей сумбурности мышления и байском менталитете сложно. К тому же быть правоверным мусульманином для многих наших граждан значит отрастить бороду или надеть платок, при этом необязательно знать нормы Корана и следовать религиозным канонам. К слову, от коллег, специализирующихся на этой тематике, я часто слышал, что казахи, выезжавшие для боевых действий в Сирию и Афганистан, скорее стремились к руководящей, административной работе, нежели к боевым действиям», ― сказал политолог. То же самое, по его мнению, касается и истории. Ашимбаев отмечает, что из периода СССР наши граждане выдергивают исключительно негативные события ― голод, репрессии, полигоны. При этом плюсы советской модернизации, такие как качественное образование и научно-техническое развитие, будто выпали из народной памяти. «Недавно я писал о Мангистауской области и особое внимание обратил на тот факт, что в местных книжных магазинах сложно найти литературу, фильмы о нефтяниках, строителях, горняках, атомщиках, чабанах и т. д. Самая популярная тема периодики там ― Адаевское восстание 1929-32 годов, которое культивирует среди молодого поколения эдакий непокорный нрав, дух противостояния тоталитаризму. Неудивительно, что в этом регионе бастуют по каждому поводу ― такая манера действий стала уже характерной для местного населения. Про социальные лифты я вообще молчу ― это явление как таковое в стране отсутствует. Одно время предпринимались попытки наладить их через молодежные кадровые резервы, но они были дискредитированы детьми акимов и министров, фамилии которых то и дело всплывали в списках. Все-таки программа была нацелена на широкие слои населения, а не на «золотую молодежь», и в этом была ее ценность. Но только потому, что у высокопоставленных чиновников не хватило ума объяснить это своим отпрыскам, и административно эти моменты не были проработаны, она оказалась провалена», ― сказал Ашимбаев. Эксперт считает, что в нашем обществе отсутствуют силы, способные направить молодежь на путь развития. Научно-техническая интеллигенция, которая являлась бы носителем передовой мысли, перестала существовать как явление в принципе. Технократами себя стали называть банкиры и финансисты, а не инженеры и технологи ― произошла полная подмена понятий. При этом статус «казахстанской интеллигенции» присвоила себе группа творческих лиц, которая перестала вообще что-либо творить, кроме открытых писем по любому поводу. «Понятно, что весь этот бедлам, процветающий в государстве, не мог не коснуться силового блока, в который за все эти годы вбухали триллионы тенге, а на выходе получили абсолютную неспособность организовать сопротивление бандформированиям», ― отметил политолог. Данияр Ашимбаев подчеркнул, что Казахстан выстоял в этот сложный час только благодаря стойкости президента Токаева и казахстанских силовиков, тех, кто сохранил верность присяге. Зомби-апокалипсис в Алматы ― участник январских событий kt.kz/rus/opinions/zombi-apokalipsis_v_almaty__1377928181.html 23.01.2022 Участники массовых беспорядков в Алматы находились под воздействием неизвестных веществ. Об этом стало известно из рассказа майора полиции, опубликованного на официальном сайте МВД РК 22 января. По словам сотрудника полиции, массовые беспорядки начались днем 5 января возле «Алматы Арены». «Сотрудники спецназа пытались успокоить толпу, которая была очень агрессивна и ни на что не реагировала. Они разжигали костры, перекрывали улицу. Было заметно, что они находились в состоянии какого-то опьянения. Во всяком случае, мы находились рядом с ними, и у них были покрасневшие глаза, как в ужасном фильме про зомби. Они начали выкрикивать: “Пойдемте на акимат”», ― рассказал полицейский. Майор сообщил, что у избитых сотрудников полиции толпа отбирала каски, бронежилеты и щиты. «Они останавливали каждый транспорт, включая машины скорой помощи, и проверяли, нет ли внутри сотрудников полиции. Заставляли даже открывать багажники. Мы приняли решение, что полицейских необходимо было как-то вывезти оттуда», ― вспоминает сотрудник правоохранительных органов. Вечером оперативнику пришлось защищать здания полиции. «Мы начали использовать светошумовые гранаты и предупреждать, но люди ни на что не реагировали, их ничего не пугало. Человек, который получил пулевое ранение, вставал и продолжал идти в сторону департамента. Приходили двое, поднимали его, забирали раненых. Другой брал автомат и стрелял в нас. Проезжающие на большой скорости машины открывали огонь», ― отметил майор. Представители Великобритании и США высказались о январских событиях в Казахстане tengrinews.kz/kazakhstan_news/predstaviteli-velikobritanii-ssha-vyiskazalis-yanvarskih-460135/ 25.01.2022 Постоянные представители Великобритании и США при ОБСЕ, послы Нил Буш и Майкл Карпентер, высказались о прошедших январских беспорядках в Казахстане. Заявление Великобритании: как заявил посол Нил Буш, британская делегация приветствовала, что Президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы «очевидно была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Мы глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества, и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», ― заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. В заключение Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, направленных на удовлетворение чаяний его народа, а также в обеспечении безопасности и процветания. Заявление США: посол США Майкл Карпентер также выразил соболезнования казахстанцам в связи с человеческими жертвами в январских событиях. «Мы верим в стойкость народа Казахстана и его конституционного строя, а также в их способность оправиться от этого кризиса», ― подчеркнул постоянный представитель США при ОБСЕ. Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. В заключение американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целей реформ, представленных Президентом Токаевым. «Мы с нетерпением ожидаем продолжения нашего партнерства с Казахстаном по важнейшим экономическим, политическим, образовательным и экологическим вопросам, как это было отмечено в обращении Президента Касым-Жомарта Токаева к нации 11 января», ― заявил посол США Майкл Карпентер. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. Как в недрах КНБ мог вызреть заговор informburo.kz/stati/kak-v-nedrax-knb-mog-vyzret-zagovor 17.03.2022 Президент Касым-Жомарт Токаев в Послании к народу Казахстана рассказал о том, почему в стране чуть не произошел государственный переворот. «Мы перешли к кардинальной трансформации Казахстана. Это не понравилось некоторым влиятельным людям. Они хотели продолжать свои незаконные действия. Матерые преступники, вооруженные бандиты и изменщики-чиновники создали подпольную группу», ― сказал глава государства. Важную роль в этих событиях сыграл экс-глава КНБ Карим Масимов, а также другие сотрудники комитета. Как они смогли в течение столь продолжительного времени плести заговор, да так, что этого никто не заметил? И как нужно реформировать силовой блок, чтобы в будущем ни одна из структур не имела столь неограниченной власти без сколько-нибудь серьезного контроля? Директор Экспертного института европейского права и прав человека Марат Башимов считает, что реформы назрели давно. «Сейчас этот вопрос в обществе самый обсуждаемый. Посягательство руководства КНБ на конституционный строй, национальную безопасность государства, внутриполитическую стабильность и попытка государственного переворота – это предательство интересов народа и конституционно избранного главы государства. Это беспрецедентный факт. Мы стали посмешищем для всего мира», ― заявил Марат Башимов. По словам эксперта, общество недоумевает, как могла пройти незамеченной столь долгая подготовка к перевороту, и требует реформ в этой сфере. «Можно сделать вывод, что заговорщиков, в частности руководителей КНБ, не устраивала демократическая, правозащитная и антикоррупционная повестка президента Казахстана, которую он провозгласил с момента избрания и которая была поддержана обществом. Касым-Жомарт Токаев открыто сказал, что 162 семьи владеют половиной богатства Казахстана. И как в такой богатой стране люди живут бедно? Эта открытость и призывы к прозрачности понравились далеко не всем», ― сказал эксперт. По мнению Марата Башимова, сращивание силовых ведомств с криминалом и радикальными структурами недопустимо. «К КНБ присоединили разведку, что недопустимо в силу специфики этой работы. Убрали альтернативность информации со стороны разведки. Хотели присоединить и госохрану. Необходимо отделить контрразведку от разведки, чтобы исключить монополию на обеспечение главы государства секретной информацией. Необходимо, чтобы обе службы, в целях недопущения предательства, не знали агентуру друг друга». Эксперт также отметил, что для предотвращения возможных заговоров в спецслужбах требуется эффективный парламентский и общественный контроль, как это принято в демократических государствах. А также необходимо проведение парламентских расследований по каждому сомнительному случаю. «Президент сейчас четко и однозначно стоит на позиции построения нового Казахстана, справедливого общества и государства, в котором не должно быть места таким преступлениям и предательствам интересов народа», — заключил эксперт. Адвокат Руслан Кожахмет считает, что в концентрации власти в руках КНБ нет ничего негативного. Другой вопрос – необходимость эффективной системы контроля. «В силу поставленных перед КНБ задач в области национальной безопасности, такое сосредоточение полномочий не является неестественным. Эти задачи требуют широких полномочий для оперативной и эффективной работы. Проблема заключается только в контроле и надзоре за их использованием. И это одна из предпосылок для понимания причин случившегося. В разных странах мира специальные службы имеют схожий комплект полномочий, но отличие заключается в контроле за ними со стороны общества», ― пояснил Руслан Кожахмет. Юрист также полагает, что проблема старого КНБ ― в его кадровом составе. «В органах национальной безопасности есть замечательные специалисты и офицеры, способные выполнять поставленные задачи. Однако наряду с ними присутствуют случайные кадры, назначенные благодаря личной преданности, родственным отношениям с высокопоставленными чиновниками или олигархами. Их наличие деморализует коллектив и негативно отражается на его способности защищать национальную безопасность», ― заключил эксперт. Январские события стали триггером к реальным переменам facebook.com/sinopsis.kz/posts/pfbid02muT54iykFpe46jTsXTEaaPQRPjsqi9SawXFYAXghsARRx3rGFspYAbFAQtRFoMyel 13.04.2022 Одной из главных причин январских событий стал политический и экономический застой, заявил по случаю 100 дней с массовых беспорядков директор Института евразийской интеграции Уразгали Сельтеев. По его мнению, в «нулевые» годы Казахстан не воспользовался высокими ценами на энергоносители для проведения структурных реформ и диверсификации экономики, которая так и осталась сырьевой. Это отразилось на социально-экономическом положении граждан. Эксперт также отмечает несправедливое распределение государственных благ: узкая прослойка граждан смогла захватить все ключевые ресурсы в стране и эксплуатировать их в угоду личным интересам. Кроме того, госаппарат перестал адекватно оценивать запросы и интересы людей. Президент давно говорил о наличии всех этих проблем, но в условиях тогдашней политической конъюнктуры не мог приступить к реализации реформ. Любые преобразования наталкивались на интересы внутриэлитных групп. «Но переломным моментом я считаю историческое выступление главы государства в мажилисе 11 января, когда он обозначил все эти проблемы и пути их решения, указав вектор будущего движения страны. Поэтому, когда мы говорим про „Жаңа Казахстан“, про „Вторую республику“, это не просто очередные пустые идеологемы – это обозначение того пути, той модели, к которой мы все стремимся. Это четкие контуры образа будущего Казахстана», — подчеркнул политолог. Сейчас происходит исправление допущенных ранее ошибок. Прошло лишь три месяца, но динамика изменений уже очевидна: госаппарат стал работать по-другому, начался процесс реальной демонополизации экономики, создается ландшафт публичной политики и многое другое. По сути, январские события стали для страны триггером к кардинальным и реальным реформам и переменам. Токаев: Январские события – позорные для репутации государства malim.kz/article/politics/tokaev-yanvarskie-sobytiya-pozornye-dlya-reputacii-gosudarstva-18644 19.10.2022 Президент Касым-Жомарт Токаев высказался о январских событиях в Казахстане. Он подчеркнул, что ни в коем случае не следует героизировать бандитов и террористов. Касым-Жомарт Токаев отметил, что в Казахстане должен восторжествовать закон, так как без этого невозможно установить общественный порядок. «Другими словами, во главу угла нашей внутренней политики следует поставить закон и порядок. Только так мы сможем обеспечить благоприятные условия для эффективного проведения экономических реформ на благо наших граждан. Закон и порядок позволят нам не допустить повторения трагических и, по сути, позорных для репутации нашего государства событий января», ― сказал Токаев в ходе встречи с общественностью Алматинской области. Из этой трагедии следует извлечь уроки и ни в коем случае не героизировать бандитов и террористов, подчеркнул глава государства. «Это, к сожалению, происходит, что чревато повторением подобных событий. Кто-то этого очень желает», ― заявил президент. Амнистированы первые участники январских событий в Казахстане zakon.kz/sobytiia/6029384-amnistirovany-pervye-uchastniki-ianvarskikh-sobytii-v-kazakhstane.html 07.11.2022 На брифинге в СЦК заместитель начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Елдос Килымжанов рассказал о первых участниках январских событий, которые попали под амнистию. Как отметил представитель Генпрокуратуры, в настоящее время органами, исполняющими наказание, в суды направлены представления о сокращении срока и освобождении от наказания в отношении 878 осужденных. «Органами следствия на досудебной стадии прекращено уголовное преследование в отношении пяти подозреваемых в совершении преступлений средней тяжести. Остальные лица совершили тяжкие и особо тяжкие преступления, к которым амнистия будет применяться судом. Им будут пересмотрены размеры назначенных наказаний», ― отметил Елдос Килымжанов. По его словам, предварительно общее количество лиц, подпадающих под действие амнистии, составляет около 1,5 тыс. человек. «Предстоит большой объем работы по применению указанного закона на стадии следствия и в отношении осужденных лиц. Со своей стороны, Генеральная прокуратура поручила прокурорам на местах строго обеспечивать законность и единообразное применение норм закона “Об амнистии”», ― сказал Елдос Килымжанов. Январские события: как отражали натиск полицейские Алматы almaty.tv/ru/news/obschestvo/1935-kantar-okigasy-karu-dgarak-koymasyn-kuzettik-aktan-zaynolda 30.11.2022 Почти 10 часов непрерывного штурма здания Департамента полиции, круглосуточное несение службы и казарменное положение больше чем на неделю. Во время массовых беспорядков погибли трое полицейских, а более тысячи получили ранения. Ночь, когда митингующие пытались осадить здание ДП, стала для многих полицейских самой долгой в их жизни. «Нападение пытались произвести сразу с нескольких сторон: со стороны Никольской церкви, рынка, с Карасай Батыра-Масанчи и с главного входа на Масанчи. Эти попытки были пресечены. В течение ночи было отражено 27 атак», ― рассказала официальный представитель ДП Алматы Салтанат Азирбек. Оборонять здание остались около ста человек. Все они ― нестроевые сотрудники подразделений. Работникам штаба выдали оружие, после чего они заступили на свои рубежи. Актан Зейнолда был одним из тех, кто остался защищать здание. «Все сотрудники получили оружие. Мы понимали, что если не отразим нападение, митингующие получат доступ к оружию, после чего двинутся дальше, что приведет к ужасным последствиям. Они действовали группами, что усложняло нашу работу», ― вспомнил инструктор по боевой и служебной подготовке ДП Алматы Актан Зейнолда. 5 января отбивать атаки митингующих пришлось с 10 вечера до 6 утра. Некоторые бойцы не покидали свои позиции двое суток, пока обстановка не стабилизировалась. «Наша работа – это не совсем подвиг. Конечно, присутствие всех сотрудников, которые были вместе в те дни, было крайне важно. Каждый понимал свою значимость, но никто не думал только о себе», — отметил Актан Зейнолда. Инструктор и сейчас занимается подготовкой сотрудников. В его обязанности входит тренировка полицейских и отработка стрельбы. Теперь, после январских событий, главная мысль любого сотрудника на тренировке ― чтобы не пришлось применять эти навыки в реальной службе. Телеканал «Алматы» снял 5-серийный фильм о январских событиях tengrinews.kz/kazakhstan_news/telekanal-almatyi-snyal-5-seriynyiy-film-yanvarskih-484723/ 30.11.2022 Авторский пятисерийный фильм о январских событиях в жанре журналистского расследования снял телеканал «Алматы». В фильме представлены эксклюзивные интервью и ранее неизвестные факты, но самое главное — воссоздана почасовая хронология протестов, вылившихся в кровавые беспорядки и ужасные погромы. Из первых уст участников и очевидцев зрители узнают, что стояло у истоков трагического января, с какой целью бандиты хотели захватить акимат, аэропорт и департамент полиции. Для этого журналисты телеканала провели анализ тех событий, чтобы понять, кому был выгоден хаос по всей стране и как удалось спасти государство. Было страшно потерять нашу государственность — военный о январских событиях baigenews.kz/bylo-strashno-poteryat-nashu-gosudarstvennost-voennyy-o-yanvarskih-sobytiyah_143654/ 13.12.2022 Почти год прошел после трагических январских событий в Казахстане. Мирные митинги, начавшиеся на западе, продолжились в других регионах и захлестнули почти всю страну, обернувшись погромами и массовыми беспорядками в Алматы. Время идет, но воспоминания еще свежи. Одним из тех, кто находился в эпицентре событий и пытался восстановить общественный порядок, был военнослужащий Десантно-штурмовых войск, подполковник Еркебулан Карсыбеков. Начало 2022 года было непростым для казахстанцев, особенно сложным оно оказалось для сотрудников правоохранительных органов в Алматы. С большой тревогой события января вспоминает подполковник Еркебулан Карсыбеков, командир батальона Министерства обороны РК. Работа его подразделения началась 4 января, когда по сигналу батальон выехал к зданию акимата для усиления охраны и обороны. «По дороге мы наблюдали большое количество агрессивно настроенных митингующих, толпы людей. Они очень агрессивно встречали подразделения Национальной гвардии, МВД и наши войска. В ход шли брусчатка и арматура, которые они бросали в нас. Но мы, несмотря на это, пробились к зданию акимата для выполнения своей задачи. У нас не было никаких специальных средств против митингующих, были только средства защиты – каски, бронежилеты и противогазы. Потому что „сверху“ нам сказали, что это мирный митинг и применять физическое воздействие на митингующих запрещено. При физическом воздействии с их стороны было приказано уклоняться и не применять силу», — рассказал Еркебулан Карсыбеков. Пока подразделение Карсыбекова находилось в здании акимата, на площади происходили столкновения митингующих с сотрудниками МВД и Национальной гвардии. «Нам было запрещено приближаться к митингующим, так как нашей задачей была охрана здания акимата по наружному периметру. Я видел тяжелое столкновение, где применялись подручные средства: брусчатка, дубинки, обрезки арматуры. Большинство пострадавших были сотрудниками подразделений, так как им тоже был отдан приказ не применять физическое насилие. Когда ситуация вышла из-под контроля, с обеих сторон было много потерпевших. На момент, когда мы прибыли, акимат уже был поврежден, толпа митингующих покинула здание. Снаружи находились сотрудники акимата, которые получили травмы во время первого штурма. Мы усилили охрану, и после этого уже никто не пытался зайти. Были попытки, когда группы из 20-30 человек подходили и шумели, но, увидев, что здание оцеплено военными, разворачивались и уходили. Там мы пробыли до 5 января 12:30», — вспоминает он. После этого батальону поступила команда выехать на пересечение проспекта Толе би и улицы Байтурсынова для оказания помощи Национальной гвардии в подавлении массовых беспорядков. «Нацгвардия пыталась успокоить агрессивную, неконтролируемую толпу. Их было очень много. Не доехав до этих улиц, нас встретила агрессивная толпа, наши транспортные средства были закиданы брусчаткой и камнями. Мы объехали и перекрыли улицу Жамбыла. Митингующие пошли на нас, применяя те же самые камни, брусчатку, дубинки. Мы защищались, у нас были только щиты и резиновые дубинки. Мы старались не применять силу, уговаривали их разойтись, но они нас не слушали. Нельзя было провоцировать население и поддаваться на их провокации. Они кричали: „Чей приказ вы выполняете? Кого вы охраняете? Ради кого? Вы же тоже казахи!“ Но мы, как военные, приняли присягу и отвечаем за безопасность и территориальную целостность страны», — отметил командир. В два ряда из 200 человек военные перекрыли улицу. Сначала удавалось удерживать е е, но численное превосходство перешло на сторону митингующих. Батальону стало сложно сдерживать толпу, так как было много раненых. В итоге, совместно с подразделением Нацгвардии, пришлось отходить. «Многие получили травмы, которые не позволяли выполнять задачу. Мы отступали, перегруппировывались и продолжали удерживать позиции. Митингующие били наших бойцов по рукам и ногам, что делало им невозможно стоять на ногах, не говоря уже о том, чтобы держать щиты. Мы отходили по улице Шевченко, часть митингующих нас преследовала, выводя из строя наших людей. Я сам, вместе со своими бойцами, получил травмы, в том числе закрытую черепно-мозговую травму и гематомы по всему телу», — сказал он. Для сохранения боеспособности подразделения была дана команда эвакуировать личный состав в указанный район для перегруппировки. «После эвакуации мы выполняли задачу по охране и обороне наших воинских частей, чтобы митингующие не захватили оружие и боеприпасы. В городе начались попытки захвата военной техники, митингующие пытались остановить бронетранспортеры Нацгвардии. Мы оставались в части до 6 января 12:00. Затем нам поступила задача выехать к зданию Департамента полиции Алматы для усиления охраны и обороны. Мы находились там до 24 января. Когда мы прибыли, слышались звуки перестрелки, машины обстреливались. Мы шли пешком, были готовы к отражению вооруженного нападения, так как только 6 января нам разрешили взять оружие. Когда мы взяли здание под контроль, массовых беспорядков уже не было. 7 января город контролировался силами МВД, а очаги беспорядков были остановлены. Была объявлена антитеррористическая операция и введен комендантский час», — рассказал Еркебулан Карсыбеков. Всю эту тревожную неделю военные и силовики были обеспокоены тем, что страна может потерять свою государственность. «Если бы мы не удержали позиции, что бы случилось дальше с нашей страной и моими людьми? Было тревожно на душе. Нужно было выполнить задачу любой ценой. Потом появился страх за себя. Я думаю, что многие люди не поняли, что произошло. Там были лидеры, которые разжигали толпу, а затем исчезли. А толпа просто следовала за ними. Те агрессивные люди были как будто под воздействием алкоголя или наркотических веществ. Они вели себя неадекватно, и на просьбы разойтись отвечали еще большей агрессией», — вспоминает командир. По его словам, после этих трагических событий силовые структуры пришли к выводу, что все подразделения должны работать совместно. Уже начали отрабатывать ряд действий и задач, которые необходимо выполнять во время кризисных ситуаций. Год перемен: как изменился Казахстан после январских событий tengrinews.kz/kazakhstan_news/god-peremen-izmenilsya-kazahstan-yanvarskih-sobyitiy-487309/ 13.12.2022 Хронология Января. 2 января жители Мангистауской области вышли на митинг из-за повышения цены на сжиженный нефтяной газ. В 2021 году газ в области стоил 60 тенге за литр, а с начала года цены выросли в два раза, до 120 тенге. Это вызвало возмущение граждан. 3 января президент Касым-Жомарт Токаев поручил в срочном порядке рассмотреть ситуацию в Жанаозене с учетом экономической целесообразности. Он заверил, что граждане имеют право публично высказывать требования к местным и центральным властям, но призвал не нарушать общественный порядок и закон. 3 января общественные возмущения начались сразу в нескольких регионах, включая Астану и Алматы. Кроме того, к акциям протеста присоединились вахтовые работники нефтедобывающих предприятий. В Астане на митингах зазвучали призывы окружать Дом министерств и правительство. 4 января сразу в нескольких городах страны, особенно в Алматы, митинги переросли в массовые беспорядки, начались погромы. Ночью Президент Токаев сделал заявление. Он призвал граждан проявить благоразумие. «Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым последует наказание. Власть не падет. Но нам нужен не конфликт, а взаимное доверие. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения», ― сказал Токаев. Ночью в Алматы и Мангистауской области ввели чрезвычайное положение. На следующий день чрезвычайное положение ввели и в Астане. Тогда столица еще носила название Нур-Султан. Только в Алматы за ночь задержали более 200 человек. Вот так выглядела площадь Республики в Алматы в ночь на 5 января. 5 января правительство ушло в отставку, в Казахстане ввели госрегулирование цен на социально значимые продукты питания, сжиженный газ, бензин и дизельное топливо. Касым-Жомарт Токаев заявил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на правительстве, в частности, на Министерстве энергетики, а также компаниях «ҚазМұнайГаз» и «Қазақгаз». Директора газоперерабатывающего завода в Жанаозене задержали в рамках расследования необоснованного повышения цен на газ. Однако беспорядки только усилились. Сильнее всего пострадал Алматы, где участники беспорядков сожгли акимат, захватили резиденцию Президента, аэропорт, несколько самолетов, разгромили магазины, ТРЦ, офисы банков и банкоматы. Участники погромов препятствовали проезду карет скорой помощи, избивали медработников, громили больницы, переворачивали и сжигали автомобили полицейских. С этого дня в регионах с чрезвычайным положением ввели ограничение на интернет и сотовую связь, отключились банкоматы, закрылись банки, ТРЦ и крупные торговые сети. В Алматы началось мародерство. С 6 января ЧП было объявлено уже по всему Казахстану. К тому времени беспорядками была охвачена уже половина Казахстана. В тот день стало известно, что число пострадавших превысило полтысячи человек, появились данные об убитых полицейских и военнослужащих Нацгвардии. Президент заявил, что намерен действовать жестко. «Толпы бандитствующих элементов избивают военнослужащих, издеваются над ними, голыми водят по улицам, подвергают насилию женщин, грабят магазины. (...) Как Президент, я обязан защищать безопасность и спокойствие наших граждан, беспокоиться о целостности Казахстана. Обращает на себя внимание высокая организованность хулиганствующих элементов. Это свидетельствует о тщательно продуманном плане действий заговорщиков, которые мотивированы финансово. Именно заговорщиков», ― заявил Глава государства. 6 января решением Совета безопасности в стране объявили проведение антитеррористической операции. С этого дня органы правопорядка и Вооруженные силы начали применять огнестрельное оружие для уничтожения террористов. ОДКБ направило в Казахстан миротворцев, которые взяли под охрану социально значимые объекты, но в боевых действиях не участвовали. 7 января мирные акции протеста с участием граждан продолжились в нескольких регионах ― Мангистауской, Атырауской, Актюбинской, Карагандинской и Восточно-Казахстанской областях. В то же время в Алматы фиксировались обстрелы блокпостов, попытки захвата боевиками больниц и грабежи магазинов. В Таразе и Талдыкоргане были совершены нападения на здания следственных изоляторов. 8 января ситуация постепенно стабилизировалась. В Алматы началась зачистка улиц и стратегических объектов. Несанкционированные сборы граждан были прекращены. С 13 января миротворцы ОДКБ начали покидать Казахстан. Ущерб бизнесу от беспорядков в Казахстане превысил 100 миллиардов тенге. На 11 января в стране за участие в беспорядках задержали почти 10 тысяч человек. Всего в стране в результате массовых беспорядков было 4578 потерпевших, из них 4353 ранены, в том числе 3393 ― сотрудники силовых ведомств. Оглашения полного списка погибших казахстанцам пришлось ждать больше полугода. Всего, по официальным данным, погибло 238 человек. Осложняли подсчет погибших нападения на морги в Алматы. Вооруженные люди нападали на морги и выносили оттуда тела погибших участников беспорядков. Во время беспорядков преступники разграбили несколько оружейных магазинов и зданий правоохранительных органов. Оттуда они похитили тысячи единиц оружия. Несмотря на активный поиск, часть похищенного все еще остается в руках преступников. Что изменилось после Января. Конечной целью январских беспорядков в Генеральной прокуратуре назвали силовой захват власти. Касым-Жомарт Токаев признал, что государство "проспало" подпольную подготовку терактов. Несмотря на беспорядки, потрясшие страну, Президент заверил, что не оставит без внимания требования мирных демонстрантов. 7 января в обращении к народу он анонсировал план реформ и конкретные меры по их реализации. 6 января Касым-Жомарт Токаев взял на себя руководство Советом безопасности. Позже с заявлением выступил Нурсултан Назарбаев, который заявил, что передал полномочия Касым-Жомарту Токаеву и "является пенсионером и находится на заслуженном отдыхе". В государственных структурах начались кадровые перестановки. Сакен Исабеков стал начальником Службы госохраны, Чингис Аринов стал замначальника Службы госохраны – начальником Службы охраны Президента, Айткурман Омарбеков сменил Ардака Ашимбекулы на посту командующего Силами особого назначения. Кайрата Келимбетова сняли с должности главы Агентства по стратегическому планированию. Его сменил Асет Иргалиев. 6 января был назначен новый глава КНБ. Им стал Ермек Сагимбаев. Его заместителем стал Берик Кунанбаев. 8 января стало известно о задержании экс-главы КНБ Карима Масимова. А 13 января задержали его бывших заместителей ― начальника Службы специального назначения "А" Ануара Садыкулова и Даулета Ергожина. Глав некоторых департаментов КНБ сейчас судят. Президент сообщил, что во время беспорядков они покидали здания, не вступая в бой, оставив там оружие и секретные документы. 10 января стало известно о нескольких громких смертях. Полковник КНБ Азамат Ибраев был найден мертвым во дворе своего дома в Нур-Султане. Начальник полиции Жамбылской области Жанат Сулейменов покончил жизнь самоубийством. 11 января Президент назначил Алихана Смаилова премьер-министром Казахстана и утвердил новый состав правительства. Айбек Дадебаев стал управляющим делами Президента. Дархан Жазыкбаев возглавил Агентство по делам госслужбы. В этот же день Токаев сделал ряд громких заявлений. Он поручил перестроить работу Вооруженных сил, МВД и внешней разведки, объявил 5-летний мораторий на повышение зарплат министров, депутатов и акимов. Президент вскрыл многие наболевшие проблемы. Он заявил, что Банк развития Казахстана превратился в личный банк для избранного круга лиц, отметив, что знает всех пофамильно. Усомнился в качестве частной компании "Оператор РОП", которая собирает утильсбор с автомобилей, поручил пересмотреть ставки и передать функцию государству. Поручил проверить все транзакции и лиц, необоснованно выводящих средства из страны. Также Токаев поручил разработать программу повышения доходов населения. Президент поручил создать общественный социальный фонд "Қазақстан халқына". Его возглавил Болат Жамишев. «Это не фонд Президента или правительства или какого-либо другого госоргана. Это фонд всех казахстанцев. Это народный фонд. Он не будет функционировать при администрации или правительстве. Будет создан авторитетный наблюдательный совет. Назначен честный, ответственный руководитель. Обеспечим полную прозрачность его деятельности, подотчетность и подконтрольность именно обществу. Планы, бюджет, проекты будут публиковаться на сайте. Вся информация будет открытой», ― сказал тогда Глава государства. На сегодня более 79 тысяч благотворителей аккумулировали на счету фонда более 131 миллиарда тенге. Особую вину за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ Токаев возложил на "ҚазМұнайГаз". После стабилизации ситуации в нацкомпании начались антимонопольные расследования. Мартовское Послание Президента. В Послании народу Казахстана 16 марта Токаев объявил о политической реформе, которая усилит роль Парламента и позволит Казахстану перейти от суперпрезидентской к президентской форме правления. Токаев предложил ввести норму, предполагающую право Сената только одобрять или не одобрять законы, уже принятые нижней палатой. Следовательно, именно Мажилис будет наделен правом принимать законы. Что касается Сената, то Касым-Жомарт Токаев предложил пересмотреть порядок его формирования. Токаев поручил ввести обязанность Президента прекратить членство в партии на период своих полномочий. Для ближайших родственников президента Токаев поручил ввести законодательный запрет на занятие должностей политических госслужащих и руководителей в квазигосударственном секторе. По словам Главы государства, учитывая мировые угрозы с использованием избирательных технологий, необходимо принять меры для недопущения иностранного вмешательства в выборы. В частности, в качестве меры требуется установить порог на пожертвования в избирательные фонды, считает Касым-Жомарт Токаев. Президент анонсировал создание трех новых областей в Казахстане – Абай, Улытау и Жетысу. Вместе с ними в стране появились и три новых областных центра – Семей, Жезказган и Капчагай. Тогда же Токаев рассказал об идее о Новом Казахстане. «Мы учтем уроки прошлого и с уверенностью шагаем вперед. (...) Наша идея – создание нового Казахстана. Что это означает? Новый Казахстан – это образ в будущем независимого Казахстана. Народ, который неуверенно смотрит в будущее своей страны, не может создать сильное государство. Можно привести множество примеров из истории. Мы уверены, что наше будущее будет развитым и мы своими руками создадим светлое будущее», ― сказал он, выступая с Посланием народу Казахстана. Референдум. Пакет реформ Токаева потребовал внесения более 30 поправок в Конституцию. Прежде чем начать реформы, Токаев решил узнать мнение населения и поручил провести в стране общенациональный референдум. Он прошел 5 июня. Помимо объявленных в мартовском Послании решений, в Конституцию были внесены следующие поправки: если ранее в Конституции было записано, что "земля и ее недра, воды, растительный и животный мир, другие природные ресурсы находятся в госсобственности", то в поправках указали, что они принадлежат народу и только от имени народа право собственности осуществляет государство; смертная казнь запрещается; исключен пункт о статусе и полномочиях Первого президента; число депутатов Мажилиса сократили со 107 до 98; в областях, городах республиканского значения и столице Глава государства предлагает на выбор депутатов маслихатов две кандидатуры на пост акима. По итогам из 11 734 642 граждан, обладающих избирательным правом, проголосовали 7 985 769 человек. Явка составила 68,05 процента. Из них за проголосовали 77,18 процента граждан (6 163 516 человек). Против поправок ― 18,66 процента (1 490 470 человек). 2,58 процента бюллетеней признали недействительными. 1,58 процента бюллетеней не учли при подсчете голосов. Сентябрьское Послание Президента. 1 сентября на совместном заседании палат Парламента Президент озвучил еще одно Послание народу Казахстана. На этот раз оно несло больше социальных реформ. В первую очередь Токаев объявил об амнистии для участников январских событий. Она не будет распространяться на террористов, экстремистов и тех, кто пытал людей. Учитывая широкий социальный запрос, он поручил "заморозить" пенсионный возраст для женщин на уровне 61 года до 2028 года, а период выплаты декретных по уходу за ребенком увеличить до полутора лет с 1 января 2023 года. Токаев поручил рассмотреть возможность введения так называемого налога на роскошь. «Он будет взиматься при приобретении дорогостоящих объектов недвижимости, транспортных средств и не затронет средний класс», ― уточнил президент. Президент также призвал принять решительные меры для перекрытия всех нелегальных каналов ввоза машин впредь. «При этом надо урегулировать ситуацию с такими автомобилями, ввезенными до 1 сентября текущего года. Для их легализации предлагаю применить в разовом порядке единый сбор за утилизацию и первичную регистрацию в размере, не превышающим 200-250 тысяч тенге. Эта мера должна коснуться автомобилей, не находящихся в розыске и прошедших таможенную очистку», ― поручил он. Размер минимальной заработной платы президент поднял до 70 тысяч тенге. Изъятые у коррупционеров деньги по поручению президента направят на строительство школ в Казахстане. В ноябре премьер-министр Алихан Смаилов сообщил, что на спецсчет поступило уже 50 миллиардов тенге и эта сумма может возрасти до 100 миллиардов тенге. Большие обсуждения вызвало поручение отчислять 50 процентов от ежегодного инвестиционного дохода Национального фонда на социальные накопительные счета детей до достижения ими 18 лет. Накопленные суммы будут направлены на приобретение жилья и получение образования. Но главным событием Послания стали анонсированные Токаевым досрочные выборы президента и парламентские выборы. При этом Глава государства отметил, что необходимо пересмотреть количество и продолжительность срока полномочий президента. Он предложил ограничить срок президентских полномочий одним сроком в 7 лет и запретить переизбрание. Отметим еще одно важное событие сентября ― Токаев подписал указ о переименовании Нур-Султана в Астану. Выборы Президента. Так как Токаев вышел из партии Amanat (прежнее название Nur Otan), казахстанцы задались вопросом, от какого общественного объединения он выйдет на выборы Президента, назначенные на 20 ноября. В итоге в президенты Токаева выдвинула народная коалиция, объединившая парламентские партии и крупные общественные организации, в том числе Amanat, "Ак жол" и НПК. Всего на выборы вышли шесть кандидатов в президенты: Каракат Абден от республиканского общественного объединения "Национальный альянс профессиональных социальных работников"; Нурлан Ауесбаев от оппозиционной Общенациональной социал-демократической партии; Жигули Дайрабаев от Народно-демократической патриотической партии "Ауыл"; Мейрам Кажыкен от республиканского объединения профсоюзов "Аманат"; Касым-Жомарт Токаев от Народной коалиции общественно-политических сил; Салтанат Турсынбекова от республиканского общественного объединения "Қазақ аналары – дәстүрге жол". Новшеством на прошедших выборах стала графа "против всех". Она позволила гражданам выразить свою гражданскую позицию, хоть в целом и не влияла на итоги выборов. В выборах 20 ноября проголосовали 8 300 046 избирателей, это 69,44 процента от общего количества граждан, обладающих избирательным правом. По итогам голосования кандидаты набрали: Каракат Абден – 206 206 голосов, или 2,6 процента; Нурлан Ауесбаев – 176 116 голосов, или 2,22 процента; Жигули Дайрабаев – 281 641 голос, или 3,42 процента; Мейрам Кажыкен – 200 907 голосов, или 2,53 процента; Касым-Жомарт Токаев – 6 456 492 голоса, или 81,31 процента; Салтанат Турсынбекова – 168 731 голос, или 2,12 процента голосов. 460 484 человека проголосовали против всех кандидатов. Это 5,80 процента от общего числа проголосовавших. Инаугурация Касым-Жомарта Токаева прошла 26 ноября. В целом можно сказать, что 2022 год стал самым богатым на реформы и преобразования в истории независимого Казахстана. «Назарбаев хотел вернуться на пост президента на три года»: Автор книги о январских событиях в Казахстане knews. kg/2022/12/21/nazarbaev-hotel-vernutsya-na-post-prezidenta-na-tri-goda-avtor-knigi-o-yanvarskih-sobytiyah-v-kazahstane/ 21.12.2022 Журналист Леонид Млечин сообщил, что за смещение действующего президента Кариму Масимову обещали пост премьер-министра. Политолог Ербол Едилов в своем Telegram-канале поделился выдержками из презентованной книги российского журналиста Леонида Млечина «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков». Автор книги уверен, что президент Казахстана вынес урок из Трагического января, ведь он не «заморозил» страну, не стал вводить режим личной диктатуры. По его словам, он приступил к беспрецедентным демократическим реформам: отказ от привилегий, усиление роли парламента и гражданского общества. «Невиданная для Центральной Азии история: именно в Казахстане появился президент, подписавший семилетний контракт с народом. Не хан, не султан, а наемный менеджер. Токаев поделился со мной словами, которые ему сказал Назарбаев: „Тридцать лет знаю тебя, но не думал, что ты способен на такие действия“, — говорится в книге. В республике знающие люди говорят (и очень уверенно), а в социальных сетях прямо пишут, что бывший председатель Комитета национальной безопасности Карим Масимов в ходе следствия показал: Назарбаев решил вернуться на высший пост в стране „на три года“, а потом поставить на это место „более подходящего“ человека. Вот почему было решено избавиться от Токаева. А самому Масимову обещали пост премьер-министра с неограниченными полномочиями…» «Председатель Конституционного совета Кайрат Мами опубликовал статью, смысл которой в том, что институт Елбасы есть высший орган власти в стране. Заговорили об иранской модели государственной власти в Казахстане — аятолла над президентом. Возникла идея введения монархии на основе опыта Объединенных Арабских Эмиратов, Омана, Саудовской Аравии. Эта модель начала обсуждаться во властных структурах, но говорят, что Токаев убедил Елбасы отказаться от такой идеи: „Нас засмеют во всем мире“, — рассказывает Млечин в книге. Автор пишет, что между Касым-Жомартом Токаевым и Нурсултаном Назарбаевым был диалог о необходимости определиться с тем, в чьих руках власть. «Токаев, оказывается, говорил первому президенту: „Нурсултан Абишевич, нужно определиться с властью, нынешнее положение чревато дестабилизацией в стране“. Многоопытный Назарбаев только отшучивался: „Моя задача — помогать тебе, я же заинтересован в нашем успехе“, — говорится в книге. Леонид Млечин отмечает, что решительность и хладнокровие казахстанского президента определили исход Трагического января. «Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал. Он рассказывал мне, что в решающий момент ему сказали: ситуация настолько опасная, что сейчас главное — спасти вашу жизнь. Спецсамолет заправлен, личная охрана с вами… В самолете находится груз — 25 млн долларов, так сказать, на ближайшие расходы. Куда хотите лететь? Не сомневались, что президент улетит», — говорится в книге. Млечин акцентирует внимание на том, что Касым-Жомарт Токаев сделал вс е, чтобы спасти Казахстан. «В обращении президента Казахстана к согражданам в решающий январский день прозвучали слова: „Я остаюсь“. Не все поняли, зачем президент это сказал. А эти слова были адресованы тем, кто намеревался захватить власть и кому глава государства мешал», — пишет автор. Книгу «Трагический январь. Президент Токаев и извлечение уроков» презентовали в казахстанском посольстве в России. Мероприятие открыл посол Казахстана Ермек Кошербаев. В своей речи он отметил, что СМИ и блогеры много писали о Трагическом январе, но «объемной попытки разобраться в причинах и обстоятельствах январских событий пока не было». Пробел, по его словам, восполнил Леонид Млечин. «Автор выезжал в Казахстан, где лично встречался с непосредственными очевидцами, участниками событий, изучал документы, осматривал места инцидентов с тем, чтобы воссоздать ясную картину произошедшего. Многие факты, о которых узнает читатель, ранее не были известны широкому кругу общественности», — сказал посол. Январские события потрясли весь Казахстан. После расследования обвинительные приговоры вынесли в отношении 1113 граждан, под следствием находятся еще 315 человек. Погибли 238 граждан. Следственные действия в отношении Карима Масимова и его коллег завершились, в ноябре начался суд в Астане. Дело рассматривают под грифом «Совершенно секретно». Никита Шаталов: Ключевая задача государства и общества – не допустить повторения Кантара inform.kz/ru/nikita-shatalov-klyuchevaya-zadacha-gosudarstva-i-obschestva-ne-dopustit-povtoreniya-kantara_a4016237 23.12.2022 Необходимо сделать все возможное, чтобы трагические события, подобные январским, больше никогда не произошли в Казахстане, считает политический обозреватель, заместитель председателя общественной палаты Мажилиса Парламента РК Никита Шаталов. «Сегодня Президент неподалеку от сгоревшего акимата открыл мемориал жертвам январских событий – «Тағзым». Это довольно нетрадиционный памятник для Казахстана – вместо изображения людей посетители увидят комплекс из каменных стелл белого и черного цвета со словами ключевых исторических личностей – поэтов, писателей, политиков. Мемориал одновременно сделан и как напоминание о тяжелых днях, которые пережила страна в начале 2022 года, и как метафора истории нашего государства», – написал политический обозреватель в своем Telegram-канале. По его мнению, мемориалу жертвам январских событий «Тағзым» суждено стать многозначным символом. «Сейчас атмосфера на месте по-прежнему тревожная, но, когда будут восстановлены здания на площади, в том числе и акимат, а на месте бывшей резиденции Президента появится парк, ландшафт окончательно оформится. И мемориал к этому моменту будет местом, куда люди будут приходить, чтобы вспомнить о произошедшем, почтить память о погибших или, наоборот, спокойно подумать о том, что важно для них – без навязывания смыслов извне. Важно, чтобы памятник был не только местом скорби, но и символом стремления к прогрессу, которое важно для всех – вне зависимости от политических взглядов», – уверен Н. Шаталов. Н. Шаталов считает, что спустя почти год после событий трактовка событий Кантара однозначна – это неудавшаяся попытка госпереворота, организаторы которого использовали мирных граждан в своих циничных целях. «Во время церемонии открытия Президент в очередной раз подчеркнул, что мирными митингами воспользовались провокаторы и террористы, за которыми стояли те, кто намеревался совершить государственный переворот. Об этом Касым-Жомарт Токаев говорит с самого момента, как кризис был преодолен: никто не отрицает того, что что митинги в самом начале января были мирным гражданским протестом, которым потом воспользовались путчисты и организованные им группы погромщиков и террористов», – отметил Н. Шаталов. По словам политического обозревателя, сейчас ключевая задача государства и гражданского общества – не допустить повторения подобной трагедии и очень внимательно считывать сигналы об экономическом положении людей, об их удовлетворенности политической и социальной ситуацией в стране. «Наша главная трагедия — январские события»: спикер Сената о самом заметном событии 2022 года bestnews.kz/vlast/13853-nasha-glavnaya-tragediya-yanvarskie-sobytiya-spiker-senata-o-samom-zametnom-sobytii-2022-goda 29.12.2022 Председатель Сената Парламента РК Маулен Ашимбаев назвал самое главное, по его мнению, событие уходящего 2022 года. «Вопрос вроде бы простой, но было очень много событий. Самое тяжелое, трагическое событие — это январские события, январская трагедия, которая имела место. К сожалению, погибли люди. В этом уходящем году это, наверное, наша главная трагедия, большая трагедия», — сказал Ашимбаев. Спикер отметил, что для того, «чтобы такие события больше никогда не повторялись, предпринимаются комплексные меры». «Вы знаете, что ожидается политическая реформа, развивается политическая система, идет борьба с олигополиями, принимаются другие важные решения», — добавил Маулен Ашимбаев. Қаңтар: здесь нет геройства, мы выполняли свою работу – врачи Алматы inform.kz/ru/kantar-zdes-net-geroystva-my-vypolnyali-svoyu-rabotu-vrachi-almaty_a4018567 30.12.2022 В трагические дни январских событий казахстанские медики круглые сутки оказывали помощь пострадавшим. Одним из тех, кто вместе с коллегами спасал жизни людей, был главный врач городской поликлиники №18 Пархатжан Надыров. «В то утро, 5 января, мы все вышли на работу. Отовсюду начали приходить разные слухи, что возле рынка „Алтын Орда“ народ собирается и так далее. Связались с горздравом, нам сказали действовать по ситуации. Ближе к обеду уже стало понятно, что в городе что-то происходит, и я отпустил своих сотрудников домой, кроме водителей и дежурных врачей», — вспоминает он. Доктор Надыров, узнав, что в городе приостановлен общественный транспорт, сам сел за руль служебного автомобиля и решил довезти часть своих сотрудников до определенного места, чтобы им было легче добираться до дома. «Мы начали спускаться по улице Саина. Не доезжая до Толе би, я увидел, что на дороге что-то горит, какой-то мусор был. Рядом стоял грузовой „Камаз“, стекла были разбиты. Далее мы выехали на мост, а там заметили, что горят два военных „Камаза“, один на мосту, другой чуть подальше. Потом двигались по проспекту Райымбека, и нам навстречу шла огромная толпа, дороги были перекрыты фурами. Мы решили развернуться и ехать в сторону автовокзала. По дороге мы уже увидели горящие автобусы, люди кидали камни, у некоторых были бутылки с жидкостями. К вечеру я начал звонить коллегам из центральной горбольницы, из ГКБ №4. Узнал, что в БСНП нужны врачи. Я поехал туда», — рассказал врач. Пархатжан Надыров является сосудистым хирургом. «После этого мы до 8 января, четыре дня, принимали пациентов. Мы там ночевали, жили, никуда не выходили. Вначале к нам поступали избитые, с колото-резаными ранениями пациенты, а потом уже начали принимать людей с огнестрельными ранениями. В том числе были и сотрудники правоохранительных органов, гражданские, и мы сразу же проводили операции. Пациентов было много, среди них была и 4-летняя девочка, которая, к сожалению, скончалась от огнестрельных ранений. Помню, что к нам ещ е какие-то парни приходили охранять нашу больницу. Приходили также воины-интернационалисты, защищать нас. Коллектив БСНП в полном составе до конца оставался на посту, помогали, жили там», — добавил спикер. По словам врача, за годы работы в больнице такое количество пациентов в сутки они принимали впервые. «В таких условиях я оперировал впервые. Надеюсь, это в первый и последний раз… Как хирург я исполнял свой профессиональный долг. Не вижу здесь никакого геройства, мы просто выполняли свою работу», — заметил он. В усиленном режиме во время январских событий работали не только врачи БСНП, но и все крупные медучреждения. Среди них и Городская клиническая больница №4. Все сотрудники, находившиеся на работе, добросовестно выполняли свои профессиональные обязанности. Один из них — врач-ортопед Бауржан Нуралиев. Как и других коллег, его вызвали на работу 5 января около часа ночи. «Меня вызвали на работу в ночь с 4 на 5 января. Я сразу собрался. Все улицы были закрыты. По проспекту Райымбека и улице Момышулы было много молодежи. Я ехал больше часа. Вся наша бригада врачей в тот день полностью вышла на работу», — говорит он. «Врач обязан помочь больному, независимо от того, кто он и в какой бы ситуации он ни находился. Большинство из пришедших к нам были молодыми людьми. Они были с различными ранениями — огнестрельными, ушибленно-рваными ранами, телесными повреждениями. Запомнился один пациент, которому пришлось ампутировать ногу. Это был мужчина старше 50 лет. Он получил ранения при взрыве самодельного взрывного устройства. Я горжусь всеми своими коллегами, которые проявили верность своим обязанностям и оказали помощь пострадавшим в те трудные дни», — сказал Бауржан Нуралиев. «КНБ проявлял содействие»: Талгат Калиев – о попытке январского госпереворота rus.azattyq-ruhy.kz/society/45360-knb-proiavlial-sodeistvie-talgat-kaliev-o-popytke-ianvarskogo-gosperevorota 05.01.2023 Директор Института прикладных этнополитических исследований Талгат Калиев высказал свою позицию касательно заявлений генерального прокурора Берика Асылова в Мажилисе. Глава надзорного органа, напомним, ответил на запрос депутатской группы «Жаңа Қазақстан» о трагических событиях, произошедших в январе прошлого года. Берик Асылов подробно озвучил хронологию январских событий, назвал некоторых организаторов госпереворота, детально рассказал об участии отдельных силовиков в попытке захвата власти и об уголовных делах. По словам Талгата Калиева, расследование январских беспорядков шло открыто, и казахстанцы получили полную и достоверную информацию. Но на этом, считает спикер, расследование не закончится. «Сейчас следствие еще идет. Поэтому я не думаю, что это финальная оценка. Мы еще будем узнавать подробности», — считает директор Института прикладных этнополитических исследований. Опираясь на подробный доклад генпрокурора, эксперт подчеркнул, что сомнений в том, что это была попытка госпереворота, не остается. «Именно тот факт, что часть силовиков оставила свои здания с арсеналом оружия, и тот факт, что практически Комитет национальной безопасности не просто бездействовал, а проявлял содействие – это говорит о том, что была попытка переворота. Причем все было отработано до деталей. Митинги и акции протеста в Казахстане и прежде проходили, и они кардинально отличаются от того, что произошло в январе, поскольку это были четко спланированные массовые беспорядки, и использовались технологии управления толпой, технологии захвата мирного митинга, когда вдруг люди, вышедшие на митинг, сами не поняли, как оказались в ядре беспорядков и стали активными участниками. Это все говорит о том, что были привлечены профессионалы, специалисты, которые профессионально умеют работать с толпой», — подчеркнул Калиев. Екатерина Шульман: Всегда нужно голосовать, пока есть возможность inbusiness.kz/ru/news/ekaterina-shulman-vsegda-nuzhno-golosovat-poka-est-vozmozhnost 26.01.2023 Пока молодежь митингует — пожилые голосуют и побеждают на выборах, — объясняет диссонанс между настроениями и результатами голосования российский политолог Екатерина Шульман в эксклюзивном интервью Atameken Business. Почему нужно ходить на выборы? Станет ли Казахстан демократическим государством и зачем нужна сменяемость власти? Об этом и не только корреспонденты Atameken Business расспрашивали известного российского политолога Екатерину Шульман, прибывшую в Казахстан с циклом лекций. – В интервью телеканалу BILD вы сказали, что в Казахстане после 2019 года, после январских событий ощущается, если можно так сказать, «запах перемен». Сейчас он тоже чувствуется? – Запрос на политические изменения — это одновременно и большой ресурс, и большая опасность. Среди моих коллег-экспертов есть мнение, что в том числе январские события, если не были вызваны, то подогревались вот этими неудовлетворенными ожиданиями. С 2019 года, когда президент сменился, начались разговоры, что Казахстан будет меняться в направлении большего гражданского участия, что власть будет слушать людей. Эти разговоры, очевидно, находят отклик в казахстанском обществе. Но люди ждут, когда эти разговоры будут реализовываться. Возможно, что к началу 2022 года некоторое раздражение от того, что это не воплощается в жизнь или воплощается не так, как людям бы хотелось, накопилось. Это не полное объяснение: январские события — сложное явление. Несмотря на то, что от нас всегда хотят сразу немедленных ответов о происходящем, такие события становятся видны на некотором историческом расстоянии. Но то, что эти неудовлетворенные и пробужденные ожидания были одним из компонентов этого социального напряжения, можно с некоторой уверенностью утверждать. С тех пор многое произошло. Например, прошло несколько волн конституционной реформы. Я следила за ней с большим интересом. Это мой предмет исследования — изменения в законодательстве. Сразу скажем о хорошем. То, что после, будем прямо говорить, неудавшегося восстания, провалившегося мятежа, не разворачивается широкая репрессивная кампания со стороны власти, которая удержалась, — это не такой частый случай. Я бы обратила на это внимание. Понимаю, что это мало утешает людей, которые не видят справедливости, считают, что они пострадали, считают, что власть «заметает под ковер» произошедшее… Но давайте вспомним события в Турции 2016 года или в России 2011–2012 годов — вот это типичный сценарий: протесты, подавление протестов и репрессии. Репрессии внутри власти и против граждан, которые считаются к протестам причастными. У вас, аккуратно скажу, пока такого нет. Есть то, что можно назвать подготовкой к выборам, проводимым своеобразными методами, но ковровых мер по истреблению крамолы, по крайней мере, пока не видно. Это не так часто бывает. Что касается самой конституционной реформы… Однократный семилетний президентский срок — это редкая, но не уникальная конституционная норма. Если ее соблюдать, она ставит президента в своеобразное положение. Он знает, что пришел достаточно надолго, но это его единственный шанс. Второй попытки уже не будет. То, как это было сделано — постфактум, называется «продлевательность». Это когда глава государства снимает ограничения на определенное количество сроков пребывания у власти, продлевает свой срок под разными предлогами. Поэтому в вашем случае есть что-то редкое, но есть и типичное. Это должно подвести к ответу на ваш вопрос: «Чувствуется ли атмосфера перемен?». Несколько предвыборных кампаний подряд с одной стороны активизируют общественную жизнь и политическую среду — это признаки жизни. Признаком демократизации является снижение порога прохождения в парламент — с 7% до 5%. Это хорошая вещь. Если в следующем мажилисе будет больше партий, чем в этом, будет больше разнообразия и представительства. – А как выбрать партию? У нас их 7, и каждая за все хорошее и против всего плохого. Как отличить партию, которая будет выполнять свои предвыборные обещания, от популистов? – Знаете, в более устойчивых демократиях я бы вам сказала: «Смотрите на кредитную историю». Что эта партия делала раньше, что она говорила, как называлась? Но в таких формирующихся системах мы не очень можем ориентироваться на прошлое. Даже имена меняются — у вас любят все переименовывать. Ну и новые партии появляются, и ставить им в упрек, что про них еще ничего неизвестно, как-то глупо. Понятно, что должны появляться новые субъекты политической борьбы. Я не буду давать советы избирателям. Кроме одного, который я даю всем и всегда: отнеситесь серьезно к своей гражданской обязанности. Не обесценивайте свое активное избирательное право, не слушайте тех, кто говорит, что ваш голос ничего не решает, что все предрешено. Все предрешено, если вы дома сидите. Когда вы не голосуете, вы делегируете свой голос тем, кто проголосует. – Но сейчас складывается такое впечатление, что желание политических изменений исходит сверху, а не снизу. Это ведь неправильно? – Если мы посмотрим на социологию, увидим характерную для постсоветских обществ картину — молодежь интересуется политикой довольно мало. Больше интересуются городские, более образованные жители. Но дисциплинированное электоральное поведение характерно старшим возрастным категориям. Это универсальный принцип: молодежь митингует — пожилые голосуют. А выборы выигрывают те, кто на них является. А отсутствующие всегда проигрывают — железное правило. – В предстоящих выборах есть несколько новелл, одна из них — депутаты-одномандатники. Как Вы ее оцениваете? – Да, я бы отнесла это к демократизации. При том, что в выборах на одномандатных округах административный ресурс и деньги могут играть большую роль, все же такой депутат лицом к лицу избирателя. Если выборы проходят только по партийным спискам, это дает неадекватную власть партийной бюрократии. Мне кажется, что смесь списочников и одномандатников в национальном парламенте — это более равновесная система. – А депутаты-одномандатники смогут как-то повлиять на изменения повестки дня? – У депутата полномочия довольно многогранны. Он может высказываться, делать какую-то проблему публичной. Он может приходить в органы власти, запрашивать какую-то информацию и также делать ее публичной. Он может проходить туда, куда не пускают других людей. Депутат может быть членом фракции, входить в комитет, где концентрируется вся законотворческая работа. Поэтому человек, который сидит на какой-то законодательной теме, очень важен. Люди в комитетах во многом определяют судьбу законопроектов, потому что палата в большинстве случаев соглашается с рекомендациями комитета. – Президент Казахстана высказал такой тезис: «Сильный президент — влиятельный парламент — подотчетное правительство». Как это может повлиять на Казахстан? – По Конституции Казахстан — суперпрезидентская республика по-прежнему. Президент имеет полномочия относительно всех трех ветвей власти. Хотя эти полномочия в процессе последней конституционной реформы были перераспределены между коллективными органами, все же их у президента остается очень много. Смена конституционного типа не произошла — вы не парламентская республика. И даже не президентско-парламентская. Движение в некотором направлении есть, но нет трансформации. То, что вы процитировали, — это почти идеальная система сдержек и противовесов в президентской республике. Подотчетное правительство — кому оно подотчетно? Предполагается, что парламенту. Вообще-то говоря, смысл парламентаризма в том, что парламент не только принимает законы, но и может контролировать исполнительную власть, может контролировать силовые структуры, может проводить парламентские расследования, отправлять в отставку правительство или отдельных министров, если парламент недоволен их работой. Некоторые механизмы такого рода в вашей Конституции имеются. Надо смотреть, будут ли они реализовываться на практике. – Но все-таки то, что президент делегировал часть полномочий парламенту, — это зачатки демократического государства? – Это шаг к демократизации. Но, вообще говоря, идеальных демократий не существует. Никто ее не достиг. Есть страны, которые наиболее близки к этому идеалу — скандинавские страны, страны Северной Европы, Новая Зеландия и Канада. Все остальные несчастливы по-своему, как у Толстого. Казахстан мы относим к персоналистским автократиям. Но каждая автократия несчастлива на свой манер. Есть Россия и Беларусь, которые довольно стремительно развиваются в противоположном направлении — к ужесточению авторитарных тенденций. Есть Казахстан, в котором ужесточения авторитаризма пока не наблюдается. На уровне риторики мы видим демократизацию и либерализацию — это не может не радовать. В политике публичная декларация — это не просто слова. Опять же, посмотрите на соседей, где и на уровне деклараций мы ни одного просвета не наблюдаем. – Раз уж мы заговорили о соседях… геополитическая карта изменилась очень сильно — война, санкции — как они влияют на демократизацию Казахстана? – Делают ее, конечно, более сложной. Вам и в предыдущей фазе международных отношений было нелегко, потому что вы находитесь между двумя огромными державами, у которых вс е не слава Богу. И Россия, и Китай находятся в нестабильной фазе своего развития. Казахстан — страна большая и богатая ресурсами, с достаточно образованным населением, с более чем 50%-ным уровнем урбанизации, с высокой и не снижающейся рождаемостью. Вы — страна развивающаяся, а не стагнирующая. При этом вы географически и экономически связаны с этими двумя странами. Если они, словно морские животные, начинают бить хвостами и метаться, естественно, это возбуждает всю поверхность того водоема, в котором пребывают все страны. Поэтому вот то, что звучит как равновесие и многовекторность, — это такая сложная и рискованная политическая линия. Я, на самом деле, не представляю, как возможно удержать это равновесие. Если это получится, то Казахстан может стать новой точкой равновесия в этом турбулентном окружении — «спокойным среди бурь». – И все-таки зачем нужна сменяемость власти? Зачем идти на выборы? – Сменяемость власти нужна для предохранения от опасных и вредных явлений, для того чтобы сохранять обратную связь между властью и обществом, чтобы не допускать их взаимной изоляции. Долгое нахождение у власти одной и той же группы людей приводит к тому, что эта группа замыкается в себе, герметизируется и кормит саму себя той информацией, которая подтверждает е е уже существующие представления о мире. На основании этого она принимает решения, а никто не может возразить. Сменяемость власти — это некоторая страховка от того, что примут решение за вас, и оно разрушит вашу жизнь. Я очень надеюсь, что то, что раньше было довольно абстрактным политологическим представлением, на горьком примере происходящего в России станет для всех наглядным. Посмотрите, что такое монополия на власть, что такое долгое авторитарное правление, которое уже не получает никаких сигналов извне и освободилось от любых сдерживающих факторов. Посмотрите, к чему это может привести. Давайте этого по возможности не допускать. – Поэтому нужно ходить на выборы… – Поэтому нужно всегда голосовать, пока у вас есть такая возможность. Ситуация быстро переломилась после ареста Масимова — депутат tengrinews.kz/kazakhstan_news/situatsiya-byistro-perelomilas-posle-aresta-masimova-deputat-497362/ 24.04.2023 Депутат Мажилиса и политический обозреватель Никита Шаталов в своем Telegram-канале прокомментировал приговор бывшему руководителю КНБ Кариму Масимову. Шаталов назвал приговор Масимову (18 лет за попытку госпереворота) и его сообщникам справедливым наказанием за покушение на государственный строй. «Еще в первые дни январских событий было понятно, что за ними стоит кто-то подготовленный и осведомленный. То, с какой легкостью боевики находили вооружение, захватывали без боя департаменты КНБ, получая доступ к арсеналам, говорит о наличии четкого плана. Кроме того, мы знаем о фактах завоза боевиков из других государств. Последний рейс состоялся, когда аэропорт Алматы уже был захвачен», — написал мажилисмен. «Я хорошо помню момент ареста Масимова благодаря эффекту, который он оказал на боевые действия в Алматы. Они сразу пошли на спад, лишившись главаря и координатора. Силовые органы и армия начали нормально управляться, им никто не мешал, а Президент, как председатель Совбеза, отдавал точные команды, и ситуация очень быстро переломилась. Мы практически сразу вернулись в норму как государство», — подчеркнул он. По мнению Шаталова, Масимов пошел на откровенную измену, предал государственные ценности. «Я не исключаю, что, кроме представления интересов “старого” Казахстана и крыши для клептократов, он занимался и шпионажем в пользу других государств», — добавил депутат. «Сегодняшний приговор ставит точку в деле расследования попытки госпереворота и должен быть уроком для всех остальных друзей экс-главы КНБ», — резюмировал Никита Шаталов. Ранее суд рассказал о приговоре Кариму Масимову и его бывшим заместителям. По делу экс-руководства КНБ в доход государства было взыскано 10 миллиардов тенге и 24 миллиона долларов. ## Источник: +Тезисы генпрокурора 05.01.23 +Тезисы генпрокурора 05.01.23 Выступление ГП в Мажилисе 05.01.2023г. Уважаемый Ерлан Жаканович! Уважаемые депутаты! Январская трагедия потрясла всю страну и стала важным уроком для всех нас. Выступление перед вами – это возможность донестидо широкой аудиторииобъективную картину произошедшего и дать правовую оценку . На сегодня следствием полностью восстановлена хронология событий . Установлены ключевые организаторы, в том числе из числа криминалитета и высших должностных лиц. Идентифицированы все погибшие, выяснили причины их смерти. Продолжается поиск оружия . Преступников привлекаем к ответственности, в том числе тех, кто предал интересы службы и не обеспечил безопасность граждан. Завершаем дела о пытках . Для того, чтобы напомнить о тех событиях, их страшных последствиях разрешите показать видеоролик . Прошу, внимание на экран. (демонстрация видео, 10 мин) Уважаемые депутаты! Эти кадры наглядно показывают, насколько в те дни наша священная Независимость была под угрозой. Во многих крупных городах здания охвачены огнем и разрушены. Существенной опасности была подвергнута главная ценность государства – человеческие жизни. Только в результате решительных действий Президента , удалось преодолеть кризис и сохранить государственность. В те дни были нарушены все законы . К сожалению, надо признать, у нас еще не сформировалась культура проведения мирных митингов . Когда собрались люди и вышли на улицы – нарушили нормы Закона о митингах . Без уведомления акимата организаторы собрали тысячи людей. Через мессенджеры «Ватсап» и «Телеграмм» координировался сбор и передвижение участников беспорядков. В Алматы за считанные часы число участников одной группы увеличилось до 5,5 тысяч . Аналогично в Жамбылской области – количество участников в чате выросло до 4 тысяч . Затем сработал «эффект толпы» и люди стали оказывать неповиновение и сопротивление полиции, поджигать, грабить и применять насилие. Это уже уголовные преступления . Специально для этого в Алматы приезжала молодежь из соседних областей. Дальше события развивались еще хуже . Фактически в один день – 5 января в 8 регионах атаке подверглись акиматы. Для участников беспорядков они были целью №1 . Они хотели их захватить как символы власти . В ночь на 5 января атакующие ворвались в здание акимата Алматы . Буквально через час начался штурм здания акимата Шымкента . В тот же день, в 15 часов преступники стали нападать на здания областных акиматов в Атырау и Кызылорде . Примерно в это же время в Алматы нападающие подожгли акимат и переключились на здание резиденции Президента. Были разграблены охотничьи магазины «Анна», «Корган» и «Алпамыс», затем на автомашинах они перевезли оружие на площадь и стали раздавать его митингующим. С целью захвата оружейных комнат, совершались нападения на Алматинский Департамент и отделения полиции. В 18 часов были захвачены здания областных акиматов в городах Талдыкорган и Актобе , а также акимата города Семей . Ночью, после неоднократных атак нападавшие завладели зданием акимата Жамбылской области . Кроме того, вечером 5 января, почти в одно время были захвачены международные аэропорты городов Алматы и Актобе. То есть самая опасная ситуация сложилась в южной столице. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. Тем более по большей части сотрудники не были вооружены , до последнего применяли только спецсредства – водометы, резиновые дубинки и другие. Хотя к этому времени cотни сотрудников правопорядка получили ранения, в том числе огнестрельные. А один офицер заживо сгорел при пожаре городского акимата. Уважаемые депутаты! Здесь хочу особо обратить внимание, что первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 часов 5 января при обороне Резиденции Президента. И далее оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, других объектов, то есть когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Затем при «зачистке» городов от вооруженных боевиков. То есть, огонь по нападавшим был открыт задолго до известного выступления Президента страны . Все дискуссии по этому поводу намеренно уводят в сторону общественное мнение. Фактически силовикам не нужна специальная команда, чтобы стрелять на поражение по преступникам. Есть прямые нормы законов : о правоохранительной службе; о Национальной гвардии; противодействию терроризму, которые позволяют применять боевое оружие для отражения нападения, при угрозе жизни и здоровью людей. Именно такая опасная обстановка и складывалась днем 5 января и сохранялась вплоть до 8 числа - до локализации обстановки. Говоря о погибших, отмечу следующее. Всего в ходе столкновений, при отражении атак, в период действия режима чрезвычайного положения и антитеррористической операции умерло 238 граждан . Среди них 41 человек были ранее судимые . Количественные данные о погибших достоверны , перепроверены в рамках проведенных расследований, в их числе: 67 признаны нападавшими , то есть подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 142 являются нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции; 4 погибли при совершении иных преступлений . Самое большее количество погибших – 151 человек в г.Алматы . Многие – при нападении на Резиденцию Президента . Аналогичные жертвы имели место в городах Кызылорда (26), Шымкент (20) и Тараз (17). Всего по преступлениям, совершенным в январские дни начато 5 300 уголовных дел. Большая часть расследовалась МВД (4 623). В основном, это убийства, кражи, разбои, хулиганства и хищения оружия. КНБ вело следствие по деламо госизмене, попыткам захвата власти и получению взятки в особо крупном размере. Министр внутренних дел и Председатель Антикоррупционной службы могут доложить по своим делам. Я же остановлюсь на результатах расследования межведомственной группы под руководством спецпрокуроров . Мы работали по 4 направлениям : – по участникам и организаторам беспорядков; – по актам терроризма; – по действиям отдельных руководителей силовых ведомств; – расследовали пытки. Здесь сразу хотел бы пояснить, в чем различие массовых беспорядков от актов терроризма . И в том и другом случае идет насилие, погромы, поджоги и сопротивление властям. Однако беспорядки носят стихийный характер. В свою очередь, террористические акты имеют конкретную цель - устрашить население и намеренно парализовать деятельность госорганов. Согласно Уголовному кодексу к террористическим преступлениям , наряду с актом терроризма (ст. 255 УК), относятся: пропаганда терроризма (256 УК); нападение на здания, средства сообщения и связи или их захват (ст. 269 УК), захват заложников (261 УК) и другие. То есть совершались террористические акты - как я уже говорил, захватывали и уничтожали акиматы, аэропорты, здания ДКНБ, полиции, телевидение и связь. Всего в производстве спецпрокуроров находилось 720 уголовных дел. По этим делам задержаны 25 лиц, состоящие в запрещенных экстремистских движениях. Арестованы 42 члена организованных преступных групп. Кроме того, среди подозреваемых 8 приверженцев деструктивных религиозных течений. 126 лиц ранее судимы за убийства, кражи, грабежи и разбои. В основной массе участники беспорядков – это молодые люди в возрасте до 35 лет . Кроме этого, подозреваемыми в участии в массовых беспорядках и других преступлениях такжы признаны иностранцы . Среди них - граждане Узбекистана, России, Киргизии и Таджикистана . На сегодня по нашим делам осуждено 573 лица. В их числе 2 дела – по фактам совершения терактов. В Кызылорде Кудайбергенов отобрал машину военнослужащего и совершил наезд на оцепление военных, в результате погиб Кайсаров. В Таразе Бекболов участвовал в нападении на здание акимата, призывал стрелять в головы полицейским и военным. На данный момент установлено 18 организаторов массовых беспорядков. Дела в отношении 13 из них уже в суде. В целом, следствию предстояло ответить: как координировались действия погромщиков, кто был организатором и какие у них были цели? Уважаемые депутаты! Как я говорил, в январе ситуация в стране была очень сложной. Уже сейчас понятно, что сплоченность нашего общества , специально расшатывалась по заранее отработанным сценариям. В тот период многие были недовольны неравенством и жаждали справедливости . Нужен был только удобный повод . Им оказался рост цены на газ. Протесты подхватили в других городах, где о газе все забыли и стали уже выдвигать радикальные требования. Все это привело к трагедии, к человеческим жертвам . Теперь мы можем утверждать , что в условиях управляемого хаоса , операция по смещению высшего руководства страны была тщательно спланирована . По сути, была попытка госпереворота . Как вы знаете, уголовное дело в отношении экс-руководителей КНБ расследовалось под грифом « совершенно секретно» . Засекретили материалы, так как они содержат государственную тайну . В деле есть сведения, касающиеся внешнеполитической, контрразведывательной и оперативно-розыскной деятельности. Их разглашение может нанести ущерб интересам национальной безопасности . Уголовное дело сейчас на рассмотрении в суде . Экс-Председатель КНБ Масимов и его бывший заместитель Садыкулов преданы суду: за госизмену ; действия, направленные на насильственный захват власти; и превышение должностных полномочий. Экс-заместитель Ергожин обвиняется в совершении: действий, направленных на насильственный захват власти; и превышении должностных полномочий. Еще одному бывшему заместителю Осипову , а также другим руководителям подразделений КНБ вменяется превышение полномочий. Иную информацию раскрыть не могу. Конкретные детали заговора озвучить не вправе. Могу лишь сказать, что весь 2021 год, скрытно шла подготовка исполнителей для применения радикальных мер . В числе исполнителей были организованные преступные группы. Они набирали людей, вооружались, закупали рации и транспорт. Следствием установлено, что отдельные силовики курировали эту подрывную работу. К примеру, по версии следствия в Алматы особая роль отводилась Джумагельдиеву (т.н. «Дикий Арман»). Нами установлено, что он действовал при координации куратора из КНБ . Он должен был организовать беспорядки, взять под контроль толпу, создать т.н. «народный совет» для выдвижения единых ультимативных требований к властям. В этом ему активно помогали экс-депутат маслихата г. Алматы , а также активный член криминальной группы Махатов , который вооружал бандитов, организованно прибывавших в гостиницу «Казахстан» в Алматы. Однако, возглавить массовые протесты им не удалось. Люди за ними не пошли. Получив информацию о задержании бывшего Председателя КНБ , с целью создания благонадежного алиби боевикам поручено совершать нападения на горожан якобы для борьбы с мародерством. Для этих целей 6 января они из разных точек похитили, избивали и удерживали 24 случайных граждан в паркингах гостиниц «Ritz Carlton» и «Казахстан». В последующем, их доставили на окраину города и поместили на ночь в контейнер под вооруженную охрану сотрудников КНБ. Затем их перевезли в аэропорт, где один человек – Отепбаев скончался от пыток. Следствие по данным фактам нами окончено . Сейчас идет ознакомление. Отдельно остановлюсь на фактах превышения власти региональными руководителями силовых ведомств. В самый пик беспорядков почти весь личный состав Департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. По данным следствия 5 января поступило письменное указание заместителя Председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. Также по команде руководства были оставлены здания Департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Скажу прямо , эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков. В конечном итоге Алматы и Талдыкорган на 2 суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал – почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. То есть по вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. До настоящего времени не известно местонахождение почти 2 тысяч единиц оружия. По данным фактам превышения власти спецпрокурорами следствие завершено . Уголовные дела в отношении экс-руководителей 3 региональных Департаментов КНБ, Департамента полиции Алматинской области и других лиц направлены в суды. Сейчас идут судебные разбирательства. Степень их виновности и меру наказания определит суд . В отношении экс-начальника ДП Жамбылской области уголовное преследование прекращено за смертью лица (застрелился). Кроме того , в военном суде продолжаются слушания по делу экс-Министра обороны Бектанова. Следствие считает, что в период ЧПон отдал явно незаконные приказы и оставил без защиты военных стратегические объекты. Бывшим Министром обороны не приняты меры по наведению конституционного порядка в стране. Участники беспорядков, особенно в Алматы, имели огромный численный перевес. Они прорывали оцепления, подавили силы полиции и Нацгвардии, терроризировали население. В итоге, от рук преступников погибли люди, разграблены и сожжены города. Поэтому Бектанов обвиняется в превышении власти, совершенном в боевой обстановке (ст.451 ч.3 УК). Окончательную правовую оценку его действиям и меру наказания определит суд . Уважаемые коллеги! К сожалению, в условиях хаоса отдельные сотрудники силовых структур допускали жестокое отношение к задержанным. Это ничем нельзя оправдать . Лица, применявшие пытки, как поручил Президент , вне зависимости от чинов и положения понесут заслуженное наказание. Всего по заявлениям граждан о пытках возбуждено 329 уголовных дел. Основная их часть находилась в производстве Антикоррупционной службы . Специальные прокуроры расследовали уголовные дела в отношении 34 сотрудников полиции и КНБ. В суд направлены дела о пытках 24 лиц в здании полиции Алматинской области. А также 3 граждан (Радченко, Бекжанов, Анафияев), которых пытали в ИВС г.Алматы и здании отдела полиции Бостандыкского района. Кроме того, завершено расследование по факту смерти в результате пыток: Мукашева в Талдыкоргане; Отепбаева в Алматы; и Жотабаева в Семее. После ознакомления с материалами, направим их в суд. В целом, по «январским событиям» судами рассмотрены дела в отношении 1 221 лица, из них осуждено 1 205 граждан. Как Вам известно, Глава государства в своем Послании отметил необходимость амнистии участников протестов. Поэтому в рамках Закона «Об амнистии» были освобождены от наказания лица, попавшие под влияние провокаторов и совершивших преступные деяния в условиях массовых беспорядков. Амнистия применена в отношении 1 095 лиц. В частности, судами сокращены сроки наказания 1 001 осужденному за тяжкие преступления. Сейчас на стадии следствия находится 127 уголовных дел в отношении 315 лиц. По ним следственно-оперативные мероприятия продолжаются. Результаты расследований обязательно доведем до общественности. Уважаемые депутаты! Как завещали предки – без единства , нет государственности ! Защищать благополучие страны и ее территориальную целостность – наш священный долг! Это – главная цель и святая обязанность! Поэтому, усилия органов прокуратуры будут направлены на укрепление законности и защиту безопасности граждан. Доклад окончен. Благодарю за внимание! ## Источник: +Тезисы_Доклад_каз_02.01-18.00 +Тезисы_Доклад_каз_02.01-18.00 Баяндама бойынша посттар мен мақалаларға арналған тезистер 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары ― мемлекеттік төңкеріс жасау әрекеті, Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігіне жасалған қастандық. Ел тарихында заңды билікті қарулы жолмен құлатудың алғашқы әрекеті, республиканың халық әл-ауқатының өсуінің басқа деңгейіне шығаруға бағытталған саяси және экономикалық реформаларына жол бермеуге ұмтылу. Қазақстанда да, шетелде де сарапшылар қаңтардағы оқиғаларды зорлық-зомбылықпен мемлекеттік төңкеріс жасау әрекеті деп сипаттады. Қаңтар – гибридтік сипаттағы бүліктің бейстандартты әрі «жаңа рецепті». Қаңтар оқиғаларының хроникасы әлемдегі күрделі геосаяси жағдай мен ел ішіндегі күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың фонында сұйытылған газ бағасының өсуі бүкіл ел бойынша келісілген қарулы қақтығыстарға кәсіби түрде айналған Маңғыстау облысындағы митингілер үшін басты себеп болғанын көрсетеді. Барлық жерде бейбіт күштер қатысқан погромдар, жеке меншіктің жойылуы, зорлық-зомбылық, кісі өлтіру болды. Бұл күш құрылымдары бөлімшелерінің жекелеген басшыларының жәрдемдесуімен немесе қылмыстық әрекетсіздігімен болды. Бейбіт митингіге жиналған азаматтардың түрлі уәждері мен үміттері болды. Олардың арасында әртүрлі әлеуметтік топтардың өкілдері болды. Бірақ өңірлердегі әкімдіктерді басып ала бастаған, Алматыдағы әкімшілік пен Резиденция ғимараттарын өртеп жіберген, облыс орталықтары мен мегаполистердегі полиция және ҰҚК департаменттеріне шабуыл жасаған қарулы құрылымдар да болды. Олар зорлық-зомбылық операцияларына ұйымдасқан әрі кәсіби түрде дайындалған. Тәртіпсіздіктерге қарулы қатысушылар топтарының міндеттері қақтығысты оқшаулауға емес, шиеленісті күшейтуге, елді басқару жүйесінде хаос орнатуға, заңды түрде сайланған билікті талан-таражға салуға бағытталған. Мұның бәрі – қарусыз қазақстандықтарға қарсы зорлық-зомбылық, антына берік, опасыздық жасамаған, күш қолданбаған және халық пен заңды билікті қорғауға шыққандарды өлтіру жолымен жасалды. 2022 жылғы 3-6 қаңтарда Қазақстанда болып жатқан оқиғалар ел ішінде және одан тыс жерлерде ақпараттық айла-шарғы жасау құралына айналды. Белгілі бір ықпал ету топтары әлі күнге дейін ең ауыр трагедияны ақпараттық шабуылдар үшін қолданып келеді және қаңтар айындағы оқиғаларға дейін басталған және сәтті жүзеге асырылған реформаларды құнсыздандыру үшін қазіргі уақытта да елді өзгертуге бағытталған арандату әрекеттері қарқынды түрде іске асырылуда. Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті оны ұйымдастырушылар күткен нәтижеге әкеле қоймады. Биліктің құлдырауының орнына біз қазіргі президенттің айналасындағы қоғамның шоғырлануын, түбегейлі реформаларды және бейбітшілік пен келісім жағдайында тұрақты дамуға ұмтылуды байқаймыз. Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл елдегі тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушылардың негізгі және түпкі мақсаты әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Оқиғалардың тез ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындығымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны да, қару-жарағы да одан едәуір көп болды. Тәртіпсіздікке қатысушылар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, қылмыстық құрылымдардың қолдауымен мұқият құрылған арсеналын көбейтті. Схрондар әлі де табылуда. 4, 5, 6 қаңтарда қақтығыстар болды, әскери операцияларды еске түсіретін шабуылдар болды, тіпті ант берген құқық қорғау күштері мұндай оқиғаларға дайын болмай шықты, сондықтан олар осы күндері ауыр шығынға ұшырап, қаза тапқандар мен жараланғандар көп болды. 5 қаңтардан кейінгі наразылықтар туралы «бейбіт» деп тек сатылған, мүдделі немесе объективті емес, белгілі бір мақсаттарды көздейтін прікір иелері мен сарапшылар айта алады. Наразылық білдірушілердің әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестірді, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Маңғыстауда орталық және жергілікті билік органдарының іс-қимылдарының арқасында наразылық процестері құлдырағанда, сол күні Алматы мен Атырауда адамдар жинала бастады. Кәсіби ұйымдастырылған қақтығыстың үшінші күні оның ұйымдастырушылары наразылықты толықтай өз иелігіне алып, келісімге келуден үзілді-кесілді бас тартқанын білдірді. Билік газ мәселелерін тиімді және тез шешті, бірақ жағдайдың дамуы әлеуметтік аспект тек дамып келе жатқан трагедиядағы сылтау екенін көрсетті. Қазақстанның ең ірі қаласы – Алматы – бір мезгілде түрлі бағыттан жасалған арандатумен толқуға ұшырады. Тәртіпсіздіктерге қатысушылардың саны үнемі өсіп отырды, нәтижесінде наразылық күштері бірнеше рет басымдыққа ие болды. Қазақстанның орталық және жергілікті билігі алғаш рет осындай сын-тегеуріндерге тап болды, өйткені соққылар синхронды түрде, соның ішінде күш құрылымдарына да ықпал етіп, көтеріліс географиясына көбірек аймақтарды тарта бастады. Қоғамдық тәртіпті сақтауды қамтамасыз ету үшін азаматтар көп жиналатын орындарда полиция жасақтары қойылды. Алайда жиналғандардың саны құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілердің санынан бірнеше есе көп болды. Наразылық білдірушілердің көпшілігі заңсыз әрекеттерді жасауға арандатушылық үндеулерге сеніп қалды. Қала көшелеріндегі шерулер барысында тәртіпсіздіктерге қатысушылар дубинкалармен, таяқтармен, тастармен қаруланып, қорқытып-үркіту арқылы көліктерді тоқтатып, кілттерді алып, жүргізушілер мен жолаушыларды көпшілікке қосылуға мәжбүр етті. Республика ауқымындағы оқиғаларды талдау кезінде айқын синхрондылық байқалады: мемлекеттік органдардың әкімшілік ғимараттарына шабуылдар 2022 жылғы 5 қаңтарда түнде және түстен кейін дәйекті түрде болғаны расталды. Қылмыстық топ мүшелерінің іс-әрекеттерінің нәтижесінде құқық қорғау күштері мен әскери қызметшілердің 1097 қызметкері зардап шекті, он адам қаза тапты. Наразылық акциясына қатысушылардың көп болуынан оларды тоқтата алмады. Көп жағдайда қызметкерлер қаруланбаған, соңына дейін олар тек арнайы құралдарды ― су атқыштарды, резеңке таяқшаларды және т. б. қолданды, дегенмен осы уақытқа дейін ― 5 қаңтарда ― жүздеген құқық қорғау органдарының қызметкерлері жарақат алды, соның ішінде пышақ жарақатын алды, оқ тиді. Полицейлер мен әскери қызметшілерді ұрып-соғып, қорлап, мүгедек етіп, машиналармен басып, оларға Молотов коктейльдерін лақтырды. Бір офицер Алматы әкімдігінің ғимаратында өрт кезінде тірідей өртеніп кетті. Қаруды заңсыз қолдану фактісі бойынша пікірталастар жұртшылықты шынайы жағдайдан әдейі алшақтатады. Тәртіпсіздікке қатысушылардың қолында қару-жарақ дүкендерінен және Алматы ҰҚКД мен Қызылорда облысының арсеналынан, сондай-ақ Алматы және Жамбыл облыстарының ПД мен Талдықорған ПБ-дан ұрланған атыс қаруы болғанын ұмытпауымыз керек. Әскери күштер алғаш рет 5 қаңтарда сағат 16.00 шамасында президенттің Алматыдағы резиденциясын қорғау кезінде жауынгерлік қаруды қолданды. Кейіннен қаруды қауіпсіздік күштері тәртіпсіздіктер зорлық-зомбылық кезеңіне өткен кезде полиция, әкімдіктер ғимараттарына жасалған шабуылдарды тойтару кезінде қолданды. Шындығында, біз кейбір қатысушыларды басқалары төңкеріс мақсаттарына жету құралы ретінде пайдаланған оқиғаны көріп отырмыз. Бейбіт митингілер ретінде басталған әрекетке қатысушылардың бір бөлігі шартты түрде бірнеше топқа бөлінеді. Біріншісі ― тәртіпсіздіктердің негізгі жетекшілері, олардың ұйымдастырушылары мен үйлестірушілері. Екіншісі ― ақпараттық ағынды дұрыс бағытта бағыттаған және ақпараттық кеңістікте белгілі бір арандатумен айналысқан кәсіби манипуляторлар. Үшінші топ ― наразылықтың басында тұруға тырысқан, бірақ оны ығыстырған немесе басталған акциялардың ауқымы мен елеулі қауіптілігін түсініп, «ұйымдастырушылардың» рөлінен бас тартқан қоғамдық пікір жетекшілері, «ойыннан тыс» саясаткерлер мен оппозиция. Қазақстан президенті, сондай-ақ тиісті мемлекеттік органдар мен ведомстволардың басшылары қаңтар оқиғаларын тергеу мәселелерінде қазақстандықтар үшін барынша ашықтық саясатын таңдады. Алайда, кантардың әлеуметтік-саяси күрделілігі тек «ашық тергеуді қажет ететін» белсенділер үшін жала жабуға немесе жаңалықтар тудыруға жол бермейтінін ескеру қажет. Қаңтар ― күрделі және мұқият ақпаратты жинау және талдау, бұлтартпас дәлелдермен расталған фактілерді салыстыру. Елдегі ресми биліктің бүгінгі мақсаттарының бірі ― 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалардың қайталануының алдын алу. Мұны қателіктер мен олардың салдары туралы мұқият жұмыс атқару арқылы ғана жасауға болады. 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалар тез дамыды. Президент Тоқаев мемлекет пен халықтың қауіпсіздігіне жауапты құрылымдардың басшылары халық пен елге қарсы шыққан жағдайда шешім қабылдауға мәжбүр болды. Бірнеше сағат ішінде елді хаос пен анархия жайлады, тек батыл саяси шешімдермен ғана олардың жолын кесу мүмкін болды. Президент осындай шешімдерді қабылдады. Мемлекет басшысы қаңтар оқиғалары кезінде антына адал екенін көрсетті. Президенттің, оның жақын ортасының нақты, кәсіби іс-әрекеттерінің, сондай-ақ отанына және заңға адалдығын сақтаған қауіпсіздік қызметкерлеріне сыртқы және ішкі күштердің қолдауымен жүзеге асырылған ауқымды, сауатты жоспарланған мемлекеттік төңкеріс әрекетінің алдын алды. Азаматтық соғыстың өршуіне әкеп соқтыратын, мемлекеттің тұтастығына, оның тәуелсіздігі сарапқа салынатын ең нашар сценарийге жол берілмеді. Президенттің диалогтың барлық мүмкіндігін толығымен іске асырған шешуші уақтылы шаралар қабылдауы, одан да көп адамның өліміне жол бермеуге деген ұмтылысы, сайып келгенде, жағдайды заң мен тәртіпке, елдің тұтастығы мен тәуелсіздігін, оның демократиялық бағытын сақтауға бағыттады. Қаңтар оқиғалары ел тарихындағы және халық жадындағы қайғылы тарауға айналды. Біз Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекетінің артында кім тұрғанын білуіміз керек. Қазіргі уақытта Қаңтарға байланысты сот процестері жүріп жатыр. Қаңтар оқиғаларын тергеу жалғасуда. ## Источник: +Тезисы_Доклад_рус_02.01-15.50 +Тезисы_Доклад_рус_02.01-15.50 Тезисы События января 2022 года ― это попытка государственного переворота, нападение на независимость и суверенитет Казахстана. Первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Эксперты и в Казахстане, и за рубежом охарактеризовали январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Хроника январских событий показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире и непростого социально- экономического положения внутри страны повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. Повсеместно проходили погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие далеко не мирные силы. Это происходило при содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур. У собравшихся на мирный митинг граждан были различные мотивы и ожидания. Среди них были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования из тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания администрации и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным операциям. Задачи групп вооруженных участников беспорядков были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. Все это ― через насилие против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Происходившее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию ― Кантар ― для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Начавшийся как мирный митинг протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целью организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Стремительно организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в т. ч. и огнестрельного оружия. Участники беспорядков получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке криминальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 января о мирных протестах могли говорить лишь ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели комментаторы и эксперты. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать людей в Алматы и Атырау. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся трагедии. Крупнейший город Казахстана ― Алматы ― раскачивали одновременно с разных направлений. Численность участников беспорядков росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. Впервые центральная и местные власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все больше областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность собравшихся в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. В ходе шествий по улицам городов участники беспорядков вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается четкая синхронность: нападения на административные здания государственных органов происходили последовательно ночью и во второй половине дня 5 января 2022 года. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников сил правопорядка и военнослужащих, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени – 5 января ― сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в т. ч. ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, над ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании алматинского акимата. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ОВД Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент для достижения целей переворота. Часть участников попытки переворота, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы. Вторая ― профессиональные манипуляторы, направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информпространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» активистов. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда против народа и страны выступили руководители структур, отвечающих за безопасность государства и населения. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. В настоящее время все еще идут судебные процессы, связанные с Кантаром. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: +Ущерб на 1.06.22 +Ущерб на 1.06.22 Ущерб По состоянию на 1 июня 2022 года ущерб от январских погромов по Алматы составил 98 млрд тенге По данным заместителя начальника Службы уголовного преследования Генеральной прокуратуры Елдоса Килымжанова, в результате январских погромов, поджогов зданий и вооруженных нападений по городу Алматы ущерб составил 98 млрд тенге, в том числе 1 592 субъектам бизнеса на сумму 92 млрд тенге. В целом по стране зарегистрировано 5 065 досудебных расследований, связанных с январскими событиями. 514 подозреваемых с санкции суда содержатся под стражей. На сегодня в суд направлено 337 уголовных дел, к различным мерам наказания осуждено 331 лицо. Расследованием уголовных дел по «январским событиям» в пределах своей компетенции занимается и МВД РК. На сегодня в производстве следователей органов внутренних дел без учета ранее принятых решений находится 758 уголовных дел. Основная нагрузка на следователях города Алматы, где расследуется 560 дел. «Именно в южной столице организаторы массовых беспорядков целенаправленно вовлекали в эти процессы большое количество людей, способствуя совершению краж, грабежей и хищений оружия. На сегодня по уголовным делам изъято похищенное имущество, оцениваемое на сумму 342,1 млн тенге: 12 автомашин, 319 ед. бытовой техники, 189 ед. ювелирных изделий, 286 сотовых телефонов, 16 млн тенге, 547 ед. одежды, оружие на 164,2 млн тенге. Особый акцент делается не только на качество, но и на ускоренное завершение досудебных расследований. По фактам, где установлены подозреваемые лица и изъято похищенное имущество, с обвинительным актом в суд направлены уже 315 уголовных дел в отношении 507 лиц», — сообщили в МВД. На стадии досудебного расследования освобождены из-под стражи 463 подозреваемых, осознавших свою вину и раскаявшихся, а также загладивших причиненный ущерб. На сегодня по делам органов полиции под стражей остаются всего 18 лиц, подозреваемых в совершении тяжких преступлений во время массовых беспорядков. В городе Алматы в период массовых беспорядков подверглись нападениям порядка полутора тысяч различных зданий, повреждено и уничтожено 240 автотранспортных средств. По городу Алматы пострадавшим в ходе январских событий государством выплачено уже 11 млрд тенге. Еще 258 млн тенге выплачено гражданам, автомобили которых пострадали в ходе указанных событий. ## Источник: +Хронология январских событий +Хронология январских событий Хронология январских событий 1 января В Жанаозене Мангистауской области в 17.20 возле акимата города отмечался сбор жителей. Записав видеообращение в адрес руководства страны с требованием снижения цен на сжиженный газ, в 18 часов этого же дня люди разошлись. Правоохранительными органами силы и средства не применялись. 2 января В Мангистауской области с 11 часов вблизи акиматов, автопарковок, мечетей наблюдалось несанкционированный сбор жителей. Число протестующих в течение дня составило порядка нескольких сотен человек, в Жанаозене участники акций блокировали внутренние автодороги. Правоохранительными органами силы и средства также не применялись. 3 января В поддержку жителей Мангистауской области начались мирные митинги в других семи регионах страны. 4 января Митинги продолжились, число регионов возросло до одиннадцати, где отмечались несанкционированные массовые сборы людей. Численность участников резко возросла до 37 тысяч. В Алматы и Шымкенте начались вооруженные нападения, погромы, поджоги, в том числе служебных автомашин. В Алматы собравшиеся возле спорткомплекса «Алматы Арена», порядка 5 тысяч человек, последовали к зданию акимата города, где вступили в столкновение с сотрудниками полиции. Было подожжено 6 полицейских автомашин, телесные повреждения получили пять военнослужащих Национальной гвардии и 15 сотрудников полиции. В Шымкенте повреждена 21 полицейская автомашина. С этого дня правоохранительными органами стали применяться специальные средства нелетального характера для отражения нападений на сотрудников и административные здания. 5 января Погромы и захваты зданий продолжились в 11 регионах страны. Число их участников достигло 50 тысяч. В ночь с 4-го на 5-ое января террористы захватили здание акимата города Алматы и международный аэропорт Алматы. Также бандитами совершена попытка захвата пожарной части, департамента полиции города Алматы, управления полиции Ауэзовского и Жетысуского районов. Захвачены 7 оружейных магазинов. Совершены поджоги двух автомашин КамАЗ пограничной службы КНБ, две служебные автомашины департамента полиции, зданий акимата города, партии Nur Otan, четырех торговых центров, отделений банков. Общее число участников погромов и вооруженных нападений в Алматы составило свыше 20 тысяч. В Кызылорде нападавшими подожжено 9 автомобилей, автомашиной насмерть сбит военнослужащий. Группа неизвестных у военнослужащих отобрала автомат и два пистолета. В Талдыкоргане нападавшие захватили здания акимата, полиции и ДКНБ области. По городу курсировали вооруженные группы людей, также путем применения насилия были захвачены здания акиматов областей в Актюбинской, Атырауской, Кызылординской, Мангистауской и Жамбылской областях. В связи с угрозами безопасности граждан указами президента в каждом регионе страны ввели режим чрезвычайного положения и установили комендантский час. Для исключения координации действий террористов и использования ими средств связи был ограничен доступ к Интернету. 6 января Решением Совета безопасности в стране объявлено проведение антитеррористической операции. Основной ее целью было устранение угроз национальной безопасности и защита жизней и имущества граждан. С этого дня органы правопорядка и Вооруженные силы начали применять огнестрельное оружие для уничтожения террористов. В Алматы предотвращена попытка захвата террористами телевышки «Кок Тобе» и академии пограничной службы КНБ. Решением Совета коллективной безопасности ОДКБ для проведения миротворческой операции на ограниченный период в Казахстан направлены контингенты государств – членов ОДКБ из состава коллективных сил. Задачей миротворческих сил являлась исключительно охрана стратегических объектов. В проведении антитеррористической операции они не участвовали. В этот же день захваченные боевиками здания акиматов, полиции, ДКНБ и другие были взяты под контроль национальных сил антитеррористической операции практически во всех регионах. 7 января Мирные акции протеста с участием граждан продолжались в нескольких регионах: Мангистауской, Атырауской, Актюбинской, Карагандинской, Восточно-Казахстанской областях. В Алматы фиксировались обстрелы блокпостов, попытки захвата боевиками больниц, грабежи магазинов. В Таразе и Талдыкоргане совершены нападения на здания следственных изоляторов. Президент Касым-Жомарт Токаев обратился к народу Казахстана. 8 января Ситуация в стране постепенно стабилизировалась. Несанкционированные сборы граждан по республике прекращены. В Алматы началась зачистка улиц и стратегических объектов. ## Источник: +Январские погромы(1) +Январские погромы Январские погромы Общая информация Январские погромы начались в первые дни 2022 года. Сначала это были мирные митинги, буквально через пару дней превратившиеся в массовые беспорядки. Алматы, Шымкент, Тараз и другие города Казахстана подверглись нападению тысяч бандитов. Они грабили магазины и банкоматы, избивали силовиков и принуждали обычных горожан присоединиться к их бесчинству. Однако после того, как ситуация в стране стабилизировалась, зазвучали голоса тех, кто перевернул все события с ног на голову: они героизируют тех, кто участвовал в погромах, и обвиняют президента Токаева в «убийстве мирных граждан». Краткое описание проекта Полная хронология событий. Рассказы очевидцев из числа силовиков и простых граждан. Фото- и видеоматериалы. Официальные данные Генпрокуратуры и МВД. Аналогии с другими «революциями», по факту оказавшимися госпереворотами: Грузия, Кыргызстан, Украина. Основные акторы, дискредитирующие президента и силовые структуры. ## Источник: +Январские погромы +Январские погромы Январские погромы Общая информация Январские погромы начались в первые дни 2022 года. Сначала это были мирные митинги, буквально через пару дней превратившиеся в массовые беспорядки. Алматы, Шымкент, Тараз и другие города Казахстана подверглись нападению тысяч бандитов. Они грабили магазины и банкоматы, избивали силовиков и принуждали обычных горожан присоединиться к их бесчинству. Однако после того, как ситуация в стране стабилизировалась, зазвучали голоса тех, кто перевернул все события с ног на голову: они героизируют тех, кто участвовал в погромах, и обвиняют президента Токаева в «убийстве мирных граждан». Краткое описание проекта Полная хронология событий. Рассказы очевидцев из числа силовиков и простых граждан. Фото- и видеоматериалы. Официальные данные Генпрокуратуры и МВД. Аналогии с другими «революциями», по факту оказавшимися госпереворотами: Грузия, Кыргызстан, Украина. Основные акторы, дискредитирующие президента и силовые структуры. ## Источник: +07.01.22 +07.01.22 7 января 2022 года Обращение президента К.-Ж. Токаева к народу Казахстана Дорогие соотечественники! В нашей стране продолжается антитеррористическая операция. Силами полиции, национальной гвардии и армии проводится масштабная и слаженная работа по наведению правопорядка в соответствии с Конституцией. Вчера ситуация в городах Алматы, Актобе и Алматинской области стабилизировалась. Введение режима чрезвычайного положения дает свои результаты. По всей стране восстанавливается конституционная законность. Но террористы по-прежнему наносят ущерб государственному и частному имуществу, применяют оружие в отношении граждан. Правоохранительным органам и армии мною дан приказ открывать огонь на поражение без предупреждения. За рубежом высказываются призывы к сторонам провести переговоры для мирного решения проблем. Какая глупость! Какие могут быть переговоры с преступниками, убийцами? Нам пришлось иметь дело с вооруженными и подготовленными бандитами, как местными, так и иностранными. Именно с бандитами и террористами. Поэтому их нужно уничтожить. И это будет сделано в ближайшее время. Силы правопорядка морально и технически готовы к выполнению данной задачи. Как вам известно, исходя из основных положений уставных документов ОДКБ, Казахстан обратился к главам государств-участников с просьбой ввести объединенный миротворческий контингент для оказания содействия в наведении конституционного порядка. Этот контингент прибыл в нашу страну на краткосрочный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения. Хотел бы высказать искреннюю благодарность премьер-министру Армении, который председательствует в ОДКБ, а также президентам Беларуси, Кыргызстана, Таджикистана. Особые слова благодарности адресую Президенту России Владимиру Путину. Он очень оперативно и, главное, по-товарищески тепло отреагировал на мое обращение. Высказываю также благодарность Председателю КНР, президентам Узбекистана, Турции, руководителям ООН и других международных организаций за слова поддержки. Трагические события в нашей стране по-новому высвечивают проблемы демократии и прав человека. Демократия – это не вседозволенность и, тем более, не подстрекательство, в том числе в блогосфере, к противоправным действиям. В своем выступлении по случаю 30-летия Независимости я сказал, что именно закон и порядок являются основной гарантией благополучия нашей страны. И не только Казахстана, но и всех цивилизованных государств. Это вовсе не означает наступления на гражданские свободы и права человека. Напротив, как показала трагедия Алматы и других городов Казахстана, именно несоблюдение законов, вседозволенность, анархия приводят к нарушению прав человека. В Алматы от рук бандитов-террористов пострадали не только административные здания, но и личное имущество мирных жителей. Не говоря уже о здоровье и жизнях сотен гражданских лиц и военнослужащих. Я выражаю искренние соболезнования семьям и близким погибших. Напомню, по моему предложению в мае 2020 года был принят закон о мирных собраниях граждан. Этот закон, по сути, – большой шаг вперед в продвижении демократии в нашей стране, потому что предусматривает не разрешительный, а уведомительный характер митингов и собраний. Причем, в центральных районах всех городов страны. Но отдельные так называемые «правозащитники» и «активисты» ставят себя выше закона и считают, что они вправе собираться где хотят и болтать что хотят. Из-за безответственных действий этих горе-активистов от основной деятельности по охране правопорядка отвлекаются полицейские. Зачастую они подвергаются насилию и оскорблениям. Из-за этих «активистов» «зауживается» Интернет, в результате чего страдают интересы миллионов граждан и отечественного бизнеса. То есть наносится огромный ущерб внутренней экономической, социальной и политической стабильности. Пособническую и, по сути, подстрекательскую роль в нарушениях правопорядка играют так называемые «свободные» средства массовой информации и «забугорные» деятели, далекие от коренных интересов нашего многонационального народа. Можно без преувеличения сказать, что все эти безответственные демагоги стали соучастниками развязывания трагедии в Казахстане. И мы будем жестко реагировать на все акты правового вандализма. В том, что мы достаточно быстро преодолеем эту черную полосу в нашей истории, нет никаких сомнений. Главное – не допустить повторения таких событий в будущем. Мною создана специальная межведомственная группа, которая займется поиском и задержанием бандитов и террористов. Обещаю нашим гражданам, что все эти лица будут привлечены к строжайшей уголовной ответственности. Всех казахстанцев прошу соблюдать осторожность и бдительность. Сообщайте о любой подозрительной активности сомнительных лиц органам правопорядка и на горячие линии. Предстоит «разбор полетов» в связи с действиями правоохранительных органов и армии, а также их межведомственной координацией. Выяснилось также, что не хватает спецназовцев, спецсредств и оборудования. Решением этих вопросов мы займемся в срочном порядке. Критически важно понять, почему государство «проспало» подпольную подготовку терактов спящих ячеек боевиков. Только на Алматы напало 20 тысяч бандитов. Их акции показали наличие четкого плана атак на военные, административные и социальные объекты практически во всех областях, слаженную координацию действий, высокую боеготовность и звериную жестокость. Помимо боевиков, действовали специалисты, натренированные на идеологические диверсии, умело использующие дезинформацию или «фейки» и способные к манипуляциям настроениями людей. Похоже на то, что их подготовкой и руководством занимался единый командный пункт. С этим начали разбираться КНБ и Генеральная прокуратура. Теперь о хорошем. В связи со стабилизацией обстановки мною принято решение включить Интернет-связь в отдельных регионах страны на определенные временные интервалы. Это решение, уверен, положительно повлияет на жизнедеятельность наших граждан. Но предупреждаю, что свободный доступ в Интернет не означает свободное размещение измышлений, клеветы, оскорблений, подстрекательских призывов. В случае появления таких материалов мы примем меры по обнаружению и наказанию их авторов. Контртеррористическая операция продолжается. Боевики не сложили оружия, продолжают совершать преступления или готовиться к ним. Борьбу с ними нужно довести до конца. Кто не сдастся, будет уничтожен. Впереди большая работа по извлечению уроков пережитой нами трагедии. В том числе с социально-экономической точки зрения. Правительству предстоит принять конкретные решения, о которых я скажу 11 января в Мажилисе. Сейчас же хочу сказать вам, уважаемые соотечественники, что горжусь вами. Слова благодарности высказываю тем гражданам Казахстана, которые в эти дни сохраняли спокойствие, прилагали усилия для обеспечения стабильности и общественного порядка. Несмотря на провокации, деструктивные призывы, вы сохранили верность закону и своей стране. Благодарю за гражданскую сознательность студентов крупных городов, членов трудовых коллективов, работников промышленности и сельского хозяйства. Благодарю жителей регионов, которые обеспечили мирный порядок протеста. Все требования, выражавшиеся в мирной форме, были услышаны. В результате диалога достигнут компромисс, выработаны решения по острым социально-экономическим проблемам. Поэтому в регионах, где сохранена стабильная ситуация, мы поэтапно снимем режим чрезвычайного положения. Абсолютно уверен в том, что наша священная Родина – Казахстан – станет сильным государством на карте мира, наша экономика будет динамично развиваться, улучшится социальное положение наших граждан. Для достижения этих целей я предложу план реформ и конкретные меры по их реализации. Желаю всем крепкого здоровья и благополучия! ## Источник: +10.01.22 СовбезОДКБ +10.01.22 СовбезОДКБ Выступление К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ Уважаемые коллеги! Проведение нашего внеочередного саммита связано с чрезвычайными событиями. За несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис. Он стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю Независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и наша Организация в целом. Хочу поблагодарить нашего Председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас Общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования по этому случаю. Хотел бы выразить признательность Генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Васильевичу Засю, всему сплоченному коллективу Секретариата и Объединенного штаба нашей Организации. Фактически, это первый случай, когда миротворческий потенциал ОДКБ был реально задействован для обеспечения безопасности, стабильности и целостности одного из государств-членов. Для нас принципиально важна не только военная, но и, прежде всего, моральная поддержка партнеров по ОДКБ. Все государства-участники Организации выступили единым фронтом, решительно поддержали обращение Казахстана. Сейчас хотел бы проинформировать вас о текущей ситуации в нашей стране и о том, что произошло за минувшие дни. Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два или три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались. Но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно-политических реформ. Но для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй-третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась «горячая фаза». Вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель: подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные, нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено 7 оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками. Террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них «живым щитом». Имея численное преимущество как минимум в 5 раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно 11 регионов. Но основной удар был направлен против Алматы. Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем и всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры.Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения, точное количество уточняется. По всей стране пострадали 1270 субъектов бизнеса. Разграблено свыше 100 торговых центров и банков. Только полицейского автотранспорта было повреждено и сожжено около 500 единиц. Причинен огромный материальный ущерб, размер которого оценивает Специальная правительственная комиссия. С уверенностью говорю о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. Это практика международных террористов известного происхождения. Именно таким образом они заметают следы. Налицо замысел формирования на нашей территории зоны хаоса с последующим захватом власти. В соответствии с решением Совета Безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и 9 областных центров оказались в руках бандитов. Мы объявили режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало нам возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. На сегодняшний день в соответствии с Решением Совета коллективной безопасности в Республике Казахстан развернуты и приступили к выполнению поставленных задач Коллективные миротворческие силы ОДКБ в количестве 2 030 человек и 250 единиц техники. Они реализуют функции прикрытия и обеспечения безопасности аэропортов, военных складов и других стратегических объектов. Чуть позже мы заслушаем доклад Генерального секретаря ОДКБ по обстановке и реализуемым задачам. Как я уже сказал, это первая миротворческая миссия ОДКБ. Уверен, что Организация получит полезный положительный опыт. Будут проанализированы «узкие места» и сделаны соответствующие выводы, внесены корректировки в регулирующие документы. В целом хочу подчеркнуть, что ОДКБ показала свою востребованность и эффективность как авторитетная военно-политическая организация. Это реально работающий механизм обеспечения стабильности и безопасности наших государств. Фактически, произошедшие события стали переломным этапом в развитии Организации, которая обрела новое качество как сильный международный институт. Угрозы, с которыми столкнулся Казахстан, являются общими для всего пространства коллективной безопасности. Поэтому нам важно и далее укреплять мощный потенциал ОДКБ. Казахстан внесет свой вклад в это дело. Одной из возможных рекомендаций может стать оптимизация сроков реагирования на кризисные ситуации. Мы должны повышать оперативность в вопросах разработки и принятия утверждающих Решений Совета коллективной безопасности и других органов. Важно также обеспечить максимальную политическую поддержку решения об использовании миротворческих сил ОДКБ, особенно со стороны ООН и других авторитетных международных организаций, ведущих мировых СМИ, а также аналитических центров разных стран. Мы уже видим, что возникают вопросы о легитимности ввода сил ОДКБ. Это происходит из-за отсутствия достоверной информации и непонимания всей ситуации. В отдельных случаях в международном сообществе, включая зарубежные СМИ, имеет место абсолютно неверное толкование как применения сил ОДКБ, так и прочтение ситуации в Казахстане. Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности, в Алматы были проведены политические митинги, а потом на город из трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооруженные боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как «Алматинская трагедия». Между тем Устав ООН признает за каждым государством неотъемлемое право на индивидуальную или коллективную самооборону в случае вооруженного нападения. В ближайшее время, после завершения предварительного расследования, мы представим на суд мировой общественности дополнительные доказательства подготовки и проведения террористической агрессии против нашей страны. Как мы видим, отдельные СМИ и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Уверен, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СВМДА, а также международные гуманитарные организации, заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. Делать поспешных выводов не следует. Я благодарю всех, кто с самого начала был уверен в том, что Казахстан преодолеет этот сложный этап в нашей новейшей истории. Особенно это касается ОДКБ. Убежден, совместными усилиями мы сделаем так, чтобы временное развертывание в Казахстане миротворческого потенциала ОДКБ было максимально безопасным, эффективным. Надо прямо сказать, что миссия миротворческого потенциала ОДКБ была в высшей степени эффективной, полезной. С нашей стороны, как я думаю, ни в коем случае нельзя допускать информационного вакуума, чтобы его наполняли провокаторы или недоброжелатели. К сожалению, в нашем случае это продолжается. В сложившейся ситуации наше недавнее решение об учреждении института Специального представителя Генсека ОДКБ по миротворческой деятельности подтверждает свою актуальность. Хотел бы четко заявить, что мы будем твердо защищать право народа Казахстана на мирное волеизъявление и открытый диалог с властью. В то же время мы будем жестко пресекать любые формы насильственного экстремизма и, тем более, боевые действия против Казахстана, как это произошло недавно. Не позволим покушаться на наши государственный суверенитет и территориальную целостность. Хочу заверить, что Казахстан будет твердо соблюдать свои международные обязательства. Уважаемые друзья, коллеги! В настоящее время конституционный порядок в Казахстане восстановлен. Опасные угрозы для безопасности страны предотвращены. В рамках антитеррористической операции ведется работа по выявлению лиц, участвовавших в преступлениях. На сегодня в органы полиции доставлено около 8 тысяч лиц. Правоохранительными и специальными органами проверяется их причастность к актам терроризма, убийствам, мародерствам и иным преступлениям. Изъято 116 единиц оружия. Операция продолжается, корректируются планы по выявлению скрывшихся боевиков, которые применяют новую тактику маскировки, переодеваются в гражданскую одежду, сбривают бороды и прочее. Предстоит большая напряженная работа, задействуются даже ветераны правоохранительных органов и армии. Все государственные органы усиленно работают над тем, чтобы полностью вернуть страну к нормальной жизни. Завтра я внесу в Парламент предложение по новому составу Правительства и поставлю конкретные задачи по решению острых проблем в социально-экономической сфере. В ближайшее время масштабная антитеррористическая операция завершится, а вместе с ней закончится успешная и эффективная миссия контингента ОДКБ. Главное – не допустить в будущем повторения таких событий на всем пространстве коллективной безопасности. Думаю, в этом и заключается наша основная задача на ближайшую перспективу. Казахстан готов к этой работе и всегда поддержит своих союзников. ## Источник: +11.01.22 Мажилис +11.01.22 Мажилис Выступление Касым-Жомарта Токаева на заседании Мажилиса Парламента РК УРОКИ «ТРАГИЧЕСКОГО ЯНВАРЯ»: ЕДИНСТВО ОБЩЕСТВА – ГАРАНТИЯ НЕЗАВИСИМОСТИ Құрметті Төраға! Құрметті Мәжіліс депутаттары! Тәуелсіздік тарихында біз алғаш рет аса күрделі және қатерлі кезеңге тап болдық. Ел басына түскен осындай сынақты қайыспай біртұтас ел болып еңсере білдік. Енді біз мұндай жағдайға ешқашан жол бермеуіміз қажет. Сондықтан, еліміз душар болған ауыр қасіреттің себептерін саралап, оның салдарына нақты баға беру – алдымызда тұрған өте маңызды міндет. Өкінішке қарай, бүгінде халық арасында осы оқиғаға байланысты түрлі қарама-қайшы, шындыққа жанаспайтын жалған ақпараттар тарап кеткенін көріп отырмыз. Мұның, әрине, бірнеше себептері бар: кейбір азаматтарымыз ахуалды егжей-тегжей білмей тұрып, қате пікірде болса, кейбірі әдейі ақпаратты бұрмалап, жағдайды одан бетер ушықтырады. Бірақ, бізге керегі – тек ақиқат қана. Сол себепті, оқиғаларды мұқият зерттей отырып, айтарым: жыл басынан бері орын алған барлық жағдайлар – бір тізбектің тармақтары деуге толық негіз бар. Ашығын айтсақ, бұл бірнеше жыл бойы алдын ала ойластырылған зұлымдықтың көрінісі. Олардың көздегені – өздерінің қатігез пиғылдарын іске асыру болғаны айдан анық. В этом ряду находятся и беспорядки в Жамбылской области, различные провокации на межэтнической почве и другие конфликты. Сплоченность нашего общества методично расшатывали, в том числе посредством акций протеста, согласно профессионально разработанным сценариям. Конспиративно шла подготовка конкретных исполнителей радикальных мер. Комитет национальной безопасности как уполномоченный орган не смог и не захотел дать четкую оценку этой подрывной работе. Не разглядел критической угрозы национальной безопасности. Организаторам атаки оставалось найти только повод, который появился бы в любом случае. В качестве инструмента было использовано недовольство населения из-за роста цен на автогаз. Далее события развивались как по спирали. На первом витке произошли митинги в ряде регионов, в частности, в Жанаозене. На втором – подключились бандиты и мародеры. Далее последовала «горячая» фаза уже с участием вооруженных террористов, в том числе зарубежных боевиков. После этого стала очевидна их ключевая цель – дезорганизация институтов государственного управления, подрыв конституционного строя, в конечном итоге захват власти. Называя вещи своими именами, и я уже заявил вчера об этом на саммите ОДКБ, против нашей страны была развязана террористическая война. Враг показал крайнюю жестокость и готовность пойти на любые шаги. Он сеял страх среди населения, чтобы подавить даже саму мысль о сопротивлении. План атаки на Казахстан включал в себя целый ряд различных аспектов: военный, политический, идеологический, дезинформационный и прочие. Над подготовкой захвата власти работали профессионалы. Коль скоро это была вооруженная агрессия со стороны международного терроризма против нашей страны, то Казахстан юридически обоснованно обратился к своим партнерам по Договору о коллективной безопасности с просьбой направить миротворческий контингент. Необходимо понимать: на момент принятия такого решения мы могли полностью утратить контроль над Алматы, который просто был бы отдан на растерзание террористам. Потеряв Алматы, мы потеряли бы столицу, а затем всю страну. В этом суть событий трагических январских дней. С появлением миротворческого контингента в столице мы смогли перебросить отсюда дополнительные части спецназовцев в Алматы и спасти город. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына жеке тоқталғым келеді. Бұған қатысты түрлі қауесеттің, әсіресе, шетелде тарап жатқан жаңсақ пікірдің алдын алу қажет. Бұл ұйым ұжымдық қауіпсіздік мәселелерімен айналысады. Қазақстан – оның толыққанды құрылтайшысының бірі. Осы ұйымның барлық мүшелерінен жасақталған бітімгершілік контингенті Қазақстанға уақытша мерзімге ғана келді. Оған жүктелген міндеттер нақты айқындалған. Бұл – стратегиялық нысандарды күзету және ақыл-кеңес беріп, қолдау көрсету. Лаңкестерге қарсы операцияны толығымен Қазақстанның күштік құрылымдары жүзеге асыруда. Шын мәнінде, солардың жанкешті іс-әрекетінің арқасында төңкеріске жол берілген жоқ. Попытка государственного переворота, покушение на целостность страны провалились. Вместе, как единая нация, мы отстояли Алматы и другие областные центры. В кратчайшие сроки они будут восстановлены и станут еще краше. Теперь это моя личная обязанность и, естественно, ответственность Правительства. Пользуясь настоящей возможностью, хотел бы выразить сочувствие жителям городов, ставших объектами террористической агрессии. Сегодня, когда эти «черные» дни уже позади, хочу отметить мужество бойцов спецподразделений МВД в отражении террористической агрессии. Например, в Алматы небольшая группа полицейских две ночи подряд отбивала атаки бандитов, пытавшихся захватить здание Департамента полиции. В критической ситуации достойно проявили себя и военнослужащие Министерства обороны и Службы государственной охраны. Однако не все проявили верность своему долгу. В ряде городов руководители ДКНБ, несмотря на достаточный боевой арсенал, не вступая в бой покинули служебные здания, оставив там оружие и секретную документацию. Теперь хочу обозначить первые контуры работы, которую нам предстоит выполнить. Первое. Необходимо успешно завершить антитеррористическую операцию. Полностью восстановить правопорядок, чтобы наши граждане могли свободно ходить по улицам городов, поселков и аулов, работать и учиться, не опасаться за своих детей и близких. В целом острая фаза контртеррористической операции пройдена. Ситуация во всех регионах стабильная. В связи с этим заявляю, что основная миссия миротворческих сил ОДКБ успешно завершена. Через два дня начнется поэтапный вывод объединенного миротворческого контингента ОДКБ. Процесс вывода контингента займет не более 10 дней. Второе. Следует найти и наказать всех боевиков и их пособников, причастных к преступлениям против мирных граждан. Критически важно разобраться с теми, кто стоит за террористическими атаками. Другой крайне важный момент: почему государство «проспало» наличие спящих ячеек боевиков и деятельность их командного пункта? Почему на территории нашей страны оказалось так много нелегального оружия и спецсредств? Почему не проводилась агентурная работа по выявлению и нейтрализации адептов терроризма? Специальная следственно-оперативная группа должна качественно и в полном объеме выполнить свою работу, раскрыть все причины и детали трагедии. Үшінші. Қаза болған тәртіп сақшыларының, әскери қызметшілер мен қарапайым азаматтардың отбасына көмек көрсету – біздің қасиетті борышымыз. Бұл мәселе менің жіті бақылауымда болады. Тұрғын үймен, оқумен және басқа да қажетті нәрсемен қамтамасыз етеміз. Төртінші. Қысқа мерзім ішінде қираған дүние-мүлікті қалпына келтіру керек. Толығымен қалыпты өмірге ораламыз. Қаржы жүйесі мен көлік саласының, азық-түлік жеткізу ісінің еш кедергісіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету қажет. Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің тапшылығын, бағаның негізсіз көтерілуін болдырмау маңызды. Үкімет комиссиясы өз жұмысын бастап кетті. Ол азаматтар мен бизнеске қолдау көрсетеді. Мемлекет қаржылай көмекпен қатар, кәсіпкерлерге басқа да қолдау түрлерін ұсынады. Атап айтқанда, несиелер бойынша пайыздық төлемдер, айыппұл мен өсімпұл белгілеу тоқтатыла тұрады. Бесінші. Еліміздің қауіпсіздігін нығайту және қауіп-қатердің алдын алу үшін шұғыл шараларды жүзеге асыру қажет. Біз сарбаздарды, әскери техника мен қару-жарақты қажетті жерге жедел жеткізу үшін әскери-көлік авиациясы паркін толықтыру ісін қолға аламыз. Мемлекеттік шекараны нығайтуымыз керек. Көші-қон, соның ішінде ішкі көші-қон саласын тәртіпке келтіретін кез келді. Қару-жарақ айналымын мұқият тексеріп, оны заң тұрғысынан реттеу қажет. Шұғыл түрде қираған ғимараттар мен арнаулы техниканы жөндеп, бейнебақылау жүйесін іске қосып, құқық қорғау органдарының қызметін қалпына келтіру керек. Особо хочу остановиться на такой стратегической задаче, как кардинальная реорганизация всей системы обеспечения национальной безопасности. Предстоит перестроить работу наших Вооруженных сил, правоохранительных структур, органов национальной безопасности, внешней разведки. Все они должны слаженно работать во имя одной цели – максимально эффективной защиты наших граждан, конституционного строя и суверенитета от угроз любого характера и масштаба. Этого требуют коренные интересы нашего государства. Для решения данной задачи необходимо сфокусироваться на следующих приоритетах. Первое. Внести срочные коррективы в реформирование правоохранительной системы. Мы значительно продвинулись в деле создания сервисной модели полиции и модернизации уголовного процесса. Но нужно быть готовыми противостоять тотальным террористическим атакам. Командованию силовых структур незамедлительно приступить к отработке боевых навыков, оснащению эффективными средствами защиты и нападения. Второе. Укрепить количественно и качественно Национальную гвардию. Предстоит сформировать ее новые подразделения в регионах и усилить действующие, решить вопросы с транспортным и материально-техническим обеспечением. Увеличить численность подразделений специального назначения МВД и Национальной гвардии. Повысить уровень боеготовности. Дооснастить необходимыми специальными и транспортными средствами. Увеличить оплату труда сотрудников спецподразделений всех силовых органов. Третье. Повысить правовую защищенность полицейских. Ужесточить ответственность за нападения на представителей власти и неподчинение законным требованиям. Четвертое. Кардинально повысить боеспособность армии. В кратчайший срок создать командование Сил специальных операций. Пятое. Пересмотреть принципы организации и управления Пограничной службой. Провести ревизию реформ, которые сместили акцент с войсковой охраны государственной границы на оперативные методы работы. Шестое. Полностью перестроить деятельность разведывательного сообщества, включая внешнюю, военную, криминальную и финансовую разведку. Седьмое. Обеспечить эффективную координацию между различными силовыми структурами. Актуализировать алгоритмы действий госорганов в кризисных ситуациях, усилить межведомственную координацию. Наладить оперативную и военно-техническую совместимость всех силовых структур. Восьмое. Обеспечить самостоятельность силовых структур при принятии решений, повысить уровень ответственности их руководителей. Девятое. Реализовать комплекс системных мер по противодействию религиозному экстремизму. Ни в коем случае не допустить его сращивания с криминалом, особенно в учреждениях уголовно-исполнительной системы. В ближайшее время мы проведем заседание Совета Безопасности, на котором рассмотрим конкретные направления реализации всех этих задач. Следует признать, что произошедшие трагические события во многом вызваны серьезными социально-экономическими проблемами и неэффективной, а точнее, провальной деятельностью некоторых государственных органов. Произошел заметный отрыв отдельных исполнительных органов от трудных реалий и потребностей граждан. У представителей властных структур сформировалось искаженное представление о жизни людей, их чаяниях и запросах. Обострилась и проблема неравенства. Она усугубляется из года в год, хотя средние показатели доходов населения вроде бы растут, по крайней мере на бумаге. Однако за приличными средними заработками скрывается сильное имущественное расслоение в обществе. Многие насущные проблемы граждан не решены. Обеспечение благополучия и качества жизни – главная задача государства. Эти слова следует перевести в плоскость реальных дел. Доходы всех групп населения должны расти по мере роста экономики. Это непреложная аксиома, которая в нашем случае не работает. Созданная в стране социально-экономическая система показала достаточную эффективность в обеспечении общего роста национального дохода, но при этом является неэффективной в его распределении, и вы это хорошо понимаете и знаете. Ключевыми выгодоприобретателями экономического роста стали финансово-олигархические группы. Сложившиеся олигополии серьезно ограничили развитие свободного рынка и снизили конкурентоспособность страны. Ең алдымен, еліміздің жаңа экономикалық тұғырын қалыптастыруды мықтап қолға алу қажет. Экономикалық саясатымыздың мақсаты – айқын. Бұл – заман талабына сай әлеуметтік бағдары бар нарықтық экономика құру және дамыту. Бұл жүйенің өзегінде қоғам алдындағы жауапкершілігін сезіне білетін кәсіпкерлеріміздің ауқымды тобы тұратыны анық. Яғни, бұл – өзінің және балаларының тағдырын Қазақстанмен ғана байланыстыратын кәсіпкерлер. Дәл осындай кәсіпкерлер ел болашағы үшін өзіне жауапкершілік алуға дайын. Сол себепті, кәсіпкерлікті дамыту үшін жүйелі жұмыс атқару өте маңызды. Мен бизнеске түскен бюрократиялық салмақты айтарлықтай азайтып, оның өсіп-өркендеуіне жол ашатын заңға қол қойдым. Үкімет осы заңның әлеуетін нақты іс жүзінде пайдалануы қажет. Много справедливых вопросов вызывает эффективность и доступность мер государственной поддержки. Сложившаяся система ориентирована главным образом на обслуживание крупных структур по принципу: «друзьям все, остальным – по закону». По сути, данная система еще более усиливает олигополию в экономике. Большие предприятия пользуются особыми привилегиями, подавляя конкуренцию и препятствуя проведению реформ. Например, Банк развития Казахстана, по сути, превратился в личный банк для избранного круга лиц, представляющих финансово-промышленные и строительные группы. Мы знаем всех пофамильно. Пользуясь доступом в высокие кабинеты, они получают привилегированные условия для реализации своих проектов. На эти проекты отвлекаются ресурсы государства, которые могли быть использованы для развития именно малого и среднего предпринимательства. Правительству поручается перестроить деятельность БРК. Остаются непрозрачными, неэффективными и процедуры предоставления мер государственной поддержки. Следует кардинально пересмотреть эти подходы. Это должны быть прозрачные и понятные механизмы. Особое внимание нужно уделить развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Әділ бәсекелестік біздің экономика үшін басты талапқа айналуға тиіс. Бүгінде бағаны ымыраласа отырып белгілеу қалыпты нәрсеге айналды. Мемлекеттік және квазимемлекеттік сектордың сатып алу саласында картельді келісімдер жасасу кеңінен тарап кетті. Мысалы, Мен былтыр фармацевтика нарығындағы картельді ретке келтіруді тапсырдым. Бірақ, кейбіреулер заңнамадағы кемшіліктерді желеу етіп, бұл жұмысты аяқсыз қалдыруға тырысуда. Сондықтан, картельді келісімдер жасасты деген күдік болған жағдайда мемлекеттік сатып алуға қатысушыларды тексеруге тыйым салу туралы мораторийдің күшін жоюды тапсырамын. Келесі мәселе. Жылдан жылға біздің азаматтарымыз бен кәсіпкерлеріміз жанар-жағар май өндіру және оны бөліп-тарату жүйесінің ашық болмауынан зардап шегіп келеді. Тіпті, жанар-жағар май бағасын жарты жыл бойы қолдан реттеуге мәжбүр болып отырмыз. Осы кезеңде Бас прокуратура Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен, сондай-ақ Энергетика министрлігімен бірлесіп, осы саладағы жұмыстарды ретке келтіруге, оны реформалау үшін кешенді ұсыныстар әзірлеуге тиіс. Егер бұл жұмыс бір жолға қойылмаса, жанар-жағар май бағасын реттеу жүйесі сақталады. Келесі мәселе – «Самұрық-Қазына» қоры қызметінің тиімділігі. Бүгінде бұл қордың активі еліміздің ішкі жалпы өнімінің 60 пайызына жуықтайды. Яғни, осы ұйымның тиімді қызметі бүкіл экономикамызды өркендетуге тікелей әсер етеді. Қордың КЕГОК, Қазақгаз және Қазақстан темір жолы сияқты инфрақұрылымдық компаниялары экономикамыздың барлық дерлік секторының тиімділігін айқындайды. Осы тұста, қор өзінің негізгі міндетін орындап отыр ма, яғни ұлттық байлықты еселей алды ма деген орынды сұрақ туындайды. Қомақты жалақы алатын қызметкерлері, директорлар кеңесі немен айналысады? Қызметі өте қымбат консалтинг компанияларын және шетелдік мамандарды жұмысқа тартқаннан пайда бар ма? «Самұрық-Қазына» қоры еліміздің стратегиялық активтерін басқару ісінде басты рөл атқарады. Сондықтан, Үкіметке Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігімен бірлесіп, квазимемлекеттік секторды түбегейлі реформалау үшін ұсыныстар әзірлеуді тапсырамын. Егер Қорды реформалау мүлдем мүмкін болмаса, ондай құрылымның экономикамызда болмағаны жөн. Сохраняются вопросы по прозрачности закупок Фонда. Жалобы приходят регулярно. Следует обязательно найти ответы на данные вопросы. В частности, важно сократить основания, позволяющие заключать договоры по государственным закупкам способом из одного источника. Предстоит в целом пересмотреть порядок закупок «Самрук-Казына» и иных национальных компаний. В прошлом году вышел новый Закон о регулируемых закупках, но большое количество вопросов по-прежнему решается на уровне подзаконных актов и решений самого Фонда. Нужно обеспечить согласование правил и процедур «Самрук-Казына» с Министерством финансов и Агентством по защите и развитию конкуренции. Экономикалық өсім мемлекеттің экономикадағы үлесін азайтумен тығыз байланысты. Бірақ, жекешелендіру жүйелі және ашық жүргізіліп жатқан жоқ. Атап айтқанда, бәсекелестік ортаға берілуге тиіс активтерді іріктеу тәсілдері айқындалмаған. Оны шұғыл әзірлеу қажет. Үкіметке Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен бірлесіп, тиісті Мемлекеттік комиссияның жекешелендіруге қатысты шешімдерінің толық ашық әрі айқын болуын қамтамасыз етуді тапсырамын. Экономиканы әртараптандыру – күрделі міндет. Әртараптандыру болмаса, азаматтарымыздың әл-ауқатын арттырып, тұрақты жұмыс орындарын ашу мүмкін емес. Бұл жұмыстың басты бағыты – өңдеу өнеркәсібін дамыту. Дегенмен, ел экономикасындағы өңдеу өнеркәсібінің үлесі айтарлықтай өсті деп айтуға келмейді. Біз әлі күнге дейін бірқатар өнім түрінен импортқа тәуелдіміз. Жыл өткен сайын еліміздің төлем балансында өткір тапшылық байқалуда. Алюминийден, мыстан жасалған дайын бұйымдар және машина жасау саласына қажетті жабдықтар әлі күнге дейін шетелден әкелінеді. 2020 жылдың қорытындысы бойынша тек мұнай-газ және тау-кен машина жасау саласының импорты 4 миллиард доллардан асты. Әлде еліміздегі кейбір адамдар ахуалдың дәл осындай күйде болуына мүдделі ме? Үкімет бүкіл өнеркәсіп саласына терең талдау жұмысын жүргізуге тиіс. Шикізат қорын, құзіреттері мен экономикалық тиімділікті ескере отырып, бәсекеге қабілетті секторларды анықтау керек. Жүргізілген талдаудың негізінде нақты жобаларды әзірлеп, инвесторларды тарту қажет. Бұл – Үкіметтің жаңа құрамының алдында тұрған басты міндеттердің бірі. Далее. У предпринимателей и в целом в обществе множество вопросов вызывает деятельность компании, которая называется «Оператор РОП». Дошло до того, что было организовано некое общественное движение против этой частной компании. Поручаю Правительству принять меры по прекращению утилизационного сбора и распоряжения утилизационным сбором ТОО «Оператор РОП». Этим должна заниматься государственная организация, как в зарубежных странах. Что касается самих сборов, следует пересмотреть их ставки. Функции государства по утилизации, поддержке автомобильной промышленности и сельхозмашиностроения никто не отменял. Нужно конструктивно обсудить данный вопрос с бизнесом и общественностью. Следует рассмотреть вопрос предоставления покупателям отечественных автомобилей и сельхозтехники ваучеров за счет утилизационного сбора. Проработайте и иные общественно полезные способы использования его средств. Еще один вопрос, который сильно волнует, если не сказать, раздражает, нашу общественность, особенно жителей столицы, – это строительство LRT. Из обычного инфраструктурного проекта он превратился в серьезную проблему, которая вредит репутации страны. Уже затрачены огромные средства, привлечены займы, приняты объемные контрактные обязательства перед зарубежными партнерами. Проект изначально был ошибочным, это надо признать. Причем это проект с сильным запахом коррупции. Теперь нужно принять оптимальное решение, потому что простой снос означает потерю времени и денег. У нас нет иного выбора, как пригласить отечественных и зарубежных архитекторов и урбанистов, которые определят возможные варианты использования данного проекта. Ауыл шаруашылығына ерекше назар аудару керек. Соңғы жылы елімізде қуаңшылық болды. Былтырға қарағанда жиналған астық көлемі 4 миллион тоннаға кеміді. Бұл шикізатпен және жем-шөппен қамтамасыз ету ісіне әсер етті. Болжам бойынша биыл да ахуал күрделі болуы мүмкін. Үкімет тұқыммен, жем-шөппен, тыңайтқышпен қамтамасыз ету мәселелерін және егін егу науқанын қатаң бақылауда ұстауға тиіс. Субсидияны тұрақты беруге қатысты мәселе жиі көтеріледі. Мен бұған дейін субсидиялау тәсілдерін қайта қарау қажеттігі туралы тапсырма берген болатынмын. Бұл жұмыс қысқа мерзім ішінде атқарылуға тиіс. Біз субсидия алуды жеңілдетуге, оның қолжетімді болуын және ашықтығын қамтамасыз етуге тиіспіз. Жуырда болған заң бұзушылықтардың қайталануына жол бермеу маңызды. Алдағы үш жылда азық-түлік қауіпсіздігі мәселесін түбегейлі шешу қажет. Бұл Үкімет пен әкімдердің алдында тұрған негізгі басымдық екеніне айрықша назар аударамын. Егер нарықта азық-түлік тауарлары мол болмаса, инфляцияны ұстап тұруға ешқандай шара көмектеспейді. Для обеспечения макроэкономической стабильности необходимы дополнительные источники доходов бюджета. На фоне высоких цен на сырье доходы предприятий горнорудного сектора выросли. Мы это знаем. Поручаю Правительству проработать вопрос дополнительных поступлений в бюджет. Взамен можно предоставить широкие льготы для разведки и освоения новых месторождений. Я веду речь о крупных горнорудных и других компаниях. В условиях благоприятной конъюнктуры рынка производители бензина и различные посредники получают дополнительные прибыли. Считаю необходимым изымать часть этой маржи в пользу бюджета посредством акцизов. Правительство должно провести соответствующие расчеты. При этом нельзя допустить роста цен. Значительный потенциал в повышении доходов бюджета кроется в наведении порядка на таможне. Особенно на границе с Китаем. Самый настоящий бардак, творящийся там, общеизвестен. Машины не досматриваются, налоги и пошлины не платятся. Расхождения в «зеркальной» статистике с таможенными органами КНР достигают миллиардов долларов. Существуют некие «уполномоченные операторы», имеющие статус неприкасаемых. Страна теряет десятки миллиардов тенге в виде налогов. Так дело не пойдет. Поручаю Генеральной прокуратуре совместно с Минфином, Агентством по финансовому мониторингу и другими заинтересованными органами провести комплексную проверку и обеспечить порядок на таможенной границе. Говоря о доходах бюджета, нельзя не отметить и некоторые статьи расходов. Отмечу заработные платы членов Правительства, депутатов и акимов. В конце прошлого года данный вопрос активно обсуждался в обществе. Считаю, что заработные платы у упомянутой категории государственных служащих вполне достаточные. Поэтому считаю возможным объявить пятилетний мораторий на повышение заработных плат членов Правительства, акимов регионов и депутатов. Я понимаю, что это не очень хорошая новость для депутатов Мажилиса, но думаю, что вы эту новость воспримете с пониманием. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы продолжим поднимать по мере роста возможностей бюджета. Қаржы жүйесінің тұрақтылығы ұлттық экономиканы одан әрі дамытудың кепілі екені белгілі. Экономика өсіп, халықтың табысында алшақтық пайда болғандықтан, тұтыну несиелері айтарлықтай артты. Оның мөлшері бизнесті несиелеу көлемінен асып кетті. Халық қазіргі уақытта көп несие алып жатыр. Осыны ескерсек, бұл қаржы нарығын құбылтып, әлеуметтік тұрақсыздық қаупін тудыруы мүмкін. Үкімет жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң жобасын әзірлеуді бастады. Бірақ, бұл тығырықтан шығатын жол емес. Ең алдымен, шектен тыс қарыздың көбеюін болдырмау қажет. Сондықтан, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне Ұлттық банкпен бірлесіп, пруденциалды реттеу тетіктері арқылы нақты әрі жедел шешім қабылдауды тапсырамын. Устойчивый экономический рост невозможен без обеспечения стабильности на валютном рынке. На фоне произошедших событий и режима чрезвычайного положения возникли серьезные риски спекулятивного давления на национальную валюту. Поручаю Национальному банку и Агентству по регулированию и развитию финансового рынка обеспечить стабильность валютного рынка до полного восстановления доверия к тенге со стороны внутренних и внешних участников рынка. С целью повышения благосостояния казахстанцев мы неоднократно поднимали зарплаты и пенсии, но каждый раз сталкиваемся с неконтролируемым ростом цен. На протяжении многих лет высокая инфляция остается ключевой проблемой нашей экономики. Она снижает эффективность экономической и социальной политики. Пришла пора поставить точку в этом вопросе, стабилизировать цены и инфляционные ожидания населения. Нужна планомерная работа по снижению инфляции. Целевой коридор – 3-4% к 2025 году. Правительству совместно с Национальным банком и Палатой «Атамекен» предстоит разработать комплекс мер по контролю инфляции. Он должен включать в себя меры по снижению импортной зависимости, снижению избыточного посредничества и инструменты денежно-кредитной политики. В Казахстане созданы все условия для привлечения прямых иностранных инвестиций. Мы заинтересованы в том, чтобы благоприятный инвестиционный климат сохранялся. Могу заверить, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. На данном этапе нужна новая Концепция инвестиционной политики для повышения привлекательности страны в условиях усиления требований ESG, глобального энергетического и технологического перехода. Отдельно заострю внимание на следующем вопросе. В связи с введением чрезвычайного положения высок риск вывода капитала отдельных финансово-промышленных групп за рубеж, в том числе путем заключения фиктивных сделок. Мы уже зафиксировали движение на счетах отдельных лиц. Поэтому поручаю Национальному банку совместно с Агентствами по финансовому мониторингу и регулированию финрынков обеспечить четкое наблюдение, проверку и контроль всех транзакций и лиц, необоснованно выводящих средства из страны. В завершение экономического блока выступления отмечу. Сегодня мы назначили нового Премьер-министра, поставили ряд конкретных задач. Поручаю Премьер-министру в течение трех недель подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Рассмотрим ее на расширенном заседании Правительства в начале февраля. Во всем мире началась новая вспышка коронавируса. В Казахстане наблюдается резкий рост заболеваемости. Фиксируется более 2 тысяч новых случаев в сутки. За весь период пандемии число заражений составило более 1 млн человек. Поэтому важно не расслабляться и продолжить борьбу с коронавирусом. Это также должно быть ключевой задачей нового Правительства. Теперь о межрегиональных диспропорциях. Общеизвестно, что регионы Казахстана развиваются неравномерно. Диспропорции создают предпосылки для социального дискомфорта, роста миграционных настроений. Последние события показали острую проблему с занятостью в западных и южных регионах. Там высока рождаемость, а экономика не поспевает с созданием рабочих мест. Поэтому системная индустриализация, содействие МСБ, развитие сектора услуг в этих областях являются не региональным, а национальным приоритетом. Нельзя забывать о культурной, образовательной составляющей развития. Образованные граждане более конкурентны в масштабах страны, имеют больше шансов на успех и достойную жизнь. Поручаю Правительству разработать для данных регионов отдельные направления в рамках программ «Ауыл – Ел бесігі», «Дорожной карты бизнеса» и других. Далее. Не секрет, что зачастую уровень поддержки региона зависит от «веса» конкретного акима, а не от реальных потребностей жителей. Это ведет к диспропорциям в развитии и недовольству граждан. Многие из них, особенно жители сырьевых регионов, считают, что их области заслуживают большего внимания при распределении бюджетных ресурсов. Данные области, являясь донорами бюджета, отстают по многим параметрам социально-экономического развития. Поэтому подходы нужно постепенно менять. Назрела основательная реформа межбюджетных отношений. Поручаю Правительству подготовить пакет законодательных изменений. Комплексного реформирования требует система государственного управления. Необходимо признать невысокий кадровый потенциал, формализм, коррупцию, большую текучесть кадров. Поэтому сохраняется низкий уровень доверия общества к институтам государственной власти. Следует усовершенствовать систему отбора кадров на государственную службу, убрать излишние препоны и барьеры для поступления. Реальным принципом приема и продвижения по службе должен стать принцип «меритократии». Государственная служба должна быть открыта любому казахстанцу. Следует также упростить порядок «выхода» из государственной службы. Некоторые безынициативные чиновники могут просиживать штаны годами в своих кабинетах. Они не дают расти молодым и перспективным ребятам, снижают эффективность госаппарата. С такими чиновниками надо легко прощаться, хотя, что касается государственного аппарата, институциональная память чиновников имеет очень большое значение. Нельзя просто так, «чохом», заменять всех чиновников на молодых. Здесь должен быть абсолютно разумный подход. Если человек справляется в свои 60 лет с работой, обладает институциональной памятью, очень полезен для государственной службы, его ни в коем случае увольнять нельзя. То есть здесь должен присутствовать разумный, дифференцированный подход. Поручаю Правительству и Агентству по делам госслужбы разработать и внедрить соответствующие механизмы. Мною инициирован проект «Президентский молодежный кадровый резерв». Это социальный лифт для перспективной молодежи и в то же время механизм формирования нового мышления, внедрения новых подходов в работе госаппарата. Эта практика будет продолжена. В соответствии с моим поручением в прошлом году численность государственного аппарата была сокращена на 15 %. Госаппарат является двигателем и исполнителем реформ, оказывает гражданам важные государственные услуги, обеспечивает реализацию концепции «Слышащего государства». Без государственного аппарата само государство не может успешно существовать. На текущем этапе численность госслужащих следует признать оптимальной. После всех организационных решений, связанных с назначением нового Правительства, эту численность нужно зафиксировать на среднесрочный период. А затем посмотрим: если мы постепенно будем избавляться от государственных функций, передавать их в конкурентную среду, следовательно и численность государственного аппарата будет постепенно сокращаться. Необходимо констатировать, что в целом эффективность диалога чиновников с гражданами по-прежнему низка. Руководители госорганов не умеют, а порой и боятся общаться с народом. Члены Правительства должны регулярно выезжать в регионы, а акимы регионов обязаны проводить постоянные встречи с жителями каждого населенного пункта. Еще одна проблема – тотальная бюрократия. Она справедливо формирует у граждан представление о госаппарате как медлительной, равнодушной машине. Бюрократия – одна из главных причин некачественной реализации реформ. От этой болезни предстоит излечиться всем нам. Приоритетом должно стать содержание, а не форма. Отчет ради отчета и контроль ради контроля должны уйти в прошлое. Конечный результат важнее процесса. Все процессы, неоправданно усложняющие и замедляющие реальные решения, должны быть ликвидированы. Сегодня госорганы ориентированы не на содержательную реализацию поручения, а на его бюрократическое исполнение. Готовятся документы – образцовые по форме, но выхолощенные по содержанию. Несмотря на интеграцию ключевых информационных систем, госорганы по-прежнему плодят макулатуру и бессмысленную переписку. Данные информационных систем государственных органов следует признать официальными и не требующими бумажного переподтверждения. В противном случае, зачем мы вводим цифровизацию? Цифровизация – это ведь не модная игрушка. Она должна практически функционировать, быть полезной с точки зрения исполнения функций госаппарата. Большинство совещаний нужно проводить в онлайн-формате. Эти и другие меры по кардинальной дебюрократизации госаппарата будут отражены в отдельном Указе. В функционале Агентства по стратегическому планированию и реформам и Агентства по делам государственной службы следует предусмотреть конкретные функции мониторинга и реализации мер по дебюрократизации и повышению эффективности госаппарата. Благополучие граждан и их социальное самочувствие должны быть главными и всегда находиться в фокусе внимания государства. Пора завершать игру с цифрами и переходить к реальным делам. Зачастую госорганы любят маскировать ситуацию терминами вроде «продуктивных самозанятых», «неформальной занятости». В результате многие люди остаются «один на один» с безработицей и социальной незащищенностью. Это требует качественного обновления социально-трудовой сферы. В этих целях следует принять комплекс следующих мер. Разработать программу повышения доходов населения. Работа должна быть точной и адресной. На каждом управленческом уровне следует установить конкретные показатели снижения бедности. Предстоит выявить реальное количество граждан, нуждающихся в трудоустройстве. Поручаю Правительству совместно с «Атамекен» в двухмесячный срок принять программу по повышению доходов населения. Правительству следует обеспечить своевременное принятие Социального кодекса. В рамках данного документа мы должны адаптировать социальную политику под новые реалии с учетом вызовов пандемии и накопившихся проблем. Социальный кодекс должен стать ключевым элементом нового «общественного договора». Особое внимание следует уделить снижению безработицы, особенно молодежной. Выпускники вузов, колледжей, особенно молодежь без образования не всегда имеют возможность трудоустроиться на постоянные рабочие места. Это мы хорошо знаем. Выживают, перебиваясь случайными заработками. Некоторые в поисках дохода могут переступить закон. Поручаю Правительству рассмотреть возможность увеличения продолжительности участия и размера оплаты труда по проектам «Молодежная практика» и «Первое рабочее место». Важно создавать условия для реализации деловых инициатив молодежи и уязвимых категорий населения. Правительству поручается проработать возможность увеличения соответствующего гранта в два раза до 400 МРП. Следующее. Безусловным приоритетом является повышение доступа к качественному образованию. Это важнейший фактор развития всего общества. Как бы мы ни обеспечивали школы материально, без хороших учителей поднять качество образования невозможно. Ұлы Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, «Мұғалім – мектептің жүрегі». Поэтому поручаю разработать специальную программу привлечения лучших педагогов с соответствующим пакетом мер поддержки для регионов, где есть дефицит учителей. Злободневным остается вопрос доступности высшего образования. Особое внимание следует уделить выделению целевых грантов для молодежи из густонаселенных регионов страны. Для построения новой экономики важно повышение конкурентоспособности вузов. Недавно в Казахстане начали открываться филиалы ведущих зарубежных вузов. В скором времени планируется открытие филиалов передовых технических вузов России. Считаю необходимым к 2025 году открыть в нашей стране не менее 5 филиалов авторитетных зарубежных университетов. При этом два филиала вузов с техническим уклоном необходимо открыть на западе страны. В целом, нам всем нужно изменить взгляд на образование. Пора увлечения гуманитарными специальностями прошла, приоритет нужно отдать техническим профессиям. Предстоит взрастить новое поколение инженеров, промышленников. Далее. Важнейшим вопросом остается социальная справедливость. Казахстан по Конституции – социальное государство. Государством делается немало. Более 50 % расходов республиканского бюджета – расходы социального характера. Но этого недостаточно. У нас есть Национальный фонд – это финансовая опора страны. Сегодня же я поручаю создать общественный социальный Фонд «Қазақстан халқына». Он будет заниматься решением реальных проблем в сфере здравоохранения, образования, социальной поддержки. Например, помощью детям с редкими заболеваниями. Ведь для большинства семей расходы на лечение попросту неподъемны. Будем строить спортивные объекты для детей в городах, районах, поселках, селах. Окажем содействие способным детям. Поддержим культуру. Поможем Алматы оправиться от страшной трагедии. Из средств этого Фонда мы поддержим семьи погибших полицейских и военнослужащих. И это лишь отдельные примеры. Подчеркну: это не фонд Президента, Правительства или какого-либо другого государственного органа. Это фонд всех казахстанцев, народный фонд. Он не будет функционировать при Администрации или Правительстве. Будет создан авторитетный наблюдательный совет, назначен честный и ответственный руководитель. Обеспечим полную прозрачность его деятельности, подотчетность и подконтрольность именно обществу. Планы, бюджет, проекты будут публиковаться на сайте. Вся информация будет открытой. Финансирование Фонда будет осуществляться из частных и государственных источников. Планируется привлечь помощь международных благотворительных организаций. В данный фонд будут направлены обязательные отчисления оператора лотерейной деятельности, центра учета ставок и других монополистов. Конечно, мы ожидаем значительные и регулярные, я подчеркиваю, регулярные отчисления в Фонд со стороны крупного бизнеса. Благодаря Первому Президенту – Елбасы в стране появилась группа очень прибыльных компаний и прослойка людей, богатых даже по международным меркам. Считаю, что пришло время отдать должное народу Казахстана и помогать ему на системной и регулярной основе. Поэтому Правительству предстоит определить круг компаний и согласовать с ними размер ежегодных взносов в Фонд. Кроме того, ожидаю активного участия и от тех лиц, которые, фактически обладая огромными средствами, находятся в тени. Уверен, Фонд может стать еще одним инструментом консолидации общества, укрепит в гражданах чувство социальной справедливости. Прошедшие события обнажили острые проблемы, существующие в нашем обществе. Нападения на наши города, родных и близких показали, насколько хрупкими оказались главные ценности нашего государства – мир и стабильность. Мы должны четко понимать, что государство и граждане – это единое целое. Эти понятия неделимые, особенно когда речь идет о безопасности страны. Баса назар аударуды қажет ететін тағы бір мәселе бар. Көптеген жас азаматымыз Қарулы күштер қатарында әскери борышын өтеуден қашады. Әскери билетке ие болу жастардың мақтанышын тудырмайды және Отанға қызмет етудің белгісі саналмайтын болды. Армия қатарында қызмет ету, құқық қорғау саласында жұмыс істеу – айрықша миссия. Бұл – Отан үшін жанын салуға бел буған азаматтардың саналы таңдауы. Жастарымызды әскери борышын өтеуге қалай ынталандыруға болатынын біз бүкіл қоғам болып ойластыруымыз керек. Біз – мықты халықпыз. Төл тарихымызда талай жаугершілік заманды, ашаршылықты және басқа да алапат қиындықты бастан өткердік. Соңғы күндердегі қайғылы оқиғалар біз үшін тағы бір сынақ болды. Оны еңсеріп, бұрынғыдан да мықты боламыз. В целом, назрела необходимость трансформации взаимоотношений между государством и обществом. Нужен новый формат общественного договора. Казахстан продолжит курс политической модернизации. Это моя принципиальная позиция. В политической сфере сделано немало. Мною было выдвинуто четыре пакета политических реформ, в рамках реализации которых принято более 10 законов. И в этом плане я благодарен депутатам Мажилиса и Сената за очень оперативную и качественную работу. Заработало новое по сути законодательство о митингах. Снижен регистрационный барьер для создания партий и порог их прохождения в Парламент. Расширено представительство женщин и молодежи в Мажилисе и маслихатах. Введен институт парламентской оппозиции, в избирательных бюллетенях появилась графа «против всех». Впервые в истории страны состоялись прямые выборы сельских акимов. Серьезные сдвиги произошли в сфере защиты прав человека. В частности, были декриминализованы и гуманизированы статьи 130 и 174 Уголовного кодекса. Наша страна присоединилась ко Второму Факультативному протоколу к Международному пакту о гражданских и политических правах. Подписан Указ «О дальнейших мерах Республики Казахстан в области прав человека», направленный на комплексную модернизацию правозащитной сферы. Начал системно укрепляться институт уполномоченного по правам человека. Полностью отменена смертная казнь. В своем очередном Послании в сентябре я представлю новый пакет политических реформ, который будет подготовлен на основе широкого и конструктивного диалога с гражданским обществом и экспертами. Государство также должно обеспечить полноценное и качественное выполнение своих базовых функций. Государство должно гарантировать соблюдение законности и правопорядка, защиту прав собственности и безопасности граждан, обеспечивать социальные блага и качественные государственные услуги. В свою очередь бизнес и граждане ответственны за соблюдение законодательства и норм общественного поведения, справедливую уплату налогов и прозрачность в трудовых отношениях. В этой связи следует сформировать программу последовательных преобразований. Поручаю Правительству совместно с ответственным экспертным сообществом и гражданским обществом подготовить пакет соответствующих предложений. Он будет рассмотрен на одном из заседаний Национального совета общественного доверия. Уважаемые соотечественники, уважаемые депутаты! Во время недавних трагических событий абсолютное большинство наших сограждан проявили патриотизм, единство в борьбе с экстремистами. Считаю, что сплоченность народа, искренняя вера в идеи суверенного развития и Независимости Казахстана являются мощным фундаментом для консолидации общества и прогресса нашей страны. Вместе мы преодолеем все трудности. Вместе мы построим новый Казахстан! Қадірлі отандастар! Қиын күндер артта қалды. Осы сәтте ел тағдыры үшін ұйыса білген бүкіл халқыма шынайы ризашылығымды білдіремін! Бәріміз бұл оқиғадан сабақ алуымыз керек. Ең бастысы, береке-бірлікті, тыныштық пен тұрақтылықты сақтауымыз қажет. Енді, Қазақстанда дамудың жаңа кезеңі басталады. Бұл шынайы жаңару кезеңі болады. Егемен елімізді бірге өркендетейік! Халқымыз үшін Тәуелсіздік бәрінен қымбат. Жаңа Қазақстанды Бірге құрайық! ## Источник: -Гражданский сектор Tab 1 Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном — в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, адвокат К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии — дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая — рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными ввиду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве — казахоязычные. «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5–6 лет. Эти события были неизбежны при несменяемости власти, росте коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудников которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбора масс, их активизации на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожи с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: — дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; — создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; — умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; — радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; — отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: — «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа; — обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов; — контроль над СМИ. «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создания НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов ее члены пришли к выводу, что имели место: — массовые беспорядки (ст. 272 УК РК); — акты терроризма (ст. 255 УК РК). «Уважаемые депутаты! Если вы обратите внимание на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте событий уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно протестующих». Это была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали, как на войне в те дни, нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, — это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: — тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? — тех, кто даже не знает, зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? — для какой цели им окружать ДП города Алматы? — для какой цели им оружие, коктейли Молотова? — для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? — почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? — зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? — почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие, чего хотят? — среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». (Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022) Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма», привлекают их к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК. Студенты показали, что те, «кто их заставлял, были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: — мирных митингующих; — организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; — организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; — руководителей маршрутов, получающих команду; — опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); — правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более чем 85 лицам. Айман Умарова обратилась к главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество, и проверить на законность получение гражданства и вида на жительство всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне — депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей. Вероятно, станет ясно, кто организаторы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки, или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы. Вместе с тем очевидно, что в этих событиях участвовали и провокаторы. Наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели, от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений. Цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований, помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», — цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманат». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю Генеральной прокуратуры и Министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. В комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь: даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими событиями прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тенге. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности с 22 января и до конца 2022 года. В состав комиссии входили в основном юристы и правозащитники, а также представители уполномоченных госорганов. Местные прокуратуры предоставили доступ в следственные изоляторы и возможность ознакомиться с документами уголовного дела. «Мы рассматривали участников январских событий, разделив их условно на три группы. Первая группа — это организаторы. Вторая — провокаторы. Третья — те, кого спровоцировали, т. е. те, кто сначала думали, что это мирный митинг, а позже, следуя указаниям организаторов и провокаторов, совершили противозаконные действия различного характера. Эта третья группа и составила основное число людей, и наша комиссия целенаправленно работала с этой группой… …Комиссия приступила к своей первой работе 24.01.2022 и начала с посещения следственных изоляторов Алматы, личного ознакомления с состоянием задержанных, ознакомления со сведениями касательно дел из их уст, встреч с их родственниками, адвокатами, а также известными в стране общественными деятелями, ознакомления с материалами уголовного дела через городскую прокуратуру. В результате данной работы комиссии удалось освободить из-под стражи десятки людей в первый же день. В основном это были граждане, получившие травмы на площади во время январских событий». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) После этого работа была продолжена в городах Тараз, Талдыкорган, Шымкент, Семей. Комиссия оказала непосредственное влияние на изменение основных мер наказания примерно 600 из 1600 человек, арестованных по уголовным делам. По мнению Куспана, есть все основания полагать, что данная ситуация получила положительную оценку общественности и повысила уверенность страны в справедливом расследовании. «Мы выявили тот факт, что руководители некоторых правоохранительных органов регионов не выполняли поручение президента об объективном расследовании январских событий, и даже были выявлены факты саботажа. Мы установили контакты с центральными и региональными госорганами, руководством правоохранительных органов и работали вместе. Мы на постоянной основе давали им свои рекомендации. Мы внесли предложение президенту об амнистии наших граждан, совершивших преступные действия под руководством провокационных групп. Благодаря закону об амнистии тысячи людей, причастных к преступлениям, были освобождены либо получили послабления. Хочу отметить, что в нашей стране принимается впервые закон о единовременной амнистии в связи с конкретным событием. Мы провели встречи с представителями СМИ ряда европейских стран, международных организаций, таких как посольство США, ООН, по их инициативе, ознакомили их с нашей работой». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) Куспан отметил, что число погибших в результате январских событий составляет 238 человек, из них 148 — из Алматы. Комиссия «Аманат» совместно с прокуратурой города провела объективное расследование уголовных дел, принимала правовые процессуальные решения в отношении погибших граждан, организовывала материальную, социальную и даже психологическую помощь их семьям. При этом Куспан подчеркнул, что материальные и социальные проблемы родственников погибших граждан в городе Алматы были частично решены государственными органами. «В результате встречи с участниками массовых беспорядков во всех регионах выяснилось, что всем им свойственны следующие общие признаки: — начало массовых беспорядков в один момент, в один и тот же период времени; — наличие провокационной группы среди пришедших на мирный митинг, наличие подстрекателей и инициаторов нападения на областные и городские администрации, на органы внутренних дел, оружейные магазины; — в ряде случаев несвоевременные действия правоохранительных органов, а иногда и полное бездействие; — в южных регионах участниками мирного митинга отмечалось присутствие неизвестных людей в военной форме, которых они раньше не видели, не знали. В результате январские события, которые из мирного митинга превратились в массовые беспорядки, едва не превратились в государственный переворот. Спустя год ясно и очевидно, что заинтересованная группа преследовала именно такую преступную цель. Самое страшное, что подобные действия продолжались и позже. Мы это видели в тот годичный период, когда в составе комиссии работали над январскими событиями». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) В качестве примера Куспан привел факты, когда в ряде регионов происходили действия подрывного характера, вопреки данным главой государства указаниям по объективному расследованию дел, связанных с январскими событиями, строгому соблюдению конституционных прав граждан. В одном из южных регионов поступила информация о фактах пыток гражданина, обвиняемого в участии в массовых беспорядках. После того как информация подтвердилась, комиссия «Аманат» потребовала у областных правоохранительных органов изменить меру пресечения задержанному для прохождения лечения. Однако правозащитникам отказали в их требовании. Тогда они сообщили об этом в Администрацию президента, в результате чего полицейское руководство было уволено, а против сотрудников ряда силовых структур были возбуждены уголовные дела по фактам пыток. «Второй пример касается общественных институтов, созданных для защиты прав человека. У нас есть конкретная информация о том, что правозащитная организация использовала женщину, у которой погиб муж и которая едва могла прокормить себя и троих детей. Они уговорили ее выйти на митинги в Алматы и Астане. Как стало известно позже, та же организация по защите прав человека купила женщине авиабилет из Алматы в Астану и обратно, разместила ее в четырехзвездочной гостинице, а также наняла для ее детей няню, создав ей “условия” для участия в митингах. Иными словами, провокационная деятельность не только проявилась во время январских событий, но продолжается и по сей день как со стороны государственных правоохранительных органов, так и отдельных общественных институтов, занимающихся защитой прав человека. Мы считаем, что это тревожная ситуация». (Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023) Абзал Куспан отметил, что главная проблема, которая волнует всех здравомыслящих граждан, неравнодушных к проблемам страны, — не допустить повторения событий вроде январской трагедии в будущем. И единственный способ для этого, на его взгляд, — реализация утвержденной главой государства концепции «Новый Казахстан — справедливый Казахстан» не на словах, а на деле. Основанием для таких заявлений является то, что члены комиссии лично встретились и опросили задержанных граждан. Они выяснили, что главным фактором, побудившим их прийти на площадь, была несправедливость. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества», в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве меры пресечения было санкционировано «содержание под стражей». Из них — 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов все лица при поступлении в изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и были зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно-наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой, совместно с рядом общественников и адвокатов, были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 — конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно-арестованными, в том числе 41 — конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально — 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились в специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 — о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), неоказанием медицинской помощи (14), недопуском адвокатов (5), несогласием с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взысканием материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». (Из доклада Уполномоченного по правам человека) 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников — обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, — помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: — содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; — содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв — власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К. Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % опрошенных казахстанцев. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. ## Источник: -Концепция завершения дискурса по январским событиям Tab 1 Январские события: завершение общественного дискурса Введение На данный момент в общественном сознании отсутствует целостное и логичное объяснение событий января 2022 года. Это создает информационный вакуум и способствует распространению некорректных интерпретаций и конспирологических теорий. Ключевые эпизоды, такие как «алматинская трагедия», «20 тыс. террористов», «приказ Токаева на применение силы», «задержание Карима Масимова» и «строительство Нового Казахстана», существуют в общественном дискурсе как разрозненные фрагменты без связующего нарратива. Такой фрагментарный подход формирует у населения искажённое представление о природе и причинах событий, а также о принятых мерах по обеспечению безопасности страны. Эффект «белых пятен» в массовом сознании приводит к тому, что свободное пространство между фактами заполняется догадками, слухами и домыслами. Отсутствие системного разъяснения способствует доминированию спекулятивных версий, включая обвинения в инсценировке переворота, утверждения о борьбе за власть внутри элит и другие манипулятивные нарративы. Длительное игнорирование этой темы в официальной информационной политике усиливает недоверие к государственным источникам информации и способствует распространению альтернативных версий. Это угрожает общественной стабильности и подрывает доверие к государственным институтам. Кроме того, отсутствие закрепленной официальной позиции по январским событиям негативно сказывается на исторической памяти. Если не будет предоставлено четкое и аргументированное объяснение произошедшего, будущие поколения будут строить свои представления на основе искажённой информации, слухов и конспирологических теорий. Учитывая быстрое распространение информации через социальные сети, риск закрепления ложных нарративов значительно возрастает. Последняя сформулированная версия станет фундаментом для формирования взглядов нового поколения. Это особенно важно в контексте национальной безопасности, исторической ответственности и общественного доверия к власти. В связи с этим назрела необходимость запуска полномасштабной и финальной информационной кампании, приуроченной к годовщине январских событий. Цель кампании — закрепление единой официальной позиции, создание целостного и правдивого нарратива, который исключит пространство для манипуляций и станет основой исторической памяти будущих поколений. Невозможно определить четкие месседжи без участия всех заинтересованных сторон, включая Администрацию Президента. Предлагается создать рабочую группу , куда необходимо пригласить представителей правоохранительных и других государственных органов, а также специалистов: политтехнологов, социальных психологов, социологов, философов, этнопсихологов и других. Концепция алгоритма информационной кампании I этап: Формирование благоприятного фундамента М ай – сентябрь 2025 года II этап: Активизация продвижения нарративов С ентябрь – ноябрь 2025 года III этап: Укоренение официальной позиции Д екабрь 2025 года IV этап: Закрепление в общественной памяти 5 января 2026 года Запуск специальных проектов 1. Производство художественного фильма «Тасадан тас атқандар» (рабочее название) Цель: создать влиятельный и глубокий фильм, который поможет обществу сформировать правильное понимание январских событий. Концепция: фильм будет выполнен в жанре политического триллера с элементами социальной драмы, основанного на реальных событиях. В центре сюжета - полная хронология событий, показ закулисных интриг, конфликты элит, внутренние противоречия власти и динамика принятия решений в условиях кризиса. Особое внимание уделено раскрытию всех ключевых моментов, чтобы у зрителей не осталось вопросов и сомнений в интерпретации событий. Актуальность : необходимость создания такого фильма подтверждается успехом недавно вышедшего художественного фильма «Қайталанбас», который продемонстрировал высокий общественный запрос на переосмысление «январских событий». Этот проект стал поворотным моментом, показавшим изменение общественной парадигмы в восприятии сложных исторических процессов. Однако, несмотря на интерес к теме, «Қайталанбас» не раскрыл в полной мере закулисные аспекты и не ответил на все вопросы зрителей, что подчеркивает необходимость более глубокого и масштабного кинопроекта. 2. Производство специализированных документальных фильмов Цель : создание специализированных документальных фильмов для детального раскрытия отдельных аспектов январских событий 2022 года. Каждый фильм будет фокусироваться на самых запутанных и вызывающих вопросы темах, предоставляя обществу достоверные и логичные объяснения, чтобы развеять сомнения и спекуляции. Концепция : Фильм о неизвестном самолёте в Алматы. П одробное расследование инцидента с загадочным самолётом, приземлившимся в Алматы, раскрывающее его связь с январскими событиями и реальное значение этого факта в общей хронологии. Фильм «Технология заговора». Детальный разбор закулисных процессов, демонстрирующий, как координировались действия участников кризиса, с акцентом на скрытые связи и механизм организации беспорядков. Фильм «Воспоминания героев». Сотрудники специальных подразделений — Беркут, Сункар и спецназ Минобороны — поделятся своими воспоминаниями о январских событиях. В фильме будут раскрыты детали боевых столкновений и продемонстрирована информация о высоком уровне оснащенности боевиков, с которыми столкнулись силовые структуры. Фильм будет дополнен архивными кадрами, оперативной съемкой, а также инфографикой Фильм «Тень извне: Внешние связи и экстремизм». Создание документального фильма, который раскроет тему вмешательства внешних сил и их связей с экстремистскими группировками, в том числе с исламскими фундаменталистами. Фильм раскроет механизмы вербовки, финансирования и координации экстремистских группировок, покажет пути проникновения радикальных идей в страну и методы их реализации. Особое внимание будет уделено анализу связи протестующих с иностранными центрами влияния, а также поддержке и логистике, оказываемой из-за рубежа. Актуальность : несмотря на то, что уполномоченные органы уже предоставили ответы на отдельные вопросы в официальных заявлениях, многие темы продолжают обрастать домыслами. Документальные фильмы в доступном и наглядном формате помогут донести до широкой аудитории правдивую информацию, исключить спекуляции и укрепить доверие к официальной версии событий. 3. Запуск интерактивной платформы Цель: создание официального веб-сайта как единого и достоверного источника информации о январских событиях. Платформа должна способствовать формированию целостного восприятия событий и укреплению доверия к государственным органам. Концепция : платформа объединяет интерактивную хронологию событий, архив документов, свидетельства очевидцев и аналитические материалы. Платформа будет доступна на казахском, русском и английском языках, предлагая удобный формат подачи информации с использованием инфографики и видеоконтента. Актуальность : в условиях распространения недостоверных версий запуск платформы позволит закрыть пробелы в общественном восприятии событий, минимизировать дезинформацию и укрепить доверие к официальной позиции. 4. База данных «100 вопросов и ответов» Цель: создание общей базы данных «100 вопросов и ответов», которая даст гражданам Казахстана доступ к проверенной информации о январских событиях. Это позволит устранить информационные пробелы и сформировать единое понимание произошедшего. Концепция : будет разработано 100 актуальных вопросов по наиболее обсуждаемым и спорным темам, связанным с январскими событиями. Среди них: «20 тысяч террористов», «применение боевого оружия против мирных протестующих», «вмешательство ОДКБ» и другие сложные вопросы. База будет размещена на официальной информационной платформе и адаптирована для различных форматов: инфографики, короткие видеоролики, видеоинтервью и пояснительные статьи. Актуальность : в условиях противоречивых трактовок событий необходим единый, доступный и понятный источник информации. Такая база данных поможет не только снизить уровень дезинформации, но и укрепить доверие к официальной позиции, формируя у общества целостное и объективное восприятие январских событий. 5. Реабилитация имиджа сотрудников силовых структур Цель : Провести масштабную информационную кампанию по реабилитации имиджа сотрудников силовых структур, которые во время январских событий защищали страну и обеспечивали общественный порядок. Необходимо вернуть уважение и доверие к честным военнослужащим и правоохранителям, которые выполняли свой долг, исключая тех, кто причастен к преступлениям и пыткам. Концепция : первым шагом станет запуск интернет-сериала «Январь. Личные истории», где будут раскрыты судьбы погибших и пострадавших сотрудников силовых структур. В сериале необходимо показать, как обычные полицейские, бойцы Нацгвардии и военные рисковали жизнями ради защиты граждан и государства. Истории будут дополнены интервью с семьями погибших, коллегами и очевидцами. Актуальность : сегодня в обществе сохраняется недоверие к силовым структурам из-за отдельных случаев злоупотребления полномочиями и насилия. Это подрывает авторитет тех, кто честно исполнял свой долг. Без восстановления доверия к правоохранителям и военнослужащим сложно обеспечить общественную стабильность и правопорядок. Публичная реабилитация сотрудников, которые действовали в рамках закона, позволит восстановить справедливость, укрепить общественное единство и показать, что государство защищает тех, кто защищает его. 6. Виртуальная фотовыставка «Қаңтар. Хроники правды» Цель : создание виртуальной фотовыставки на популярном онлайн-портале для наглядной демонстрации хронологии январских событий 2022 года. Проект призван показать подлинные масштабы трагедии и жестокость действий террористов, основываясь на реальных фото- и видеоматериалах очевидцев, жителей города и представителей СМИ. Это позволит обществу глубже понять происходящее и сохранить историческую память. Концепция : Фотовыставка будет представлять собой интерактивную онлайн-платформу, где в хронологическом порядке размещены уникальные и редкие материалы, собранные от свидетелей событий, журналистов и жителей Алматы. Основные разделы выставки: Хронология событий, поэтапное раскрытие развития кризиса с точными датами, локациями и описаниями. Город в огне, фотографии разрушений, погромов, последствий нападений на административные здания. Лица трагедии, портреты пострадавших, сотрудников силовых структур, гражданских добровольцев. Архивные видео, фрагменты очевидцев, видеосъемки с камер наблюдения, материалы журналистов. Интерактивная карта событий — визуализация ключевых точек конфликтов в городе. Актуальность : виртуальная фотовыставка станет доступным и наглядным источником правдивых материалов, которые невозможно исказить или вырвать из контекста. Проект позволит не только зафиксировать историческую правду, но и продемонстрировать масштаб и жестокость нападений, подтверждая легитимность действий государства по защите граждан и восстановлению порядка. ## Источник: -Критическая оценка Кантара: кому выгодно искажать правду Tab 1 Критическая оценка Кантара: кому выгодно искажать правду По прошествии трех лет с момента январских событий в Казахстане различные НПО, так называемые независимые правозащитники и международные организации не перестают выпускать ежегодные отчеты. Как правило все они посвящены их собственным расследованиям и из года в год повторяют одни и те же нарративы. Каждый такой отчет едва ли ни слово в слово повторяет все другие. Строятся они, как правило, на данных «исследований», опросов «потерпевших», мониторинге соцсетей и публикаций в СМИ. Никакой работы с документами, запросов в официальные органы, объективности и непредвзятости эти отчеты не содержат. Доклад из воздуха Международная информационная служба Казахстана (МИСК) в ноябре 2023 года презентовала доклад, подготовленный «на основе документирования январских протестов, качественного исследования методом интервьюирования экспертов: правозащитников, адвокатов и журналистов, а также на основе медиа-мониторинга массива материалов за 2022 год». Исследование было посвящено январским протестам 2022 года с особым фокусом на доступ к информации во время и после них и предназначено для внимания уполномоченных государственных органов в сфере свободы слова и доступа к информации, омбудсмена, правозащитников и общественных деятелей, журналистов, а также международных организаций, работающих в сфере защиты прав человека и расследования нарушений прав человека во время массовых протестов и беспорядков. Между тем, авторы доклада не сформулировали, какую цель преследовали, «документируя» и «исследуя» имеющуюся у них информацию. В связи с этим целесообразность этого документа в принципе вызывает большое сомнение, поскольку не определяет, соответственно, последующие действия его авторов, их предложения и четкие выводы. Большой вопрос также вызывает пул опрошенных, среди которых авторы определили 150 очевидцев событий; 528 пострадавших (в основном, раненых или родственников убитых); 55 жертв пыток. Также были опрошены адвокаты, представители СМИ и правозащитники. Однако авторы доклада не уточняют степень «очевидности» опрошенных: были ли это участники беспорядков, рядовые горожане ― наблюдатели из окон квартир или те, кто находился на улице, но не принимал участие в погромах. Что касается пострадавших, то среди них нет владельцев разгромленных объектов бизнеса, военнослужащих и полицейских, а также родственников погибших солдат или сотрудников органов правопорядка. Среди опрошенных журналистов нет работников не «независимых» СМИ. Среди адвокатов ― защитников пострадавших (убитых или избитых сотрудников правопорядка и солдат-срочников и их родственников). Среди правозащитников ― представителей офиса Уполномоченного по правам человека. Справочно: МИСК была создана в 1998 году после того, как студенты алматинских вузов провели общественную кампанию «СтудентТЫ ― ЗА льготный проезд». Как говорится на сайте МИСК, в 1998 году студенты разных городов Казахстана предложили введение 50% скидки на проезд в общественном транспорте. Вскоре местные исполнительные органы ввели льготный проезд в бюджет городов, также он был включен в закон «О молодежной политике». МИСК на протяжении многих лет существует исключительно на гранты западных доноров. Среди партнеров на сайте Молодежной информационной службы Казахстана значатся: Фонд «Сорос-Казахстан», NED, «Артикль 19», ОБСЕ, Freedom House, посольство США в Казахстане, Sigrid Rausing Trust, UN Women (ООН Женщины), Amnesty International, Норвежский Хельсинкский комитет, Институт имени Гёте. Согласно отчету МИСК за 2019 год (в дальнейшем НПО предпочла не раскрывать суммы грантов), Молодежная информационная служба Казахстана в тот год привлекла 76 050 565 тг и направила их «на развитие молодежи». Среди самых известных проектов МИСК ― ZhasCamp Accelerator, поддерживающий «социальные проекты молодежи». В разные годы спикерами ZhasCamp были: Лейла Махмудова, Светлана Спатарь, Досым Сатпаев, Татьяна Чернобиль, Расул Жумалы, Асем Жапишева, Евгений Жовтис, Ася Тулесова, Жанар Секербаева, Марат Жыланбаев, Джохар Утебеков, Мурат Абенов, Тимур Нусимбеков, Санжар Бокаев, Ермек Турсунов. Все эти факты приводят к выводу, что доклад носит субъективный и односторонний характер, призванный дискредитировать действия власти в период январских погромов. Авторы документа в начале доклада большое внимание уделяют праву граждан на доступ к информации, опираясь и на Конституцию РК, и на международные нормы. Однако они преднамеренно опускают тот факт, что январские события происходили в условиях режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции, и, следовательно, «мирная» интерпретация законов и международных норм в данном случае неприемлема. Кроме того, авторы доклада целенаправленно не говорят о январских событиях как о неудавшейся попытке государственного переворота, что, во-первых, не соответствует реальному положению дел, а, во-вторых, также накладывает отпечаток на особенности распространения информации касательно Кантара. Согласно данным доклада МИСК, на вопрос «Обращались ли вы куда-либо с заявлениями, жалобами после случившегося?» ответили 90% из 150 свидетелей. Из них только 23% ответили, что обращались (16 человек из 150). Меньше половины ― 39,6% ― из 528 пострадавших ответили на вопрос «Обжаловали ли вы случившееся?». Из них 69,4% обращались (37 человек из 528). 85,4% из 55 респондентов ― якобы жертв пыток ― дали какой-либо ответ на вопрос «Была ли подана жалоба/заявление на применение пыток и на возбуждение уголовного дела по факту применения пыток (регистрация в ЕРДР)?». Из них все делали обращение к госорганам о рассмотрении своего дела (47 человек из 55). Таким образом, из 733 опрошенных только 100 человек обратились в госорганы с каким-либо запросом. Больше всего обратившихся среди жертв пыток, менее всего — среди очевидцев, так как они не пострадали напрямую. Однако, причины обращений или не обращений разбирались только в анкете очевидцев. Из них всего 16 человек сообщили, что куда-то обращались: 8 из них обращались в полицию или органы прокуратуры, 8 ― в международные организации, СМИ, авиакомпании. При этом 9 человек из обратившихся сообщили, что были непосредственными участниками событий, либо вовлеченными в протесты. 5 из обратившихся – журналисты. 7 обратившихся отметили, что были наблюдателями событий. Для получения какой-либо информации или восстановления справедливости после январских событий обращалось в государственные органы или иные инстанции всего 16 человек из опрошенных. Обратившиеся делятся на две группы: кто как-то проявляет свою гражданскую позицию, более-менее знает, какие их права были нарушены. И они, как правило, обвиняют власти и высказывают оппозиционные взгляды на произошедшее; далекие от активизма и защиты прав человека люди, им было важно вернуть багаж, деньги за билеты на самолет, восстановить поврежденное имущество и прочее. Представленные данные говорят о том, что авторы опроса изначально понимали: большая часть респондентов так или иначе была участниками беспорядков, а значит ― потенциальными правонарушителями. При этом к группе «очевидцы» отнесли участников беспорядков, не пострадавших во время АТО. В то же время среди опрошенных ― незначительная часть пострадавших от действий погромщиков и мародеров, и вовсе нет жертв избиений участниками беспорядков. Авторы доклада не уточняют количество опрошенных адвокатов, журналистов и правозащитников. Также нет ясности, сотрудники каких СМИ проходили анкетирование, сколько из них так называемых независимых журналистов, сколько ― работающих в провластных изданиях. Политика двойных стандартов Стоит отметить, что многие адвокаты работали за гонорары от различных НПО, набирая при этом сразу по несколько уголовных дел по январским беспорядкам. Такой объем работы мог сказаться на эффективности адвокатской деятельности, которая в данном случае могла и не зависеть от взаимодействия с государственными структурами. Кроме того, для многих адвокатов и правозащитников кейсы по январским событиям стали частью их грантовой работы. Исходя из имеющихся данных, например, по работе Бахытжан Торегожиной, можно предположить, что заказчикам реализуемых проектов не нужна была объективная картина происходящего. Фонд Торегожиной получил более ста тысяч долларов от NED на так называемое расследование, а также поддержку «низовых активистов», на самом деле являвшихся непосредственными участниками массовых беспорядков, чьи неправомерные действия были доказаны следствием. Ярким примером того, как на судебном процессе по январским событиям, раскручивалась определенная информационная кампания, является дело о гибели Айкоркем Мелдехан. Каждое судебное заседание по делу сопровождалось различными акциями, протестными выпадами отца девочки и его сторонников, сбором денежных средств на поддержку семьи и так далее. При этом семья Мелдехан в полном объеме получила государственную компенсацию за смерть ребенка, средства на лечение двух пострадавших детей, а также квартиру. По большому счету, семья финансово не нуждалась, но манипуляции на этой теме присутствовали постоянно. Представители СМИ и правозащитных организаций в опросах отмечали, что государственные органы не предоставляли им необходимую информацию либо предоставляли в том виде, в котором она их не устраивала. Между тем, часть уголовных дел по январским событиям имеет гриф «совершенно секретно», часть судебных процессов проходила в закрытом режиме. Эти факторы накладывают определенные особенности на процедуру предоставления информации и ее полноту. Сознательное игнорирование этих обстоятельств независимой прессой и правозащитниками носит манипулятивный и временами спекулятивный характер. Также стоит отметить политику двойных стандартов, которой придерживаются некоторые опрошенные работники СМИ. Один из участников исследования МИСК указал, что его редакция сталкивается с большим числом комментариев от людей, которые обвиняют их в том, что они не рассматривают как пострадавшую сторону и силовиков, но освещают только пытки. Информант рассматривает это как своего рода попытки оказать влияние на редакцию посредством людей, которые выполняют заказ от государства. Редактор другого СМИ отмечает, что им была воспринята как угроза речь президента страны 7 января, когда он отметил, что в январских событиях виноваты и представители независимых СМИ, тем не менее, информант отмечает, что дальнейших негативных событий не последовало, и редакция по-прежнему освещает события января 2022 года в Казахстане. Оба эти высказывания четко показывают, что работники так называемых независимых СМИ по определению работают исключительно в заданном редакционной политикой векторе. Призывы к объективности воспринимаются ими как давление, хотя граждане имеют право на получение объективной информации, но ряд СМИ не дает им возможности ее получить. Кроме того, присутствует личная интерпретация заявлений президента, далекая от действительности. Все вышеперечисленное позволяет сделать вывод, что выборка опрошенных была сформирована авторами таким образом, чтобы получить вполне определенные результаты. Следовательно, данные опроса нельзя назвать объективными. Приведенные в докладе МИСК публичные оценки политиков полноты информации по январским событиям включают лишь два высказывания ― Азата Перуашева и Едила Жанбыршина. В первом случае авторы доклада приводят слова Перуашева о предоставлении российскому журналисту какой-то определенной информации. Во втором ― требования Жанбыршина об обнародовании расследования январских событий. В обоих случаях авторы выбрали исключительно удобные для доклада высказывания, вписывающиеся в общую канву документа ― власть якобы не дает достаточной информации по Кантару. Между тем, существует масса других мнений экспертов ― как казахстанских, так и иностранных ― которые отмечают открытость Акорды в предоставляемой информации. В любом случае, назвать репрезентативной выборкой лишь две цитаты, приведенные в докладе, нельзя. Вместо фактов ― креатив Авторы доклада МИСК отмечают: анализ медиапространства ярко демонстрирует, что в материалах, где лидеры общественного мнения, журналисты, политологи рассуждают о январских событиях, четко проходит одна центральная мысль ― ситуация, связанная с январскими событиями, остается для общества абсолютно непонятной, требующей расследования и осмысления. «Указывается, что, не говоря уже о правдивости, не существует даже сколько-нибудь логичной официальной картины случившегося. В связи с непониманием происходящего, отсутствием информации существуют различные версии произошедшего, вопросы вызывает и то, в чью пользу действовал Карим Масимов, кто должен быть явиться конечным бенефициаром Январских событий, и каков был план. Показательна точка зрения о том, что власть обязана объясниться со своим народом, поскольку хочет она или нет, Январь стал частью "общественного договора" между нами», ― говорится в докладе. Однако выводы авторов доклада основываются исключительно на субъективных измышлениях. Они не учитывают многочисленные заявления представителей гражданского сектора и политиков. Например, 14 марта 2022 года во время своего выступления в Мажилисе адвокат Айман Умарова вполне четко сформулировала мысль, что зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти. А. Умарова, член НСОД доверия: «Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля». Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян 14 января 2022 года заявлял: «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону». Председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата А. Садыков: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло». Авторы доклада МИСК провели анализ доступа информации во время и после январских событий. Именно это они и обозначили целью своего исследования. Однако ни в самих результатах, ни в заключении документа не объясняется, для чего это исследование по большому счету проводилось. Тем более, что авторы сознательно обошли две важные составляющие изучаемого ими периода: первые дни Кантара сопровождались информационным вакуумом не только для рядовых казахстанцев. Картины происходящего до определенного момента не знал и сам президент. Однако можно выделить следующие главные нарративы доклада: Право на доступ к информации, подаваемое в докладе как «абсолютное», было серьезно нарушено во время и после январских событий в Казахстане. Государство использовало механизмы ограничения доступа к информации как способ «скрыть правду» о январских событиях и не стремилось предоставить полную информацию о Январских событиях. Последствиями такого ограничения доступа к информации является невозможность формирования в обществе целостной картины событий, а также защиты прав пострадавших и их близких. Несмотря на время, прошедшее с январских событий, «власти» Казахстана «все еще должны» принять меры для обеспечения доступа к информации о январских событиях. В противном случае «гражданское общество» не уповает на государство в защите этого права, а готовится самостоятельно преодолевать такие барьеры. Январские события стали «отправной точкой», когда общество стало осознавать себя источником власти и осмысливать происходящее в стране. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Авторы доклада попытались отойти от основной темы своего исследования и в заключении упомянули отчет «Восприятие Январских событий в казахстанском обществе», опубликованный в 2023 году. «Результаты этого опроса демонстрируют, что казахстанцы спустя год так и не пришли к общему пониманию, что же случилось во время Кантара», ― пишут авторы доклада. Они приводят такие данные: 38% респондентов считают, что произошла организованная политическая провокация для захвата власти в стране, 28% граждан Казахстана исходят из того, что это был мирный протест, местами переходящий в беспорядки и мародерства. 15% придерживаются точки зрения, что в январе произошло нападение террористов, пытавшихся дестабилизировать ситуацию в стране. 16% затруднились ответить на вопрос. При этом восприятие произошедшего коррелировало с этносом и местностью проживания, но в большинстве случаев не зависело от пола и возраста. Среди русских граждан Казахстана значительно выше доля тех, кто видит события января, как политическую провокацию (47% против 36% респондентов казахской национальности). Тогда как среди казахов больше тех, кто считает, что это в первую очередь было мирным протестом, переросшим в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Но все эти данные абсолютно не противоречат заявлениям Акорды. Власть Казахстана также придерживается версии, что мирный протест под влиянием многочисленных координируемых извне провокаторов в итоге перерос в массовые беспорядки, целью которых являлась насильственная смена власти. Таким образом возникает вопрос, для чего авторы цитируемого МИСК отчета делают акцент на разделении по национальному признаку в вопросах, касающихся государственной безопасности? В заключении к докладу его авторы отмечают, что «исследование демонстрирует, что конституционные права граждан не только на доступ к информации, но и на жизнь, на свободу от пыток, на свободу передвижения, на справедливый судебный процесс были нарушены, как в процессе Январских событий, так на протяжении всего 2022 года в период расследований, что, в том числе, проявляется в засекреченности информации и уголовных дел в отношении главных фигурантов событий». Это заявление является голословным, не имеющим под собой никакой доказательной базы. Во всяком случае, в результатах своего исследования авторы не привели ни одного аргумента в пользу этого утверждения. Между тем, для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно- арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий. Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 ― о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей были проведены досудебные расследования. «Что касается нашего фокуса на доступе к информации, то предоставляемая государством информация о Қантаре во время самих событий и после них, по мнению представителей гражданского общества, не была быстрой и полной, не являлась логичной, не отвечала и не отвечает на вопросы общества о Январских событиях в Казахстане. Кроме того, эксперты, принявшие участие в исследовании, указали на то, что власти не старались предоставить информацию, а старались максимально скрыть ее. Особенно казахстанцев возмутило то, что право разъяснения было частично передано иностранному гражданину – российский писатель Млечин В. в своей книге дал описание Январских протестов в Казахстане, указав, что президент Казахстана рассказал ему о Январских событиях сам», ― говорится в заключении к докладу МИСК. Таким образом, пишут авторы, можно сделать вывод о том, что право на доступ казахстанцев к информации было самым серьезным образом нарушено во время Январских протестов. И демонстрируют тем самым политику двойных стандартов. Во-первых, как уже отмечалось выше, они полностью игнорируют обстоятельства, в которых происходили январские беспорядки: хаос, предательство на самом высоком уровне, искажение доносимой президенту информации, последующее введение режимов ЧП и АТО и т. д. Во-вторых, говоря о российском журналисте Млечине, авторы не упоминают многочисленные заявления иностранных НПО, которые, в отличии от Млечина, лишь предоставившего читателям информацию, высказывали претензии в адрес официальных властей Казахстана, манипулировали данными и расставляли акценты там, где им это было выгодно. «Проведенный анализ также позволяет сделать центральный вывод о том, что с точки зрения власти дело, связанное с Январскими событиями, закрыто, что символически обозначил установленный в Алматы мемориал, серия фильмов и публикаций в официальных и провластных СМИ, представляющая интерпретацию событий с точки зрения власти. Система объяснений и интерпретаций власти состоит из 7 ключевых месседжей, говорящих о том, что власть быстро и эффективно взяла протест под контроль, была эффективна в его расследовании, что виновные со стороны протестующих и со стороны силовых структур наказаны, что события были значимой вехой и жертвы оплаканы. Напротив, с точки зрения общества, Қантар только предстоит осознать, изучить, расследовать. Он стало той отправной точкой, когда общество, образно говоря, "повзрослело" и стало осознавать себя источником власти, осмыслять происходящее в стране, задаваться вопросами о правильности того пути, по которому движется страна. Журналисты, правозащитники и адвокаты однозначно заявили о том, что не имели адекватного доступа к информации в процессе своей профессиональной деятельности, а также страдали от давления, угроз, преследований, выполняя свой профессиональный долг», ― пишут авторы доклада. Они делают весьма пафосное и слишком громкое заявление, что Кантар стал, по мнению общества, новым словом в общественном договоре, после чего власть осталась в долгу перед обществом, которое не только не смогла защитить, но и некоторых представителей которого она сама расстреляла и пытала. Коллективное творчество НПО Между тем, называя себя неправительственной организацией, работающей в области защиты прав человека, МИСК занимается откровенной подменой понятий и манипуляцией. Во-первых, беря на себя право говорить от имени всего казахстанского общества. Во-вторых, обвиняя власть в том, что она не защитила общество. Последствия Кантара, не прими президент радикальных решений, нетрудно просчитать ― они явно поразили бы своей кровопролитностью даже таких радетелей за «мирный протест», как МИСК. В-третьих, обвинения власти в расстреле и пытках ― это распространение заведомо ложной информации, спекуляция на громких словах, манипуляция общественным мнением. Ответственность перед законом несет не структура или государственный орган, а конкретный гражданин. И те, чья вина в преступлениях была доказана, понесли соответствующие наказания. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Доклад МИСК можно назвать образцом необъективности. Однако точно так же свою предвзятость демонстрировали и международные организации. Например, Human Rights Watch (HRW) в своем отчете отмечала: спустя два года после того, как «крупномасштабные антиправительственные протесты» потрясли Казахстан в январе 2022 года, мало кто из чиновников был привлечен к ответственности за свою роль в непропорциональном применении силы против протестующих, произвольных арестах и тюремном заключении, а также пытках и жестоком обращении с задержанными. Между тем, события января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80% от всех, получивших травмы в те дни. Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и анти- террористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Генпрокурор РК Б. Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января 2022-го поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К. Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. Серьезная международная организация, которой является HRW, не стесняется откровенно подменять понятия. Так, в докладе этой НПО говорится, что «Алматинский суд приговорил А. Тлеужанову, активистку и журналистку, которую судили вместе с четырьмя другими, к четырем годам тюремного заключения за якобы попытку захватить аэропорт Алматы во время событий января 2022 года». Вслед за HRW формулировку «за якобы захват аэропорта» подхватили и так называемые независимые СМИ и блогеры. На само деле, судом установлено, что «Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества». «В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили радиостанции», ― говорится в документах суда. Апеллирует HRW и какими-то весьма сомнительными данными. Так, в докладе НПО говорится, что в отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. При этом ссылки на источник этой информации не указан. Между тем, по состоянию на декабрь 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. Как получила 1200 обвинительных приговоров HRW ― загадка. Однако точно такие же данные привело в своем докладе Казахстанское международное бюро по правам человека. Хотя, казалось бы, именно эта организация, имея казахстанскую «прописку» могла бы сделать официальные запросы в соответствующие государственные органы. Фактчекинг для «докладчиков» В целом во всех докладах, какая бы НПО их не готовила, красной нитью проходят одни и те же установочные утверждения: Январские события ― это мирные протесты, жестоко подавленные властью. Власть не пыталась урегулировать ситуацию, способствуя эскалации противостояния. Власть применила оружие против мирных протестующих. Введение МС ОДКБ ― это попытка оккупации Россией Казахстана. Другая интерпретация: МС ОДКБ применяли огнестрельное оружие в отношении мирных митингующих. Власть намеренно применяла оружие против безоружных людей, в том числе, детей. Власть оставила казахстанцев без информации о происходящем и сама распространяла фейки. Все это ― не более чем играющие на эмоциях общественности спекуляции. Отбросив их, становится четко понятно, что январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Их основной целью было свержение действующей власти, а в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект. Уже неоднократно эксперты отмечали, что на четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. От мирного митинга до погромов прошло всего три дня. Центром основных действий стал Алматы ― самый большой и богатый мегаполис республики с густонаселенной агломерацией. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур были захвачены стратегические объекты. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. В то же время действия пусть небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора с иностранными источниками финансирования носят провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулирование мнением людей. Так называемые независимые СМИ и представители гражданского сектора навязывают миф о том, что акимы, министры и президент игнорировали мирные митинги. Мол, в последующем именно это и привело к эскалации ситуации. Но эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. Уже 1 января 2022 года в Мангистауской области провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января, когда стало понятно, что мирный протест превращается в беспорядки, в Актау в первой половине дня приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым, Ногаевым и депутатами мажилиса Мусабаевым и Жанбыршиным. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января Токаев через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных ли. Но к вечеру в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Многие из них были ранены. 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Также президент объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. В Атырау 5 января в Доме дружбы прошла встреча Тугжанова, Карина и Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. При этом ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел не летальными средствами. Токаеву для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совбеза. Отметив всю сложность развивающихся событий, президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. Он заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. После того, как 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК, стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Взятие под охрану миротворцами ОДКБ важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. Фактически только после принятия президентом Токаевым решительных мер во всех протестных регионах началось наведение порядка. После того, как ситуация была взята под контроль действующей властью, а страна постепенно возвращалась к привычной жизни, ряд лидеров общественного мнения подвергли критике слова президента Токаева о 20 тысячах террористов. И здесь важно помнить: сказаны они были в самые первые дни Кантара, когда дезинформирование со стороны организаторов беспорядков применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос, деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий, и для устрашения населения. Эксперты утверждают, что с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков водинаковой одежде и т. д. Когда стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ и получателей иностранных грантов не только в Казахстане, но и в Кыргызстане и Украине. Поднялась информационная волна на тему «оккупации» Россией, словно в числе миротворческих сил не было военнослужащих из Армении, Беларуси и Кыргызстана. «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти», ― так, к примеру, писал руководитель международной группы фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщала, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Подобные высказывания тиражировали представители так называемого гражданского сектора Казахстана, они манипулировали ими в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». При этом с поразительным упорством гражданские активисты и их кураторы игнорируют очень важный факт: официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. И фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, чем мирное выражение гражданской позиции. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. Разбрасывание громкими лозунгами для зарабатывания политических очков определенными силами в данном случае категорически неприемлемо. ## Источник: -Общие тезисы_Кантар-2024 Tab 1 Январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Основной целью январских событий 2022 года стало свержение действующей власти, в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект. На четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. От мирного митинга до погромов прошло всего три дня. Центром основных действий стал Алматы ― самый большой и богатый мегаполис республики с густонаселенной агломерацией. Мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. События января 2022 года определены как попытка государственного переворота и посягательство на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Январские события явились первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать активной демократизации, усилению контроля общества, политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений и протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур были захвачены стратегические объекты. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». У собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали, их цели были политическими. Задачи, поставленные перед ними были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права иправ человека Марат Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутриполитическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». События января 2022 года в Казахстане стали инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют и в дальнейшем постоянно будут использовать Кантар для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь и сейчас. Действия пусть небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора с иностранными источниками финансирования носят провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Попытка государственного переворота в Казахстане привела не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем кардинальные реформы, запущенные действующим президентом, и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90%. Представители так называемых независимых СМИ гражданского сектора в упрек действующей власти ставят тот факт, что акимы, министры и президент игнорировали мирные митинги, что в последующем и привело к эскалации ситуации. Эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. 1 января 2022 года в Мангистауской области провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января Президент Казахстана поручил Правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Ж.Карагаев, заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Е.Альжан, 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января становится понятно, что мирный протест превращается в беспорядки. В этот же день в 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены Правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протестующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель зачинщиков была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января Президент Казахстана через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». К вечеру 4 января в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. Вечером 4 января Президент Казахстана К.К. Токаев обратился к протестующим: «Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». К.К.Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. К.К.Токаев: «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире». Также Президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. К.К.Токаев в Twitter: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января К.К.Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал А. Смаилов. Также распоряжением Главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.К.Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно-политической и социально-экономической обстановке в стране, К.К.Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». К.К.Токаев отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. К.К.Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту Председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. К.К.Токаев: «Как Глава государства и с сегодняшнего дня Председатель Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит». В Атырау 5 января в 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже вовсю происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. Алматы буквально превратился в полигон боевых действий, где преимущество было на стороне погромщиков: ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел нелетальными средствами. Консолидация более чем 20 тысяч человек по всей стране, настроенных на агрессивные и разрушительные действия, стала результатом четкой координации определенной группы влияния. У Президента К.К.Токаева не было времени на раздумья: для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством Главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. Президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. «Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К.К.Токаев. Президент заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, он обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. «На самом деле это уже не угроза – это подрыв целостности государства, и самое главное – это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение», ― сказал К.К.Токаев. «Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К.К.Токаев на заседании Совбеза. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны: «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан». К.К.Токаев подчеркнул, что его конституционная обязанность ― в заботе о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к ОДКБ К.К.Токаев назвал абсолютно уместным и своевременным. После того, как 6 января К.К.Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК, стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне, и глава республики принял единственное верное решение в этом контексте ― обратился за помощью к миротворческим силам ОДКБ и объявил о начале АТО. Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Фактически после принятия Президентом решительных мер во всех протестных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности, независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалился. Модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний игражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработали. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. После того, как ситуация была взята под контроль действующей власти, а страна постепенно возвращалась к привычной жизни, ряд лидеров общественного мнения подвергли критике слова президента Токаева о 20 тысячах террористов. Сказаны они были в самые первые дни Кантара, когда дезинформирование со стороны организаторов беспорядков применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков водинаковой одежде и т. д. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Сергей Марков отметил: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «…эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. Премьер-министр Армении Н. Пашинян заявил: «Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Систематически представители некоторых казахстанских НПО готовят доклады о «нарушении прав человека» во время январских событий и «кровавом подавлении мирных митингов» со стороны властей для различных международных институтов и организаций. Кроме того, с аналогичными отчетами они обращаются, например, в Европарламент. Однако 19 января 2022 года депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. В своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг Президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». 9 и 16 января на Китайском ресурсе «Global Time» были опубликованы статьи «Riot deescalates in Kazakhstan amid Russia-US wrangling» и «Three Evil Forces’ continue to lurk in shadows of riots, color revolutions in Central Asia: experts», в которых авторы отмечают, что действия Правительства по подавлению протестов оправданы в условиях, угрожающих ситуации и растущей агрессии со стороны протестующих. Наряду с этим издания подчеркивают важность политической стабильности в Казахстане по причине того, что страна имеет ключевую роль в Центральноазиатском регионе. Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что Глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал… Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Между тем, изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция невмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота). Она назвала январские события «оккупацией Казахстана», которая была запланирована Путиным в Кремле. Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. При этом Ахметова в этих видео несла откровенную дезинформацию, граничащую с бредом. Ахметова заявила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. Подобные высказывания тиражировали представителями так называемого гражданского сектора Казахстана, ими манипулировали в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. Официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать протестующих в Алматы и Атырау. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения Президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения Президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям Президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Принятие Президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. ## Источник: -Приговор Кариму Масимову, племянник Назарбаева Самат Абиш. Кто ответит за январские события? -Приговор Кариму Масимову, племянник Назарбаева Самат Абиш. Кто ответит за январские события? https://www.youtube.com/watch?v=T-dxWrcjaEc Приговор Кариму Масимову, племянник Назарбаева Самат Абиш. Кто ответит за январские события? 25 апреля 2023 19:20 ## Источник: -Тезисы Кантар 3 Tab 1 1. Цели и характер январских событий Январские события 2022 года в Казахстане были охарактеризованы как одна из наиболее сложных и многослойных политических кризисных ситуаций, с которой сталкивалось государство со времен своей независимости. Эти события часто рассматриваются в контексте «цветных революций», что отражает структуру и характер протестов, направленных на смену власти с использованием социальных и экономических кризисов как катализаторов для политической дестабилизации. Основная цель протестов заключалась в свержении действующего политического режима, что отличает их от обычных народных восстаний, мотивированных исключительно социально-экономическими проблемами. В качестве триггера для начала протестов были использованы актуальные социальные проблемы, в первую очередь резкое повышение цен на сжиженный газ, что особенно остро ощущалось в западных регионах страны, таких как Мангистауская область. Характер событий также продемонстрировал высокую степень стратегической координации. Протесты быстро эволюционировали от требований социальной справедливости к откровенным политическим лозунгам, что указывает на наличие политической мотивации среди организаторов и участников. Уже на ранних этапах протестующих поддерживали силы, заинтересованные в изменении политического курса страны, что придало протестам политический характер и сделало их более масштабными. 2. Организованность и координация протестов Январские события 2022 года в Казахстане были отмечены высокой степенью организованности и координации протестующих. Это проявлялось в нескольких ключевых аспектах: Молниеносное распространение протестов . В течение краткого периода времени протестные настроения охватили не только регион, где начались протесты (Мангистауская область), но и другие города и регионы страны. Быстрота распространения протестов говорит о том, что их развитие не было стихийным, а поддерживалось организованными структурами, которые могли обеспечить слаженное действие протестующих на территории всей страны. Организованность участников . Протестующие действовали слаженно, следуя четкому плану действий. Это выражалось как в координированности их перемещений, так и в целенаправленности действий. Протесты, начавшиеся мирно, очень быстро переросли в захваты административных зданий, нападения на силовые структуры, что говорит о том, что были группы, заранее подготовленные к активным действиям. Аккумуляция оппозиционных сил . Примечательно, что различные оппозиционные силы, ранее действовавшие независимо друг от друга, объединились для достижения общей цели — дестабилизации политической ситуации. Это свидетельствует о наличии координационного центра, который мог организовать сотрудничество между оппозиционными группами для достижения политической цели. Стремительная эскалация требований . В течение короткого времени требования протестующих изменились с социально-экономических на политические, что подтверждает предположение о том, что социальные протесты использовались как предлог для достижения более радикальных политических целей. От мирных митингов к насилию . Протесты быстро перешли от мирного выражения недовольства к насильственным действиям: захвату государственных зданий, поджогам, мародерству, убийствам сотрудников силовых структур. Этот переход был организован и подготовлен, что свидетельствует о наличии в рядах протестующих вооруженных и профессионально подготовленных группировок. 3. Попытка государственного переворота Январские события 2022 года были охарактеризованы как попытка государственного переворота. Это мнение поддерживается как казахстанскими, так и международными экспертами. Протесты, которые начинались как мирные митинги с социальными требованиями, быстро эволюционировали в насильственные действия, направленные на захват власти. Такие процессы наблюдаются при попытках свержения правительств, когда инициаторы используют социально-экономическое недовольство населения в качестве предлога для дестабилизации политической системы. Основные признаки попытки государственного переворота: Посягательство на независимость и суверенитет . События января 2022 года были направлены на свержение законной власти и подрыв основ суверенитета Казахстана. Протестующие предприняли попытки захвата стратегических объектов, что является одним из ключевых признаков государственного переворота. Организованность насильственных действий . Захват административных зданий, нападения на силовые структуры, погромы и мародерство происходили по всей стране почти одновременно. Это говорит о том, что такие действия были скоординированы, и за ними стояли силы, стремившиеся сместить действующую власть насильственным путем. Целенаправленное воспрепятствование реформам . Попытка переворота имела целью воспрепятствовать процессам демократизации, политическим и экономическим реформам, которые начались в стране до январских событий. Эти реформы, направленные на повышение уровня жизни и усиление контроля общества над государственными институтами, противоречили интересам определенных политических и экономических групп. Интересы заговорщиков . Мотивы тех, кто стоял за протестами, явно выходили за рамки социально-экономических требований. Они стремились использовать протесты для дестабилизации политической ситуации и захвата власти, что было бы выгодно как внутренним, так и внешним силам, заинтересованным в ослаблении Казахстана. Экспертная оценка . Многие эксперты, как казахстанские, так и международные, единодушно охарактеризовали события как насильственную попытку государственного переворота. В этом контексте события января 2022 года сравниваются с другими «цветными революциями», которые часто сопровождаются резким переходом от мирных протестов к насилию с целью смены власти. Вывод: январские события 2022 года были не просто серией протестов, а частью масштабной попытки государственного переворота, направленного на свержение законной власти и изменение политического курса страны. Эти действия ставили под угрозу суверенитет и независимость Казахстана, что вызвало острую реакцию как внутри страны, так и за ее пределами. 4. Сравнение с мировым опытом переворотов Январские события 2022 года в Казахстане имеют много общего с классическими примерами государственных переворотов, которые происходили в других странах. Эксперты сравнивают произошедшее в Казахстане с похожими инцидентами на международной арене, что позволяет глубже понять природу этих событий и выявить их ключевые признаки. Определение государственного переворота . Согласно Центру перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, под государственным переворотом понимается организованная попытка осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего национального правительства или смещение руководства высших уровней одной или нескольких ветвей власти. Этот критерий полностью соответствует тому, что происходило в Казахстане в январе 2022 года, где протесты быстро переросли в открытое противостояние с властью и попытки захвата ключевых государственных объектов. Признаки переворота по Британской энциклопедии . Важными признаками государственного переворота являются частичный контроль над силовыми структурами и их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений. В январе 2022 года в Казахстане имели место случаи преступного бездействия и измены со стороны некоторых представителей силовых структур, что способствовало захвату стратегических объектов протестующими. Это также является важным элементом сценария государственного переворота. Контроль над стратегическими объектами . В ходе протестов боевики получили доступ к оружию и захватили ряд ключевых объектов инфраструктуры, что является характерной чертой переворота. Такие действия направлены на дестабилизацию политической системы и создание хаоса, что должно было ослабить власть и позволить ее сменить. Участие силовых структур . Как и в большинстве примеров переворотов, в Казахстане часть представителей силовых структур не только не воспрепятствовала протестующим, но и содействовала их действиям. Это предательство со стороны представителей силового блока, как выяснилось позже, имело организованный характер и соответствовало интересам заговорщиков. Международные параллели . События в Казахстане можно сопоставить с рядом аналогичных сценариев в других странах, где социальные протесты перерастали в попытки государственного переворота с использованием аналогичных методов — захвата стратегических объектов, манипуляций с участием силовиков, информационной войны. Подобные сценарии наблюдались в ряде стран Восточной Европы, Ближнего Востока и Латинской Америки. 5. Роль силовых структур и их бездействие Одним из ключевых факторов, повлиявших на развитие и эскалацию январских событий 2022 года в Казахстане, стало преступное бездействие некоторых представителей силовых структур. Этот элемент оказался решающим для успешной координации протестов и их перехода от мирных митингов к насильственным действиям. Роль силовых структур в этом кризисе рассматривалась как одна из главных причин быстрого ухудшения ситуации и ослабления способности государства реагировать на угрозы. Содействие захвату стратегических объектов . Протесты быстро переросли в захват стратегически важных объектов по всей стране, таких как здания акиматов, департаменты полиции и Комитета национальной безопасности (КНБ). В ряде случаев эти объекты были захвачены благодаря бездействию или прямому содействию представителей силовых структур. Это содействие обеспечило протестующим доступ к оружию и боеприпасам, что способствовало дальнейшей эскалации насилия. Безответственность руководителей полиции и КНБ . На протяжении нескольких дней кризиса было очевидно, что некоторые представители силовых ведомств либо не предпринимали должных мер для защиты граждан и государственных учреждений, либо сознательно саботировали действия по предотвращению захвата власти. В ряде случаев это можно расценивать как государственную измену и предательство интересов страны. Организационная и профессиональная подготовка боевиков . Участники протестов, перешедших к насильственным действиям, были хорошо подготовлены и координированы. Во многих регионах они действовали с высокой степенью профессионализма, что указывает на то, что эти группы были заблаговременно подготовлены к захвату оружия и силовому противостоянию с государственными структурами. Это также свидетельствует о наличии внешней и внутренней организационной поддержки протестующих. Роль отдельных лиц в эскалации конфликта . Бездеятельность силовиков в ряде регионов, особенно в Алматы, где были захвачены ключевые объекты, указывает на то, что имелись преднамеренные действия, направленные на ослабление государственной власти. Особую роль сыграло предательство отдельных высокопоставленных представителей КНБ и полиции, которые должны были защищать конституционный строй, но вместо этого содействовали дестабилизации обстановки. Финансовая и организационная поддержка изнутри и извне . Действия силовых структур были также связаны с поддержкой определенных групп влияния внутри страны, которые финансировались извне. Эти группы преследовали цель ослабления национальной безопасности и содействовали боевикам в их попытках дестабилизировать власть. 6. Переход от социального протеста к политическому кризису Одним из ключевых аспектов январских событий 2022 года в Казахстане является стремительный переход протестов от социально-экономических требований к открытой политической дестабилизации. Изначально мирные митинги, которые начались в Мангистауском регионе из-за резкого роста цен на сжиженный газ, быстро эволюционировали в политический кризис, охвативший всю страну. Начало протестов и их социальная природа . Протесты в Казахстане начались 2 января 2022 года в Мангистауской области. Основным поводом стало удвоение цен на сжиженный газ, который широко используется в качестве топлива для автотранспорта в регионе. Повышение цены было результатом перехода на электронные торги, что соответствовало рыночным условиям, но вызвало резкое недовольство среди населения, так как этот ресурс был жизненно важным для жителей региона. Быстрая трансформация требований . Первоначально протесты носили экономический характер и были направлены на снижение цен на топливо. Однако буквально через несколько дней требования протестующих начали меняться. Уже 4-5 января протесты стали носить политический характер, и участники митингов начали требовать отставки правительства и других ключевых фигур власти. Это указывает на то, что социальный протест был использован как удобная платформа для более радикальных политических целей. Распространение протестов на другие регионы . Протестные настроения быстро распространились по всей стране, что указывает на наличие скоординированных действий организаторов. Важным элементом этого перехода стало то, что в Алматы — экономическом центре Казахстана — протесты переросли в захваты административных зданий, поджоги и насильственные действия. Это был явный сигнал о том, что за событиями стоят политические силы, использующие социальные протесты для дестабилизации ситуации. Изменение целей протестующих . По мере того как протесты развивались, их цели становились все более политизированными. Основные требования, такие как снижение цен на газ, отступили на второй план. На первый план вышли лозунги о полной смене политического руководства страны, что явно свидетельствовало о том, что события выходят за рамки мирного социального протеста. Эскалация насилия . Важным элементом перехода протестов от социального характера к политическому кризису стало увеличение уровня насилия. Уже к 5 января мирные митинги практически повсеместно переросли в массовые беспорядки, погромы, нападения на государственные учреждения и силовые структуры. Это говорит о том, что определенные группы заранее готовились к таким действиям и ждали подходящего момента для эскалации. Потеря контроля со стороны власти . В этот период политическая ситуация в Казахстане стала крайне нестабильной. Правительство потеряло контроль над рядом регионов, что свидетельствовало о масштабах и серьезности кризиса. Эскалация насилия и дестабилизация ситуации в крупных городах, таких как Алматы, поставили под угрозу стабильность политической системы. 7. Гибридный характер переворота Январские события 2022 года в Казахстане были уникальны по своей природе и представляли собой новый тип переворота, который эксперты охарактеризовали как гибридный. Этот термин обозначает сочетание различных методов и тактик, используемых для дестабилизации государства, включая как элементы классического вооруженного мятежа, так и современные инструменты информационной войны и манипуляции общественным сознанием. Нестандартный сценарий переворота . В отличие от традиционных переворотов или восстаний, которые часто имеют четкие политические или вооруженные цели, январские события носили комплексный характер. Их нельзя полностью отнести к одному из классических типов государственных переворотов, поскольку они включали в себя элементы народного восстания, организованного заговора и профессиональных действий групп боевиков. Гибридный характер событий проявлялся в том, что протесты развивались на разных уровнях и с использованием различных методов давления на власть. Смешение гражданских и вооруженных форм протестов . В январских событиях участвовали как мирные протестующие, выражающие недовольство социально-экономической ситуацией, так и профессионально подготовленные группы боевиков, которые использовали насильственные методы для достижения своих целей. Эти две группы действовали одновременно, что затрудняло властям возможность эффективно реагировать на ситуацию и осложняло идентификацию реальных организаторов насилия. Роль боевиков в насильственных актах . Ключевую роль в насильственной эскалации протестов играли вооруженные формирования, которые целенаправленно атаковали стратегические объекты, такие как здания акиматов, полицейские участки, департаменты КНБ. Эти боевики были подготовлены к ведению активных боевых действий, что позволило им быстро захватывать объекты и создавать хаос в крупных городах, особенно в Алматы. Их действия показывают, что они заранее готовились к таким операциям, что свидетельствует о существовании хорошо организованного плана переворота. Информационная и психологическая война . Важной частью гибридного переворота стала информационная составляющая. Протесты сопровождались активными информационными атаками через социальные сети и независимые СМИ, которые пытались подорвать доверие населения к власти. Это включало распространение дезинформации, слухов и фейковых новостей с целью усиления паники и дестабилизации. Использование информационных технологий и манипуляция общественным сознанием являются ключевыми элементами гибридных конфликтов в современном мире. Манипуляция общественным мнением . Среди участников мирных митингов были самые разные социальные группы, каждая из которых имела свои мотивы для участия в протестах. Однако информационная манипуляция и использование медиаплатформ помогли заговорщикам превратить эти разнородные группы в мощный инструмент для давления на власть. Пропаганда через социальные сети играла важную роль в создании единого нарратива, который представлял власть как главного врага народа и призывал к ее свержению. Цель гибридного переворота . Главной целью гибридного переворота было создание хаоса и анархии, дезорганизация работы государственных структур и подрыв доверия к власти. Заговорщики не ставили своей задачей локализацию протестов или их мирное разрешение — их цель заключалась в эскалации конфликта до такого уровня, чтобы существующая власть оказалась неспособной контролировать ситуацию и была вынуждена капитулировать. 8. Роль иностранных сил и провокации Одним из важных факторов, способствовавших эскалации январских событий 2022 года в Казахстане, стало вмешательство и влияние иностранных сил. Протесты, которые начались на фоне внутренней социально-экономической напряженности, были использованы как инструмент для дестабилизации страны внешними игроками, заинтересованными в ослаблении казахстанской государственности и изменении ее политического курса. Поддержка извне . Эксперты и аналитики как в Казахстане, так и за его пределами отмечали, что без внешней организационной и финансовой поддержки события не могли бы достичь такого уровня эскалации. Политическая акция подобного масштаба требовала значительных ресурсов и координации, которые вряд ли могли быть организованы исключительно внутренними силами. Иностранные игроки, заинтересованные в дестабилизации Казахстана, оказывали поддержку через каналы финансирования, информационные ресурсы и другие механизмы влияния. Финансирование неправительственных организаций (НПО) . Определенную роль в подготовке протестов сыграли иностранные фонды и НПО, которые оказывали поддержку различным оппозиционным и гражданским группам в Казахстане. Эти организации, часто работающие под видом защиты прав человека или демократических преобразований, в реальности преследовали цели ослабления государства и подрыва его суверенитета. Некоторые НПО и их лидеры активно участвовали в координации протестных акций, предоставляя финансовую и информационную поддержку митингующим. Информационные атаки и манипуляции . Внешние силы активно использовали современные инструменты информационной войны для подрыва доверия к власти и дестабилизации ситуации в стране. Применение технологий информационно-психологического воздействия стало одной из ключевых составляющих гибридного переворота. В социальных сетях и независимых СМИ распространялась дезинформация, направленная на нагнетание паники среди населения и усиление антивластных настроений. Международные медиаресурсы и пропаганда . Определенные иностранные СМИ и политологи также сыграли важную роль в информационной поддержке протестов. Западные и некоторые региональные медиа активно освещали события в Казахстане с позиции критики властей, часто искажая факты и представляя правительственные действия как «жестокое подавление мирных протестов». Этот нарратив формировался с целью дискредитации казахстанского руководства на международной арене и создания давления на правительство страны извне. Провокации и вмешательство в информационное пространство . Важно отметить, что ряд иностранных деятелей и организаций целенаправленно распространяли провокационные заявления, направленные на эскалацию антироссийских настроений в Казахстане и за его пределами. Так, например, в Кыргызстане и на Украине события января 2022 года были использованы для активизации критики России и ее вмешательства в дела Казахстана через ОДКБ. Эти действия были направлены на разжигание антироссийских настроений и подрыв союзнических отношений Казахстана с Россией. Антироссийская повестка . Одним из инструментов влияния иностранных сил стало распространение антироссийской риторики через различные медиа и оппозиционные группы. Протесты использовались для эскалации антироссийских настроений в Центральной Азии, что было выгодно определенным геополитическим игрокам, стремившимся ослабить позиции России в регионе. Ввод миротворческих сил ОДКБ, в том числе российских, также стал поводом для информационных атак и провокаций, направленных на дискредитацию этого решения в глазах казахстанского общества и международного сообщества. 9. Информационные манипуляции и психологическое воздействие Информационные манипуляции и психологическое воздействие сыграли критическую роль в январских событиях 2022 года в Казахстане. В ходе кризиса социальные сети, независимые СМИ и другие цифровые каналы стали основным полем информационной войны, где велась активная кампания по формированию искаженного восприятия событий как внутри страны, так и за ее пределами. Эти манипуляции были направлены на дестабилизацию обстановки, подрыв доверия к власти и эскалацию протестных настроений. Распространение дезинформации . Одним из ключевых инструментов манипуляции стало активное распространение дезинформации. Ложные сообщения и слухи о масштабных нарушениях со стороны правоохранительных органов, насилии над протестующими и массовых жертвах распространялись через социальные сети с целью вызвать панику среди населения и создать атмосферу страха и хаоса. Эти информационные атаки оказались особенно эффективными в условиях кризиса, когда доступ к достоверной информации был ограничен, а население искало ответы в неофициальных источниках. Слухи о масштабах насилия . Одной из наиболее активно используемых дезинформационных тактик стало преувеличение масштабов насилия со стороны силовых структур. В частности, распространялись слухи о том, что военнослужащие якобы применяли огнестрельное оружие против мирных протестующих, и даже о случаях пыток и убийств. Эти сообщения часто не подтверждались официальными источниками, но тем не менее создавали эффект нарастающей угрозы и дезориентировали население, усиливая антиправительственные настроения. Использование социально-психологических методов . Помимо дезинформации, применялись методы психологического воздействия на массовое сознание. Протестующие и их сторонники в социальных сетях активно использовали такие методы, как манипуляции страхом, чувством несправедливости и апелляции к гражданской солидарности. Эти приемы помогали укрепить протестные настроения и подогревать чувство недовольства среди населения, особенно в тех регионах, где протесты носили массовый характер. Создание ложных образов . Важной частью информационных манипуляций стало создание искаженных образов участников протестов и представителей власти. Протестующих часто изображали как борцов за свободу и права человека, несмотря на то, что в их рядах находились вооруженные группы, ответственные за насилие и разрушения. С другой стороны, действия правоохранительных органов подавались исключительно в негативном ключе, что усиливало недоверие к государственным институтам. Эти ложные образы формировались и распространялись как через независимые медиа, так и через социальные сети, что позволяло охватить широкую аудиторию. Использование международных медиа . Иностранные СМИ и эксперты также сыграли свою роль в распространении и усилении манипулятивных нарративов. Западные и некоторые региональные медиа активно критиковали действия казахстанских властей, что способствовало созданию международного давления на руководство страны. При этом игнорировались или минимизировались упоминания о насилии со стороны радикальных протестующих, что создавало искаженную картину событий. Манипуляция цифрами и фактами . В ходе кризиса широко применялась манипуляция цифрами. К примеру, распространялись завышенные данные о числе погибших, раненых и задержанных, что использовалось для усиления общественного негодования. Одной из ключевых манипулятивных тем стала цифра о 20 тысячах террористов, которая использовалась как аргумент для оправдания мер чрезвычайного характера. Эта цифра стала предметом многочисленных обсуждений и спекуляций, что дополнительно усложняло восприятие ситуации. Стимулирование антивластных настроений . Параллельно с дезинформацией велась кампания по стимулированию антивластных настроений через социальные сети и независимые медиа. Призывы к свержению правительства, осуждение действий силовиков, а также критика реформ и политики властей направлялись на то, чтобы усилить протестные настроения и подорвать доверие к руководству страны. Особое внимание уделялось подрыву репутации президента и ключевых политических фигур, что дополнительно усложняло процесс урегулирования конфликта. 10. Контртеррористическая операция и ее итоги Контртеррористическая операция, начатая властями Казахстана в ответ на эскалацию январских событий 2022 года, стала ключевым моментом в урегулировании кризиса. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев принял решительные меры для восстановления порядка в стране, в том числе инициировал операцию против вооруженных группировок, которые участвовали в беспорядках и пытались захватить власть. Объявление чрезвычайного положения . Одной из первых реакций на масштабные протесты и насильственные действия стало введение чрезвычайного положения (ЧП) в наиболее пострадавших регионах, таких как Алматы и Мангистауская область. Затем режим ЧП был расширен на всю территорию Казахстана. Чрезвычайное положение включало введение комендантского часа, ограничение передвижений и усиление мер безопасности. Эти меры позволили властям взять под контроль ключевые города и ограничить передвижение протестующих и мятежников. Операция по подавлению вооруженного сопротивления . Ключевым шагом стало объявление контртеррористической операции (КТО) по всей стране. Операция была направлена на нейтрализацию вооруженных группировок, которые участвовали в захватах зданий и насильственных действиях. Эти группы, действующие в Алматы и других крупных городах, были хорошо вооружены и организованы, что требовало координированных действий со стороны правоохранительных органов и военных. В ходе операции использовались силы Национальной гвардии, спецподразделения и полиция, которым удалось стабилизировать ситуацию и освободить захваченные объекты. Призыв к Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) . В условиях усиливающегося кризиса и вооруженного сопротивления президент Токаев обратился к ОДКБ с просьбой о введении миротворческих сил для защиты стратегических объектов и стабилизации ситуации в стране. В рамках Договора о коллективной безопасности были направлены силы ОДКБ, в том числе российские миротворцы, которые взяли под охрану ключевые объекты инфраструктуры, что позволило освободить казахстанские силовые структуры для борьбы с боевиками. Этот шаг вызвал неоднозначную реакцию в международном сообществе, однако он оказался эффективным в деле восстановления порядка. Задержание и преследование организаторов мятежа . После подавления активной фазы сопротивления начались массовые задержания участников беспорядков и тех, кто стоял за организацией насильственных действий. Одним из ключевых моментов стало задержание бывшего председателя Комитета национальной безопасности (КНБ) Карима Масимова, который был обвинен в государственной измене и подозревался в содействии заговору. Это подтвердило версию о том, что заговор против действующей власти был организован на самом высоком уровне, включая представителей силовых структур. Возвращение контроля и восстановление порядка . Благодаря решительным действиям властей и проведению контртеррористической операции удалось восстановить контроль над основными городами и объектами страны. Инициатива перешла к силам правопорядка, которые нейтрализовали вооруженные группировки и подавили оставшиеся очаги сопротивления. Это позволило вернуть страну к состоянию относительной стабильности и избежать дальнейшего кровопролития. Оценка последствий . Контртеррористическая операция помогла предотвратить худший сценарий, который мог привести к гражданской войне или полному краху политической системы. Однако ее последствия остались ощутимыми для казахстанского общества. Кризис выявил серьезные проблемы в функционировании государственных институтов, в частности, предательство со стороны некоторых высокопоставленных силовиков. Это также привело к утрате доверия к силовым структурам со стороны значительной части населения. Впоследствии власти начали масштабные реформы с целью реструктуризации и усиления национальной безопасности. Реакция международного сообщества . Действия властей Казахстана, включая обращение к ОДКБ, вызвали смешанную реакцию в мире. Западные страны, включая США и ЕС, подвергли критике ввод миротворцев и жесткие меры по подавлению протестов, утверждая, что это может нарушить права человека. Однако Россия, Китай и другие союзники Казахстана поддержали действия Токаева, увидев в них необходимую меру для восстановления порядка и сохранения суверенитета. 11. Реформы после событий Январские события 2022 года стали поворотным моментом в политическом и социально-экономическом развитии Казахстана. В ответ на кризис президент Касым-Жомарт Токаев инициировал масштабные реформы, направленные на решение глубинных проблем в управлении, национальной безопасности и экономике страны. Эти реформы стали необходимым шагом для предотвращения повторения подобных событий в будущем и для укрепления доверия населения к власти. Политические реформы . Важнейший вывод из январских событий касался необходимости коренных изменений в политической системе страны. Президент Токаев запустил процесс политической трансформации, которая направлена на повышение прозрачности государственных институтов, усиление общественного контроля и расширение политических свобод. В рамках этих реформ начались обсуждения о расширении полномочий парламента, усилении местных властей и снижении концентрации власти в руках одного органа или лица. Одним из ключевых аспектов реформ стало объявление о новой политической модели — «Слушающего государства», которая предполагает более тесное взаимодействие правительства с населением и учет мнения граждан при принятии ключевых решений. Реформы национальной безопасности . Январские события продемонстрировали уязвимость национальной безопасности Казахстана, особенно на уровне взаимодействия силовых структур. Предательство и бездействие ряда представителей Комитета национальной безопасности (КНБ) и полиции выявили необходимость глубокой реорганизации силовых ведомств. В ответ на эти проблемы Токаев инициировал реформы в системе правопорядка и национальной безопасности. Были проведены кадровые изменения, включающие увольнение и арест высокопоставленных чиновников, замешанных в заговоре, и замену ключевых фигур на тех, кто пользуется доверием. Реформы также направлены на повышение эффективности силовых структур, их координации и подотчетности. Экономические реформы . Экономический фактор сыграл значительную роль в начале январских протестов, поэтому реформы коснулись и этой сферы. В первую очередь, власти взяли курс на улучшение социально-экономической ситуации в стране, включая повышение уровня жизни и борьбу с неравенством. В частности, был инициирован пересмотр тарифов и цен на важнейшие товары и услуги, в том числе сжиженный газ, который стал триггером для начала протестов. Кроме того, правительство взяло на себя обязательство усилить контроль за рынками и предотвратить резкое повышение цен на энергоресурсы. В рамках реформ также были приняты меры по улучшению инвестиционного климата и диверсификации экономики, чтобы снизить зависимость от экспорта сырья и укрепить внутренние источники роста. Борьба с коррупцией . Январские события высветили глубинную проблему коррупции в казахстанской политической и экономической системе. Одним из ключевых направлений реформ стало усиление мер по борьбе с коррупцией на всех уровнях власти. Президент Токаев подчеркнул, что борьба с коррупцией будет системной и долгосрочной, и что необходимо усилить ответственность государственных служащих за нарушение закона. В результате были инициированы антикоррупционные расследования против ряда высокопоставленных чиновников и бизнесменов, включая тех, кто был замешан в январских событиях. Эта антикоррупционная кампания направлена на укрепление доверия к государственным институтам и создание более прозрачной системы управления. Социальные реформы . В ответ на социальные вызовы, которые стали причиной протестов, правительство Токаева начало реализацию программ, направленных на улучшение социального обеспечения и повышение уровня жизни населения. В числе этих мер — программы по поддержке малообеспеченных слоев населения, улучшение условий труда, повышение минимальной заработной платы и пенсий. Эти шаги направлены на сокращение социального неравенства и решение тех проблем, которые стали триггером для протестов. Особое внимание было уделено регионам, где социальная напряженность была наиболее острой, как, например, в Мангистауской области. Прозрачность и диалог с обществом . Одним из уроков январских событий стала необходимость открытого диалога между властями и населением. В рамках реформ была внедрена концепция «Слушающего государства», которая предполагает регулярное взаимодействие государственных органов с гражданами, более прозрачное принятие решений и учет мнения общественности. Были созданы площадки для общественных дискуссий, где граждане могут высказывать свои мнения и предложения по различным аспектам жизни страны. Эти меры направлены на укрепление доверия между властью и обществом и предотвращение конфликтов в будущем. Конституционные изменения . Важным шагом стало инициирование конституционной реформы, направленной на перераспределение полномочий между различными ветвями власти, а также на обеспечение более справедливого и прозрачного политического процесса. Эта реформа включала усиление роли парламента и местных органов власти, сокращение полномочий президента и другие изменения, направленные на обеспечение большей политической стабильности и демократизации страны. 12. Критика властей и расследование событий После окончания активной фазы январских событий 2022 года в Казахстане началось широкое общественное и международное обсуждение действий властей во время кризиса, а также последствий контртеррористической операции. Эти обсуждения породили как критику со стороны гражданского общества и международных организаций, так и начались официальные расследования с целью выяснить причины и организаторов событий. Критика властей со стороны гражданского общества . Значительная часть гражданского сектора и независимых СМИ обвинила власти Казахстана в чрезмерной жестокости при подавлении протестов. В частности, правозащитные организации и представители оппозиции утверждали, что силовые структуры применяли чрезмерную силу против мирных протестующих, что привело к многочисленным жертвам среди гражданского населения. Эти обвинения основывались на сообщениях о погибших, задержанных и раненых в ходе контртеррористической операции. Особое внимание обращалось на случаи применения огнестрельного оружия и насилия со стороны силовиков. Международная реакция и критика . Международные правозащитные организации, такие как Amnesty International и Human Rights Watch, также выступили с заявлениями, осуждающими действия казахстанских властей. Они призвали провести независимое расследование случаев применения силы, арестов и нарушений прав человека. В ответ на ввод миротворческих сил ОДКБ в Казахстан часть западных стран, включая США и страны ЕС, выразили озабоченность тем, что действия властей могут нарушать права человека и подавлять законные протесты. В то же время Россия, Китай и другие союзники Казахстана поддержали действия президента Токаева, подчеркивая необходимость стабилизации ситуации в стране. Расследование организаторов мятежа . Официальные власти Казахстана сразу после завершения активных столкновений начали расследование событий и выявление тех, кто стоял за организацией массовых беспорядков и попытки государственного переворота. Президент Токаев подчеркнул, что все виновные в дестабилизации ситуации будут привлечены к ответственности, и что будет проведено тщательное расследование действий как протестующих, так и представителей силовых структур, которые не выполнили свои обязанности. Ключевым моментом расследования стало задержание Карима Масимова, бывшего председателя Комитета национальной безопасности (КНБ), который был обвинен в государственной измене. Это подтвердило предположения о том, что часть силовиков была вовлечена в заговор против действующей власти. Ангажированные расследования со стороны гражданского сектора . В то время как официальные власти проводили свое расследование, представители гражданского сектора, НПО и независимых журналистов начали свои собственные расследования. Они были направлены на сбор свидетельств о нарушениях прав человека, произвольных арестах и случаях насилия со стороны властей. Эти расследования зачастую имели обвинительный уклон в адрес правительства и силовых структур, представляя их действия как неоправданно жестокие и непропорциональные. В результате таких расследований были выпущены отчеты, которые позже использовались в международных институтах, таких как Европарламент и ООН. Противоречивые нарративы . Одним из главных вызовов для расследования январских событий стал конфликт между официальной версией и альтернативными точками зрения, представленными гражданским обществом и независимыми СМИ. Власти настаивали на том, что события были организованы с целью государственного переворота, и что протесты быстро переросли в насильственные действия, угрожавшие стабильности и безопасности страны. В свою очередь, оппозиция и независимые наблюдатели утверждали, что протесты изначально носили мирный характер и были вызваны реальными социально-экономическими проблемами, которые власти проигнорировали. Трудности в получении объективной информации . Одной из главных проблем в расследовании стало отсутствие объективной информации о том, что действительно происходило в ходе протестов и контртеррористической операции. Во многом это связано с тем, что в ходе событий информационное пространство было насыщено дезинформацией, слухами и манипуляциями. Многие независимые расследования основывались на неподтвержденных данных и свидетельствах, которые было сложно верифицировать. Это усугубляло раскол в обществе и способствовало усилению недоверия к официальным выводам. Прозрачность расследования . Президент Токаев и представители правительства не раз заявляли о том, что расследование январских событий будет проведено максимально прозрачно. Власти подчеркивали, что все случаи применения насилия, как со стороны протестующих, так и со стороны силовиков, будут тщательно расследованы, и виновные понесут наказание. Однако оппозиция и часть гражданского общества продолжали высказывать сомнения в объективности и непредвзятости этого расследования, особенно в контексте обвинений против высокопоставленных силовиков, вовлеченных в заговор. 13. Социально-экономический контекст Социально-экономические причины сыграли ключевую роль в январских событиях 2022 года в Казахстане, и именно недовольство социально-экономической ситуацией стало отправной точкой протестов. В стране накопилось множество структурных проблем, связанных с неравенством, снижением уровня жизни, инфляцией и повышением цен на основные товары и услуги, что привело к эскалации недовольства среди значительных слоев населения. Повышение цен на сжиженный газ . Триггером для начала протестов стало резкое повышение цен на сжиженный нефтяной газ (СНГ), который используется в качестве автомобильного топлива, особенно в западных регионах Казахстана, таких как Мангистауская область. Переход к рыночному ценообразованию, который власти внедрили 1 января 2022 года через электронные торги, привел к удвоению стоимости газа — с 50 до 100-120 тенге за литр. Это решение, принятое в условиях сложной социально-экономической обстановки, вызвало волну возмущения среди граждан, чьи доходы не позволяли справляться с такими скачками цен. Рыночные реформы и их последствия . Переход на электронные торги был частью более широкой экономической реформы, направленной на создание рыночных механизмов в энергетическом секторе страны. До этого момента государство поддерживало субсидированные цены на топливо, что приводило к убыточности для производителей, но сохраняло доступность для населения. Однако такая модель была неустойчива в долгосрочной перспективе, и власти решили перейти к рыночным механизмам. Тем не менее, реформа была воспринята как внезапная и непродуманная, поскольку не учитывала реальные доходы населения и существующее неравенство. Социальное неравенство и низкий уровень жизни . Одной из фундаментальных причин недовольства стали социальные и экономические неравенства в стране. Несмотря на экономический рост и значительные природные ресурсы, многие граждане Казахстана ощущали ухудшение качества жизни. Это особенно касалось регионов, удаленных от столицы и крупных городов, где уровень жизни был значительно ниже. В таких регионах, как Мангистауская область, население сталкивалось с высокими ценами на базовые товары и услуги, плохой инфраструктурой и недостатком рабочих мест, что создавало почву для социальных протестов. Инфляция и рост цен на товары первой необходимости . Казахстан переживал период значительной инфляции, которая привела к увеличению стоимости продуктов питания и других товаров первой необходимости. Для многих граждан рост цен стал невыносимым, особенно в условиях низкой покупательной способности и неадекватного уровня заработных плат. В результате значительная часть населения оказалась на грани бедности, что усилило общее недовольство социально-экономической политикой государства. Реакция правительства на протесты . В ответ на начавшиеся протесты, власти Казахстана оперативно приняли меры для снижения цен на сжиженный газ. Уже 4 января президент Токаев поручил правительству создать комиссию для урегулирования ценового вопроса, и цена на газ была снижена до прежнего уровня — 50 тенге за литр. Однако на тот момент протесты уже начали набирать политические обороты, и снижение цен на топливо не смогло остановить волну недовольства, которая переросла в насильственные действия и массовые беспорядки. Социальная политика до событий . Январские протесты также обнажили неэффективность социальной политики, проводимой до кризиса. Несмотря на значительные экономические достижения страны, многие социальные программы оставались либо недостаточными, либо неэффективными. Государственные субсидии и социальные выплаты часто не достигали тех, кто в них наиболее нуждался, а уровень социальной защиты населения был низким. Это создавало чувство несправедливости среди граждан и усиливало их недовольство действиями властей. Экономическая зависимость от экспорта сырья . Казахстан — страна, экономика которой сильно зависит от экспорта нефти, газа и других природных ресурсов. Такая зависимость от сырьевых рынков делает экономику уязвимой к колебаниям мировых цен на эти ресурсы. В периоды экономической нестабильности или падения цен на нефть и газ страна сталкивается с сокращением доходов, что напрямую влияет на бюджетные расходы, социальные программы и уровень жизни населения. Январские протесты, в значительной степени, стали отражением этих экономических слабостей и недовольства социальной несправедливостью. 14. Заключение Январские события 2022 года в Казахстане стали важнейшей вехой в истории страны, обнажив как внутренние социально-экономические проблемы, так и вопросы безопасности и политической стабильности. Эти события, начавшиеся как протесты на фоне экономических трудностей, быстро переросли в масштабный политический кризис, сопровождаемый насилием и попытками государственного переворота. Их последствия оказались значительными не только для внутренней политики страны, но и для ее международных позиций. Разнообразие мотивов участников . Одним из главных уроков январских событий стало понимание того, что протестующие имели разные мотивы для участия в акциях. Среди них были как мирные граждане, недовольные социально-экономической ситуацией, так и радикальные группы, стремившиеся воспользоваться кризисом для достижения политических целей. Такое смешение различных сил усложнило ситуацию и привело к быстрому переходу от мирных протестов к насилию. Комбинация внутренних и внешних факторов . Январские события также продемонстрировали, что политическая и социальная нестабильность в стране может быть использована внешними силами. Иностранные игроки через информационные атаки, поддержку оппозиционных групп и распространение дезинформации сыграли свою роль в эскалации кризиса. Это подчеркивает важность укрепления как внутренней, так и внешней безопасности Казахстана. Необходимость реформ . Кризис показал, что страна нуждается в масштабных реформах в различных сферах. В ответ на события президент Токаев инициировал процесс реформ, который охватывает как политические, так и экономические и социальные аспекты. В первую очередь, это касается реформирования силовых структур, повышения прозрачности политической системы и усиления социальной поддержки населения. Эти реформы направлены на предотвращение повторения подобных кризисов в будущем и укрепление доверия граждан к власти. Роль силовых структур . События продемонстрировали не только важность эффективной работы силовых структур, но и те угрозы, которые могут возникнуть, если они действуют недостаточно слаженно или, как это произошло в январе, предательски. Преступное бездействие и саботаж со стороны некоторых представителей КНБ и полиции серьезно ослабили способность государства реагировать на кризис. Реформы в сфере национальной безопасности стали приоритетной задачей для казахстанского руководства после событий. Уроки для политической системы . Январский кризис также показал, что политическая система Казахстана нуждается в более тесной связи с населением. Неэффективная коммуникация между властями и обществом в начале протестов лишь усугубила ситуацию. Концепция «Слушающего государства», предложенная президентом Токаевым, направлена на создание механизмов для открытого диалога с гражданами и более оперативной реакции на социальные и политические запросы. Влияние на международные отношения . Январские события оказали влияние и на международные отношения Казахстана. Введение миротворческих сил ОДКБ вызвало неоднозначную реакцию в международном сообществе, но в то же время продемонстрировало способность Казахстана и его союзников стабилизировать ситуацию. Это подчеркнуло важность регионального сотрудничества и партнерства в вопросах безопасности, особенно в условиях, когда внешние силы могут использовать внутренние кризисы для дестабилизации страны. Стратегическое значение Казахстана . Важно понимать, что Казахстан занимает ключевое геополитическое положение в Центральной Азии, и любые кризисы в стране имеют последствия как для всего региона, так и для глобальной стабильности. Январские события напомнили о важности поддержания внутренней стабильности и консолидации общества в условиях внешних вызовов. ## Источник: -Тезисы_Кантар-2024 Tab 1 Январские события 2022 года стали ярким примером реализации сценария «цветных революций». Основной целью январских событий 2022 года стало свержение действующей власти, в качестве триггера был выбран социально-экономический аспект. На четко организованный процесс во время январских событий указывает ряд факторов: молниеносное распространение протестных настроений по всей стране; организованность митингующих; аккумуляция оппозиционных сил, ранее не замеченных в совместной деятельности; стремительный переход от социально-экономических требований к политическим; быстрая трансформация от мирного митинга к насильственным акциям: захвату официальных зданий, погромам, поджогам, мародерству, избиениям и убийствам силовиков. От мирного митинга до погромов прошло всего три дня. Центром основных действий стал Алматы ― самый большой и богатый мегаполис республики с густонаселенной агломерацией. Мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. События января 2022 года определены как попытка государственного переворота и а нападение на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Январские события явились первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать активной демократизации, усилению контроля общества, политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений ипротестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординированные по всей стране. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур были захвачены стратегические объекты. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». У собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали, их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права иправ человека Марат Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутриполитическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». События января 2022 года в Казахстане стали инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют и в дальнейшем постоянно будут использовать Кантар для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь и сейчас. Действия пусть небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора с иностранными источниками финансирования носят провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Попытка государственного переворота в Казахстане привела не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем кардинальные реформы, запущенные действующим президентом, и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90%. Представители так называемых независимых СМИ гражданского сектора в упрек действующей власти ставят тот факт, что акимы, министры и президент игнорировали мирные митинги, что в последующем и привело к эскалации ситуации. Эти утверждения абсолютно не соответствуют действительности. 1 января 2022 года в Мангистауской области провели разъяснительную беседу с митингующими. Исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов разъяснили им состояние дел по реализации сжиженного газа. 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. В каждом городе, где граждане выходили на акции в поддержку жанаозенцев, местные власти в первую очередь проводили разъяснительные беседы с их участниками, пытались установить коммуникации с инициативной группой. Однако чаще всего это заканчивалось полным игнорированием слов представителей акиматов. В худшем ― они подвергались оскорблениям и избиениям, как первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов. 4 января становится понятно, что мирный протест превращается в беспорядки. В этот же день в 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава протестующих. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До протестующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. 4 января президент Казахстана через Twitter обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». К вечеру 4 января в Алматы были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. Вечером 4 января президент Казахстана К.-Ж. Токаев обратился к протестующим: «Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января в крупных городах Казахстана нарастало противостояние между протестующими и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди участников акций, и среди полицейских и военных. Алматы был буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Токаев отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Токаев: «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире». Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Токаев в Twitter: «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице». В этот же день, 5 января, режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром 5 января Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. И. о. премьер-министра стал А. Смаилов. Также распоряжением главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно-политической и социально-экономической обстановке в стране, Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Токаев отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев: «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит». В Атырау 5 января в 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой протестующих и «лидерами общественного мнения». Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. Однако организаторам митингов по всему Казахстану не нужны были ни решения президента, ни встречи с правительственной комиссией ― их задачей была эскалация протестных настроений в республике, а также координация провокационных действий определенных групп участников митингов, направленных на создание хаоса и анархии. В это время уже вовсю происходили нападения на силовиков, захват административных зданий, поджоги, начались мародерства. Алматы буквально превратился в полигон боевых действий, где преимущество было на стороне погромщиков: ни военные, ни правоохранительные органы тогда еще не применяли огнестрельное оружие, пытаясь пресечь беспредел нелетальными средствами. Консолидация более чем 20 тысяч человек по всей стране, настроенных на агрессивные и разрушительные действия, стала результатом четкой координации определенной группы влияния. У президента Токаева не было времени на раздумья: для спасения государства от хаоса и кровопролития решения необходимо было принимать в считанные часы. 6 января под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. Президент принял решение о проведении контртеррористической операции и возглавил контртеррористический штаб. «Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К.-Ж. Токаев. Президент заявил, что полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, он обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. «На самом деле это уже не угроза – это подрыв целостности государства, и самое главное – это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение», ― сказал Токаев. «Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К.-Ж. Токаев на заседании Совбеза. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны: «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан». Токаев подчеркнул, что его конституционная обязанность ― в заботе о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к ОДКБ Токаев назвал абсолютно уместным и своевременным. После того, как 6 января Токаев своим указом освободил Карима Масимова от должности председателя КНБ РК, стало очевидно, что государственный переворот готовился на самом высоком силовом уровне, и глава республики принял единственное верное решение в этом контексте ― обратился за помощью к миротворческим силам ОДКБ и объявил о начале АТО. Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. 8 января стало известно, что бывший председатель КНБ РК Карим Масимов был задержан по подозрению в государственной измене. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех протестных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности, независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалился. Модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний игражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработали. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. После того, как ситуация была взята под контроль действующей власти, а страна постепенно возвращалась к привычной жизни, ряд лидеров общественного мнения подвергли критике слова президента Токаева о 20 тысячах террористов. Сказаны они были в самые первые дни Кантара, когда дезинформирование со стороны организаторов беспорядков применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, большом количестве боевиков водинаковой одежде и т. д. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Сергей Марков отметил: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «…эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. Премьер-министр Армении Н. Пашинян заявил: «Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Систематически представители некоторых казахстанских НПО готовят доклады о «нарушении прав человека» во время январских событий и «кровавом подавлении мирных митингов» со стороны властей для различных международных институтов и организаций. Кроме того, с аналогичными отчетами они обращаются, например, в Европарламент. Однако 19 января 2022 года депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. В своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения иподдержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал… Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Между тем, изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция невмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал». 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья. Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота). Она назвала январские события «оккупацией Казахстана», которая была запланирована Путиным в Кремле. Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. При этом Ахметова в этих видео несла откровенную дезинформацию, граничащую с бредом. Ахметова заявила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. Подобные высказывания тиражировали представителями так называемого гражданского сектора Казахстана, ими манипулировали в течение всего 2022 года и всячески встраивали в нарратив о «кровавом подавлении мирного митинга». С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается вобвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. Официальная позиция властей Казахстана подтверждает, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать протестующих в Алматы и Атырау. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. ## Источник: --Гражданский сектор 18-12-23 --Гражданский сектор 18-12-23 Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», – говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально-подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе части 2 статьи 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции Республики Казахстан либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.К. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9%) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 5 января было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам Айман Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», – говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: Асылбек Абдулов, Болат Абилов, Арманжан Байтасов, Раимбек Баталов, Мухтар Джакишев, Ораз Жандосов, Евгений Жовтис, Асылбек Кожахметов, Еркин Татишев, Бахытжан Торегожина, Сергей Чайжунусов, Еркеш Шакеев и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансировании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», – сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», – заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 Уголовного кодекса – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», – сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат Кайгойчиев, уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», – сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», – отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», – говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства-члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом своей работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», – писал Азаттык. При этом правозащитники делали упор на пункт 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступления, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC (За женскую отвагу) «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», – говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 годасвой проект презентовал и Азаттык. Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Дархан Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», – сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио Свободная Европа / Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция Азаттыка презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», – говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. В опросе задавалось 12 вопросов. Во время опроса затрагивались три версии событий: провокация политических сил в борьбе за власть (37,9%); мирный протест, переросший в столкновения (28%), и нападение извне террористов (15%). Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28% респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5% казахстанцев, участвовавших в опросе. Авторы исследования отметили, что ответы в большинстве случаев зависели не от пола и возраста, а были связаны с этносом и местностью проживания. Среди представителей русской национальности значительно выше доля тех, кто видит события января как политическую провокацию (47% против 36% информантов казахской национальности). Среди опрошенных казахской национальности выше доля людей, считающих, что в первую очередь трагедия начиналась как мирный протест, переросший в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Меньше всего сторонников версии «политической провокации» и больше всего затруднившихся с ответом также среди казахоговорящих информантов. Наиболее одобряемым действием (65%) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким г. Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43% респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», – отмечали авторы исследования. Что касается официального расследования, то 53% опрошенных не доверяют информации, которую распространяют официальные источники расследования. Из них 31% совершенно не доверяет итогам расследования. В сумме около 30% опрошенных в какой-либо степени доверяют информации, которую распространили официальные источники по итогам расследования январских событий. Из них 16% скорее доверяют и чуть меньше, 14%, полностью доверяют официальным источникам информации. Что касается повторения трагедии, то большинство казахстанцев исключают такую возможность. Есть большая группа, которая балансирует в своем мнении – 50/50. И лишь 15% считает, что повторение возможно. Среди мужчин больше тех, кто считает, что повторение возможно. «Что думают казахстанцы о том, кто ими правит? Большинство считает, что действующий президент. Причем, если 40% в этом абсолютно уверены, то ещё 11% считает, что Токаев лишь марионетка Назарбаева, а другие 9%, что эти два человека – правят совместно. Огромная доля – 34%, приходится на тех, кто затрудняется ответить на этот вопрос», – говорится в результатах опроса. ## Источник: --Драфт доклада каз 03-01-24 --Драфт доклада каз 03-01-24 Баяндаманың жұмыс жобасы 2021 жылғы 3 қаңтардағы нұсқа ҚАҢТАР-2022: СӘТСІЗ МЕМТӨҢКЕРІС ӘРЕКЕТІНІҢ ХРОНИКАСЫ Қазақстандағы Қаңтар оқиғалары — қайғылы мемлекеттік төңкеріс әрекеті мен оның қоғам санасында алған орны Астана, 2024 жыл Құжат құрылымы 1. Кіріспе 2022 жылғы қаңтардағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде танылған оқиғалар Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігіне жасалған шабуыл болды. Бұл оқиға ― ел тарихындағы заңды билікті қарумен құлатудың алғашқы әрекеті, республиканы халық әл-ауқатының өсуінің өзге деңгейіне шығаруға бағытталған саяси және экономикалық реформаларға кедергі жасауға ұмтылу. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, терроризм әдістерін, халықты қорқытуды, жеке меншікті жаппай жоюды қолданатын саяси экстремизмнің мұндай әрекеттері заңды биліктің тұрақтылығына ғана емес, жалпы әлеуметтік тұрақтылыққа да қауіп төндіреді. Егер олар жүзеге асырылса, мұндай оқиғалар елді ондаған жылға артқа тастайды, халықтың өмір сүру деңгейінің күрт төмендеуіне әкеледі. Бірақ бұл кімге тиімді? Орта Азияның көшбасшы мемлекетін, оның аймақ үшін маңызы, әлемдегі негізгі геосаяси ойыншылармен ең ұзын шекарасы бар мемлекеттік әлсірету. Оның тұрақсыздығы әлемдегі ең маңызды аймақтардың бірінде ғана емес, дүние жүзінде ауыр зардаптарға әкелетіні сөзсіз. Оқиғаны егжей-тегжейлі талдау заңды, демократиялық жолмен сайланған билікті күшпен құлату әрекеттерін қайталау қаупін жоюға бағытталған. Сондай-ақ, қоғам назарын 2022 жылдың басындағы оқиғалардың жай-жапсарына аудару және қаңтар трагедиясынан қорытынды жасау. Құжат авторлары оның қатысушыларының рөлін, олардың іс-әрекеттерін, мотивациясын, басқару логикасын және негізгі акторлардың іс-әрекеттерін көрсетуді мақсат етеді. Баяндама бейбіт наразылықтарды билікті қарулы күшпен басып алуға айналдырудың сценарийлік моделін документация арқылы расталғанын белгілеуге және нақты сипаттауға мүмкіндік береді. Саяси толқулар мен наразылықтарды зерттеуге маманданған Иллинойс университетінің Клайн жетілдірілген әлеуметтік зерттеулер орталығының анықтамасына сәйкес, мемлекеттік төңкеріс дегеніміз ― ұлттық үкіметтің қазіргі атқарушы органын күтпеген жерден және заңсыз алып тастауға немесе бір немесе бірнеше билік тармағының жоғарғы деңгейлерінің басшылығын алып тастауға бағытталған ұйымдастырылған әрекет. Британ энциклопедиясында мемлекеттік төңкерістің маңызды белгілеріне күш құрылымдарының бөлімшелерін ішінара бақылау, олардың негізгі бөлімшелердің басшылығын ауыстыру, бәсекелес саяси топтардың мүдделері үшін ел билігін ауыстыру мақсатында бүлікке қатысуы жатқызылған. Қазақстанда да, шетелде де сарапшылар қауымдастығы қаңтардағы оқиғаларды зорлық-зомбылықпен жасалған мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде бірауыздан сипаттады. Мәселен, ТМД елдері институтының Орталық Азия және Қазақстан бөлімінің басшысы А. Грозин толқулар бір мезгілде бірқатар қалада пайда болып, бірнеше күн бойы жалғасқанына назар аударды. «Бұл төңкеріс әрекеті екені анық». Қаңтар күндерінің хроникасы әлемдегі, посткеңестік кеңістіктегі күрделі геосаяси жағдай мен ел ішіндегі күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың фонында сұйытылған газ бағасының өсуі Маңғыстау облысындағы митингілердің басты себебі болғанын көрсетеді, олар кәсіби түрде бүкіл ел бойынша үйлестірілген қарулы қақтығыстарға айналды. Бүліктер, жеке меншікті жою, зорлық-зомбылық, кісі өлтіру барлық жерде болды, оған бейбіт шерушілер емес, мақсаты бөтен адамдар қатысты. Бұл күш құрылымдары бөлімшелерінің кейбір басшысының жәрдемдесуімен немесе қылмыстық әрекетсіздігімен жүзеге асты. Ұйымдастырылған топтардың бағаны көтеруімен келіспеушілік тез арада жергілікті орындарда атқарушы билікке қарсы заңсыз әрекеттерге ұласты, кейін олар күшейе түсіп, түпкі мақсат мемлекет басшылығының бағытын бұзуға және нәтижесінде оны құлатуға бағытталды. Мүдделі саяси ойыншылар тарапынан олардың санасына Қазақстан ішінде де, одан тыс жерлерде де ықпал ету мүмкіндігімен адамдардың үлкен массасын басқару мен манипуляция жасаудың заманауи ресурстарын пайдалана отырып, мемлекеттік төңкеріс технологиясы елдің экономикалық күшіне немесе оның әлемдік аренадағы орнына қарамастан барлық жерде қолданылады. Тарихшылардың бағалауы бойынша, 1950 жылдан 2010 жылға дейін әлемде 457 мемлекеттік төңкеріс болыпты, олардың жартысына жуығы ― 227-сі ― сәтті аяқталған. Бұл «соқпақ жолдан» тіпті әлемдік демократияның тірегі ― АҚШ та өтуге мәжбүр болды. 2021 жылдың 6 қаңтарында болған Вашингтондағы Капитолийді басып алу оқиғасы сарапшылардың басым көпшілігі экс-президент «өз еркімен және қалағанындай қызметінен кете алмаған» мемлекеттік төңкеріс әрекеті деп атайды. Саясаттанушы Д. Әшімбаев 2022 жылдың қаңтарында «бастапқы митингілерде қарақшылардың қалаларға, полицияға, БАҚ-қа алдын ала жоспарланған шабуылы жасырын қалды. Бұл билікті күшпен басып алу әрекеті, терроризммен және тонаумен қатар жүретін мемлекеттік төңкеріс». Айта кету керек, Қаңтар ― гибридтік ерекшелігімен сипатталатын бүліктің бейстандартты, «жаңа рецепті». Қастандық жасаушылардың әрекеттерін көре отырып, бұл оқиға туралы көтеріліс, азаматтық қақтығыс немесе нағыз «ақ жағалы» қастандық деп сипаттау қате. Бейбіт митингіге жиналған азаматтардың түрлі уәждері мен үміттері болғаны, олардың арасында түрлі әлеуметтік топтардың өкілдері болғаны сөзсіз. Бірақ өңірлердегі әкімдіктерді басып ала бастағандар, Алматыдағы әкімшілік пен Резиденция ғимараттарын өртеп жібергендер, облыс орталықтары мен мегаполистердегі полиция және ҰҚК департаменттеріне шабуыл жасағандар арасында қарулы содырлар да болды. Олар зорлық-зомбылық операцияларына ұйымдасқан және кәсіби түрде дайындалған. Олар өлтіруге дайын болды. Бұл ретте, полиция мен ҰҚК жекелеген департаменттері басшылығының әрекеттері немесе әрекетсіздігі арқасында содырлар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, өз арсеналын ұлғайтты. Мұндай бүлікші топтарды газдың бағасы, жалпы әлеуметтік мәселелер алаңдатпады. Олардың саяси мақсаты болды. Алға қойған міндеттері локализацияға емес, қақтығыстың өршуіне, елді басқару жүйесінде хаос тудыруға, заңды түрде сайланған билікті бөлшектеуге бағытталған. Мұның бәрі ― қарусыз қазақстандықтарға қарсы зорлық-зомбылық жасау және террор арқылы антына берік, опасыздық жасамаған, күш қодланбаған, халық пен билікті қорғауға асыққан жандарды өлтіру жолымен жүргізілген әрекетер. Осындай ауқымдағы саяси акция ел ішінде және одан тыс жерлерде болып жатқан процестер туралы толық ақпаратқа ие жекелеген тұлғалар мен бүкіл ұйымдардың ресурстық қолдауымен ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Күш блогы басшыларының синхрондалған қылмыстық әрекетсіздігі, заңдар мен Жарғыны бұзуы өз лауазымдық міндеттері аясында төңкеріс әрекетін болдырмауға, ішкі саяси ахуалдың тұрақтылығын және Республиканың ұлттық қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз етуге тиіс адамдар тарапынан сатқындық пен мемлекетке опасыздық жасалғанын көрсетті. Еуропалық құқық және адам құқықтары сараптамалық институтының директоры М. Башимов атап өткендей, «ҰҚК басшылығының конституциялық құрылысқа, ұлттық қауіпсіздікке, ішкі саяси тұрақтылыққа қол сұғуы, мемлекеттік төңкеріс әрекеті ― бұл халықтың мүдделеріне опасыздық жасау және халық конституциялық жолмен сайлаған мемлекет басшысына опасыздық жасау». Сарапшы мұны бұрын-соңды болмаған факт деп атады. Саяси қайраткер Е. Ертісбаев Қазақстан мемлекеттік төңкеріс әрекеті саналған қарулы көтерілістің нысанына айналғанын атап өтті. Ол еліміздегі ең ірі қаланың негізгі нысандарының бірі ― Алматы әуежайына шабуыл жасаудан 40 минут бұрын аса маңызды стратегиялық нысанды басып алуға және стратегиялық бастама алуға іс жүзінде кепілдік беру үшін қоршау мен күзетті толығымен алып тастау бұйрығы берілгенін атап өтті. Ертісбаевтың бағалауы бойынша, қаңтардағы оқиғалар кезіндегі күш құрылымдарының әрекеті «бұл, шын мәніндегі сатқындық». 2022 жылғы 3-6 қаңтарда Қазақстанда болған оқиғалар ел ішінде және одан тыс жерлерде ақпараттық айла-шарғы жасау құралына айналғанын атап өту маңызды. Белгілі бір ықпал ету топтары Қаңтардағы ең ауыр трагедияны әлі күнге дейін қолданып келеді және болашақта қазіргі биліктің беделін түсіру және қаңтардағы оқиғаларға дейін басталған және сәтті жүзеге асырылған барлық реформаның құнсыздануы үшін ақпараттық шабуылдар жасауға үнемі қолданылатын болады, олар қазірдің өзінде қарқынды түрде жүзеге асып, елді өзгертуге әрекеттеніп жатыр. Бұл құнсыздандыруға, бұрмалауға, жалпыға бірдей игілікке паразит ету құқығынан айырылғандарға, жеке мүдделерін халық пен мемлекет мүдделерінен жоғары қоюға дағдыланғандарға бағытталған. Орнықты әділ Қазақстанды қажет етпейтін және елдің алға қарай қарқынды саяси және экономикалық қозғалысын тиімді тежейтін, барлық саланың монополиясыздандырылуын, азаматтардың әл-ауқатының ұдайы өсуіне, ресурстарды ортақ мүддеге қайта бөлуге бағытталған демократиялық қайта құруларды тоқтата тұратын күштер әрекет етуге дайын. Саяси күштердің шағын болса да, бірақ белсенді бөлігі мен белгілі қаржыландыру көздері бар азаматтық сектордың кейбір өкілдерінің іс-әрекеттері үнемі арандатушылық сипатқа ие болады, қазақстандық қоғам ішінде жағдайды тұрақсыздандыруға, халық пікіріне манипуляция жасауға бағытталған бағыт. Бұл әсіресе әлемдегі геосаяси жағдай мен «әділдік үшін күреске» ұтымды үндеу арқылы өз жолындағы барлық нәрсені сыпыратын агрессив, кейде «адамгершілікке жатпайтын гуманизмнің» өркендеуі аясында қатты сезіледі. Мұндай жағдайда алданған адамдардың көпшілігі азшылықтың теріс мүддесі үшін шайқас құралына айнала кетеді, олар өз мақсаттарына жету үшін басқалар өлуі керек деп санайтын әрі өзін элита деп есептейтіндер билікке заңсыз келуге дайын. Алайда Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті оның ұйымдастырушылары күткен нәтижеге әкеле қоймады. Билік құлдырауының орнына біз қазір қоғамның президент айналасында ұйысқанын, түбегейлі реформаларды және бейбітшілік пен келісім жағдайында тұрақты дамуға деген ұмтылысқа куәміз. 2. Оқиғалар мен жағдайлар Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл ел ауқымындағы тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушылардың негізгі және түпкі мақсаттары әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Агрессия, зорлық-зомбылық, қирату арқылы қарапайым қазақстандықтардың күнделікті өміріне және елдің қоғамдық-саяси құрылымына хаос пен анархия жүргізілді. Оқиғалардың қарқынды ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындықтарымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны одан да көп болды, оның ішінде атыс қаруы да болды. 1 қаңтар 2022 жылдың бірінші күні Маңғыстау облысы Жаңаөзен қаласының әкімдігінің алдына 20-ға жуық адам жиналды. Олар газ бағасын төмендетуді талап етіп, ел басшылығына видеохабарлама түсірді. Жаңа жылдың бірінші күнінен бастап газ өндірушілер электронды сауда-саттыққа көшті, нәтижесінде газ бағасы екі есеге өсті. Жаңа ережелерге сәйкес, бүкіл әлем сияқты автогаздың, бензиннің және дизельдің түпкілікті құнын нарық анықтауы керек, сондықтан бағалар сұранысқа байланысты көтерілуі де, төмендеуі де мүмкін. Электрондық сауда-саттыққа ауысқанға дейін сұйытылған мұнай газының бағасы өндірушілер үшін тиімсіз болды, өйткені ол өзіндік құнынан төмен еді. 1 қаңтардағы жағдайда Маңғыстау облысында бөлшек сауда бағасы 50 тг/л-ден 100-120 тг/л-ге дейін өсті. Билік көліктердің көп бөлігі жанармай құятын жанармай бағасының өсуін, нарықтағы жағдайды және сұраныстың өсуін түсіндірді. Энергетика министрлігі елімізде сұйытылған газды тұтыну жыл сайын артып келеді және өндіріс көлемі өткен жылдар деңгейінде қалып отыр деп мәлімдеді. Маңғыстау облысының әкімдігінде қазақстандық газ өңдеу зауыты өңірдегі газ өндіретін жалғыз кәсіпорын екенін еске салды. Ол өндіретін көлемдер — айына 14,5 мың тонна — өңірдің қажеттіліктерін өтемейді, осыған байланысты 3,5 мың тонна облыстан тыс жерлерден жеткізіледі. Бұл ретте 1973 жылдан бастап жұмыс істейтін зауытта жабдықтардың тозуы 90% көрсеткіште болатын. 2 қаңтар Бейбіт митинг ретінде басталған наразылықтарды белгілі бір ықпал ету топтары қолдана бастады. Жаңаөзендіктердің наразылығын қолдауға үндеулер айтыла бастады. Маңғыстау облысы әкімдігінің ішкі саясат басқармасындағылар жағдай туралы түсініктеме берді. Онда жиналғандармен қала әкімінің м. а. Ғ. Байжанов, әкімнің орынбасары Ж. Аймағамбетов және құқық қорғау органдарының өкілдері түсіндірме әңгімесін өткізді. Наразылық білдірушілерге сұйытылған газды өткізу жөніндегі істердің жай-күйі және «Бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру туралы» Заң, атап айтқанда олардың әрекетінің заңсыз екені түсіндірілді, өйткені жиналыс өткізілгенге дейін 5 жұмыс күні бұрын әкімдікке хабарлау қажет. Қалалық әкімдік өкілдері митингіге өз талаптарын жазбаша түрде баяндауды ұсынды. Сағат 11:00-де Жаңаөзенде АХАЖ ғимаратының жанына 100-ге жуық автокөлік иесі жиналды. Осы уақытта Форт-Шевченко қаласында 20 автокөлік иесі, Жетібай ауылында – 30, Құрық ауылында – 40-қа жуық адам жиналды. Түске қарай Ақшұқыр ауылының аумағында 18 км трассаға 100-ге жуық адам, Қызыл-төбе ауылында әкімдік алдында 20-ға жуық адам жиналды. Сағат 12:10-да Шетпе ауылының әкіміне газ бағасы туралы сұрақтарға жауап алғысы келген жеті жергілікті тұрғын жүгінді. Сағат 12:30-да жүз жаңаөзендік 5-ші шағынауданындағы жолдағы қозғалысты шектеді. Тізбекті реакция жүріп, аймақ тұрғындары жолдардың басқа бөліктерін жауып тастай бастады. Көптеген учаскедегі қозғалыс тоқтап қалды, бұл мереке күндері туыстары мен жақындарына уақытында жете алмаған облыс тұрғындарына елеулі проблема туғызды. Оларды да наразылық білдірушілерге қосу арқылы олардың көбеюін жасанды түрде қамтамасыз ете отырып, наразылықты білдірудің жалпы процесіне қатыстырып қойды. Кешке сағат 22:20-да Ақтаудағы ресми рәсімдер алаңына 34 адам жиналды. Сағат 23:15-те Форт-Шевченко қаласында 20-ға жуық адам жиналды. Олардың барлығы 23:30-ға дейін өз бетінше тарап кетті. Наразылық білдірушілердің келесі заңсыз әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестіріп, бағыттады, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Сонымен қатар, Маңғыстауда бұл үдеріс құлдырай бастаған кезде, Алматыда болған Қазақстанның тіркелмеген Демократиялық партиясының (ҚДП) жетекшісі Ж.Мамай Facebook әлеуметтік желісінде 3 қаңтарда сағат 14:00-де Республика алаңында жаңаөзендіктерді қолдау митингісіне шығуға шақырған хабарлама жариялады. Атырау қаласының тұрғыны белсенді М. Боқай (2016 жылы «жер митингілерін» ұйымдастырғаны үшін сотталған) Facebook-те Атырау облысының тұрғындарын митингке шығуға шақырған жарияланымды жариялады. Осылайша, мүдделі тараптардың күш-жігерін үйлестіре отырып, наразылық акцияларының географиясы кеңейді. Арандатушылар елдің түрлі аймағындағы адамдардың көптеп көшеге шығаруға тырысты. Мұндай жағдайда азаматтардың, құқық қорғау органдарының тәртібін, өмірін, денсаулығын, мүлкін қорғау әлдеқайда қиын болар еді. Сонымен қатар, қоршаудағы полицейлерде атыс қаруы жоқ және өте осал болды. Митингілер дүрбелеңге айналған жағдайда, наразылық білдірушілердің сандық артықшылығы өте маңызды болуы мүмкін. 3 қаңтар Жаңаөзендегі жиынға қатысушыларға Маңғыстау облысындағы мұнай компанияларының қызметкерлері қосыла бастады. Таңертеңгі сағат 7-де «Қаламқас» кен орнында түрлі мұнай-газ компаниясының 800-ге жуық қызметкері видеоүндеу түсірді. Сағат 08:00-де дәл осындай видеоүндеуді «Өзенмұнайгаз» АҚ МГӨБ – 1, 2, 3, 4 және УТТ ПСП 100-ге жуық қызметкері, сағат 08:15-те Қаражанбас кен орнының «Қаламқас» кәсіпшілігінің 60-қа жуық қызметкері «УТТиОС» ЖШС түсірді. Сағат 10:00-де Бейнеу ауылының алаңына 200-ге жуық адам жиналды. Автожолдарды жабу бойынша акциялар басталды. Сағат 11:20-да 500-ге жуық адам Ақтау қаласындағы облыс әкімдігінің алдындағы жолда (11, 12, 14 шағынаудандарының қиылысы) көлік қозғалысын шектеді. Алматыда таңғы сағат үште Тәуелсіздік монументінің алдына ҚДТ-ның алты жақтаушысы жиналды: М. Танабаев, Ж.Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Түнғатарова, Ғ. Несіпбаев, олар басқа белсенділерді митингке қатысуға шақырды. Олар ұсталып, полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Сағат 12:00-де «Достар» мейрамханасында (Дулати көшесі, 145) марқұм А. Атабектің қырқына орай ас берілді. Анықтама: 2006 жылы Алматыдағы «Шаңырақ» шағынауданындағы тәртіпсіздіктер кезінде Атабек басты фигуранттардың бірі болды, оның басшылығымен жантүршігерлік кісі өлтіру оқиғасы болды ― полиция қызметкерін тірідей өртеп жіберді. Оған 180-ден астам адам қатысты. Еске алу кеші кезінде Республика алаңына қарай шеруді ұйымдастыруға шақырумен белсенділер Б. Тұрсынбаев, М.Есенғазы, Р. Сәрсенбай, Г. Әбілхатина, Х. Әділханов, Н. Бұланбаев сөз сөйледі. Еске алу кешінен кейін, сағат 14:20-да іс-шараға қатысушылар Республика алаңына қарай тартты. Олардың жолымен қала әкімдігінің өкілі А. Есенбеков митингілерді өткізу туралы Заңның нормаларын түсіндіруге тырысты, бірақ оның сөздері мүлдем еленбеді. Осылайша, акцияға қатысушылар өздерінің заңсыз әрекеттерге дайын екенін нақты көрсетті. Қоғамдық тәртіпті бұзбау үшін құқық қорғау органдарының қызметкерлері шеруге қатысушыларды ұстап алып, аудандық полиция бөлімшелеріне жеткізді. Осы уақытта Тәуелсіздік монументіне Ж. Мамай, оның әйелі И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достияров, Т. Жүкеевті қоса алғанда, ҚДП-ның 12 жақтаушысы келді, олардың алдында қалалық әкімдіктің атынан А. Сатаев пен қала прокурорының орынбасары Н. Ибраймолдаева сөз сөйледі, А1 форматындағы төрт плакаттың мазмұны былай еді: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Сағат 14:45-те жиналғандар Тәуелсіздік монументінен: Сәтбаев көшесі – Назарбаев даңғылы – Абай даңғылы – Байзақов көшесі, ҰҚКД бағытына қарай – жүйелі түрде «Алматы, шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!» деп ұрандатып жүрді. Сағат 16.00-ге қарай олар цирк ғимаратына жақындап, бірлескен суретке түсіп, тарап кетті. Сол сағаттарда Ақтөбе облысында – төртінші өңірде наразылық көңіл-күйінің белсенді қалыптасуы басталды. Шын мәнінде, елдің бүкіл батыс бөлігі бүлік қаупіне ұшырады. Наразылық географиясы ғана емес, билікке қойылатын талаптар да кеңейді. Сағат 12:30-да Ақтөбе облысы әкімдігі ғимаратының алдына 70-ке жуық адам жиналды. Сұйытылған газдың бағасын көтерумен қатар, олар ақылы жолдарды енгізу, азаматтарды вакцинациялау және т.б. мәселелерін де қозғады. Түсіндіру жұмыстарынан кейін облыс басшысының орынбасары Е. Кенжеханұлы мен Ақтөбе әкімі А. Шахаров 6 қаңтарда жергілікті атқарушы билік өкілдерімен қайта кездесу туралы уағдаластыққа қол жеткізді. Жиналғандар тарап кетті. Сағат 15:00-де М. Боқай Атырау қаласындағы Исатай мен Махамбет алаңына шығып, Facebook-те тікелей эфирге шығып, қала тұрғындарын көрші облыстағы митингілерді қолдауға үгіттеді. Боқайға 30-ға жуық адам қосылды, олар мемлекет жүргізіп жатқан саясатқа наразылық білдіре бастады. Олардың барлығын полиция қызметкерлері ұстады және профилактикалық жұмыстар үшін тірек пункттеріне жеткізді, содан кейін үйлеріне жіберді. Осы уақытта Маңғыстау облысында стратегиялық бағыттар бойынша жолдар жабыла бастады, бұл құқықтық тәртіп күштерінің ауысуын едәуір қиындатып, бағынбаудың шиеленісуіне жағдай жасады. Осылайша, биліктің қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі әрекеттері кәсіби түрде бұғатталды. Маңғыстау облысында 120-ға жуық адам Ақтаудағы әуежайдан көлік қозғалысын шектеп, ескі жол полициясы бекетінің орнында жолды жауып тастады. Сағат 22:30-да 100-ге жуық адам Форт-Шевченко қаласынан Ақтауға дейінгі жол учаскесін жауып тастады. 200-ге жуық адам Құрық және Жетібай ауылдарына кіреберісті жауып, Жетібай-Шетпе жолын жауып тастады. Сағат 21: 30-да Атырау қаласының тұрғыны Н. Жұптыбаев Telegram мессенджерінде «Атырау халқы» чатын құрды, оған қысқа уақыт ішінде 6523 пайдаланушы жазылды. Талқылау барысында орнатылмаған чат пайдаланушылары 4 қаңтарда сағат 12:00-де «Аламан» базарының алдында митинг өткізуге шешім қабылдады. Астанада 3 қаңтарда Қазақстан президенті үкіметке Жаңаөзендегі жағдайды шұғыл қарауды тапсырды. ҚР премьер – Министрі А. Маминнің өкімімен Үкіметтік комиссия құрылды, ол сұйытылған мұнай газының бағасын реттеу жөніндегі шаралар пакетін әзірледі. Үкіметтік комиссияны премьер-министрдің орынбасары Е. Тоғжанов басқарды. Маңғыстау облысының әкімдігінде өңір басшысы Н. Ноғаевтың төрағалығымен газға баға белгілеу мәселесі бойынша кеңес өтті. Оған ҚР энергетика вице-министрі Ж. Қарағаев, облыс әкімінің орынбасарлары, ҚР БҚА Тергеу департаментінің басшысы Е. Әлжан, 16 АГҚС иесі, Жаңаөзен әкімінің орынбасары Г. Байжанов, «ҚазГӨЗ» ЖШС зауытының директоры, Жаңаөзен қаласының кәсіпкерлер палатасының өкілдері қатысты. Кешке қарай көптеген мұнай кен орнының қызметкерлері жаңаөзендіктерді қолдау бойынша акцияларды бастады – барлығы 5000-нан астам адам. Іс жүзінде екі күннің ішінде төрт аймақта билікке қысым жасау құралы ретінде қолданылатын жаппай наразылықтар ұйымдастырылды. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді газдың күрт қымбаттауына наразы болу сылтауымен белсенді қолданған соң бірнеше мың адам көшеге шығарылды. 4 қаңтар Маңғыстау облысында заңсыз жиынға қатысушыларды қолдау туралы бүкіл Қазақстан бойынша айтылды. Әлеуметтік желілер арқылы наразылық үндеулері белсенді түрде таратылды. Алматы, Талдықорған, Семей, Ақтөбе және басқа қалаларда жаппай шерулер, жолдардың жабылуы, наразылық білдірушілердің қауіпсіздік күштерімен алғашқы қақтығыстары басталды. Бейбіт наразылық тәртіпсіздіктерге айналатыны белгілі болды. Маңғыстау облысында заңсыз акциялар мен жолдарды бұғаттау жалғасты. Наразылық білдірушілер саны 15000-нан асты. 1000-ға жуық адам ескі жол полициясы бекетінің орнында жол учаскесін жауып, әуежайдан Ақтауға апаратын жол бойымен қозғалысты шектеді. Осы әскери техниканың көмегімен құқықтық тәртіп күштерін ауыстыру өте күрделі болды. Іс жүзінде бастама иелері өзгеріп, шегінуден бас тартатыны айқын аңғарылды. Сағат 11:00-де Ақтауда үкіметтік комиссия жұмысқа кірісті. Белсенділер мен депутаттар қатарынан қоғамдық штаб құрылды, наразылық білдірушілер құрамынан бастамашыл топтар анықталды. Сағат 15:00-де Баянды ауылының маңындағы «Адай бұрылысының» жанында 100-ге жуық адам жолды жауып тастады. Күні бойы наразылық білдірушілер қатарынан бастамашыл топтармен кездесулер өткізілді, онда СГ бағасын 50 тг/л дейін төмендету туралы талап қойылды. Сағат 17:00-де облыстық әкімдіктің алдына жиналғандарға Е. Тоғжанов, Н. Ноғаев және Мәжіліс депутаттары С. Мұсабаев, Е. Жаңбыршин бастаған үкіметтік комиссия мүшелері шықты. Наразылық білдірушілерге сұйытылған газ бағасын 50 тг/л дейін төмендету туралы қабылданған шешім туралы ақпарат жеткізілді. Экономикалық талаптардың арты саяси талаптарға ұласты: үкімет отставкаға кетіру және Атырауда ұсталған белсенділерді босату. Наразылық білдірушілер үкіметтік делегацияны бұғаттауға тырысып, сотталған Е. Елшібаевты босатуды талап етті. Анықтама: Е. Елшібаев – Жаңаөзен қаласының тұрғыны, 2019 жылдың наурызында ұсталып, қараша айында төбелесте ауыр дене жарақаттарын салды деген айыппен 5 жылға бас бостандығынан айырылды. 2022 жылдың қыркүйегінде Қызылорда қаласының № 2 соты БҚ-169/5 колониясындағы белсендіге зорлық-зомбылық сипатындағы қылмысы үшін тағы жеті 7 жыл жаза қосты. ЖӘАЖ қызметкерлері жиналғандарды ығыстырып, ресми делегацияға, облыс әкімі мен депутаттарға «сақинадан» шығуға мүмкіндік берді. Осыдан кейін наразылық білдірушілер облыс әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасауға тырысты. Қазақстан президенті демонстранттарға жүгініп, деструктив тұлғалардың үндеуін орындамауды өтінді. «Үкімет өзіне берілген өкілеттіктер шеңберінде елдегі тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында Маңғыстау облысында сұйытылған газ бағасын литріне 50 теңгеге дейін төмендету туралы шешім қабылдады. Демонстранттардан қоғамымыздың тұрақтылығы мен бірлігіне нұқсан келтіруге мүдделі деструктивті тұлғалардың өтініштерін орындамауын сұраймын. Әлеуметтік-экономикалық сипаттағы басқа да талаптар бөлек қаралатын болады, оның ішінде елордадағы ертеңгі жұмыс кеңесі барысында», ― деп жазды Қ.-Ж. Тоқаев Twitter-де. Сол күні таңертең ҚДТ жетекшісі М. Әблязов әлеуметтік желілер арқылы Алматы қалалық әкімдігі ғимаратының алдында және «Арбат» жаяу жүргіншілер көшесінде сағат 12:00-де митингіге қатысуға үндеу таратты. Сонымен қатар, Telegram және WhatsApp мессенджеріне қаланың түрлі бөліктерінде митингілер өткізуге үндеу таратылды. ҚДП жетекшісі Ж. Мамай мен оның жақтастары Д. Достияров пен А. Дүйсебаева базардың қоршалған аумағына кіруге тырысты, алайда оларға полиция қызметкерлері бұған жол бермеді. Содан кейін Мамай Facebook арқылы азаматтарды 18:30-да Almaty Arena мұз кешенінің алдында митингіге шақыра бастады. («Нұркент» ықшамауданы, 7). Осы уақытта Тұңғыш Президент саябағы ауданында «Oyan, Qazaqstan» қозғалысының 12 қатысушысы солтүстік бағытта Науаи көшесі бойымен шеру ұйымдастырды. Жолда олар Жаңаөзен тұрғындарын қолдап ұрандар айтты. Мұстафин көшесіне жетпей белсенділерді полиция қызметкерлері ұстады, сол кезде шерушілер саны 25 адамға дейін өсті. Сонымен қатар, танымал спортшы Қ. Хамитов Instagram-да азаматтарды «Компас» жанармай құю станциясына (Құлжа трактісі) жиналуға шақырған хабарлама жариялады. Нәтижесінде аталған жерде 300-ге жуық адам жиналды, олар өзін сабырлы ұстады, «Жаңаөзенді қолдаймыз», «Жаңаөзенмен біргеміз» және «Жаңаөзен қашпаймыз» деген мазмұндағы А1 форматындағы плакаттарды көрсетті және осындай ұрандарды жүйелі түрде айқайлап айтып отырды. Наразылық білдірушілермен аудан әкімі А. Масабаев пен әкімнің орынбасары М. Кикимов әңгімелесті. Аудан прокурорының орынбасары А. Оңдасын демонстранттарға заң талаптарын бірнеше рет түсіндірді. Сағат 20:30-да «Алатау» дәстүрлі өнер театрының алдына «Магнум» СҮ (Момышұлы мен Рысқұлов көшелерінің қиылысы) тарапынан ұйымдасқан топпен келген адамдар жинала бастады. Сағат 21:00-ге дейін акцияға қатысушылар саны 2000-3000 адамға дейін өсті. Жиналғандар құқықтық тәртіп органдарының талаптарын елемеді және Момышұлы көшесінің жол бөлігін жауып тастады. Олар Ұлттық ұлан қызметкерлеріне қарсылық көрсетіп, олардан құрал-жабдықтарды тартып алды. Сағат 12:00-ден бастап «Жетісу» базарының (Құлжа трактісі) аумағында митингілерге қатысу туралы үндеулерді естіп, жинала бастады. Бірте-бірте жиналғандар саны 80-ге жетті. Олар жолды жауып, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға шақырды. Сағат 12:45-те Түрксіб ауданы ПБ бастығы-полиция полковнигі Е.С. Амантаевтың басшылығымен ПД ЖӘАЖ 25 адам және 30 жауынгерден тұратын полиция жасақтары жіберілді. Олар «Ақ Жолтай» жанармай құю бекетінің жанында (Құлжа трактісі, 9/4) митингіге 12 белсенді қатысушыны ұстап алып, Түрксіб ауданы ПБ-ға жеткізді. Қалған наразылық білдірушілер түрлі бағытта қашып кетті, жағдай бақылауға алынды, қозғалыс қалпына келтірілді. Сағат 16:55-те Ж. Мамай мен оның жақтастары «Жетісу» базарының қоршалған аумағына кіруге тырысты, алайда полиция қызметкерлері бұған жол бермеді. 17:25-те Мамай Facebook арқылы адамдарды Almaty Arena мұз кешенінің жанында сағат 18:30-ға жоспарланған митингіге қатысуға шақыра бастады. Құқық қорғау органдарының өкілдеріне қарсы алғашқы агрессив әрекеттер тіркелді. Тиісті экипировкасы да, сәйкес бұйрығы да болмаған Ұлттық ұлан сарбаздары саны жағынан бірнеше есе көп бүлікші топты тоқтата алмады, іс жүзінде бейбіт азаматтарды ғана емес, өздерін де қорғай алмады. Олардың көпшілігі жарақат алды. Мұндай бөлімшелердің дәрменсіздігі тек жазасыздық сезімін күшейтті және бағытталған көпшіліктің агрессиясына әкелді. Сағат 18:30-дан 20:00-ге дейін мұз сарайында 300-ден астам адам жиналып: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!» деп ұрандатып, өтіп бара жатқан азаматтарды олардың митингісіне қосылуға және сол арқылы Маңғыстау облысында ереуілшілерді қолдауға шақырды. Сағат 19:05-те оқиға орнында Алатау ауданының прокуроры І. Масақбаев болд, ол наразылық білдірушілердің агрессив әрекет еткенін және билік өкілінің талаптарын елемегенін түсіндірді. Сағат 19:32-де Алматы ПД бастығының бірінші орынбасары полиция полковнигі Н. Алмасбеков пен Алатау ауданы ПБ басшысы полиция полковнигі И.Өмірсеріковтің басшылығымен 60 қызметкермен, сондай-ақ ПД ЖӘАЖ командирі полиция полковнигі С. Афанасенконың басшылығымен 188 жауынгер наразылық білдірушілер жоспарланған акция орнынан қуды. 25 белсенді қатысушы арнайы құралдар мен дене күшін қолданбай ұсталды. Қабылданып жатқан шараларға қарамастан, Almaty Arena ("Нұркент", 1/1 ықшамауданы) оңтүстігінде орналасқан «Алатау» дәстүрлі өнер театрына барлық жағынан акцияға қосылған адамдар келді. Нәтижесінде наразылық акциясына қатысушылар саны 20:00-ге дейін 3000 адамға дейін өсті. Сағат 19:51-де «Магнум» СОО жанында (Хан Шатыр көшесі, 273) 500-ге жуық жас жиналып, Момышұлы көшесімен солтүстік бағытта наразылық акциясына қатысушылардың негізгі тобына қарай жүріп өтті. Сағат 20:30-да командир А. Есеновтің басшылығымен ПД ЖӘАЖ-дың 30 қызметкері жедел тәртіпте орынға жіберілді, оларға наразылық білдірушілер таяқтарды, металл шыбықтарды және төсеніштерді қолдана отырып, бірден шабуыл жасады. Кездейсоқ құрбан болмас үшін ЖАӘЖ жауынгерлері Рысқұлов көшесіне қарай шегінуге мәжбүр болды. Наразылық білдірушілер «Алатау» театрының акциясына қатысушыларға қосылды. Олар театрға жиналған негізгі топтағы адамдарды шеруді бастауға шақырды. Азаматтардың басым бөлігі арандатушылық үндеулерге бой алдырып, Момышұлы көшесі бойымен оңтүстік бағытта жүріп, жол бөлігін тоқтатып тастады. Осы уақытта Алматы қаласы ПД бастығы полиция генерал-майоры Қ. Таймерденов келді, ол жеке құрамды барлау жұмыстарын жүргізді. Сағат 21:41-де Рысқұлов пен Момышұлы көшелерінің қиылысынан солтүстікке қарай 150 метр жерде орналасқан нүктеге 14 техника мен ҚР Ұлттық ұланының 250 қызметкері келді. Олар шерудің жолын кесуге тырысты, бірақ наразылық білдірушілер әскери қызметшілерді қоршап алды (аулалар, тротуарлар арқылы), оларға шабуыл жасап, көліктерден шығарып, ұра бастады. Сағат 21:43-те Ұлттық ұлан сарбаздарына көмекке Алатау ауданы ПБ және ПД ЖӘАЖ қызметкерлері келді. Жалпы күштер наразылық білдірушілердің одан әрі шабуылын болдырмады және олардың арнайы құралдар мен техниканы иемдену әрекеттерін тоқтатты. Қақтығыс барысында 30 әскери қызметші дене жарақатын алды. Сағат 21:45-те көпшілік Момышұлы көшесімен оңтүстік бағытта Абай даңғылына, содан кейін Республика алаңына қарай жылжыды. Сағат 22:00-де демонстранттар колоннасы алдын ала мемлекеттік нөмірлері алып тасталған мопедтерді, скутерлерді, жеңіл және жүк автомашиналарын пайдаланып, Абай даңғылында жүріп, жол ережесін өрескел бұзған. Наразылық білдірушілер көліктерді тоқтатып, жүргізушілерден кілттерді алып, салондағы адамдарды қорқытып, қала әкімдігінің алаңына баруға мәжбүр етті. Наразылық акциясына қатысушылар саны 7000-ға жетті. Шеру барысында олар биталармен, таяқтармен, тастармен қаруланған. Сағат 21:30-да жиналғандарға қала әкімінің орынбасары М.Кикимов, Медеу ауданының әкімі А. Масабаев шығып, сындарлы диалог құруға тырысты, алайда көпшілік агрессив әрекет етті. Сағат 22:15-те Halyk Arena-ға жиналғандар ШААЖ арқылы Төле би көшесіне барды, сол жерден Назарбаев даңғылына жетті, содан кейін Республика алаңына келді. Қозғалыс кезінде оларға қосымша 5000 адам қосылды, наразылық білдірушілердің жалпы саны 10000-нан асты. Сонымен бірге қаланың әр түкпірінен наразылық білдірушілердің әртүрлі топтары жаппай Республика алаңына қарай тартылды. Абай даңғылы мен Төле би көшесі тарапынан шеруді тоқтату мүмкін болмады және жедел штаб алаңда барлық күштер мен құралдарды жұмылдыру туралы шешім қабылдады. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: тергеу мәліметтері бойынша, 2021 жылғы тамызда А. Жұмагелдиев А.Амандықовқа «BSV Securites» ЖШС күзет фирмасын басқаруды, бірінші талап бойынша қылмыстық құқық бұзушылықтар жасау үшін белгіленген жерге жиналуға дайын қарулы жедел әрекет ету тобын құруды тапсырған. 17.12.2021 Жұмагелдиев БАӘ-ден Алматыға келіп, The Ritz Carlton Almaty қонақүйінде орналасқан, ол жерден Р. Ысқақовтың нұсқауы бойынша шықпаған, әлеуметтік желілерде өзін жарнамаламаған, елге келгенін жасырған. 04.01.2022 ж. сағат 22:00-23:00 шамасында Жұмагелдиев әл-Фараби даңғылының оңтүстік бөлігінде The Ritz Carlton қонақүйіне қарама-қарсы орналасқан автотұрақта қылмыстық ұйымға қатысушыларды жинауды жариялады. 05.01.2022 ж. сағат 16:00 шамасында Ысқақов Жұмагелдиевке алаңда жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылардың бірігуін ұйымдастырып, қолданыстағы билікке талаптар қою үшін «Халықтық кеңес» құруды тапсырды. 16:15-тен 18:20-ға дейін Жұмагелдиев пен Құдайберген митингілерді бағындырып, біріктіруге тырысты. Сағат 18:20 шамасында, қойылған міндеттерге қол жеткізбей, Жұмагелдиев қонақүйге оралды және мессенджер арқылы Ысқақовпен байланысқа шықты. 5 қаңтардан 6 қаңтарға қараған түні Жұмагелдиевтің қарулы тобы оның нұсқауы бойынша Алматы көшелерінен The Ritz Carlton қонақүйінде 15 азаматты ұстап, паркингке жеткізді, олар 06.01.2022 жылы 16:00-де «JAC» автокөлігімен «Tezco trade» ЖШС аумағында орналасқан Ангарская көшесі, 133 в көшесіндегі контейнерге көшірілді. 6 қаңтарда сағат 12:30-да Ысқақов Алматы халықаралық әуежайына келді. 06.01.2022 09:49-дан 23:00-ге дейін Жұмагелдиевтің тобы тағы 29 азаматты ұстап алып, «Қазақстан» қонақүйіне жеткізді, олар «JAC» автокөлігімен «Tezco trade» контейнерлеріне көшірілді. Сағат 23:16 шамасында Жұмагелдиевтің қылмыстық тобы Алматы қаласындағы «Орталық клиникалық аурухана» АҚ-ға және № 12 ОҚКБ-ға күзетке аттанды, онда полиция қызметкері Айдархановты ұрып-соғып, оның табельдік қаруын иемденді. 07.01.2022 Жұмагелдиев ҰҚШҰ күштерінің келгенін біліп, «Қазақстан» қонақүйіне қылмыстық топ қатысушыларын жинап, қылмыс жасаған жерден кетуге нұсқау берген. Сағат 14:20-да құқық қорғау органдарының қызметкерлері Жұмагелдиевті оның тобымен бірге The Ritz Carlton Almaty қонақүйінде ұстады. Сағат 22:35-те қаладағы жағдайдың күрделілігін ескере отырып, Алматы ПД бастығы генерал-майор Таймерденов «Гонг» жедел жоспарын іске қосты. Қала аумағында жаппай тәртіпсіздіктерді оқшаулау және жолын кесу жөніндегі арнайы операция басшысының шешімі дайындалды. Ішкі істер органдарының 2800 қызметкері жұмылдырылды. Қауіпсіздік күштері шығынға ұшырап, Алматыда тәртіпті қалпына келтіруге тырысып жатқанда, жаппай тәртіпсіздіктер географиясы Алматы облысы аумағына кеңейді. Көтеріліс ошағы елдің оңтүстік–шығысын басып алып, біртіндеп батыстан шығысқа қарай, оңтүстік аймақтар арқылы тұрақсыздық жағдайын жасап, 4 қаңтарда кешке қарай бес аймаққа жетті. Талдықорғанда 4 қаңтарда сағат 16:10-да қалаға кіреберісте 12 белсенді Жаңаөзен тұрғындарын қолдау мақсатында видеосюжет түсірді. Кейін олар Талдықорған ПБ-ға жеткізілді. Сағат 19:30-да белсенділер босатылды. Сағат 19:40-та ПБ ғимаратының жанына 30 жергілікті тұрғын жиналып, бұрын полиция басқармасына жеткізілгендерді босатуды талап етті. Содан кейін олар орталық алаңға қарай бет алды. Сағат 20:00-де жиналғандар саны 200-ге жуық болды. Олар Жаңаөзен тұрғындарына қолдау білдіріп, азық-түлік, ЖЖМ бағасын төмендетуді талап етті. «Дабыл бойынша жинау» сигналымен полицияның жеке құрамын және Талдықорғанға жақын орналасқан ПД аумақтық бөлімшелерін жинау жарияланды: Текелі қаласының ББ – 24 қызметкер, Қаратал – 18, Көксу – 18, Ескелді ӨКП – 20. Сағат 21:20-да алаңға жиналған 60 адам Ақын Сара көшесінде орналасқан «Айсер» қонақүйіне қарай жылжи бастады. Сағат 21:23-те алаңда қалған азаматтардың алдында облыс ПД бастығы С.Күдебаев сөз сөйледі. Сағат 21:26-да полиция наразылық білдірушілерді «Айсер» қонақүйінің алдында ұстады және оларды қалалық ПБ-ға жеткізді. Сағат 21:39-да адамдар алаңға қайта жинала бастады. Рупор арқылы олар мынадай талаптар қойды: бұрын ұсталғандарды шығарып, Талдықорған ҚП-на жеткізілгендерді босату; кредиттерді өтеуге жәрдемдесу. Сағат 22:00-де жиналғандар алдында Алматы облысы әкімінің бірінші орынбасары Л.Тұрлашов сөз сөйледі, наразылық білдірушілер саны 1000-нан асты. Сағат 22:04-те 5514 НГ-дан 150 әскери қызметші келді. Сағат 22:28-де облыс әкімінің бірінші орынбасары Тұрлашов сөз сөйледі. Сағат 22:30-да Жансүгіров атындағы мәдениет үйінің алдындағы наразылық білдірушілер саны 3000-ға жетті. Сағат 23: 05-те Ұлттық ұланның 5514 ә/б әскери қызметшілері алаңның периметрі бойынша (Ақын Сара көшесі мен Абай көшесімен қатар) сап түзеді. 23:10-да наразылық білдірушілер өздерінің наразылықтарын белсенді түрде білдіре бастады. Сағат 23:35-те Орталық алаңға УТВ/ЖӘАЖ келді. Осымен қатар Қазақстанның батыс облыстарында толқу жалғасып жатты. Ақтөбеде сағат 12:20-да 312-ші атқыштар дивизиясы даңғылында «Газель» маркалы автокөліктердің 50-60 жүргізушісі жиналды. Олар видеоүндеу түсірді, содан кейін полиция департаменті даңғылға тосқауыл қою шараларын қабылдады. Келесі жабық автожолдардағы видеолар түрлі әлеуметтік желілерде және мессенджерлерде белсенді түрде көрсетілді, бұл басқа автокөлік иелері мен жақын маңдағы такси жүргізушілерін наразылық білдірушілерге қосылуға шақыру еді. Жиын өтетін жерге Ақтөбе қаласының әкімі А. Шахаров келіп, жиналғандармен диалог орнатуға тырысты. Келіссөздер барысында Ж.Есмұрзаева, Е. Әжниязов қатысты, олардың іс-әрекеттері кейіннен жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру ретінде сараланды (ҚК 272-бабы 1-бөлігі). Сағат 14:45-те 300-ге жуық наразылық білдіруші «Газель» маркалы автокөліктерді сүйемелдеу кезінде Ақтөбе облысы әкімдігінің алдындағы алаң бағытында Бейбітшілік даңғылында жаппай қозғалысты бастады. Сағат 15:03-те олар Есет батыр көшесімен жүріп, полиция қызметкерлерінің тоқтау туралы заңды талаптарына бағынбады, ЖӘАЖ жауынгерлерінің шебін бұзып өтіп, жаппай тәртіпсіздіктер ұйымдастырды. Мұндай оқиғалар жиналғандар жүріп өткен бүкіл жолында болды. Сағат 15:37-де наразылық білдірушілер алаңға келді. Осы уақытқа дейін олардың саны 600-ге дейін өсті. Әкімдік жанынан келген демонстранттар тобын тағы 300-ге жуық адам күтті. 16:00-ден 18:00-ге дейін алаңға жиналғандар түрлі талаптар қойды: сұйытылған газ бағасын төмендету және ұсталған жүзге жуық белсендіні босату. Келіссөздер жүргізу үшін Ақтөбе қаласының әкімі А. Шахаров пен облыс әкімінің орынбасары Е. Кенжеханұлы наразылық білдірушілерге шықты. Алайда, әңгіме оң нәтиже бермеді және шенеуніктер жиналу орнынан кетті. Осы уақытқа дейін наразылық білдірушілер саны 1500-2000-ға дейін өсті. Сағат 18:45-те алаңдағы қоғамдық тәртіпті күзететін полиция қызметкерлері «Газель» көлігін өткізбей қойды. Содан кейін наразылық білдірушілер металл қоршауларды қиратып, полиция қызметкерлерінің машинасына қарай бет алды да, күш қолданып, оларды алаңнан ығыстырды. Атырауда 4 қаңтарда сағат 11:55-те «Аламан» базарының алдына наразылық білдірушілер жинала бастады. Сағат 12:40-та олардың саны 300-ге жетті. Жиналғандар келген полиция қызметкерлерінің тарап кету талаптарын ашық түрде елемей, жол қозғалысына кедергі келтірді. Сағат 12:45-те демонстранттар жол бойымен Исатай мен Махамбет алаңына қарай жүріп, өтіп бара жатқан адамдар мен жүргізушілерді өз қатарына қосылуға шақырды. Сағат 13:12-де шерушілер саны 350-ден асты. Полиция қызметкерлері Тайманов даңғылы мен Бигелдинов көшесінің қиылысында кордон орнатты. Алайда, саны жағынан артықшылыққа байланысты көпшілік блокаданы бұзып, орталық қала алаңына қарай шеруді жалғастырды. Сол уақытта оларға М. Боқай қосылды. Сағат 14:00-ге дейін шерушілер саны 500-ге жетті. Полиция тағы да Досмұхамедов көшесі мен Тайманов даңғылының қиылысында көпшілікті тоқтатуға әрекет жасады. Алайда, демонстранттар кордонды айналып өтіп, сағат 14:10-да Исатай мен Махамбет алаңына жетті. Олардың саны өте тез өсіп, 2000-ға жетті. Сағат 14:30-да алаңда болған полиция қызметкерлері ең белсенді қатысушыларды ұстап алып, оларды Daewoo автобусына алып барды. Полицейлерді итеріп жіберген жиналғандар шабуыл жасап, тұтқындарды босатты. Сондай-ақ, олар бұрын Атырау қаласының ПБ-ға жеткізілген Макс Боқайды босатуды талап етті. Сағат 14:40-та алаңда 3000 адам болды. Оларға облыс әкімі М. Досмұхамбетов диалог орнатуға тырысты. Сағат 15:23-те Боқай қалалық ПБ-дан шығарылды, ол көпшілікке қосылып, бірден «Жаңаөзендікті қолдаймыз» деген плакатын жайды. 15:45-те наразылық білдірушілер облыс әкіміне тіл тигізе бастады, ал 16:08-де аймақ басшысы алаңнан кетуге мәжбүр болды. Сағат 19:00-де демонстранттар киіз үй мен шатырлар жайып, тамақ дайындау үшін от жағылды. Сағат 21:20-да акустикалық жабдық орнатылды, содан кейін заңсыз жиналыс жетекшілері микрофон арқылы мәлімдеме жасай бастады. Семейде сағат 14:05-те ескі Жағалау ауданында 15 адам Жаңаөзен қаласының тұрғындарын қолдау үшін видеоүндеу түсіріп, ЖЖМ бағасының өсуіне қарсы шықты. Олармен профилактикалық әңгіме жүргізіліп, ҚДТ-ның алты белсендісі полиция бөлімшелеріне жеткізілді. Сағат 19:05-те Семей қаласының орталық алаңына алты адам жиналды. Қала әкімінің орынбасары А. Садырбаев, прокурор К. Баринов, қалалық ПБ бірінші орынбасары Ж. Ахметжанов олармен түсіндірме әңгіме өткізді. Сағат 19:10-да жиналғандар тарап кетті. Сағат 23:30-да орталық алаңға 70 адам жиналды, олар жанар-жағармай бағасының өсуіне қарсы болды. Қала әкімі мен ҚП бастығының бірінші орынбасары олармен түсіндірме әңгіме өткізді. Түн ортасында акцияға қатысушылар тарап кетті. Шығыста жағдай тұрақталғанымен, оңтүстікте шиеленіс күшейе түсті. Алматы қаласы мен облысынан кейін Жамбыл облысында наразылық басталды. Осымен жетінші өңір. Таразда 4 қаңтарда сағат 13:00-де қала әкімдігінің алдына әлеуметтік сипаттағы талаптары бар 30 көпбалалы ана жиналды, кейін оларға 15 ер адам қосылды. Сағат 13:10-да Тараз қаласының әкімі мен оның орынбасары жиналғандармен түсіндірме әңгіме өткізді, бірақ соған қарамастан, олар Төле би көшесімен Әйтиев көшесі бағытында шеруді бастады, жол қозғалысына кедергі келтіріп, өтіп бара жатқан адамдарды оларға қосылуға үндеді. Сағат 15:40-та ПД ЖӘАЖ қызметкерлері 21 белсендіні ұстап алып, полиция бөлімдеріне жеткізді. Сағат 21:15-те Halyk Bank филиалының алдына Төле би мен Абай көшелерінің қиылысында 80-ге жуық адам жиналып, азық-түлік пен ЖЖМ бағасының өсуіне наразылық білдірді. Кейін олар Тараздың орталық алаңына Бәйдібек баба ескерткішіне көшті. Онда көпбалалы аналардың бірі – Б.Байтүлеева да болды. Сағат 22:35-те Орталық алаңға жиналғандар саны 250-ге жетті. Оларға облыс әкімі шығып, оларға бастамашыл топ құруды және қоғамдық тәртіпті сақтауды ұсынды. Демонстранттар аймақ басшысына қарсы агрессия таныта бастады, билік өкілдеріне қарсы балағат сөздер айтып, оларға түрлі зат лақтырды. Сағат 22:50-де көпшілік Төле би даңғылымен Рысқұлов көшесіне қарай бет алды, сол жерден шағын аудандарға бұрылып, Рысқұлов, Сейфуллин, Әйтиев көшелерімен шағынаудан арқылы өтті. 1, 2, 3, 4, 6, осыдан кейін митингіге қатысушылар облыс әкімдігіне бет алды. Сағат 23:00-ге дейін 2000 адамнан тұратын халық облыс әкімдігінің ғимаратына келді, олардың көпшілігі мас күйінде болған. 4 қаңтарда «Оян-Тараз» Telegram-арнасы құрылды, ол қысқа уақыт ішінде 3800 адам жинап алды. Бұл арна 4, 5, 6 қаңтарда белсенді жұмыс істеді, ол арқылы наразылық білдірушілердің қозғалысы, бағыты және жиналатын орны үйлестірілді. Кейін Б. Бекмолда мен Telegram-арнаның қатысушылары Е. Еспенбет пен Ш. Өмірзақов ұсталды. Ресми: Тараз қалалық № 2 сотының 2022.12.13 жылғы үкімімен Б. Бекмолда ҚК-нің 272-бабының 1, 3-б. бойынша (зорлық-зомбылықпен, бүліктермен, өртеумен, қиратумен, мүлікті жоюмен, атыс қаруын, жарылғыш заттарды немесе жарылғыш құрылғыларды қолданумен, сондай-ақ билік өкіліне қарулы қарсылық көрсетумен қатар жүретін жаппай тәртіпсіздіктерге қатысу, оның ішінде шетелдік көздерден алынған қаражатты пайдалану арқылы; билік өкілдерінің заңды талаптарына және жаппай тәртіпсіздіктерге белсенді бағынбауға шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) ҚК-нің 55-бабы 4-бөлігін қолдана отырып 1 жыл 9 айға бас бостандығынан айырылды. ҚК-нің 62-бабына сәйкес қамауда ұстау уақыты ескеріліп, ол сот залынан босатылды. Тараз қалалық сотының 04.11.2022 жылғы № 2 қаулысымен Е.Еспенбет, Ш. Өмірзақовқа қатысты қылмыстық іс ҚК-нің 272-бабының 3-бөлігі бойынша (билік өкілдерінің заңды талаптарына белсенді бағынбауға және жаппай тәртіпсіздіктерге шақыру не жаппай тәртіпсіздіктерді арандату, сол сияқты азаматтарды зорлық-зомбылыққа шақыру) рақымшылық жасау актісі бойынша тоқтатылды, екеуі де жазадан босатылды. Жаппай тәртіпсіздіктердің Батыстан Оңтүстікке қарай тұрақсыздандыратын қозғалысы, сыртқы және орталық биліктің сын-қатерлері, оның тірек құрылымдары ― күш құрылымдары, көтеріліс орбитасына көбірек аймақтарды тарту ― мұны тоқтату мүмкін еместей көрінді. Бәрі жоспарланған және ұйымдастырылған еді, сондықтан бір күнде мемлекет үш жағынан қоршауға алынды. Қызылордада және облыстың алты аудан орталығында (Арал, Қазалы, Қармақшы, Жаңақорған, Шиелі, Жалағаш ауданы) 4 қаңтарда сағат 11:30-да Жаңаөзенде наразылықты қолдау үшін азаматтарды жинау әрекеттері басталды. Жиналғандардың ең көп саны 1700 адам болды. Сағат 13:20-да «Арай Сити Молл» СОО алдында Қызылордада 30-ға жуық адам жиналды. Олармен Қызылорда ҚП басшысының орынбасары Р.Каюпов, қала әкімінің орынбасары Б. Нұридинов, қала прокурорының орынбасары Б. Мұсабаев, ПД бастығының бірінші орынбасары Ш. Амитов, ЖПҚ бастығы Б. Ибраев, ЖПБ бастығы А. Жаназаров түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Алайда әңгіме оң нәтижесін бермеді. Сағат 13:50-де акцияның ең агрессив алты қатысушысы Қызылорда ЖБТ-ға жеткізілді. Кейін СОО-ға Қызылорда қаласының әкімі Г.Қазантаев келді, бірақ ол наразылық білдірушілермен диалог орната алмады. Сағат 15:30-да 150-ге жуық демонстрант Назарбаев даңғылын жауып тастады. Сағат 17:00-ге дейін «Арай Сити Молл» СОО-на жиналғандар саны 400-ге жуықтады. Осы уақыт ішінде олармен қалалық және облыстық әкімдіктердің өкілдері байланыс орнатуға тырысты. Сағат 20:00-де жиналғандар алдында облыс әкімі Г. Әбдіқалықова сөз сөйледі, ол үкімет Маңғыстау облысында газ бағасын төмендету туралы шешім қабылдағанын, ал Қызылорда өңірі бойынша осыған ұқсас мәселе қаралып жатқанын хабарлады. Облыс басшысы тәртіпті сақтауға шақырып, митинг өткізу регламентін түсіндірді. Осы уақытта облыс әкімінің жанында облыс прокурорының орынбасары Н. Ержанов пен ПД орынбасары Ш. Амитов болды. Заңсыз акцияға қатысушылар әкімнің сөзін тыңдаудан үзілді-кесілді бас тартып мынадай шарттарды ұсынды: Жаңаөзен тұрғындарының талаптарын орындау және газ бен бензин бағасын төмендету; ҚР үкіметінің отставкасы; «ҚР Тұңғыш Президенті туралы» конституциялық заңның күшін жою; ҚР Конституциясына өзгеріс енгізу (1993 жылғы редакцияға оралу). Жиналғандар әкімге қатысты агрессия көрсетіп, балағат сөздер айтып, қызметтік автокөлікке зақым келтіре бастады. Нәтижесінде әкім ПД арнайы бөлімшесінің көмегімен митинг орнынан кетті. 20:30-да наразылық білдірушілер екі қазан мен бір титан орнатып, алкоголь тасымалдауды ұйымдастырды. Шымкент тоғызыншы аймаққа айналды, онда дайындалған мамандар арқылы, әлеуметтік желілер мен жергілікті белсенділер арқылы наразылықтар басталды. Елдің көп бөлігі, мемлекеттілік, егемендік, аумақтық тұтастық мәселесі туындады. Бейбіт азаматтар не болғанын түсінбеді, неге тәртіп орнатпайды, қауіпсіздік күштері қару қолданбайды, мұның арты неге әкеп соғады? Билік құлдырай ма, содан кейін мемлекеттің ертеңі не болады? Шымкентте 4 қаңтарда Жаңаөзен қаласындағы наразылық толқуларының аясында белсенділер тобы әлеуметтік желілерді пайдалана отырып, жаңаөзендіктерді қолдауға арналған рұқсат етілмеген акция жариялады. Шымкентте азаматтарды жинау әрекеттері сағат 19:00-ден бастап жеті локация бойынша басталды: · әл-Фараби алаңы; · «Жібек Жолы» базары; · Республика даңғылындағы «Колос» аялдамасы; · «Дендропарк» тұрағы; · «Метро» супермаркетінің тұрағы; · Бәйдібек би ескерткіші; · Қасиет көшесі, 7-үй, «Самал» базары ауданы. Бастапқыда әр жинау нүктесінде кем дегенде 150-дей адам болған. Сағат 20:30-да «Колос» аялдамасының жанында 200-ге жуық адам Гагарин көшесі мен Республика даңғылының қиылысында (Түркістан облысының оңтүстігін қаламен байланыстыратын негізгі автожол) жол бөлігін жауып тастады. Осы уақытта «Шымкент Плаза» СОО (әл-Фараби алаңы) алдына 2000-ға жуық адам жиналды. Көпшілікке шыққан қала әкімінің орынбасары Ш. Мұқан оларға өткізілетін акцияның заңсыздығын түсіндіруге тырысып, өз талаптарын білдіріп, диалог орнатуды ұсынды. Мұқанға жауап ретінде қоқан-лоққы жасалды, наразылық білдірушілер одан жиналыс орнынан кетуді талап етті. Сағат 21:30-да «Колос» аялдамасының жанында жиналғандар саны 2000-ға дейін өсті. Олар Республика даңғылымен Арбатқа қарай (Республика даңғылының Бейбітшілік көшесімен қиылысы) шықты, онда әл-Фараби алаңында наразылық білдірушілердің басқа тобына қосылды. Ресми түрде олар қандай да бір талаптар қойған жоқ, тек Жаңаөзен тұрғындарына қолдау білдірді, қазіргі билікке қатысты ұрандар айтты. Сонымен қатар, сағат 21:00-де Назарбаев даңғылындағы қала әкімдігі ғимаратының алдындағы алаңда 200-ге жуық адам жиналды, 22:00-ге дейін 2000 демонстрант болды. Сағат 22:20-да әл-Фараби алаңына жиналғандар әкімдік ғимаратына (бағыт Б.Момышұлы және Түркістан көшелерімен, Тәуке хан даңғылы мен Қонаев гүлзарымен өтті), жол бойында Қаратау ауданы (Бәйдібек би даңғылы) прокуратурасының ғимаратына тас лақтырды. Қасбеттің қаптамасы мен алты терезе әйнегі зақымдалды. Көптеген наразылық білдіруші өте қатал агрессия танытып, алкогольдік және басқа да мас күйінде болды. 4 қаңтарда кешке Қазақстан президенті Қ.-Ж. Тоқаев наразылық білдірушілерге жүгінді: «Құрметті Отандастар, қадірлі ағайын! Баршаңызға тағы да айтарым: іштен және сырттан болған сан түрлі жалған ақпараттарға сеніп, ереуілге салынған топтың қитұрқы әрекеттері мен тәртіпсіздікке ермей, парасатпен және ақылмен шешім қабылдауға шақырамын. Азаматтық және әскери мақсаттағы қызметтік ғимараттарға шабуыл жасауға үндейтін ұрандар заңға мүлдем қайшы келеді. Бұл өрескел қылмыстық әрекет. Билік құламайды, бірақ бізде өзара сенім және өзара диалог керек». 5 қаңтар Қазақстанның ірі қалаларында наразылық білдірушілер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлері арасында текетірес күшейе түсті. Бейбіт наразылық жаппай тәртіпсіздіктерге, бүліктерге ұласты. Алғашқы құрбандар акцияға қатысушылар арасында да, полиция мен әскери қызметкерлер арасында да бар екені хабарланды. Алматыда мыңдаған агрессивті және қарулы бүлікшілер тұтқынға алынды. Қазақстан билігінен шешуші шаралар мен ерікті шешімдер қажет. Қазақстан президенті елдегі қалыптасқан жағдайға байланысты мәлімдеме жасады. Мемлекет басшысы «игілік танытуға және іштен және сырттан арандатушылыққа, митингілік пен рұқсат етудің эйфориясына берілмеуге" шақырды. Президент азаматтық және әскери ведомстволардың қызметтік үй-жайларына шабуыл жасауға шақыру мүлдем заңсыз екенін атап өтті. «Ал жастарға айтарым: жарқын болашақтарыңа балта шаппаңыздар. Жақындарыңыз бен туған-туысқандарыңыздың жағдайын ойлаңыздар. Жалпы барлық заң аясындағы өтініштер мен талаптар ескеріледі. Тиісті шешімдер қабылданады. Өйткені осы мәселелер бойынша арнайы жиналыс өтеді. Мен баршаңыздың парасаттылықтарыңызға сенемін. Сіздердің амандықтарыңыз бен тұтас еліміздің қазіргі әлемдегі жағдайы осыған байланысты», – деді Тоқаев жастарға. Сондай-ақ, Қазақстан президенті Алматы қаласы мен Маңғыстау облысында төтенше жағдай енгізілгенін хабарлады. Бұл шара мемлекеттегі жағдайдың шиеленісуіне байланысты және қауіпсіздік күштерімен қақтығыстармен бірге өткен митингілерден кейін қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қолданылды. ҚР президенті баспасөз қызметі таратқан хабарлама: «Қасым-Жомарт Тоқаев Алматы қаласы мен Маңғыстау облысында 2022 жылғы 5 қаңтардағы сағат 01:30-дан 2022 жылғы 19 қаңтардың сағат 00:00 кезеңі аралығында төтенше жағдай енгізу туралы Жарлыққа қол қойды. Осылайша бұл аумақтарда мынадай шаралар әрекет етеді: коменданттық сағат 23:00-ден 07:00-ге дейін енгізіледі; комендатуралар құрылады; барлық бұқаралық іс-шараға тыйым салынады; озғалыс еркіндігіне, оның ішінде көлік құралдарына шектеу қойылады; Маңғыстау облысындағыдай Алматыға кіру және одан шығу шектелген; құжаттарды тексеру, жеке тексеру, заттар мен автокөліктерді тексеру жүргізіледі; қару-жарақ пен оқ-дәрілерді сатуға тыйым салынады, дәрі-дәрмектер мен алкоголь айналымының ерекше режимі белгіленеді; төтенше жағдай кезеңінде тұрғындардан қару-жарақ пен оқ-дәрі уақытша алынды». Сол күні ТЖ режимі Қазақстанның барлық аумағына 19 қаңтарға дейін енгізілді. Аталған күнге дейін коменданттық сағат енгізілді – ол 23:00-ден 07:00-ге дейін күшінде болды. Таңертең ерте Тоқаев еліміздегі әлеуметтік-экономикалық ахуал мәселелері бойынша кеңес өткізді. Президент премьер-министр А. Маминнің отставкаға кету туралы өтініш бергенін айтты. Оны мемлекет басшысы қабылдады. Конституцияға сәйкес, министрлер кабинеті басшысының отставкаға кетуі бүкіл үкіметтің өкілетін тоқтатуды білдіреді, оның мүшелері оның жаңа құрамы құрылғанға дейін өз міндеттерін орындауды жалғастырады. Премьер-министрдің міндетін атқарушы А. Смайылов болды. Сондай-ақ, мемлекет басшысының өкімімен М. Нұртілеу ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды. Кеңеске қатысушыларға арнаған сөзінде Қ.-Ж. Тоқаев атқарушы биліктің басты міндеттерінің бірі – инфляцияны тежеу орындалмағанын атап өтті. Бұл ел үкіметінің келесі құрамы мен кабинеттің жаңа басшысы үшін маңызды болады. Президент үкіметтік комиссияға, құқықтық тәртіп күштеріне, Маңғыстау облысы әкіміне жағдайды тұрақтандыру жөніндегі жұмысы үшін алғысын білдірді. Еліміздегі күрделі қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдай туралы айта келе, Тоқаев сұйытылған газ бағасының өсуіне байланысты наразылық жағдайына жол бергені үшін Үкіметтің, атап айтқанда энергетика министрлігінің, сондай-ақ «Қазмұнайгаз» және «Қазақгаз» компанияларының кінәсі екенін атап өтті. Мемлекет басшысы жағдайды тұрақтандыру бойынша барлық өкілеттіктер берілгенін, негізгі жүктеме өз міндеттерін ойдағыдай орындайтын ІІМ, ЖӘАЖ және Ұлттық ұланға жүктелгенін атап өтті. Президент сұйытылған газ, бензин және дизель бағаларын 180 күн мерзімге мемлекеттік реттеуді енгізуді тапсырды. ҚР Қаржы мониторингі агенттігі «ҚазГӨЗ» басшылығына қатысты тергеуді бастады, Жаңаөзендегі директор және сұйытылған газ бойынша электрондық сауда орталығының басшысы ұсталды. Қасым-Жомарт Тоқаев Нұрсұлтан Назарбаевтың орнына ҚР Қауіпсіздік кеңесінің төрағасы болды. «Қандай жағдай болмасын, мен елордада қаламын. Халықпен бірге болу – менің конституциялық міндетім. Қазақстан тарихындағы қаралы тарихты бірге өткереміз. Одан мықты болып шығамыз», — деді президент. Қ.-Ж. Тоқаев бүгіннен бастап құқықбұзушыларға қатысты билік барынша қатаң әрекет етуге ниетті екенін айтты. «Сондықтан Мемлекет басшысы және бүгіннен бастап Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы ретінде барынша қатаң әрекет етемін. Бұл – өмірін қорғап қалуға өтініш білдірген көптеген азаматымыздың қауіпсіздігіне қатысты мәселе. Бұл – мемлекетіміздің қауіпсіздігіне тікелей қатысты. Халық мені қолдайтынына сенімдімін. Қандай жағдай болса да мен елордада боламын. Халықпен бірге болу – менің Конституциялық міндетім», — деді Қазақстан президенті. Президент «өзіне соққы алған және шығынға ұшыраған» құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілерге алғысын білдірді. Оқиғалар шежіресі былай дамыды. Атырау облысында 18 000-нан астам адам қатысқан митингілер жалғасты. Жаңаөзенде жиналғандар жаңа талаптар қойды: азық-түлік бағасын төмендету, барлық деңгейдегі әкімдерді сайлауды енгізу, 1993 жылғы Конституцияға қайта оралу, интернет байланысын толық көлемде қалпына келтіру, барлық саяси тұтқындарды босату. Әуежай – Ақтау жолында наразылық акциясына қатысушылар полиция КАМАЗ-ын аударып, 30-ға жуық ЖӘАЖ жауынгерін тұтқындады. Сағат 10:30-да Достық үйінде Е. Тоғжанов, Е.Карин және Н. Ноғаевтың наразылық білдірушілердің бастамашыл тобымен және «қоғамдық пікір көшбасшыларымен» кездесуі өтті. Жиналғандарға қарсаңында қойылған талаптардың орындалуы және облыста енгізілген ТЖ режимі туралы айтылды. Сағат 12:05-те Ақтау әуежайын қазу туралы хабарлама келіп түсті. Полицияның жедел тобы ғимаратты пен оның айналасын тексерді, жарылғыш құрылғы табылмады. Алматыда сағат 00:25-те Республика алаңына бір уақытта батыс және шығыс жақтан наразылық білдірушілердің екі тобы келді. Нәтижесінде олардың саны 20 000-нан асты. Жиналғандарда тастар, тұтандырғыш қоспасы бар бөтелкелер болған. Олардың барлық әрекеті ұйымдастырылды. Қала әкімінің орынбасары М. Кикимов, ҚДБ бастығының орынбасары А.Есенбеков, қала прокурорының орынбасары Н. Ибраимолдаев, аудан прокурорлары И. Масақбаев, Б. Ерсаев, А. Оңдасын, қала прокурорының аға көмекшісі Б. Молдажаннан тұратын келіссөз жүргізушілер тобы наразылық көшбасшыларымен қарым-қатынасты бастау сәтін күтті. Бірақ заңсыз алымдарға агрессивті түрде қатысушылардың көп болуына және шабуылдың алдын алу үшін олардың нақты талаптарының болмауына байланысты келіссөз жүргізушілер наразылық білдірушілермен диалогқа түспеу туралы шешім қабылдады. Сағат 00:28-де демонстранттар тастарды, таяқтарды, металл илектеуіштерді және басқа заттарды пайдаланып, полиция қызметкерлеріне белсенді шабуыл жасай бастады. Сағат 00:30-да саны жағынан басымдықты пайдаланып, олар қоршауды бұзып, Республика алаңындағы «Алмалы» СОО-ны қирата бастады. Сағат 00:34-те 2000-ға жуық бүлікші қала әкімдігінің ғимаратына шабуыл жасай бастады. Әуезов және Түрксіб аудандарының ҚП, сондай-ақ МКҚБ қызметкерлері 280 адамнан тұратын шабуыл әрекетін бұғаттау және жолын кесу бойынша шаралар қабылдады. Көптеген адам импровизацияланған құралдарды пайдаланып, полиция қызметкерлеріне шабуылын жалғастырды. Олардың шабуылында және кездейсоқ құрбан болудан аулақ болу үшін МКҚБ қызметкерлері шегінуге мәжбүр болды. Сағат 00:36-да әкімдіктің негізгі кіреберіс есіктерін сындырған 300-ден астам адам ғимаратқа кіріп, оның дәлізінде банкоматтар қирап, жиһаздар өртенді. Өртке қарсы жүйе тілсіз жаудың бетін қайтарды. ҚР Бас прокуратурасының ақпараты бойынша: жаппай тәртіпсіздіктерге қатысушылар өздерінің қылмыстық ниетін жүзеге асыру мақсатында Алматы қаласы әкімдігі ғимаратының оңтүстік кіреберісіне жақындады, онда олар мемлекеттік әкімшілікті қорғайтын полиция қызметкерлерінен дене күшін, таяқтарды, резеңке таяқтарды пайдалана отырып, қалқандар мен резеңке таяқтарды алып, оларға қатысты зорлық-зомбылық қолданды. Нәтижесінде полиция қызметкерлері қорғанысты ұстай алмады және алдыңғы есіктен түрлі бағытта шегінуге мәжбүр болды, ал шабуылдаушы адамдар есікті бұзып, Алматы әкімдігінің ғимаратына заңсыз кіріп, оны басып алды. Кейіннен ғимарат ішінен полиция қызметкерлерін көріп, оларға физикалық зорлық-зомбылық көрсетуді жалғастырды. Ғимаратқа шабуыл жасау кезінде шабуылдаушылар ондағы мүлікті жойып, полиция мен әскери қызметшілерді ұрып-соғып, қорлады, олардың арнайы құралдары мен формаларын тартып алды. Содан кейін олар демонстранттардың қалған тобына оралды. Сағат 00:42-де полиция командирі полковник С.Афанасенко бастаған ПД ЖӘАЖ 250-дей жауынгері 5571 ә/б командирі полковник Б. Оспанбековтің басшылығымен Ұлттық ұлан әскери қызметшілерімен бірлесіп, жарық-дыбыстық гранаталарды (800 дана) қолдана отырып, көпшілікті әкімдік ғимаратынан ығыстырды. Содан кейін күзетшілер шабуылдаушылардың бір бөлігін Назарбаев даңғылы мен Сәтбаев көшесінің бұрышына ығыстыра алды. Олардың жартысы желтоқсан даңғылымен солтүстік және оңтүстік бағытта, екінші бөлігі Сәтбаев көшесімен батысқа қарай жылжыды. Осы уақытта тәртіпсіздікке қатысушылар Алматы ПД Iveco, Hyundai және Peugeot маркалы 16 қызметтік автокөлікті өртеп жіберді. Сонымен қатар, олар зардап шеккендерге медициналық көмек көрсету үшін «жедел жәрдем» көліктерін қақтығыс орындарына жібермеді. Сағат 01:20-да Абай мен Назарбаев даңғылдарының қиылысында бүлікшілер бір жекеменшік автокөлікті өртеп, Сәтбаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысында орналасқан автокөліктерді зақымдады. Сағат 01:40-та полиция қызметкерлері ығыстырған 1000-ға жуық ереуілші Наурызбай батыр мен Сәтбаев көшелерінің қиылысына жиналып, онда «Алматы тазалық» компаниясының КАМАЗ-ын басып алып, полиция жасақтарының қоршауынан өтуге тырысты. Бұған жауап ретінде қызметкерлер жарық пен түтін гранаталарын қолданды, көлік тоқтап, қарақшылар қашып кетті. Сағат 01:45-те әкімдік ғимаратына алты КамАЗ бен екі бронетранспортермен ҚР десанттық-шабуылдау әскерлері бригадасының 986 әскери қызметшісі келді. Кейіннен барлық арнайы техника баррикадаларды тазарту үшін қолданылды. Сағат 02:26-да Сәтбаев пен Желтоқсан көшелерінің қиылысында бүлікшілер ЖӘАЖ бен ПБ қызметкерлеріне тағы да шабуыл жасады. Полицейлер 200-ге жуық дыбыстық, 60 көзден жас ағызатын және 10 газ гранатасын қолданды. Нәтижесінде бүлікшілер түрлі бағытта қашты. ЖАӘЖ ПД қызметкерлері Сейфуллин мен Тимирязев көшелерінің қиылысына ығыстырған 800-ге жуық тәртіпсіздікке қатысушылар тұтандырғыш қоспаларды, тастарды, таяқтарды және темір шыбықтарды қолданып, полиция жасақтарына шабуыл жасады. Сағат 02:37-де оқиға орнына келген қосымша полиция күштері тәртіпсіздікке қатысушылармен қақтығыстарға әкеп соққан белсенді әрекеттерді бастады. Соңғысы тастар мен тұтандырғыш қоспаларды қолданды. Сағат 02:40-та бүлікшілер Абай даңғылы мен Сейфуллин көшесінің қиылысына жиналып, бейнебақылау камераларын істен шығарды, жол бойында баррикадалар жасап, периметрі бойынша бақылаушылар қойды. ЖӘАЖ-дың жүз қызметкері мен ҚР ҚМ әскери қызметшілері 1000-нан астам жарық-дыбыс, бұрыш және газ гранаталарын қолдана отырып, наразылық білдірушілерді Абай даңғылынан Алтынсарин көшесіне дейін ығыстырды. Сағат 03:10-да 300-ге жуық бүлікші қаланың ПД-ға кіреберісіне жиналып, ғимаратты күзететін полиция қызметкерлеріне қатысты тұтандырғыш қоспаларды, тастарды, таяқтарды, темір шыбықтарды пайдаланып зорлық-зомбылық көрсетті. Содан кейін олар Тимирязев пен Байтұрсынов көшелерінің қиылысындағы жолды жауып, биліктен келіссөз жүргізушілерді талап етті. Сағат 03:20-да демонстранттармен келіссөз жүргізу үшін жедел штабтан қызметтік автокөліктермен қала әкімінің орынбасары М. Кикимов, қала прокурорының орынбасары Н.Ибраймолдаев және қала прокурорының аға көмекшісі Б. Молдажан шықты, олар Байтұрсынов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында бүлікшілер тарапынан шабуылға ұшырады. Алайда олар сағат 03:30-да межелі жерге жетіп, жиналғандармен сөйлесуді бастады. Олар келіссөз жүргізушілердің талаптарына оң жауап беріп, ЖПҚ аумағынан өз еркімен кетті. Сағат 06:10-да Абай даңғылы мен Әуезов көшесінің қиылысында қауіпсіздік күштері басып алынған 12 троллейбустан ереуілшілер жасаған баррикадаға тап болды, бұл арнайы техниканың қозғалысын біраз уақытқа қиындатты. Полиция қызметкерлері мен әскери қызметкерлердің үйлесімді әрекеттерінің арқасында жол тазартылып, бүлікшілер ығыстырылды. Қабылданған шаралардың нәтижесінде наразылық білдірушілердің көпшілігі қашып кетті, аталған учаскелердегі тәртіпті қалпына келтіруге мүмкіндік туды. Қаланың оңтүстік бөлігінде, Райымбек–Момышұлы және Рысқұлов–Момышұлы көшелерінің қиылысында сағат 00:05-тен 01:20-ға дейін 1500-ге жуық наразылық білдірген адам жиналды, олар ауыр жүк машиналарын пайдаланып, тіпті өрт сөндіру автомашиналары мен жедел жәрдем көліктерін өткізбей, шығыс бағытта көлік қозғалысын тоқтатты. Сағат 08:20-да Алматы ПД бастығының бірінші орынбасары полиция полковнигі Н. Алмасбеков пен ЖӘАЖ командирінің орынбасары полиция полковнигі А.Әлмұхамбетовтің басшылығымен келген алғашқы әрекет ету тобы баррикаданы бұзуға тырысты. Бүлікшілер қызметкерлерге қарсы «Черемуха» газ гранаталарын қолданды. Қосымша күштер орнына тартылды. Таңғы сағат 8 шамасында «Алтын Орда» базары ауданында 200-ге жуық адам жиналды. Олар көлік қозғалысын тоқтатып, жолдарды жауып тастады. Жиналғандар бағалардың жоғарылап кеткеніне қарсы шығып, Қазақстанның әнұранын орындады. Бір сәтте олар Қалқаман ауданына қарай жол бойымен жүрді. Сағат 08:40-та Абай даңғылын тазартқаннан кейін Райымбек батыр даңғылы мен Момышұлы көшесінің қиылысына ПД бастығы полиция генерал-майоры Қ.Таймерденовтің басшылығымен Әуезов ауданы ПБ қызметкерлері – 40 адам, ПД ЖАӘЖ – 150 жауынгер және 30 әскери қызметшісі келді. Жарық пен бұрыш гранаталарын қолдана отырып, олар бірнеше топқа бөлініп, шашырап кеткен наразылық білдірушілерді ығыстыра алды. Сағат 09:02-де қауіпсіздік күштері Райымбек батыр даңғылындағы «Жібек Жолы» базарына дейін бүлікшілерді ығыстыруын жалғастырды. Алайда Қарасай ауданы мен Рысқұлов пен Момышұлы көшелерінің қиылысы жағынан көптеген адам шықты, осылайша наразылық білдірушілер саны 5000 адамнан асты, бұл ІІО қызметкерлерінің санынан 20 есе көп. Бүлікшілер екі көлікті – «Стена» мен Камазды басып алып, «Ақкент» шағынауданының шығыс жағында орналасқан полиция тосқауылын бұзды. Кейінірек «Арзан» сауда орталығының жанында олар ПАЗ көлігін өртеп жіберді, форма киімдерін, дубинкалары мен қалқандарын тартып алды. Сағат 09:20-да 5000-ға жуық ереуілші қолға түскен техникамен және арнайы құралдармен Төле би көшесі бойымен шығыс бағытта «Астана» алаңына қарай жылжыды. Жол бойында сағат 11:30-да олар Төле би көшесі, 277 мекенжайында орналасқан «Nur Otan» партиясының кеңсесін талқандап, «Тастақ» модульдік полиция бекетін жойды. Сағат 12:25-те жаппай тәртіпсіздіктердің қалған қатысушылары бес түтін гранатасын қолдана отырып, қаруды иемдену мақсатында Әуезов аудандық полиция басқармасы мен Алмалы аудандық полиция бөлімі ғимараттарына шабуыл жасады. «Камал» арнайы жоспарына қатысқан қызметкерлер басып алу әрекетін тоқтатты. 10 жарық-дыбыстық граната қолданылып, әуеге ескерту оқтары атылды, содан кейін ереуілшілер негізгі топтардың бағытына қарай жылжыды. 5 қаңтар күні түстен кейін жедел штаб Төле би және Байтұрсынов көшелерінің қиылысына тосқауыл қою туралы шешім қабылдады. Сағат 11:30-да Алматы ПД бастығы К.Таймерденовтің басшылығымен Төле би көшесі бойынша батыс бағытта Chevrolet базасындағы төрт «Стена» бөгегіш көлігін, КАМАЗ маркалы Ұлттық ұланның 10 к-708 арнайы көлігін, бес Daewoo автобусын қойды. Сондай-ақ, учаскеде ЖӘАЖ-дың 100 жауынгері, «Арлан» арнайы бөлімшесінің 20 жауынгері, аудандардың ПБ-сына қарасты 100 қызметкері және Ұлттық ұланның 200 әскери қызметшісі болды. Сағат 12:20-да Төле би-Байтұрсыновқа 7000 адам жиналды, олар екі «Стена» арнайы көлігімен полиция қызметкерлерінің «Стена» арнайы машиналарын қағып, белсенді қарсылық көрсетті, тастар мен бұрын басып алынған гранаталарды лақтырды. Полиция 700 жарық, түтін және бұрыш гранаталарын қолданып, шабуылдаушыларға тойтарыс берді. Алматыдағы Медеу аудандық полициясының № 79 учаскелік тірек пунктінің аға лейтенанты Е. Әйтеновтің әңгімесінен: «Сол күні қатты тұман болды және 20-30 метр радиуста ештеңе көрінбеді. Бір сәтте біз қатты шу естідік. Бұл адамдардың айқайы еді. Біз олармен бетпе-бет келуге дайындалдық, бірақ тұманнан наразылық білдірушілер басып алған әскери КАМАЗ-дар көрінді. Үш көлік біздің қатарымызды және алдымызда тұрған ЖӘАЖ қызметкерлерінің көліктерін соға бастады. Барлығы есеңгіреп қалды, әскерилердің және полиция қызметкерлерінің көпшілігі ауыр жарақат алды». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через кордон и, разделившись на две части, они направились к площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 она направилась на юг по ул. Байтурсынова и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генпрокуратуры РК: Из показаний техника- криминалиста оперативно- криминалистического отдела УП Алма- линского р - на Е. Мұханова следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам . Около 15:10, посмотрев в окно из кабинета , увидел толпу людей, которые приблизились к У П со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание камнями . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и полицейских. По информации Генпрокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих , через центральный вход прорвались в здание акимата . В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие , сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата , часть выбегала через центральный вход на улицу, некото- рые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата , спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков , которые пробрались в здание , начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание . Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков , находясь внутри здания , начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков , которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти , избивая их руками и ногами . Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия застав- ляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Нападавшие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали , издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных полицейских и военнослужащих. В 18:30 полицейскими принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, ворвались в резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот по пр. Назарбаева. По информации Генпрокуратуры РК: Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении С. Кекильбаева, Т. Алпысбаева по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Н. Каранеева, Р. Мамырова, К. Маханбаева, Ә. Таубай, А. Алимбекова по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Н. Байгисиева по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам , участие в массовых беспорядках , нападение на резиденцию), А. Жандарбекова по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Д. Бакиева, С. Орынғазы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в беспорядках, нападение на УП Алмалинского р - на). В 19:15 после захвата резиденции президента группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 человек залезли на борт, и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на адмздание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно участники группировок демонстрировали профессиональные навыки владения оружием, в их действиях наблюдались дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами , поджогами , разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно- посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта . К примеру, К. Нурпеисов и А. Тлеужанова, начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие . Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов и Тлеужанова выкрикивали лозунги касательно прекра - щения и смены власти Казахстана, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Бил ік құ лады . Назарбаев бил ігі құ лады , халы қ таң дауы халы қта, Акимат құ лады , бил ік халы қтың қолында, Қазір аэропорт қа ә скерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек !, Ә скерилерд і қалаға кіргізбеу керек ». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов и Тлеужанова побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта . Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта , требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов . Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования « Каз А эро Н авигации». Для этого он в группе лиц завладел двумя автомобилями аэропорта, на которых достигли здания КАН, и потребовали отключения оборудования . Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе . Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключе- ниями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наблюдения , где полностью прослеживается хронология того дня. Обстоятельством , отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых , суд признал совершение ими уголовного правона- рушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил А . Тлеужанову к 4 годам лишения свободы , К . Нурпеисова, Н . Далибаева, Е Шилибаева и Ж . -А . Карменова – к 8 годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения » и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреж - дение «Каз А эро Н авигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупре- дить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются , радиосвязь отключается . И это опасность для самолетов , которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов , которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. По данным телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали погромщики, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 около 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны ул. Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на погромщики было совершено вооруженное нападение с целью захвата адмздания отдела полиции и завладения арсеналом, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупре- дительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники А. Асылханов и Р. Камбетов получили смертельные ранения. По информации МВД РК: А. Асылханов , полицейский -водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, ст . сержант полиции . Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Р. Камбетов, полицейский -водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы , старшина полиции . Родился 02.08.1988 в Алматы . В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попыта- лись прорваться к зданию ДП № 1. Им не дали пройти сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генпрокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с протестующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В т . ч . , сотрудники ДП находились в зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Д. Валиев и другие , которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно арестованных и сдаться протестующим . Получив отказ от сотрудников полиции , Валиев и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания . Со стороны нападавших и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участ- ники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения . Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Д. Бакиев и С. Орынга - зы, принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев, первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы, взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт - офиса УП, проник в здание фронт - офиса , но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев и Орынгазы получили ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева и Орынғазы квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время порядка 200 протестующих продолжали стоять около располо- женного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты, средства активной обороны и в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции А . Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал , что там и умру . У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия , были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было ». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Протестующие выставили требование: выпустить ранее задержан- ных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Толпа стала расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, почти 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в сторону Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП с требованиями об освобождении задержанных за несанкциониро- ванный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересече- ния пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек выдвинулись в сторону центральной площади, а около 150 находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении ул. Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между участниками беспорядков и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 погромщики собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направ- лении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 площадь была очищена от протестующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой из 10 человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» погромщики стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между их участниками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность протестующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном участники беспорядков замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейс- кие смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудни- ками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии А. Аманов. По информации МВД РК: А. Аманов , 29.05.2003 г. р., ст . специалист (ст . гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской обл . По факту гибели Д П области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Л. Турлашова, после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генпрокуратуры РК: Согласно показаниям Л. Турлашова, он вышел на площадь перед акиматом , чтобы успоко- ить граждан . Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил , он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Б. Уразымбетова, он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе , он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую . Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками , ногами и подобранными с земли различными предметами . При этом сотрудники и военнослужащие силу не применяли , а лишь защищались щитами , касками, свето- шумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия , 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы . Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание Управления полиции города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области С. Кудебаева об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Протестующие вызвали акима Актюбинской области на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима Актобе А. Шахарова, слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Участники акции протеста предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для их оттеснения сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, бросать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек еще раз попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем нападавших. В 18:00 группа погромщиков захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генпрокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Д. Малиеву о приоста- новлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена . 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта ) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Н. Шаккузов, М. Жұмабек и Е. Косыбаев . Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты , и они также решили прекратить деятель- ность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых ( порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам и т. д.) не отмечено . Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены ), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев, Шаккузов и Жумабек признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 человек выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого некоторые из них разошлись по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 там находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задейство- вано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 полицейских, 150 из которых были вооружены спецсредствами. Также были привлечены 13 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 бойцов СОБР ДП области, 17 ― учебно-тренировочного взвода и 18 ― отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находив- шихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на БМ марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных толпой сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В направлении бегущего с резиновой дубинкой погромщика Е. Ещанова был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – А. Берекенова, который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила погромщиков – они продолжили нападения. В 16:17 Р. Абишев напал на командира учебно-тренировочного взвода Н. Амантаева, завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время О. Айсин отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Д. Ешимова, сбросили его с моста. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие . Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие . Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе , Нацгвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть погромщиков вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе областного акимата. С 11:27 на центральной площади начали собираться первые протестущие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Б. Капаев, Р. Нурканов был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 человек. Еще 40 ― собрались перед зданием Forte Bank, их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа полицейских и бойцов СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким города и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Национальной гвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с собравшимися, число которых увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и светошумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 ед. техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в направлении ул. Пермитина. Участники акции протеста, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 толпа увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 НГ – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 толпа выдвинулась к торговому центру «Император» и направилась в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами зайти с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 погромщики попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето- шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака была отражена. Из доклада замначальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В т . ч. акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства . Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослу- жащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи , воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия , уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли усилить ее, проехав на автобусе через толпу протестующих. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 толпа стала разбирать облицовку магазина Sulpak по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин Magnum по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС огонь был локализован. Активные столкновения погромщиков с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Д. Мухажанов. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Н. Сембаев. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. 60 сотрудников полиции и 50 бойцов СОБР, облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 погромщики попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность протестующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие стали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Глава УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: А. Жолатов и Р. Барахоев являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием , погромами , поджогами , разрушениями, уничтоже нием имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использованием средств , полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправо- мерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения ( угон ) группой лиц по предварительном сговору ; неоднократно; с применением насилия , не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП региона был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на полицейских, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали стражей правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Х. Мырзакасымову и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 толпа продолжила движение по ул. Казыбек би и на пересе- чении ул. Айтиева и Казыбек би перевернули 8 патрульных автомашин, 6 из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военно- служащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу главой города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. Турысова. Там к ней присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Б. Абделиев, сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Д. Нуралиева продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Б. Абделиева по ст. 272 ч. 3 ( п ризывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Д. Нуралиев осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использова нием средств , полученных из иностранных источников) УК к 4 годам лишения свободы , в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы . В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и масках, которые руководили действиями участников беспорядков. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на ул. Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе погромов у них были отобраны или утеряны средства спецзащиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства гвардейцы начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с участниками незаконных акций у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 бандиты начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Д. Мекко, у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 толпа с захваченным оружием и спецсредствами направилась к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии М. Кайсаров получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: М. Қ айсаров , 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения спецобработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения , в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области . Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 К. Кудайбергенов признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 оконча- тельно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля А. Турманова, 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем а/м КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной . Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных , за рулем в тот момент находился Кудайбергенов. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему. В Шымкенте 5 января в 00:30 толпа численностью более 6000 человек, прибыв к акимату города, вела себя агрессивно, целенаправленно атаковала полицейских. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД, 400 ― в/ч 35748 МО и 100 ― РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металли- ческого лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военных, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации), а также шлемы, щиты, дубинки и др. Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с погромщиками, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из них не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, оргтехнику. Документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании спецсредств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подхо- дили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Погромщики перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на пересечении улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Эта агрессивная группа была разогнана светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр».. В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат и поджечь его, а также здания Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело 5 машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество участников беспорядков возросло до 6500 человек. Было предпринято еще 6 попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военных. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия. 6 января 2022 года Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Минувшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу закона и порядка. Постепенно массовые погромы стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контртерро- ристический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы . Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах . Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватыв- ают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К . -Ж . Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы . На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства , и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным , своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению , разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К . -Ж . Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства . Из выступления президента РК на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства , в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к О ДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее . К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия , нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан , препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента К. Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Е. Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал А. Иргалиев, который до этого руководил Министерством национальной экономики. К. Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника Службы госохраны РК – командующего силами особого назначения стал А. Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей представил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжались митинги и перекрытие дорог. Количество протестующих составляло около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м мкр. блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на КАМАЗе вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили атаку. Позднее участники беспорядков сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департамента открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободи- ли здания акимата города и резиденции президента. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что, по словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание Департамента КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генпрокурор РК Б . Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания . Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания . «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области . По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей . Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 000 единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Н . Мажилова . Его пригово- рил и к 6 годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК ( п ревышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперштаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Б. Сагинтаева на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение с применением огнестрельного оружия. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» М. Базарбаев. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 граждан. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― нападавшие. Из них 87 ― жители Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103 человека, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело 5 фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиа- полк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит 1 гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем участников беспорядков. В то же время количество людей на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Собравшиеся перед памятником Абулхаир хан требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также 8 боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной пло- щади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травмати- ческого оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза спецоперации – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание наиболее активных из них. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследо- вания через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК А. Байсагатов прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Е. Заркумканов направился от здания «Казпочты» в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – А. Ыдырышев, в 20:15 – К. Кабаев. В Семее 6 января в 08:20 для прекращения беспорядков прибыли силы Минобороны: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: «Кольцо», «Голос», «Штурм», «Захват». Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 погромщики подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генпрокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Е. Джума- нов в группе лиц вместе с Е. Сайлауовым проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие, участвовал в нападении на ДКНБ области , где от полученных ранений скончался Д. Адилбай . 28.04.2023 приговором СМС по уголовным делам Жамбылской области Джуманов признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров. К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. О. Кемелов, облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением О. Жаксымбет (пассажиры – А. Сейсембаева и Б. Мейрбек). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний О. Кемелов . признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть улицу Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна погромщиков направилась в сторону центральной площади, машинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 М. Бекбау и И. Донбаев, собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военно- служащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау и Донбаев вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. М. Бекбау вместе с А. Абрамовым, Е. Байжановым, Т. Серкебаевым, Н. Куатбаевым, Р. Рысбековым, Б. Сейдомаровым, Т. Ошакбай., с несовершеннолетними Б. Катеновым, А. Опушиевым и Т. Кадыровым, призывая и других погромщиков, еще раз попытались штурмовать здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела УП г. Тараз – майором полиции О. Тулегеновым, капитаном полиции Р. Сланбековым и ст. лейтенантом полиции Н. Козиевым – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате Сланбеков получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов – сквозное ранение правой ноги, Козиев – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Р. Сланбеков, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции . Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и 5 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Ж. Оразов получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкада- мов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с ними, однако эти попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами правопорядка (340 сотрудников) был использо- ван детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом участники беспорядков атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генпрокуратуры РК: К. Кудайбергенов вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя А. Турманова из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч М. Кайсаров . Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Глава региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 ― ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие численностью силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на централь- ную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание региональ- ного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 полицейских (из них пятеро – огнестрельные), 23 служащих Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Минобороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания регионального и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генпрокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в полиц ейских . В результате выстрела командир роты Ж. Естаев получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Г. Пржанов осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Ф. Омаров признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали А. Алиев, Ж. Дукенбаев, Ж. Койшманов, А. Кумисбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Умаров, которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри помещения, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автотранспорте без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомобилей без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель «Газели» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 ед. служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала переходить к силам правопорядка. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января 2022 года К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор . Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны . Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Эти силы прибыли на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворцы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось не более 500 человек (одна юрта). В Жанаозене почти 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Е. Ержанов получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Е. Ержанов , старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области , прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 1999 г. Остались жена и 2 детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек был тяжело ранен и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана К. Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К . Масимова . В заговор были вовлечены его заместители . В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти ) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности ; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК ( превышение власти ) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности ; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы ; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы . В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении К . Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных ст . 218 ( л егализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и ст. 366 ( п олучение взятки в особо крупном размере) УК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК, осужденный Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пасса- жирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области протестующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Е. Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 ед. автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профес- сиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские , 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задер- жано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, 9 транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры ― 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении ул. Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону УП города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Д. Барганаев нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Д. Барганаев , инспектор СОБР ДП Алматинской области , лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и 2 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения право- порядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Е. Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на работников станции скорой помощи, травмированы 5 сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре ― приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужа- щих Нацгвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января задержаны более 1000 человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее адмздания в Алматы, Кызылорде, Талдыкоргане и Таразе. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В Минобразования рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и жители отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ А. Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Ж. Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс- начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия 5 сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Ф. Шанкаров, начальник управления тылового обеспечения Н. Киымбеков , начальник отдела вооружения С. Оразов, завскладом М. Торебеков , начальник УП г. Тараз А. Заурбеков ) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы , Оразов освобожден от наказания в связи с примене- нием акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции К. Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в г. Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к адмответственности за нарушение режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Нацгвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохра- нительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медучреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от групп участников беспорядков силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, мкр. «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к алматинскому аэропорту. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 ед. огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всей стране составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями погранслужбы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 ед. оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – 3, пистолетов – 3), 245 ед. боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, планшеты, ноутбуки, товары народного потребления и большая сумма денег. Также изъяты 29 автомобилей, на которых передвигались задержан- ные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда М. Абраев и погиб сын ректора КазНУ Ж. Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего М. Серикбола, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Ж . Туймебаева Е . Кансеита. По материалам дела, Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении ул . Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда , подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января открылся Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Они также взяли на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизи- тельным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 госу- дарственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Информация актуализируется акиматами ежедневно. В алматинском акимате рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. К.-Ж. Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Б. Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону протестующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции Алматы. Замначальника ДП города Р. Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО С. Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористи- ческой опасности – на территориях Нур-Султана и Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской и Тур- кестанской областей, ВКО, ЗКО и СКО. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 ед. оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны 8 человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на ДП Талдыкоргана и 8 (в т. ч. 4 граждан Центральноазиатского региона) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960ед. оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 ед. бесствольно-травматического и 202 ед. иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 ед. табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 ед. табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 ед. табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506ед. гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 ед. оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635ед. табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатоме- тов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладко- ствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 ед. различного оружия (1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 нарезных, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 11 пистолет-пулеметов, 7 револьверов, 102 ед. бесствольно-травматического и 127 ед. иных видов), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 ед. оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 ед. табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 ед. травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84ед. гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государствен- ного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По данным ГП РК, 5-6 января Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно- психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранитель- ных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генпрокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных, специальных органов и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талдыкор- ганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц . Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц . Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 3. Реакция общества Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом, изменилась и риторика большей части международных СМИ. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных средств массовой информации. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов : Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного : мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить прост- ранство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее . Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической програм- ме. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персона- жи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между РФ и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации , создания радикального исламистского террористичес- кого движения в Казахстане. Т. е. это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что -то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это , конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходив- ших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем , пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят , с одной стороны , мутно, а с другой стороны , они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти , а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специаль- ных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, России – В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответ- ствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности , стабильности и суверенитету страны , с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности , Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами . Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов . Зная это , организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе , как я уже сказал, состоялись мирные протесты . Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкно- вения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции , которые получили доста- точно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов , где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был , прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. « Нас всех шокировало беспрецедентное насилие , разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохра- нения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захва- тили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции . Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину , освобождены 91 гражданин . Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации , нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании , или в случае задержания , иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсо- лютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». « Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации . Казахстан являет- ся независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтвержде- ние. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий ? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него . И те, кто все это затеял, исходили из того , что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну , чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат , интеллигент , интеллектуал ... Он не мог покинуть свою страну . И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат . Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “ Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации анти- российских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка : Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институ та- ми . Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. « Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие -либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы , победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа , ведь враг общий , поэтому борьба должна быть общей », — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист . В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны , хотя мы не сразу все поняли , мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали , что мы напрямую причастны к организации всех этих событий , но не понимали , откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал , по какому принципу, кто их ведет. Было понятно , что какие -то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно , кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события , которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий , которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть , независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть , а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз , Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами -оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг К. Ахметова, М. Боранбаева и М. Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. « Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопас- ности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события , были привлечены к ответственности . Но в тоже время, это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, адвокат К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангис- тауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информа- ционную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильст- венный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими : тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулиро- ваны недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организаторы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благород- ном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. В комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходи- мые консультации, составлены процессуальные документы и обраще- ния, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности с 22 января и до конца 2022 года. В состав комиссии входили в основном юристы и правозащитники, а также представители уполномоченных госорга- нов. Местные прокуратуры предоставили доступ в следственные изоляторы и возможность ознакомиться с документами уголовного дела. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы рассматривали участников январских событий, разделив их условно на три группы. Первая группа ― это организаторы. Вторая ― провокаторы. Третья — те, кого спровоцировали, т.е. те, кто сначала думали, что это мирный митинг, а позже, следуя указаниям организаторов и провокаторов совершили противозаконные действия различного характера. Эта третья группа и составила основное число людей, и наша комиссия целенаправленно работала с этой группой... …Комиссия приступила к своей первой работе 24.01.2022 и начала с посещения следственных изоляторов Алматы, личного ознакомле- ния с состоянием задержанных, ознакомления со сведениями касательно дел из их уст, встреч с их родственниками, адвокатами, а также известными в стране общественными деятелями, ознакомления с материалами уголовного дела через городскую прокуратуру. В результате данной работы комиссии удалось освободить из-под стражи десятки людей в первый же день. В основном это были граждане, получившие травмы на площади во время январских событий». После этого работа была продолжена в городах Тараз, Талдыкорган, Шымкент, Семей. Комиссия оказала непосредственное влияние на изменение основных мер наказания примерно 600 из 1600 человек, арестованных по уголовным делам. По мнению Куспана, есть все основания полагать, что данная ситуация получила положительную оценку общественности и повысила уверенность страны в справедливом расследовании. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы выявили тот факт, что руководители некоторых правоохранительных органов регионов не выполняло поручение президента об объективном расследовании январских событий, и даже были выявлены факты саботажа. Мы установили контакты с центральными и региональными госорганами, руководством правоохранительных органов и работали вместе. Мы на постоянной основе давали им свои рекомендации. Мы внесли предложение президенту об амнистии наших граждан, совершивших преступные действия под руководством провокацион- ных групп. Благодаря закону об амнистии тысячи людей, причастных к преступлениям, были освобождены либо получили послабления. Хочу отметить, что в нашей стране принимается впервые закон о единовременной амнистии в связи с конкретным событием. Мы провели встречи с представителями СМИ ряда европейских стран, международных организаций, таких как, посольство США, ООН по их инициативе, ознакомили их с нашей работой». Куспан отметил, что число погибших в результате январских событий составляет 238 человек, из них 148 ― из Алматы. Комиссия «Аманат» совместно с прокуратурой города провела объективное расследование уголовных дел, принимала правовые процессуальные решения в отношении погибших граждан, организовывала материальную, социальную и даже психологическую помощь их семьям. При этом Куспан подчеркнул, что материальные и социальные проблемы родственников погибших граждан в городе Алматы были частично решены государственными органами. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «В результате встречи с участниками массовых беспорядков во всех регионах выяснилось, что всем им свойственны следующие общие признаки: начало массовых беспорядков в один момент, в один и тот же период времени; наличие провокационной группы среди пришедших на мирный митинг, наличие подстрекателей и инициаторов нападения на областные и городские администрации, на органы внутренних дел, оружейные магазины; в ряде случаев несвоевременные действия правоохранительных органов, а иногда и полное бездействие; в южных регионах участниками мирного митинга отмечалось присутствие неизвестных людей в военной форме, которых они раньше не видели, не знали. В результате январские события, которые из мирного митинга превратились в массовые беспорядки, едва не превратились в государственный переворот. Спустя год ясно и очевидно, что заинтересованная группа преследовала именно такую преступную цель. Самое страшное, что подобные действия продолжались и позже. Мы это видели в тот годичный период, когда в составе комиссии работали над январскими событиями». В качестве примера Куспан привел факты, когда в ряде регионов происходили действия подрывного характера вопреки данным главой государства указаниям по объективному расследованию дел, связан- ных с январскими событиями, строгому соблюдению конституционных прав граждан. В одном из южных регионов поступила информация о фактах пыток гражданина, обвиняемого в участии в массовых беспорядках. После того, как информация подтвердилась, комиссия «Аманат» потребовала у областных правоохранительных органов изменить меру пресечения задержанному для прохождения лечения. Однако правозащитникам отказали в их требовании. Тогда они сообщили об этом в Администрацию президента, в результате чего полицейское руководство было уволено, а против сотрудников ряда силовых структур были возбуждены уголовные дела по фактам пыток. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Второй пример касается общественных институтов, созданных для защиты прав человека. У нас есть конкретная информация о том, что правозащитная организация использовала женщину, у которой погиб муж и которая едва могла прокормить себя и троих детей. Они уговорили ее выйти на митинги в Алматы и Астане. Как стало известно позже, та же организация по защите прав человека купила женщине авиабилет из Алматы в Астану и обратно, разместила ее в четырехзвездочной гостинице, а также наняла для ее детей няню, создав ей «условия» для участия в митингах. Иными словами, провокационная деятельность не только проявилась во время январских событий, но продолжается и по сей день как со стороны государственных правоохранительных органов, так и отдельных общественных институтов, занимающихся защитой прав человека. Мы считаем, что это тревожная ситуация». Абзал Куспан отметил, что главная проблема, которая волнует всех здравомыслящих граждан, неравнодушных к проблемам страны, ― не допустить повторения событий вроде январской трагедии в будущем. И единственный способ для этого, на его взгляд, реализация утвержденной главой государства концепции «Новый Казахстан ― справедливый Казахстан» не на словах, а на деле. Основанием для таких заявлений является то, что члены комиссии лично встретились и опросили задержанных граждан. Они выяснили, что главным фактором, побудившим их прийти на площадь, была несправедливость. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содейство- вать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлечен- ным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финотчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К.Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % опрошенных казахстанцев. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков : он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия А. Умарова . По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». А. Умарова, член НСОД доверия: Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. 05.01.2023 « Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса», — Р. Скляр , первый заместитель премьер-министра РК. 05.01.2023 М. Жакау , политолог: «Власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог И. Кураев . Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. 30.08.2023 Д. Чикваидзе , глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: «Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы.» 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Н. Ибрагимов , управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян : «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего президента К.-Ж. Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии». 21.01.2022 « Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время президента страны К.-Ж. Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше», — Р. Ким, депутат Мажилиса РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК 15.03.2022 «Адвокат А. Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила А. Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет», — С. Имиров, секретарь Военного совета Нацгвардии РК 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата К. Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета АНК, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии Amanat Ю. Келигов : «Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа.» 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Т. Тлеулесов , член союза писателей Казахстана: «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». 05.01.2023 С. Ильясов , политолог: «Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране». 15.01.2022 «Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.-Ж. Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом президенту всеми доступными нам средствами», — С. Ким , председатель клуба журналистов при Акмолинской АНК. Зерендинский район. 21.01.2022 «С большим вниманием сотрудники СКО государственного архива выслушали обращение президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение президента премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный президентом проект “Президентский молодежный кадровый резерв” – социальный лифт для перспективной молодежи», — С. Маликова , директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» 24.12.2022 А. Садыков , председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктив- ные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться.» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. М. Ауэзова Н. Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему президенту за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. 06.01.2023 Т. Талаева , член НСОД: «Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота». 10.01.2023 «Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание», — А. Гасанов , глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского р-на 15.12.2023 «После стабилизации ситуации в стране после январских событий президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производи- тельности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом», — Д. Карипова , руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил О. Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем президента Казахстана. Поставлена программа для нового правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». 21.01.2022 – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, президент Казахстана хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. 30.01.2022 – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией: «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решитель- ным и дальновидным решениям президента К.-Ж. Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией». 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе президент РК дал интервью телека- налу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Д. Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Ж. Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Т. Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт КИОР Л. Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития А. Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования КИОР показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Ж. Каримова . 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в госизмене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев . 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправ- ность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон И. Борчашвили . 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. 03.11.2022 Политолог Н. Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К.-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали “за”», – подчеркнул эксперт. 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Е. Сейлеханов . 01.05.2023 «Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление», — К. Дуйсекеев . Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Еще 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. П. Афанасьев, 23.12.2022 Сегодня в Алматы президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. 23.12.2022 М . Койлыбаев , председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро протест трансформировался в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные группы. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в т. ч. и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке крими- нальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать людей в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город Казахстана ― Алматы ― раскачивали одновре- менно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток Казахстана, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с Запада на Юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все больше областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность собравшихся в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов участники беспорядков вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в т. ч. ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, над ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании алматинского акимата. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ОВД Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослой- ность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопас- ность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независи- мости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закон- ности и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в этом году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: --Драфт доклада 26-12-23 --Драфт доклада 26-12-23 Рабочий проект доклада Версия от 27 декабря 2023 года КАНТАР -2022: ХРОНИКА ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании Астана, 2023 год 1. Введение События января 2022 года определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Явились первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать активной демократизации, усилению контроля общества, политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемом террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер центральной Азии, чье геополити- ческое значение, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезнейшие последствия не только в одном из ключевых регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. Сделать выводы из январской драмы. Понять и отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных действующих лиц. Каковы критерии, и что позволяет эмоционально непредвзято, с научной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов (серьезное расширение политических прав и свобод возможностей было предостав- лено как раз новой демократической властью) в вооруженный насильственный захват власти, в неудавшуюся попытку государственного переворота. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений и протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразде- лениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в нескольких городах и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота», ― отметил Грозин. Госсекретарь Казахстана Ерлан Карин также отмечал четко спланированные слаженные действия подрывных групп, задачей которых была общая дестабилизация ситуации. Фактически, по мнению госсекретаря, Казахстан столкнулся с гибридной террористической атакой с конечной целью госпереворота Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало триггером для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординиро- ванные по всей стране. Погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие силы. При содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур, при захвате стратегических объектов. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах с последующими планами по их эскалации, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри страны, так и за ее пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсе- местно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой государственного переворота, когд экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Данияр Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровож- давшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были самые разные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействиям руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали, их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владеют полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и государственная измена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека Марат Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутриполитическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, 3-6 события января 2022 года в Казахстане стали и в те дни, и в последующем, – инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить, те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ставить превыше интересов народа и государства. Кому не нужен сильный справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования президента, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов страны в общих интересов. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент борьбы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. 1 января В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили собравшимся изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координировались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК) Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансформации мирных митингов в спровоцированные беспорядки численное превосходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января К митингующим в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В три часа утра в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Справка: В 2006 году, во время беспорядков в алматинском микрорайоне «Шанырак», именно Атабек являлся одним из основных действующих лиц, при чьем руководстве было совершено чудовищное убийство ― сожжение заживо полицейского. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсумбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абулхатина Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою позицию по игнорированию законных требований представителей власти готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Мирмамбетова Г., Достиярова Д., Жукеева Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительст- венную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Ералы Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном использовании социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января О поддержке митингующих в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения митингующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в неконтролируемые беспорядки. В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал Касым-Жомарт Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распростра- нялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского р-на Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Ж. Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 04.01.2022 через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2000 человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушая его, двинулась в сторону СК «Halyk Arena» и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Нац- гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения ДПК Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Национальной гвардии фактически были лишены возможности защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудни- ками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. с 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военно- служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с К. Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского р-на подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского р-на Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген К. пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу, и через мессенджер связался с Искаковым Р. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинской областью. Таким образом очаг мятежа захватил юго–восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей страны. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудни- ков полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припарко- ванный маршрутный автобус «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В тот же день, 4 января, протесты охватили и восточную часть страны. Дуга дестабилизации двигалась с запада, по южной стороне на восток, окружая центральные районы. В шестом регионе серьезное противостояние удалось предотвратить, защитив восток страны. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. № № 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского р-на Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструкциям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте РК – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовленных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркес- танская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между «митингующими» и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди протестующих, и среди полицейских и военнослужащих. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти Казахстана необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс-службы президента РК: «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Касым-Жомарт Токаев провел совещание по вопросам социально-экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер-министр Аскар Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка премьер-министра означает прекращение полномочий всего правительства. Члены правительства продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. Исполняющим обязанности премьер-министра был назначен Алихан Смаилов. Также распоряжением главы государства Мурат Нуртлеу был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава Правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно- политической и социально-экономической обстановке в стране, Касым-Жомарт Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент Казахстана поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности республики. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генеральной прокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа административного здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание, щиты и резиновые палки, используя физическую силу, дубинки, резиновые палки, применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери, а нападавшие лица, взломав входную дверь, незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КАМАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 свето- звуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 митингующих. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на месте находились сотрудники СОБР ― 100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа старшего участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова: «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генеральной прокуратуры РК: Из показаний техника-криминалиста оперативно-криминалистического отдела УП Алмалинского р - на Мұханова Е. С. следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам. Около 15:10, посмотрев в окно из служебного кабинета, увидел толпу людей, которые приблизились к Управлению полиции со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями. Один из таких камней, разбив стекло окна кабинета Мұханова, попал по его правой ноге, от чего началось небольшое кровотечение. Он сам оказал себе медицинскую помощь. По поводу ранения в медицинские учреждения не обращался. Далее видел, как нападавшие подожгли ворота Управления полиции и автомашины . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. По информации Генеральной прокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих, через центральный вход прорвались в здание акимата. В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие, сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата, часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата, спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков, которые пробрались в здание, начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание. Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков, находясь внутри здания, начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков, которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти, избивая их руками и ногами. Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Бастующие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 18:30 сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. По информации Генеральной прокуратуры РК: Общее количество пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении Кекильбаева С., Алпысбаева Т. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Каранеева Н., Мамырова Р., Маханбаева К., Таубай Ә., Алимбекова А. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Байгисиева Н. С. по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам, участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Жандарбекова А. С. по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Бакиева Д., Орынғазы С. по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в массовых беспорядках, нападение на УП Алмалинского района). В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспортна и открыто похитили служебные радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е., начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Республики Казахстан, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов К. Ж. и Тлеужанова А. Е. побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования Казаэронавигации. Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужанову к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан- Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно- исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. и Камбетов Р. получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: Асылханов А . М. , полицейский-водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Р . Т. , полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился 02.08.1988 в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генеральной прокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в административных зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Валиев Д. и другие, которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно- арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции, Валиев Д. и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания. Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения. Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Бакиев Д. и Орынгазы С., принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу: г. Алматы, ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев Д., первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы С., взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт-офиса УП, проник в здание фронт-офиса, но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев Д. и Орынгазы С. получили огнестрельные ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева Д. и Орынғазы С. квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции Армана Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал, что там и умру. У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия, были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. По информации МВД РК: Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 г. р., старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генеральной прокуратуры РК: Согласно показаниям Турлашова Л., он вышел на площадь перед акиматом, чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил, он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Уразымбетова Б., он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе, он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия, 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы. Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протесту- ющие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генеральной прокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Малиеву Д. о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена. 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Шаккузов Н. И., Жұмабек М. Т. и Косыбаев Е. А. Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты, и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых (порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам аэропорта и т. д.) не отмечено. Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев Е., Шаккузов Н. и Жумабек М. признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 митингующих выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спец- автомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблоки- рованных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредитель- ный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспоряд- ков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата области С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, число собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военно- служащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 ед. служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транс- портным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК РК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припар- кованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 (Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда РК: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. А. признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля Турманова А. Т., 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем автомашины КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной. Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных, за рулем в тот момент находился Кудайбергенов К. А. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову М. В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа №2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику. документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Прошедшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу Закона и Порядка. Постепенно массовые беспорядки стихают, силовики берут ситуацию под конроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающейся ситуации, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контр- террористический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы. Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы. На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства, и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности Республики Казахстан принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства. Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны РК – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на автомашине КАМАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генеральный прокурор РК Берик Асылов, выступая 5 января 2023 года на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание заместителя председателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Берик Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 тысячи единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по городу Алматы Нурлана Мажилова. Его приговорил и к шести годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК РК (Превышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, Мажилова лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитер- рористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 человек. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― гражданские. Из них 87 ― жители города Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых ранений, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генеральной прокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Джуманов Е. в группе лиц вместе с Сайлауовым Е. проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет- пулемет, 4 патрона калибра 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие (АКСУ-74), участвовал в нападении на здание ДКНБ области, где от полученных ранений скончался Адилбай Д. 28.04.2023 приговором специализированного межрайонного суда по уголовным делам Жамбылской области Джуманов Е. признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний Кемелов О. Н. признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спец- средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генеральной прокуратуры РК: Кудайбергенов К. вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя Турманова А. из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч Кайсаров М. Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов К. осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов К. оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генеральной прокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела командир роты Естаев Ж. получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Пржанов Г. осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Омаров Ф. признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали Алиев А., Дукенбаев Ж., Койшманов Ж., Кумисбаев А., Махатай А., Пірзада Б., Умаров Б., которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворческие силы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия, причин этого. 8 января Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить государственный переворот председателя КНБ Карима Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова К. К. и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: Масимов К. К. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Садыкулов А. Т. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Ергожин Д.Е. осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Осипов М. С. осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; Акипов М. Д. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; Бекмурат К. Н. осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении Карима Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных статьями 218 ( Легализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и 366 ( Получение взятки в особо крупном размере) УК РК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК РК, осужденный К. Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональ- ные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято из незаконного оборота 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представи- телям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс-начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия пяти сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Шанкаров Ф., начальник управления тылового обеспечения Киымбеков Н., начальник отдела вооружения Оразов С., заведующий складом Торебеков М., начальник УП г. Тараз Заурбеков А.) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4 УК. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы, Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего Серикбола Муратхана, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Жансеита Туймебаева Елнара Кансеита. По материалам дела, Елнар Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении улиц Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда, подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке гражданской машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет- пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. 3. Мнение экспертов о январских событиях Права человека являются основополагающими «Первый канал Евразия» 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков: он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. А. Умарова: Президент своими решительными действиями сохранил государство «Хабар 24», 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия Айман Умарова. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». Айман Умарова, член Национального Совета общественного доверия: Только Президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к Президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание Президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. Опубликован проект с 56 поправками в Конституцию Казахстана Astana TV, 25.04.2022 Зауреш Баймолдина, ректор Академии правосудия при Верховном Суде РК: Разница в том, что теперь расширяется круг субъектов, которые будут вправе обращаться в Конституционный Суд. Это означает, что уровень защиты прав гражданина поднимается на самую высоту. К слову, уполномоченному по правам человека Президент предложил придать конституционный статус. Абзал Бекбосынов, адвокат коллегии адвокатов г. Нур-Султан, член экспертного совета Комиссии по правам человека при Президенте РК: В связи с январскими защитниками наши многие правозащитники, блогеры поднимали шум, что ведется в этих следственных изоляторах, где содержатся заключенные, проводятся пытки. В связи с этим, я думаю, был принят этот закон, чтобы не нарушать в дальнейшем права граждан. Ожидается усиление роли Парламента и маслихатов. Индира Аубакирова, член рабочей группы, доктор юридических наук: Президент выбрал усиления роли гаранта Конституции, и здесь он выступает уже не столько как руководитель страны, и не только как руководитель страны, а как гарант тех конституционных ценностей, которые заложены в основном законе нашей страны, как гарант идеи конституционализма как таковой. Мнение казахстанцев об ограничении полномочий президента расходятся, однако в одном всё же перекликаются – важно прислушиваться к простому населению. Р. Скляр: Ущерб объектам МСБ возмещен полностью «Хабар 24», 05.01.2023 Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Роман Скляр, первый заместитель Премьер-министра РК: – Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса. Январские события не смогли остановить политическую модернизацию – политолог Astana TV, 05.01.2023 Максат Жакау, политолог: – власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог Ислам Кураев. Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. Эксперт: политические реформы преображают Казахстан «Хабар 24», 30.08.2023 Давид Чикваидзе, глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: – Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы. Как восстанавливали бизнес после январских событий «Хабар 24», 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Нариман Ибрагимов, управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. Нельзя договариваться с террористами «Юридическая газета», 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента от Ассамблеи Народа Казахстан Аветик Амирханян: Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего Президента Касым-Жомарта Кемелевича Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш Президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего Президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии. Уроки январской трагедии «Коре ильбо», 21.01.2022 Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время Президента страны Касым-Жомарта Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только Президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что Президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше. Роман Ким, депутат Мажилиса Парламента РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК Гражданское общество: нужны единение и консолидация «Ahiska», 25.02.2022 Эксперты уверены: только вместе, объединив усилия государственного аппарата, бизнес-сообщества и гражданского общества, мы сможем построить устойчивый и демократический новый Казахстан, сохранить вектор успешного экономического, социального и культурного развития. Наталья Калашникова, заведующая кафедрой АНК ЕНУ им. Л. Н. Гумилева, член научно-экспертного совета АНК: – Формирование и развитие гражданского общества в каждой стране имеет свои особенности. Но, безусловно, объединяет их одно – демократические преобразования, формирование культуры диалога. Все мы знаем о событиях, которые произошли в Кордае, Караганде и других регионах. Все это говорит о том, что сегодня главная задача гражданского общества – обучение культуре совместного проживания в полиэтничном и многоконфессиональном обществе. Всецело поддерживаю инициативы Президента Касым-Жомарта Токаева по развитию гражданского общества и формированию культуры взаимодействия, о чем он говорит с первых дней вступления в должность. Все последовавшие после январских событий выступления и интервью Президента, указанные в них конкретные меры государства направлены прежде всего на изменение баланса, побуждающего гражданскую активность в треугольнике «государство – гражданское общество – население». Казахстанцы получили ответы на все вопросы Liter.kz, 15.03.2022 Адвокат Айман Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила Айман Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет. Савердин Имиров, секретарь Военного совета Национальной гвардии РК «Не свалиться в яму «отретушированного елбасизма» «Новая газета – Казахстан», 22.09.2022 «Жребий брошен!». «Рубикон перейден!». Казахи говорят: «Тәуекелге бел басу». Так отозвалось в моём сердце сентябрьское послание Президента Токаева. Решительность в современной политике не исключается. Общаясь, вижу большое число людей, готовых отдать свои силы построению «Нового Казахстана». Свежие идеи, инициатива народа – вот, что так необходимо стране. Но разросшаяся бюрократическая махина, доставшаяся от прежнего режима, не допускает на политическое поле страны, настойчиво выталкивает на «политическую обочину». Как результат – закономерная радикализация убеждений и неизбежное катастрофическое сокращение конструктивных сил, готовых объединиться вокруг президента. В этом я вижу первую угрозу намеченному направлению реформ. Реальные шаги, а не щедрые посулы, вселяют уверенность, что заявленный курс реформ не миф. Надуманные запреты регистрации партий минюстом вызывают больше недоумение, чем возмущение и требуют отставки министра. Это позволит развеять вброшенные в общество слухи о всевозможных «многоходовочках» и начале процесса по неконституционной передаче власти. Уже сейчас ситуацией стараются воспользоваться популисты и экстремисты. Провозглашаются лозунги, уводящие в сторону от задач конструктивного созидательного начала. Использоваться могут различные способы вплоть до дискредитации любых выборных кампаний. В этом я вижу вторую угрозу идее «Новый Казахстан». Олжас Сулейменов, казахский общественный деятель, поэт, писатель, дипломат и литературовед Истинных героев искать не нужно «Казахстанская правда», 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата Константин Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Константин Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. Вместе строить справедливый Казахстан «Казахстанская правда», 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета Ассамблеи народа Казахстана, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии «Amanat» Юсуп Келигов: Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего Президента Касым-Жомарта Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента Касым-Жомарта Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа. Нужно выпускать пар, но законно «Казахстанская правда», 09.01.2023 Мне импонирует, что были проведены публичные и открытые парламентские слушания по январским событиям, на которые пригласили не только журналистов, но и общественников, правозащитников. Исходя из того, что по определению и логике избранные депутаты Мажилиса Парламента РК являются представителями интересов народа, как и во всем цивилизованном мире, это событие соответствует принятым нормам международного сообщества. Подробно с трибуны Парламента был изложен весь процесс как самих событий, так и последующих действий всех его участников. Понятно, что тогда мало кто ожидал и мог выявить причину трансформации изначально мирного митинга в неуправляемый и агрессивный процесс, завершившийся трагическими событиями. За год были проведены следственные мероприятия, опрошены свидетели и сделан большой анализ. Результаты и выводы правоохранительные и надзорные органы донесли в своих выступлениях: почему и как произошел в январе прошлого года бунт, нацеленный на государственный переворот. Айгуль Соловьева, президент ОЮЛ «Ассоциация экологических организаций Казахстана» Казахстан может стать фронтменом политической модернизации в Центральной Азии «Время», 03.08.2023 Российский политолог Аркадий Дубнов, эксперт по странам Центральной Азии – о феномене «Токаев 2.0». Но, как я уже не раз говорил, кровавый Кантар при всей своей трагичности парадоксальным образом обнулил формальный характер транзита власти и обнаружил нового лидера страны. Им стал «новый Токаев», провозгласивший курс на строительство Нового Казахстана. Возникновение «Токаева 2.0» явилось главной непредсказуемостью, как мы теперь понимаем, не только регионального масштаба, но и широкого мирового значения. Инициирование им реформ стало подтверждением этого. Государство смягчит наказание для тех участников январских событий «Aqtóbe», 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Талгат Тлеулесов, член союза писателей Казахстана: – «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». Қаңтар: год спустя «Ertіs», 05.01.2023 Серик Ильясов, политолог: – Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране. Вместе с Президентом «Акмолинская правда», 15.01.2022 Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо Президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом Президенту всеми доступными нам средствами. Светлана КИМ, председатель клуба журналистов при Акмолинской ассамблее народа Казахстана. Зерендинский район. Все проблемы решаемы Проспект СК, 21.01.2022 С большим вниманием сотрудники Северо-Казахстанского государственного архива выслушали обращение Президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение Президента Премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный Президентом проект «Президентский молодежный кадровый резерв» – социальный лифт для перспективной молодежи. Сауле МАЛИКОВА, директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» Прямая речь «Акмолинская правда», 24.12.2022 Ирина Терентьева председатель ОЮЛ «Гражданский альянс Акмолинской области»: – «События, подобные тем, которые вошли в историю как Трагический январь, как правило, являются свидетельством неразвитости гражданского общества, недостаточного уровня политической и правовой культуры населения. Происходящее сейчас всестороннее реформирование общества дает массу возможностей для того, чтобы ситуацию исправить. Множество новаций, инициатив Министерства информации и общественного развития, центра поддержки гражданских инициатив нацелены на формирование у казахстанцев гражданской ответственности. Наша задача – найти нужные слова и методы работы для того, чтобы убедить людей, что все в наших руках. Что начать надо с малого – привести в порядок свой двор, помочь тем, кто попал в беду, выслушать тех, кто готов к опрометчивым шагам. Мы стали мудрее и сильнее «Актюбинский вестник», 24.12.2022 Аскар Садыков, председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: — Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. Касым-Жомарт Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться. Новая страница истории «Вечерний Алматы» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, доктор филологических наук, главный научный сотрудник Института литературы и искусства имени Мухтара Ауэзова Нурдаулет Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему Президенту К.-Ж. Токаеву за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. Экзамен на зрелость «Актюбинский вестник», 06.01.2023 Таттигуль Талаева, член Национального совета общественного доверия: — Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш Президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота. Переломный момент в истории «Огни Алатау», 10.01.2023 Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание. Амет Гасанов, глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского района Реформы в Казахстане: от намерений к действиям «Жетісу шұғыласы», 15.12.2023 После стабилизации ситуации в стране после «январских событий» Президент Касым-Жомарт Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе Президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производительности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом. Д. Карипова, Руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» Люди должны доверять друг другу – член павлодарского общественного совета Олег Николашин inform.kz, 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил Олег Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем Президента Казахстана. Поставлена программа для нового Правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». Предложенные Президентом РК реформаторские шаги требуют всеобщего уважения и поддержки – Александр Рар inform.kz, 20.01.2022 То, как Президент Токаев снова взял ситуацию под контроль, предложенные им реформаторские шаги, которые он намерен предпринять для продвижения страны и общества вперед, требуют всеобщего уважения и поддержки, а не злого умысла или предрассудков со стороны СМИ. Спящие преступные и террористические ячейки попытались превратить Казахстан в новое место хаоса и беззакония в регионе – эксперт inform.kz, 21.01.2022 - Насколько результативные были действия руководства страны? - Могу сказать однозначно, Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев холоднокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. Предложенные на совещании с предпринимателями Президентом меры позволят повысить доходы населения – эксперт inform.kz, 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. Турецкий эксперт: Новые решения сегодняшнего руководства Казахстана предвещают успех inform.kz, 30.01.2022 - В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран Президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? - Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н.Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру К.-Ж. Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. Заявление Токаева о том, что до конца этого года он покинет пост председателя партии, является хорошей новостью для Казахстана. Как правило, главы государств являются гарантами единства и согласия в стране. По этой причине для такой категории лиц правильнее быть беспристрастным ко всему народу, а не только к какой-то определенной политической силе. Такое отношение, несомненно, пойдет на пользу Казахстану. Партийные интересы не должны идти вразрез с интересами нации, страны и государства в целом. Демократическая обстановка и беспристрастность президента создадут для этого наиболее подходящую почву. Лучше знать наверняка, каким будет будущее правящей партии без председательства в ней президента страны. Эксперт прокомментировал озвученные задачи Президента на съезде партии Nur Otan inform.kz, 30.01.2022 Директор Института этнополитических прикладных исследований Талгат Калиев прокомментировал озвученные задачи Президента на съезде партии «Nur Otan». «О том, что в партии давно назрели перемены, говорят уже все. Причем в последние годы рейтинг партии снижался неукоснительно. Январские события по большому счету очень хорошо продемонстрировали способность партии мобилизовать людей. Поскольку, партии не удалось стать мостиком между властью и населением, поэтому Президент, будучи Председателем Партии, озвучил задачи перед депутатами», – прокомментировал эксперт. Каждая точка зрения народа должна быть выражена в правовых действиях – политолог inform.kz, 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией. «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решительным и дальновидным решениям Президента Касым-Жомарта Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией», – подытожил Драгомир Я. Карич. Глава государства не избегает волнующих сегодня каждого казахстанца тем – эксперт inform.kz, 03.02.2022 Несмотря на то, что журналист все время пыталась вернуться к теме январских событий, Президент мягко возвращал разговор к теме будущих реформ и уроков, которые общество и власть должны извлечь не только из кровавых январских дней, но из всей 30-летней истории страны. Главное – Президент не сторонник радикальных и быстрых решений, противник простых ответов на сложные вопросы. Не стоит ждать от него и, тем более, требовать от него «разрушить до основанья, а затем…», как пелось в революционной песне. Возможно, он кажется иногда излишне осторожным, но в отсутствии благоразумия его никто упрекнуть не сможет. До сих пор он демонстрирует взвешенную политику, балансируя между многочисленными силами как внутри, так и вне страны. Именно это сегодня нужно Казахстану, чтобы не свалиться в гражданское противостояние с непредсказуемым результатом. Политологи и деятели культуры прокомментировали интервью Президента РК inform.kz, 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе Президент РК дал интервью телеканалу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Дана Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит Президент Касым-Жомарт Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Казахстана Женис Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Тлектес Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. Политолог прокомментировал основные тезисы из интервью главы государства toppress.kz, 21.02.2022 «Несмотря на то, что многие тезисы Президент Токаев озвучивал ранее в своем предыдущем интервью, мне бы хотелось особенно отметить тот факт, что по инициативе главы государства Касым-Жомарта Токаева была создана специальная независимая комиссия по расследованию пыток, которым подверглись некоторые участники январских событий. И, самое главное, членами комиссии стали известные юристы, не аффилированные с властью. Это, несомненно, повлияет на объективность при расследовании уголовных дел. Как мне известно, благодаря работе комиссии более 130 незаконно задержанных граждан вышли на свободу», – сказал Нигметов. Интервью Президента продолжает его открытый диалог с обществом – эксперт toppress.kz, 22.02.2022 По мнению члена Совета Ассамблеи народа Казахстана, председателя РОО «Ассамблея жастары» Тимура Джумурбаева, недавнее интервью Президента продолжает его открытый диалог с обществом. В целом, он отмечает, что дела со словами о готовности озвучить все данные по январским событиям не расходятся. Видна заинтересованность государственных органов в транспарентности и открытости всех процедур. «В интервью Президент рассказал о своём видении произошедших событий. Я согласен с Касым-Жомартом Токаевым. В настоящее время также важно не отказываться от своего прошлого», – резюмировал Джумурбаев. Тот лидер, который нужен стране – политологи о решениях Токаева во время январских беспорядков baigenews.kz, 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт Казахстанского института общественного развития Лязат Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития Айгуль Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования Казахстанского института общественного развития показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). Целью реформ является обновление политического поля – Айдос Сарым inform.kz, 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий Президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. Гражданскому обществу есть что сказать в обсуждении нацпроектов – Ирина Терентьева inform.kz, 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный Президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. «Политическая жизнь казахстанцев после референдума значительно расширится» – эксперт baigenews.kz, 27.05.2022 «Как следствие всех этих факторов, мы стали свидетелями январских событий, когда произошла массовая социальная мобилизация граждан. И поэтому в данном контексте конституционные поправки являются частью политической трансформации Казахстана. Конституционные поправки во многом нацелены на демократизацию политической системы нашей страны. Поправки будут способствовать отходу от излишней концентрации президентских полномочий, усилению парламента. Важным новшеством является модернизация избирательного процесса. Теперь у граждан будет возможность голосовать за конкретных представителей, усиливается роль местных представительных органов власти: теперь президент будет на альтернативной основе вносить не менее двух кандидатов на рассмотрение депутатов маслихатов», — еще раз разъяснил Слямжар Ахметжаров. Политолог: «Решение о досрочных выборах и запрете на переизбрание весьма своевременно» newtimes.kz, 01.09.2022 Также эксперт выразил удовлетворение тем, что Касым-Жомарт Токаев объявил амнистию для участников январских событий. «Хорошо, что амнистия выборочная и касается только участников, попавших в тюрьму, а не варваров, которые все это организовывали. Этот акт помилования не значит, что президент все простил и спустил с рук. Но значит, что дает еще один шанс, исключительно ради единства казахстанцев, которое в связи с последними событиями нужно как воздух», — заключил он. Январские события стали толчком к взрослению государства и общества – экспертное мнение zakon.kz, 12.10.2022 Проходит, напомню, в беспрецедентных геополитических условиях. Конечно, с учетом того, что часть митингующих была использована в конкретных целях политической дестабилизации и, в принципе, не осознавала свою причастность, должна быть амнистирована, если не нанесла кому-либо серьезный физический или материальный ущерб. Амнистия – это, по сути, не просто правовой акт, но и серьезный политический шаг в построении Справедливого Казахстана и справедливом расследовании январских событий. Директор Казахстанского института стратегических исследований при президенте РК Еркин Тукумов «Это шаг к гуманизации уголовного законодательства» — эксперты об амнистии участников январских событий baigenews.kz, 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Жанна Каримова. Политолог об амнистии: Не нужно воспринимать как «уступку» tengrinews.kz, 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в государственной измене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев. «Огромный акт человечности»: эксперты об амнистии для участников январских событий informburo.kz, 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон Исидор Борчашвили. Юрист об амнистии участников январских событий: «Подобный шаг снижает социальную напряженность» newtimes.kz, 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. «Люди, ставшие инструментами в руках заговорщиков, не должны быть жестоко наказаны» – политолог об амнистии baigenews.kz, 03.11.2022 Политолог Никита Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». От январских событий до политических реформ: справилась ли казахстанская власть с вызовами 2022-го kursiv.media, 03.01.2023 По словам политолога Виктора Ковтуновского, если говорить о январских событиях, то здесь важно определится с критериями оценки действий руководства страны. «Справилась ли казахстанская власть с этим вызовом? С одной стороны, Касым-Жомарт Токаев по-прежнему занимает свою должность, поэтому можно сказать, что с вызовами он пока справляется. Но по этому показателю нельзя судить о состоянии страны и общества. На самом деле мы до сих пор точно не знаем, что произошло в январе. Если это была попытка госпереворота (официальная версия), то кто конкретно за ней стоял?», — говорит Ковтуновский и продолжает серию вопросов, на которые пока нет ответов. С ним согласен его коллега Андрей Чеботарев. По его словам, власть в лице Токаева сумела справиться с внутриэлитным противостоянием. «Справившись с внутриэлитными конкурентами перед президентом оставался вопрос легитимизации своего правления перед обществом. Незадача в том, что общество до сих пор считает, что январские события до конца не расследованы, и что многие участники пострадали ни за что. А скоро годовщина январской трагедии», — поясняет он. Казахстан сумел сохранить свою государственность – политолог Каукенов об итогах Кантара baigenews.kz, 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры президента К-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали «за», – подчеркнул эксперт. «Клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия» – политологи назвали главные причины январских событий baigenews.kz, 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессионализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Ербулат Сейлеханов. Куат Дуйсекеев: Президент вдохновил народ одним словом: «Государство не падет». janabastau.kz, 01.05.2023 Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление. Обновление политической системы: как прошёл год после старта нового Казахстана informburo.kz, 17.03.2023 «После январских событий, пандемии и экономического кризиса в стране ощущался определенный упадок. Послание дало толчок дальнейшему развитию государства. Все начали мечтать о новом, справедливом Казахстане, где верховенствует закон», – сказал Серик Акылбай, член Национального курултая при президенте РК. «Январские события в определённой степени показали: в обществе есть запрос на изменения в сторону демократизации политической системы Казахстана. Послание и последующие инициативы ответили на этот запрос. Новые реформы приобрели более масштабный характер. Первое, они направлены на укрепление основных политических институтов и отход от излишней концентрации президентских полномочий. Второе, политическая система становится более открытой и сбалансированной. Третье, реформы запустили процесс обновления всех институтов власти», – пояснил Арман Токтушаков. В Польше высоко оценили проводимые в Казахстане реформы и итоги парламентских выборов dknews.kz, 29.03.2023 Депутат Сейма РП, заместитель председателя парламентской группы «Польша – Казахстан» Пётр Зентарский отметил: «После январских событий власти и общество Казахстана приняли правильное решение о необходимости переустройства государственно-политической системы страны. Был представлен пакет соответствующих изменений, в том числе поправки к Конституции и законодательству Казахстана. Достигнут общественный консенсус, осуществлены реформы, направленные на увеличение влияния Парламента за счет полномочий Президента. Был учрежден Конституционный суд, в который может обращаться Уполномоченный по правам человека, Генеральный прокурор и сами граждане Казахстана. Особенно важным звеном казахстанского конституционализма стало реформированное избирательное право и, как следствие, выборы в Мажилис и маслихаты. Это свидетельствует о том, что Казахстан вступает в эпоху коренной политической модернизации. От решимости общества и властей Казахстана будет зависеть масштаб и глубина запланированных изменений государственного устройства – на центральном и местном уровнях». «Постепенная политическая либерализация». В Казахстане идет перезагрузка ведущих госинститутов informburo.kz 28.04.2023 «Разумеется, ожидаемо, что, укрепляя после январских событий своё положение, президент Касым-Жомарт Токаев и его команда не станут «делиться поровну» властью с оппонентами. Тем более что последние не представляют собой организованную и сплоченную силу и не пользуются массовой поддержкой населения. Однако не следует недооценивать оппозицию, поскольку на основе неприятия итогов выборов она уже начинает объединяться и способна провести серию несогласованных с властью акций протеста», – предполагает политолог. С приходом Токаева многовекторность внешней политики Казахстана стала ощущаться более четко – политолог inbusiness.kz 10.05.2023 Как отметил политолог Андрей Чеботарев, после январских событий были приняты два пакета поправок в Конституцию страны, а также большой комплекс поправок в законы о политических партиях, выборах, местном государственном управлении и самоуправлении и так далее. До этого постепенно принимались меры из четырех пакетов политических инициатив, которые были разработаны и объявлены главой государства в рамках действовавшего в 2019-2022 годы под его руководством Национального совета общественного доверия. Возглавив Казахстан, Касым-Жомарт Токаев сразу объявил курс на реформирование политической системы страны. «Период масштабных изменений» – политологи о президентстве Токаева за 4 года baigenews.kz 09.06.2023 Замир Каражанов подчеркнул, что только после январских событий ситуация в стране поменялась. «Мы видели, что Токаев стал председателем Совета безопасности, председателем АНК, партии Аманат. Он стал уже совершенно независимым, как и положено. Понимаете, у нас президентская форма правления. Президент должен принимать решения. Последнее слово за президентом. В первые годы этот принцип был нарушен. После январских событий всё стабилизировалось, нормализовалось. Он начал принимать решения, мы уже видели в прошлом году очень много кадровых перестановок и внутри состава правительства, и в областях. Президент действительно стал формировать внутреннюю и внешнюю политику страны», – отметил политолог. «Тас жолы», Telegram, 12.01.2022 «Мы проснулись в другой реальности» – оценка президентских шагов Ряд ведущих экспертов и политологов дали оценку прошедших событиям в Казахстане и прозвучавшей 11 января речи Главы РК перед Правительством. «Мы проснулись в другой реальности, в новом Казахстане. Соответственно построить новый Казахстан на старых основаниях не получится. Все как бы обнулилось. Вот это надо понимать», – считает политолог Айдос Сарым. Напомним, в своей речи Президент РК поднял задачи реформ правоохранительной системы, запрета в ближайшие годы роста зарплат акимов и министров, а также назвал «ошибочным» проект столичного LRT. По мнению эксперта Эдуарда Полетаева, сейчас главное, чтобы все озвученные Президентом РК обязательно были претворены в жизнь. «Нужно, чтобы эти начинания не были саботированы. Если слова сейчас начнут расходиться с делом, и чиновники «заболтают» эту ситуацию, тогда доверие, конечно, будет несколько другим», – отметил Полетаев. Elvira Azimova, Facebook, 16.08.2022 Сегодня Генеральная прокуратура РК выступила с важным информационным сообщением. Список погибших граждан во время январских событий опубликован. До настоящего времени некоторые правозащитники направляли официальный запрос в правоохранительные органы, о чем сообщали в социальных сетях. Однако, они получали отказ со ссылкой на проводимое расследование уголовных дел. Мы поднимали данный вопрос перед Генеральной прокуратурой и другими органами с 8 января 2022 года. Благодаря состоявшемуся конструктивному диалогу и открытому обсуждению мы добились принятия решения Генеральной прокуратурой по существу вопроса. Наряду с этим, по Списку погибших граждан Генеральная прокуратура указала примечание: “Иные сведения об обстоятельствах гибели граждан согласно нормам уголовно-процессуального законодательства и с учетом мнений близких родственников погибших разглашению не подлежат.” Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. Казахстан и все-все-все, Telegram, 17.08.2023 Следствие по январской трагедии Сегодня вот озвучили долгожданный список погибших, также еще начали подводить первоначальные итоги следственных действий. Что пока видно, исходя из новостей межведомственной следственной группы и судов? 1. Расследование разбилось на сотни уголовных дел в разных регионах и по разным людям. У кого-то воровство оружия, у кого-то поджоги зданий, у кого-то нападения на полицейских и так далее. Поэтому в целом тяжело его отслеживать. 2. Новостей по делу собственно заговорщиков – Карима Масимова и его замов, особо нет. Что и создает ощущение, что расследование не двигается. Хотя тут больше роль играют многочисленные секреты и объемы информации 3. Самый главный суд еще впереди и думаю, он будет главным политическим событием осени 4. Как видно, достаточно часто следствие прекращается или приговором дается ограничение свободы вместо его лишения, то есть, как и говорил президент, прежде всего гуманизм. Но это не значит, что так относятся и к лицам, совершившим тяжкие преступления – они получают лишение свободы. При этом идут суды и против силовиков, которые применяли пытки или необоснованно применяли силу. 5. Люди хотят быстроты и определенности, но, если соблюдать закон и процедуры, быстро ничего не получится. Так что пусть уж будет медленней, но зато тщательней. Все же январь – это не только попытка госпереворота, но и огромное количество всевозможных насильственных преступлений – только в Алматы разграбили 1500 объектов бизнеса. Это огромный объем следственных действий. Павел Афанасьев, Facebook, 23.12.2022 БУДЕМ ПОМНИТЬ! Сегодня в Алматы Президентом Республики Казахстан Касым-Жомартом Кемелевичем Токаевым был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. Ольга Николашина, Facebook, 23.12.2022 Первые дни 2022 года в памяти каждого казахстанца, независимо от региона проживания, останутся как самые страшные в жизни, когда мы не знали как сложится наша судьба, судьба страны завтра. И чтобы эти лихие дни и загубленные жизни никогда не были забыты, в Алматы, на месте, которое было эпицентром трагических событий открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Мемориал «Тағзым» станем местом памяти и скорби, символом мудрости, храбрости, силы и стойкости нашего народа. Выступая на открытии Касым-Жомарт Токаев сказал: – Уверен, наш народ непоколебим в своей решимости построить сильное государство, укрепить и защитить нашу священную Независимость. Мы продолжим масштабные реформы, направленные на дальнейшую демократизацию политической системы, демонополизацию национальной экономики и повышение ее конкурентоспособности. С начала года в короткие сроки была проделана огромная работа. На общенародном референдуме мы приняли обновленную Конституцию. Теперь перед нами стоят сложные задачи. Наша страна встала на путь модернизации и обновления. Конечно, это только начало. Этот путь будет непростым. Мы это все понимаем. Наша главная цель ясна и очевидна – это построение Справедливого Казахстана и общества равных возможностей для всех. Убежден, вместе у нас все получится. У нас всё обязательно получится! Январские события показали каким зыбким может быть всё. И сегодня каждый из нас, кто искренне любит Казахстан, сделает всё, чтобы январские события остались в истории нашей страны и никогда не повторились. Мира всем нам и стабильности! VestnikAktobe, Instagram, 23.12.2022 Марат КОЙЛЫБАЕВ, председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранительным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопролития. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в том числе дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе Президента РК Касым-Жомарта Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков в Казахстане во время январских событий и определенный информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения действующим президентом Токаевым, изменилась и риторика большей части международных средств массовой информации. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных СМИ. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы КНБ племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт- профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею “чести” быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского терро- ристического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, президент России В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь Организации С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту РФ В . В . Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально- экономических мер и четкого плана общественно-политических реформ». Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально- экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщатель- но спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты банд- формирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредото- чены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции п резидента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. По информации Генпрокуратуры РК: 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохра- нительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно- психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. По информации Генеральной прокуратуры РК: По поручению Г лавы государства Межведомственная следственно-оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления адми- нистративных зданий территориальных правоохранительных и специальных органов в период «январских событий» и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талды- корганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. В марте 2023 года уголовное дело в отношении о/у УП г. Семей Азанбаева А. по ст. ст. 362 ч. 4, 146 ч. 3 УК по факту превышения власти и применения пыток к Калиеву Е. в здании УП, повлекших его смерть, направлено в суд г. Семей. Тогда же уголовное дело в отношении оперативного дежурного УП г. Семей Ануарбекова К. и полицейского постового Акылбековой А. по ст. 371 ч. 2 УК по факту халатного отношения к своим обязанностям, повлекшего незаконное нахождение в здании полиции Калиева Е., где он скончался от полученных тяжких телесных повреждений, направлено в суд г. Семей. Уголовное дело в отношении фельдшера ИВС Толеубековой Г. О. по факту неоказания медпомощи Жотабаеву, повлекшего смерть в стенах ИВС, направлено в суд г. Семей. Действия Толеубековой квалифицированы по ст. 317 ч. 3 УК (невыполнение профессиональных обязанностей медработником, повлекшее смерть человека). Указанные подозреваемые должностные лица признаны виновными и осуждены к различным срокам наказания. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены полити- ческие митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». К.-Ж. Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «При этом активно применялись присущие “майданным” технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в РК на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств- участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфра- структуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». В. Путин заявил, что путем использования интернет- коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили доста- точно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», — писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здраво- охранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 000 человек, 225 человек были убиты и почти 5000 – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», — подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», — заявил постоянный представитель Велико - британии при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представлен- ных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протес- тующим и участникам беспорядков», — заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в резуль- тате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», — заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», — говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», — отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент К . -Ж . Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и прово- диться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», — говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По информации Генеральной прокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авто- ритетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщили в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использо- ванием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными НПО. 5 февраля «Азаттык» опубликовал материал под названием «“Царство террора” в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполно- моченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». «Азаттык» процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Нацгвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. По информации Генеральной прокуратуры РК: Департаментом полиции г. Алматы 08.01.2022 по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрель- ными ранениями, было начато досудебное расследование. 15.01.2022 из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на а/м «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр. Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотруд- ники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал «Азаттык» журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К. Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразо- вания требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизо- ванного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостоверной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротив- ляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институтами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданс- кого общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протес- тов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахста- не, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского континген- та по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 5. Гражданское общество Казахстана С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально- подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.202 2 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат Мажилиса Абзал Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан, необоснованно преследуемых в связи с событиями января 2022 года. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организа- торы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представи- телю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — добавили в «Аманате». По имеющейся информации, в комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было также подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован законопроект и даны свои комментарии к его содержанию. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминаль- ными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохра- нительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансировании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», — сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», — заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 УК – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превыша- ющем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», — сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат К., уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». Между тем, в массовых беспорядках принимали участие не только граждане Казахстана. По информации Генеральной прокуратуры РК: Исаев Нурсултон Меирбек Оглы, 1995 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 00:30 Исаев прибыл на территорию площади Республики, где с участниками массовых беспорядков, пользуясь численным превосходством, принял участие в нападении на здание акимата Алматы. Подойдя к главному входу, Исаев вместе с участниками массовых беспорядков увидел сотрудников полиции Агайдарова, Нургалиева, сотрудника УССО по г. Алматы Жуматаева, которым нанес многочисленные удары кулаками и ногами по различным частям тела. 01.08.2022 приговором суда № 2 Бостандыкского р - на Исаев признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, ст. 380 ч. 3 п. п. 1), 4), 8), 9), 269 ч. 2 п. п. 1), 3), 4), 6) УК и осужден к 7 годам 1 месяцу лишения свободы. Талипов Сакен Талгат Оглы, 2004 г. р., казах, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 00:35 Талипов, находясь на площади Республики, вооружившись ранее подобранной резиновой палкой и противоударным щитом, пользуясь численным превосходством, вместе с другими лицами участвовал в массовых беспорядках при нападении на здание акимата. 19.08.2022 приговором С МС по делам несовершеннолетних г. Алматы Талипов осужден к 3 годам лишения свободы условно. Загородников Анатолий Михайлович, 1978 г. р., русский, гражданин Республики Узбекистан. 05.01.2022 около 15:43 Загородников, являясь участником массовых беспорядков, вооружившись металлическим полицейским противоударным щитом и резиновой дубинкой принялся атаковать здание резиденции президента через проем, проделанный ранее угнанным военным КАМАЗом, на пересечении пр. Назарбаева и ул. Тимирязева, где был ликвидирован сотрудниками, охранявшими здание резиденции. 10.12.2022 уголовное преследование в отношении Загородникова по ст. ст. 269 ч. 2 п. п. 1, 6, 272 ч. 2 УК прекращено за смертью лица. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», — отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», — говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства-члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей привержен- ности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил $ 129  520 общественному фонду «Ар.Рух.Хак» в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав “низовых” активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», — писал «Азаттык». При этом правозащитники делали упор на п. 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступления, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC («За женскую отвагу») «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», — говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», — говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % казахстанцев, участвовавших в опросе. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно- Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43 % респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», — отмечали авторы исследования. В начале декабря 2023 года в Алматы презентовали доклад «Доступ к информации: обращения граждан и месседжи власти во время и после январских протестов 2022 года в Казахстане». Подготовила его Молодежная информационная служба Казахстана (МИСК) при поддержке Freedom House. Документирование велось с 4 января 2022-го по 30 мая 2023 года. По словам директора МИСК Ирины Медниковой, сотрудники службы впервые занялись документированием такого рода события и консультировались с белорусскими и украинскими организациями, у которых уже был подобный опыт. Обучение документированию заняло два месяца. «Были взяты интервью у 150 очевидцев, 528 пострадавших (раненых и родственников убитых; по этой части работал фонд “Ар.Рух.Хак” Бахытжан Торегожиной) и изучены 55 случаев пыток (используя данные КМБПЧ). Также сотрудники МИСК поговорили с адвокатами, правозащитни- ками и журналистами. В МИСК хотели выяснить степень удовлетворенности информацией, связанной с январскими событиями 2022 года, изучить основные нарративы властей (на основании медиамониторинга “почти 200 тысяч сообщений”) и интерпретацию Кантара со стороны как власти, так и общества», ― рассказывал о процессе исследования журналист Д. Молдабеков. В итоге исследователи пришли к определенным выводам. На запросы адвокатов, представляющих интересы людей, так или иначе связанных с Кантаром, государственные органы предоставляли информацию лишь самого общего характера. Опрошенные в рамках исследования адвокаты говорили, что «им не давали распечатки номеров телефонов и записи с видеокамер, были запугивание и пытки в отношении их подзащитных, а два адвоката заявили о давлении на них». В результате опроса журналистов МИСК определила основные пункты: информация во время протестов была абсолютно недоступна; информационный поток тщательно отслеживался; усилия были направлены на ограничение доступа к информации; информация передавалась обрывочно и только в госСМИ; отключение интернета парализовало работу масс-медиа в стране; представители СМИ делали множество запросов, ответы носили характер отписки или были проигнорированы; один журналист рассказал о давлении. По результатам медиамониторинга в МИСК выявили семь посланий, которые государство пыталось донести до общества: Власти обеспечат законность, безопасность и не допустят повторения подобных событий. Причастные к беспорядкам представители власти понесли наказание. Причастные к беспорядкам граждане понесли наказание. Власть была эффективна в обеспечении правопорядка в ходе январских событий. Доминировала интерпретация Кантара с точки зрения власти. Власть взяла новый курс после Кантара – тот самый «Новый Казахстан». Власть признает значение Кантара – установлен мемориал «Тағзым», проведена частичная амнистия. Говоря об отношении общества к информации о январских событиях, в МИСК отмечают, что «заявления некоторых участников Кантара (не важно, с какой целью и на чьей стороне они участвовали) усиливали непонимание общей картины» и «формировалась эта общая картина в том числе путем пыток задержанных». В первом случае МИСК в качестве примера привела заявление А. Джумагельдиева. Во втором ― историю с задержанием гражданина Кыргызстана В. Рузахунова. Опрошенные также назвали 79 причин необращения в правоохранительные органы в связи с тем, что они пережили во время январских событий. Самые частые ― не было причин обращаться (32 % опрошенных). Также в декабре 2023 года результаты своего «расследования» представили сотрудники Международной правовой инициативы (МПИ), которые «изучали уголовные дела, ходили на судебные процессы и оказывали правовую помощь пострадавшим и родным погибших во время январских событий 2022 года». Справка: Общественный фонд «Международная правовая инициатива» был основан в 2010 году. Организация «работает над законодательными реформами в стране и предоставляет бесплатную юридическую помощь жертвам нарушений прав человека». Фонд также оказывает юридическую помощь «членам семей этнических казахов, заключенных в лагеря политического перевоспитания в Китае, и выступает в защиту жертв грубых нарушений прав человека в Синьцзяне». Все проекты МПИ реализуются на гранты международных организаций и институтов, таких как: NED, Фонды Открытого общества, Фонда «Сорос-Казахстан», ― а также при поддержке посольств США, Канады и др. По данным из открытых источников, фондом получены гранты за 2013 год на сумму в размере 21 046 621 тг, за 2014 год ― на сумму в 14 815 424 тг, за 2015 год ― на сумму в 28 474 260 тг. Актуальные отчеты о деятельности фонда и его финансовом состоянии за последние пять лет на сайте организации отсутствуют. Правозащитники МПИ организовали брифинг, на котором заявили, что расследование обстоятельств гибели людей во время январских событий «оставляет желать лучшего», что оно «должно быть тщательным, открытым и беспристрастным». По данным МПИ, на площади Республики в январе 2022 года, «когда стрельба утихла, провели субботник». В МПИ это расценивают как сокрытие улик. 6. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. Однако очень быстро они трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: --Драфт доклада 28-12-23 --Драфт доклада 28-12-23 Рабочий проект доклада Версия от 28 декабря 2023 года КАНТАР- 2022: ХРОНИКА НЕУДАВШЕЙСЯ ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании Астана, 2023 год Структура документа 1. Введение События января 2022 года определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Произошедшее стало первой в истории страны организацией вооруженного свержения законной власти, стремлением воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести страну на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер центральной Азии, чье геополитическое значение, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезнейшие последствия не только в одном из ключевых регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. Собранный в докладе материал призван обратить внимание общества на подробный ход событий в январе 2022 года и сделать выводы из январской драмы. Авторы документа преследовали цель отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных действующих лиц. Доклад позволяет эмоционально непредвзято, с документальной достоверностью обозначить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов в вооруженный насильственный захват власти. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на исследовании политических потрясений и протестов, под государственным переворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения руководства страны, в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в нескольких городах и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота», ― отметил Грозин. Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординиро- ванные по всей стране. Повсеместно проходили погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие, далеко не мирные силы. Это происходило при содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию верховной власти и в итоге ― ее свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри страны, так и за ее пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой государственного переворота, когд экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождав- шейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» переворота, который можно охарактеризовать как попытку переворота гибридного характера. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были различные мотивы и ожидания. Среди тех, кто пришел на мирный протест, были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания акимата и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным действиям. Они были готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали. Их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при организационной и ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и госизмена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека М. Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутриполитическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Государственный деятель Ермухамет Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку государственного переворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, события 3-6 января 2022 года в Казахстане стали инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак, цель которых ― дискредитация действующей власти и обесценивание всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить, те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ставить превыше интересов народа и государства. Так готовы действовать силы, которым не нужен сильный справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономическое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов страны в общих интересов. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокационный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент борьбы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных рукводителей силового блока, в результате чего у нападавших оказа- лось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. 1 января В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу исполняющий обязанности акима города Г. Байжанов, заместитель акима города Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили собравшимся изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координировались и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК) Ж. Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист М. Бокай (ранее осужденный за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае трансфор- мации мирных митингов в спровоцированные беспорядки численное превосходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января К участникам сборов в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний в Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В Алматы в три часа утра перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины А. Атабека. Справка: В 2006 году, во время беспорядков в алматинском микрорайоне «Шанырак», Атабек являлся одним из основных действующих лиц, при чьем руководстве было совершено чудовищное убийство ― сожжение заживо полицейского. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда с призывами к организации шествия в сторону пл. Республики выступили активисты Турсумбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абулхатина Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою позицию по игнорированию законных требований представителей власти готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Мирмамбетова Г., Достиярова Д., Жукеева Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 М. Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК А. Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Е. Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Е. Альжан, 16 владельцев АГЗС, заместитель акима Жанаозена Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей г. Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном использовании социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января О поддержке митингующих в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения митингующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в неконтролируемые беспорядки. В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около 100 человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально- экономического характера будут рассмотрены отдельно, в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал К . -Ж . Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК М. Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Лидер ДПК Ж. Мамай и его сторонники Д. Достияров и А. Дуйсебаева пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен К. Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района А. Масабаев и заместитель акима М. Кикимов. Зампрокурора района А. Ондасын неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Нацгвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 Ж. Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса Almaty Arena. Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически были лишены возможности защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого замначальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. с 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского р-на Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия, в августе 2021 г. А. Джумагельдиев поручил А. Амандыкову возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Р. Искакова не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков дал указание Джумагельдиеву организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу, и через мессенджер связался с Искаковым. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков прибыл в Международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т. н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев, узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. в 22:35, с учетом осложнения оперативной обстановки в городе, начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинс- кой областью. Таким образом очаг мятежа захватил юго–восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области С. Кудебаев. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов Количество протестующих составило более 1000 человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей Казахстана. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился М. Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек. Полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность участников незаконного шествия очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 М. Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали оскорблять акима области и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры незаконного собрания стали делать заявление через микрофон. Если на востоке пока удалось сохранить стабильность, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская область. Это был уже седьмой регион, охваченный беспорядками. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Б. Байтулеева. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. № № 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января был создан Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Б. Бекмолда и участники Telegram-канала Е. Еспенбет и Ш. Омирзаков. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Б. Бекмолда осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Е. Еспенбет, Ш. Өмірзақова по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструкциям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский р-ны) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Участники незаконной акции категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте РК – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовлен- ных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана К.-Ж. Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между «митингующими» и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди протестующих, и среди полицейс- ких и военнослужащих. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти Казахстана необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс-службы президента РК: «К . -Ж . Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Токаев провел совещание по вопросам социально- экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер- министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка премьер- министра означает прекращение полномочий всего правительства. Члены правительства продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. И. о. премьер-министра был назначен А. Смаилов. Также распоряжением главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно- политической и социально-экономической обстановке в стране, К.-Ж. Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было, я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Президент поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». Хроника событий развивалась следующим образом. В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, зампрокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных участников незаконных сборов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генпрокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа административного здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание, щиты и резиновые палки, используя физическую силу, дубинки, резиновые палки, применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери, а нападавшие лица, взломав входную дверь, незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции С. Афанасенко совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Б. Оспанбековым, применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу ул. Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около 1000 бастующих собрались на углу ул. Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили КАМАЗ компании «Алматы Тазалык», на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно- штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу ул. Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении ул. Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу ул. Райымбека–Момышулы и Рыскулова–Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и заместителя командира СОБР полковника полиции А. Альмухамбетова пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 митингующих. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции К. Таймерденова прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протесту- ющих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения ул. Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на месте находились сотрудники СОБР ― 100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа ст . участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова: «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генпрокуратуры РК: Из показаний техника- криминалиста оперативно-криминалистического отдела УП Алмалинского р - на Е. Мұханова следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам. Около 15:10, посмотрев в окно из служебного кабинета, увидел толпу людей, которые приблизились к У П со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями. Один из таких камней, разбив стекло окна кабинета Мұханова, попал по его правой ноге, от чего началось небольшое кровотечение. Он сам оказал себе медицинскую помощь. По поводу ранения в медицинские учреждения не обращался. Далее видел, как нападавшие подожгли ворота Управления полиции и автомашины . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. По информации Генпрокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих, через центральный вход прорвались в здание акимата. В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие, сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата, часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата, спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков, которые пробрались в здание, начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание. Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков, находясь внутри здания, начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков, которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти, избивая их руками и ногами. Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Нападавшие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных сотрудников полиции и военнослужащих. В 18:30 сотрудниками полиции принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. По информации Генпрокуратуры РК: Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении С. Кекильбаева, Т. Алпысбаева по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Н. Каранеева, Р. Мамырова, К. Маханбаева, Ә. Таубай, А. Алимбекова по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Н. Байгисиева по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам, участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), А. Жандарбекова по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Д. Бакиева, С. Орынғазы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в беспорядках, нападение на УП Алмалинского р - на). В 19:15 после захвата резиденции президента группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 человек залезли на борт, и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно участники бандитствующих групп демонстрировали профессиональные навыки владения оружием, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников аэропорта отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили служебные радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта. К примеру, К. Нурпеисов и А. Тлеужанова, начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие. Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов и Тлеужанова выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Казахстана, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Билік құлады. Назарбаев билігі құлады, халық таңдауы халықта, Акимат құлады, билік халықтың қолында, Қазір аэропортқа әскерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек!, Әскерилерді қалаға кіргізбеу керек». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов и Тлеужанова побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта. Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта, требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов. Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования « Казаэронавигации». Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования. Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе. Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения, где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством, отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых, суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил А . Тлеужанову к 4 годам лишения свободы, К . Нурпеисова, Н . Далибаева, Е Шилибаева и Ж . -А . Карменова – к 8 годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются, радиосвязь отключается. И это опасность для самолетов, которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов, которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны ул. Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. и Камбетов Р. получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: А. Асылханов, полицейский-водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, ст . сержант полиции. Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Р. Камбетов, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился 02.08.1988 в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генпрокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в административных зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Д. Валиев и другие, которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно- арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции, Валиев и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания. Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения. Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Д. Бакиев и С. Орынгазы, принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев, первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы, взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт-офиса УП, проник в здание фронт-офиса, но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев и Орынгазы получили огнестрельные ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева и Орынғазы квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции А . Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал, что там и умру. У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия, были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП с требованиями об освобождении задержанных за несанкционирован- ный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении ул. Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из 10 человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии А. Аманов. По информации МВД РК: А. Аманов, 29.05.2003 г. р., ст . специалист (ст . гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Д П области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Л. Турлашова, после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генпрокуратуры РК: Согласно показаниям Л. Турлашова, он вышел на площадь перед акиматом, чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил, он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Б. Уразымбетова, он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе, он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую. Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками, ногами и подобранными с земли различными предметами. При этом сотрудники и военнослужащие физическую силу не применяли, а лишь защищались щитами, касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия, 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы. Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание Управления полиции города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима Актобе А. Шахарова, слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генпрокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Д. Малиеву о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена. 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Н. Шаккузов, М. Жұмабек и Е. Косыбаев . Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты, и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых (порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам и т. д.) не отмечено. Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев, Шаккузов и Жумабек признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 митингующих выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 полицейских, 150 из которых были вооружены спецсредствами. Также были привлечены 13 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Е. Ещанова был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – А. Берекенова, который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Р. Абишев напал на командира учебно-тренировочного взвода Н. Амантаева, завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время О. Айсин отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Д. Ешимова, сбросили его с моста. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Нац- гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе областного акимата. С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Б. Капаев, Р. Нурканов был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием Forte Bank, их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким города и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Национальной гвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, число собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и светошумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 ед. техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 НГ – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада замначальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратеги- ческие государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военно- служащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина Sulpak по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин Magnum по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Д. Мухажанов. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Н. Сембаев. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: А. Жолатов и Р. Барахоев являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождав- шихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтоже- нием имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военно- служащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Х. Мырзакасымову и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении ул. Айтиева и Казыбек би перевернули 8 патрульных автомашин, 6 из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Б. Абделиев, сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Д. Нуралиева продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Б. Абделиева по ст. 272 ч. 3 ( п ризывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Д. Нуралиев осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использова- нием средств, полученных из иностранных источников) УК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на ул. Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с участниками незаконных акций у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 бандиты начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Д. Мекко, у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии М. Кайсаров получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: М. Қайсаров, 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения спецобработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 К. Кудайбергенов признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля А. Турманова, 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем автомашины КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной. Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных, за рулем в тот момент находился Кудайбергенов. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову. В Шымкенте 5 января в 00:30 толпа численностью более 6000 человек, прибыв к акимату города, вела себя агрессивно, целенаправленно атаковала сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику. документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Эта агрессивная группа была разогнана светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр».. В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело 5 машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще 6 попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. К концу дня в результате действий бандитствующих групп было убито 90 человек. В их числе сотрудников 6 СОБР, 1 представитель ПС КНБ. Также ранено более 100 сотрудников Национальной гвардии. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Прошедшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу закона и порядка. Постепенно массовые беспорядки стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающейся ситуации, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контртерро- ристический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы. Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах. Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К . -Ж . Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы. На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства, и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению, разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности Республики Казахстан принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал Касым-Жомарт Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства. Из выступления президента РК на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к О ДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента К. Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Е. Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал А. Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. К. Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны РК – командующего силами особого назначения стал А. Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжались митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляло около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м мкр. блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на КАМАЗе вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что здание Департамента Комитета национальной безопасности захвачено. По словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генпрокурор РК Б . Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 5 января поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 000 единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Н . Мажилова. Его приговорил и к 6 годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК ( п ревышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперштаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Б. Сагинтаева на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» М. Базарбаев. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 человек. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― нападавшие. Из них 87 ― жители города Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых ранений, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103 человека, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело 5 фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифициро- вано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК А. Байсагатов прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Е. Заркумканов направился от здания «Казпочты» в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – А. Ыдырышев, в 20:15 – К. Кабаев. В Семее 6 января в 08:20 для прекращения беспорядков прибыли силы Минобороны: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: «Кольцо», «Голос», «Штурм», «Захват». Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генпрокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Е. Джуманов в группе лиц вместе с Е. Сайлауовым проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет-пулемет, 4 патрона 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие, участвовал в нападении на ДКНБ области, где от полученных ранений скончался Д. Адилбай . 28.04.2023 приговором СМС по уголовным делам Жамбылской области Джуманов признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. О. Кемелов, облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением О. Жаксымбет (пассажиры – А. Сейсембаева и Б. Мейрбек). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний О. Кемелов . признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, машинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 М. Бекбау и И. Донбаев, собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау и Донбаев вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. М. Бекбау вместе с А. Абрамовым, Е. Байжановым, Т. Серкебаевым, Н. Куатбаевым, Р. Рысбековым, Б. Сейдомаровым, Т. Ошакбай., с несовершеннолетними Б. Катеновым, А. Опушиевым и Т. Кадыровым, призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции О. Тулегеновым, капитаном полиции Р. Сланбековым и ст. лейтенантом полиции Н. Козиевым – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате обстрела Сланбеков получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов – сквозное ранение правой ноги, Козиев – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Р. Сланбеков, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и 5 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Ж. Оразов получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужа- щие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генпрокуратуры РК: К. Кудайбергенов вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя А. Турманова из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч М. Кайсаров . Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Минобороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генпрокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции. В результате выстрела командир роты Ж. Естаев получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Г. Пржанов осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Ф. Омаров признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали А. Алиев, Ж. Дукенбаев, Ж. Койшманов, А. Кумисбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Умаров, которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые переста- новки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворческие силы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Е. Ержанов получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Е. Ержанов, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и 2 детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия, причин этого. 8 января Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана К. Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить государственный переворот председателя КНБ К . Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении К . Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных ст . 218 ( л егализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и ст. 366 ( п олучение взятки в особо крупном размере) УК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК, осужденный Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января И. о. министра внутренних дел Е. Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 ед. автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято из незаконного оборота 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представи- телям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении ул. Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Д. Барганаев нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Д. Барганаев, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и 2 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Е. Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы 5 сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужа- щих Нацгвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января задержаны более 1000 человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные объекты в Алматы, Кызылорде, Талдыкоргане и Таразе. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В Минобразования рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ А. Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Ж. Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс-начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия 5 сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Ф. Шанкаров, начальник управления тылового обеспечения Н. Киымбеков, начальник отдела вооружения С. Оразов, завскладом М. Торебеков, начальник УП г. Тараз А. Заурбеков) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы, Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции К. Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в г. Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к адмответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Нацгвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохра- нительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медучреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, мкр. «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к алматинскому аэропорту. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 ед. огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всей стране составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями погранслужбы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – 3, пистолетов – 3), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, планшеты, ноутбуки, товары народного потребления и большая сумма денег. Также изъяты 29 автомобилей, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда М. Абраев и погиб сын ректора КазНУ Ж. Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего М. Серикбола, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Ж . Туймебаева Е . Кансеита. По материалам дела, Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении ул . Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда, подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. К.-Ж. Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Б. Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Замначальника ДП города Р. Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО С. Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, ВКО, ЗКО, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, СКО и Туркестанской областей. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны 8 человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и 8 (в том числе 4 граждан Центральноазиатского региона) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960ед. оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет- пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 ед. различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 ед. бесствольно-травматического и 127 ед. иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 ед. оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 ед. табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 ед. травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84ед. гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государственного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По информации ГП РК, 5-6 января Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно- психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генпрокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохранительных, специальных органов и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талды- корганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 3. Реакция общества Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и определенный информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения действующим президентом Токаевым, изменилась и риторика большей части международных средств массовой информации. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информационной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных СМИ. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отно- шения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов: Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространст- во власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходив- ших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специаль- ных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, России – В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складываю- щейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкнове- ния хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здраво- охранения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразова- ния требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недостовер- ной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротив- ляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка: Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институ- тами. Например, Национальным фондом демократии (NED) США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг К. Ахметова, М. Боранбаева и М. Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддержи- ваем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспоряд- ков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, адвокат К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулирова- ны недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов, общественная ко- миссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организа- торы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. В комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Нацсовета общественного доверия был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечивающих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медицинский осмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно-наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и неправительственными организациями. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и двадцатью сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранитель- ных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминаль- ными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К. Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % казахстанцев, участвовавших в опросе. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов кпротестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. «Первый канал Евразия» 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков: он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. «Хабар 24», 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия А. Умарова. По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». А. Умарова, член НСОД доверия: Только Президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к Президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание Президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. «Хабар 24», 05.01.2023 Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Роман Скляр, первый заместитель Премьер-министра РК: – Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса. Astana TV, 05.01.2023 Максат Жакау, политолог: – власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог Ислам Кураев. Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. «Хабар 24», 30.08.2023 Давид Чикваидзе, глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: – Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы. «Хабар 24», 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Нариман Ибрагимов, управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. «Юридическая газета», 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента от АНК Аветик Амирханян: Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего Президента Касым-Жомарта Кемелевича Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш Президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего Президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии. «Коре ильбо», 21.01.2022 Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время Президента страны К.-Ж. Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только Президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что Президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше. Роман Ким, депутат Мажилиса Парламента РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК Liter.kz, 15.03.2022 Адвокат А. Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила А. Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет. Савердин Имиров, секретарь Военного совета Нацгвардии РК «Казахстанская правда», 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата Константин Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. К. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. «Казахстанская правда», 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета Ассамблеи народа Казахстана, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии «Amanat» Юсуп Келигов: Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего Президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа. «Aqtóbe», 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Талгат Тлеулесов, член союза писателей Казахстана: – «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». «Ertіs», 05.01.2023 Серик Ильясов, политолог: – Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране. «Акмолинская правда», 15.01.2022 Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо Президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом Президенту всеми доступными нам средствами. Светлана КИМ, председатель клуба журналистов при Акмолинской ассамблее народа Казахстана. Зерендинский район. Проспект СК, 21.01.2022 С большим вниманием сотрудники СКО государственного архива выслушали обращение Президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение Президента Премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий Правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный Президентом проект «Президентский молодежный кадровый резерв» – социальный лифт для перспективной молодежи. Сауле Маликова, директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» «Актюбинский вестник», 24.12.2022 А. Садыков, председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: — Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктивные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. Касым-Жомарт Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться. «Вечерний Алматы» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. Мухтара Ауэзова Нурдаулет Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему Президенту за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. «Актюбинский вестник», 06.01.2023 Т. Талаева, член Национального совета общественного доверия: — Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш Президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота. «Огни Алатау», 10.01.2023 Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание. Амет Гасанов, глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского района «Жетісу шұғыласы», 15.12.2023 После стабилизации ситуации в стране после «январских событий» Президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосос- тояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе Президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производительности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом. Д. Карипова, Руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» inform.kz, 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил Олег Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем Президента Казахстана. Поставлена программа для нового Правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарской области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». inform.kz, 21.01.2022 – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. inform.kz, 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практически все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. inform.kz, 30.01.2022 – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран Президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру К.-Ж. Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. inform.kz, 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией. «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решительным и дальновидным решениям Президента Касым-Жомарта Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией», – подытожил Драгомир Я. Карич. inform.kz, 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе Президент РК дал интервью телеканалу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Дана Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Женис Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Тлектес Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. baigenews.kz, 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт Казахстанского института общественного развития Лязат Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития Айгуль Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования Казахстанского института общественного развития показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). inform.kz, 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий Президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. inform.kz, 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный Президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. baigenews.kz, 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Жанна Каримова. tengrinews.kz, 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в государственной измене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстре- мистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев. informburo.kz, 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон Исидор Борчашвили. newtimes.kz, 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. baigenews.kz, 03.11.2022 Политолог Никита Шаталов в своём Telegram-канале прокомменти- ровал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». baigenews.kz, 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали «за», – подчеркнул эксперт. baigenews.kz, 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофессио- нализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть- собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Ербулат Сейлеханов. janabastau.kz, 01.05.2023 Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление. — Куат Дуйсекеев. Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблюдения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. Павел Афанасьев, Facebook, 23.12.2022 Сегодня в Алматы Президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. VestnikAktobe, Instagram, 23.12.2022 Марат КОЙЛЫБАЕВ, председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранитель- ным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопроли- тия. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро митинги трансформировались в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке криминальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать протестующих в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, три из четырех западных регионов оказались вовлеченными в беспорядки. Вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город страны ― Алматы ― раскачивали одновременно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоординированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все большее число областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность митингующих в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов митингующие вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в том числе ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, на ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании городского акимата Алматы. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 часов 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независимости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях Января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: --Драфт доклада 30-12-23 --Драфт доклада 30-12-23 Рабочий проект доклада Версия от 30 декабря 2023 года КАНТАР- 2022: ХРОНИКА НЕУДАВШЕЙСЯ ПОПЫТКИ ГОСПЕРЕВОРОТА Январские события в Казахстане — драматическая попытка государственного переворота и ее отражение в общественном сознании Астана, 2024 год Структура документа 1. Введение События января 2022 года определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Республики Казахстан. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономичес- ким реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Как показывает мировая практика, подобные акции политического экстремизма с использованием приемов террора, запугивания населения, массового уничтожения частной собственности, ставят под угрозу не только устойчивость законной власти, но и всеобщую социальную стабильность. В случае их осуществления такие события отбрасывают страну на десятилетия назад, приводят к резкому падению уровня жизни населения. Но кому это выгодно? Чтобы ослабло государство – лидер центральной Азии, чье значение для региона, самую протяженную границу с одними из ключевых мировых геополитических игроков, трудно переоценить. Чья дестабилизация неминуемо вызовет серьезные последствия не только в одном из важнейших регионов мира. Подробный анализ произошедшего призван нивелировать угрозы повторения попыток насильственного свержения законной демократически избранной власти. А также ― обратить внимание общества на детальный ход событий начала 2022 года и сделать выводы из январской трагедии. Авторы документа преследовали цель отразить роль ее участников, их действий, мотивации, логики управления и направления поступков главных акторов. Доклад позволяет эмоционально непредвзято, с документальной достоверностью обозна- чить и четко охарактеризовать сценарную модель трансформации мирных протестов в вооруженный насильственный захват власти. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна при Университете Иллинойса, который специализируется на изучении политических потрясений и протестов, под госпереворотом следует понимать организованную попытку осуществить внезапное и незаконное отстранение действующего исполнительного органа национального правительства или сместить руководство высших уровней одной или нескольких ветвей власти. В Британской энциклопедии к важнейшим признакам госпереворота относят частичный контроль над подразделениями силовых структур, их участие в мятеже с целью замены руководства ключевых подразделений, смещения властей страны в интересах конкурирующих политических групп. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота», ― отметил Грозин. Хроника январских дней показывает, что на фоне сложной геополитической ситуации в мире, на постсоветском пространстве, и непростого социально-экономического положения внутри страны, повышение цены на сжиженный газ стало главной причиной для митингов в Мангистауской области, которые, были профессионально трансформированы в вооруженные противостояния, скоординиро- ванные по всей стране. Повсеместно проходили погромы, уничтожение частной собственности, насилие, убийства, в которых принимали участие уже другие, далеко не мирные силы. Это происходило при содействии или преступном бездействии отдельных руководителей подразделений силовых структур. Справедливое несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незакон- ные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Технология государственного переворота с использованием современных ресурсов управления и манипуляций большими массами людей, с возможностями воздействия на их сознание как внутри Казахстана, так и за его пределами со стороны заинтересованных политических игроков, применяется повсеместно, независимо от экономического могущества страны или ее места на мировой арене. По оценкам историков, с 1950 по 2010 годы в мире произошло 457 госпереворотов, почти половина из которых ― 227 ― завершились успехом. Не обошла эта «участь» даже оплот мировой демократии ― США. Захват Капитолия в Вашингтоне, случившийся 6 января 2021 года, подавляющее большинство экспертов называют попыткой государственного переворота, когда экс-президент «не смог добровольно и изящно оставить свой пост». Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождав- шейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Безусловно, у собравшихся на мирный митинг граждан были различные мотивы и ожидания. Среди них были представители самых разных социальных групп. Но были и вооруженные формирования боевиков среди тех, кто стал захватывать акиматы в регионах, кто сжег здания администрации и резиденции в Алматы, штурмовал департаменты полиции и КНБ в областных центрах и мегаполисах. Они были организационно и профессионально подготовлены к насильственным операциям. Они были готовы убивать. При этом, благодаря действиям или бездейст- вию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Такие группы мятежников цена на газ, как и в целом социальные проблемы не волновали. Их цели были политическими. Поставленные им задачи были направлены не на локализацию, а на эскалацию конфликта, на создание хаоса в системе управления страной, на демонтаж законно избранной власти. И все это ― через насилие и террор против безоружных казахстанцев, убийство тех, кто не изменил присяге, не предал, не струсил, и встал на защиту народа и законной власти. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Синхронизированное преступное бездействие, нарушение законов и Устава руководителями силового блока показали, что предательство и госизмена произошли со стороны тех, кто должен был в рамках своих должностных обязанностей предотвратить попытку переворота, обеспечить стабильность внутриполитической ситуации и защиту национальной безопасности Республики. Как отмечал директор Экспертного института европейского права и прав человека М. Башимов, «посягательство руководства КНБ на конституционный строй, саму национальную безопасность, внутриполитическую стабильность, попытка госпереворота ― это предательство интересов народа и предательство в отношении конституционно избранного народом главы государства». Эксперт назвал это беспрецедентным фактом. Политический деятель Е. Ертысбаев отмечал, что Казахстан стал объектом вооруженного восстания, которое представляло собой попытку госпереворота. Он подчеркнул, что за 40 минут до нападения на один из ключевых объектов крупнейшего города страны ― аэропорт Алматы ― была дана команда полностью убрать оцепление и охрану, чтобы фактически гарантировать захват важнейшего стратегического объекта и получить стратегическую инициативу. По оценке Е. Ертысбаева, поведение силовых органов во время январских событий «это, по существу, государственная измена». Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Это и стремятся обесценить, исказить, те, кто теряет право паразитировать на всеобщем благе, кто привык личные интересы ставить превыше интересов народа и государства. Так готовы действовать силы, которым не нужен устойчивый справедливый Казахстан и выгодно затормозить энергичное политическое и экономи- ческое движение страны вперед, приостановить демонополизацию всех сфер, демократические преобразования, направленные на постоянный рост благосостояния граждан, перераспределение ресурсов в общих интересах. Действия пусть и небольшой, но активной части политических сил и некоторых представителей гражданского сектора, с известными источниками финансирования, постоянно будут носить провокацион- ный характер, с курсом, направленным на дестабилизацию внутри казахстанского общества, манипулированием мнения людей. Особенно остро это ощущается на фоне геополитической ситуации в мире и расцвета того агрессивного, порой «бесчеловечного гуманизма», который сметает все на своем пути под беспроигрышным призывом к «борьбе за справедливость». Когда большую часть обманутых людей цинично превращают в инструмент битвы за интересы меньшинства, готового незаконно рваться к власти даже «по трупам», считающих себя элитой, за цели которой должны умирать другие. Однако, попытка государственного переворота в Казахстане привела вовсе не к тому результату, которого ждали его организаторы. Вместо падения власти в итоге мы наблюдаем консолидацию общества вокруг действующего президента, кардинальные реформы и стремление к устойчивому развитию в условиях мира и согласия. 2. События и обстоятельства Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных рукводителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество, в том числе и огнестрельного оружия. 1 января В первый день 2022 года у акимата г. Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области возросла с 50 тг/л до 100-120 тг/л. Власти объяснили рост цен на топливо, которым заправляется большая часть машин в области, ситуацией на рынке и ростом спроса. В Министерстве энергетики заявили, что потребление сжиженного газа в стране ежегодно растет, а объемы производства остаются на уровне прошлых лет. В акимате Мангистауской области напомнили, что Казахстанский газоперерабатывающий завод — единственное предприятие в регионе, производящее газ. Вырабатываемые им объемы — 14,5 тыс. тонн в месяц — не покрывают потребностей региона, из-за этого 3,5 тыс. тонн поставляются из-за пределов области. При этом износ оборудования на заводе, работающем с 1973 года, составляет 90 %. 2 января Пока еще мирные митинги стали использоваться определенными группами влияния. Начали звучать призывы поддержать протест жанаозенцев. В Управлении внутренней политики акимата Мангистауской области прокомментировали обстановку. Там сообщили, что с собравшимися провели разъяснительную беседу и. о. акима города Г. Байжанов, заместитель акима Ж. Аймагамбетов и представители правоохранительных органов. Протестующим разъяснили состояние дел по реализации сжиженного газа и Закон «Об организации мирных собраний», в частности о том, что их действия незаконны, так как необходимо уведомлять акимат за 5 рабочих дней до проведения собрания. Представители городского акимата предложили митингую- щим изложить свои требования в письменном виде. В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось почти 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го мкрн. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Движение на многих участках оказалось парализовано, что создало серьезные проблемы остальным жителям области, которые не смогли вовремя добраться в праздники до родных и близких. Подобным образом их вовлекали в общий процесс выражения недовольства, искусственно обеспечивая увеличение численности протестующих. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. Следующие противоправные действия протестующих координирова- лись и направлялись провокаторами по всей стране с масштабным использованием социальных сетей. В это же время, когда в Мангистау процесс пошел на спад,находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана (ДПК) Ж. Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг вподдержку жанаозенцев 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист М. Бокай (ранее осужденный за организацию «земельных» митингов в 2016 г.) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. Таким образом, усилиями заинтересованных лиц скоординировано расширялась география акций протестов. Провокаторы добивались выхода на улицы наибольшего числа людей в разных регионах страны. В таких условиях защищать порядок, жизнь, здоровье, имущество граждан, правоохранительным структурам было бы значительно сложнее. Кроме того, полицейские, находившиеся в оцеплении, не имели огнестрельного оружия и были крайне уязвимы. В случае транс- формации митингов в спровоцированные беспорядки численное превосходство протестующих могло оказаться критическим. 3 января К участникам сборов в Жанаозене стали присоединяться работники нефтяных компаний в Мангистауской области. В 7 утра на месторождении «Каламкас» около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка 100 работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение мкр. 11, 12, 14). В Алматы в три часа утра перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: М. Танабаев, Ж. Бурабаева, С. Бейсалиев, Д. Хуаныш, С. Тунгатарова, Г. Несипбаев, – которые призывали других активистов к участию в митинге. Они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины А. Атабека. Справка: В 2006 году, во время беспорядков в алматинском микрорайоне «Шанырак», Атабек являлся одним из основных действующих лиц, при чьем руководстве было совершено чудовищное убийство ― сожжение заживо полицейского. На нем присутствовали более 180 человек. Во время поминального обеда с призывами к организации шествия в сторону пл. Республики выступили активисты Б. Турсумбаев, М. Есенгазы, Р. Сарсенбай, Г. Абулхатина, Х. Адильханов, Н. Буланбаев. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики. По пути их следования представитель акимата города А. Есенбеков пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Таким образом, участники акции четко обозначили свою готовность к незаконным действиям. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудники правоохранительных органов задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Ж. Мамая, его жену И. Иманбай, Г. Мирмамбетова, Д. Достиярова, Т. Жукеева Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, в сторону ДКНБ – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В те же часы началось активное формирование протестных настроений уже в четвертом по счету регионе – в Актюбинской области. Фактически вся западная часть страны оказалась под угрозой мятежа. Расширялась не только география протестов, но требования к власти. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем главы области Кенжеханулы Е. и акимом Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 М. Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. Тем временем, в Мангистауской области начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значительно осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. Таким образом профессионально блокировались действия власти по обеспечению общественной безопасности. В Мангистауской области примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт- Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перегородив дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Н. Жұптыбаев создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные пользователи чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК А. Мамина была создана Правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ. Правительственную комиссию возглавил заместитель премьер-министра Е. Тугжанов. В акимате Мангистауской области под председательством главы региона Н. Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Ж. Карагаев, заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, замакима Жанаозена Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей г. Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. Фактически за двое суток сразу в четырех регионах были организованы массовые протесты, которые использовались как инструмент давления на власть. При активном применении социальных сетей и мессенджеров под предлогом недовольства резким удорожанием газа, на улицы вывели несколько тысяч человек. 4 января О поддержке митингующих в Мангистауской области заговорили по всему Казахстану. Активно распространялись призывы к протесту через социальные сети. В Алматы, Талдыкоргане, Семее, Актобе и других городах начались массовые шествия, перекрытие дорог, первые столкновения митингующих с силовиками. Становится понятно, что мирный протест превращается в неконтролируемые беспорядки. В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число протестующих превысило 15 000 человек. Примерно 1000 человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по трассе, ведущей из аэропорта в Актау. С помощью этого военного приема переброска сил правопорядка была крайне осложнена. Фактически была захвачена инициатива и продемонстрирован отказ идти на уступки. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 рядом с «Адайским поворотом» в районе села Баянды около 100 человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа протестующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Е. Тугжановым, Н. Ногаевым и депутатами мажилиса С. Мусабаевым, Е. Жанбыршиным. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но цель устроителей была направлена не на локализацию противостояния. Требования от экономических перешли к политическим: отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Е. Елшибаева (добавить про него, но мы наоборот убрали эту часть). Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить протестующих и дать возможность официальной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. «Правительство в рамках данных ему полномочий в целях обеспечения стабильности в стране приняло решение снизить в Мангистауской области цену за сжиженный газ до 50 тенге за литр. Обращаюсь с просьбой к демонстрантам не следовать призывам деструктивных лиц, заинтересованных в подрыве стабильности и единства нашего общества. Другие требования социально - экономического характера будут рассмотрены отдельно , в том числе в ходе завтрашнего рабочего совещания в столице», ― написал К . -Ж . Токаев в Twitter. В этот же день с утра лидер ДВК М. Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Лидер ДПК Ж. Мамай и его сторонники Д. Достияров и А. Дуйсебаева пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен К. Хамитов в Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района А. Масабаев и заместитель акима М. Кикимов. Зампрокурора района А. Ондасын неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло до 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Нацгвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского р-на полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и 30 бойцов СОБР ДП. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) были задержаны 12 активных участников митинга и доставлены в УП Турксибского р-на. Остальные протестующие разбежались в разных направлениях, ситуация была взята под контроль, движение восстановлено. В 16:55 Ж. Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса Almaty Arena. Были зафиксированы первые агрессивные действия против представителей правопорядка. Не имея возможности противостоять в разы превосходящей по численности бесчинствующей толпе, солдаты Нацгвардии фактически не могли защитить не только мирных граждан, но и себя. Многие из них были ранены. Беспомощность таких подразделений лишь укрепила ощущение безнаказанности и привела к еще большей агрессии направляемой толпы. С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Шал, кет!», «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского р-на І. Масақбаев, который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и главы УП Алатауского р-на полковника полиции И. Омирсерикова, находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции С. Афанасенко с 188 бойцами митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 1/1), со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273) собрались около 500 молодых людей, которые проследовали по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира А. Еркенова, на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции К. Таймерденов, который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 служащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать из машин и избивать. В 21:43 на помощь солдатам Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского р-на и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и затем ― в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города М. Кикимов, аким Медеуского р-на А. Масабаев и попытались выстроить конструктивный диалог, однако митингующие отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда дошли до пр. Назарбаева, затем прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество протестующих составило более 10 000. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По информации Генпрокуратуры РК: По данным следствия , в августе 2021 г. А. Джумагельдиев поручил А. Амандыкову возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17.12.2021 Джумагельдиев прибыл из ОАЭ в Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Р. Искакова не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях , скрывал свой приезд в страну. 04.01.2022 около 22:00-23:00 Джумагельдиев объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части пр. аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton. 05.01.2022 примерно в 16:00 Искаков дал указание Джумагельдиеву организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. С 16:15 до 18:20 Джумагельдиев и Кудайберген пытались подчинить себе и объединить митингующих. Около 18:20, не добившись поставленных задач, Джумагельдиев возвратился в гостиницу , и через мессенджер связался с Искаковым. В ночь с 5 на 6 января вооруженная группа Джумагельдиева по его указанию с улиц Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton 15 граждан, которых в 16:00 06.01.2022 на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. В 12:30 6 января Искаков прибыл в Международный аэропорт Алматы. 06.01.2022 с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева задержала и доставила еще 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница » г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 07.01.2022 Джумагельдиев, узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы , которым дал указание покинуть место совершения преступлений . В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. в 22:35, с учетом осложнения обстановки в городе, начальником ДП Алматы генерал-майором полиции Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя спецоперации по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. Пока силовики несли потери и старались восстановить порядок в Алматы, география массовых беспорядков пополнилась Алматинской областью. Очаг мятежа захватил юго–восток страны, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области, достигая к вечеру 4 января пяти регионов. В Талдыкоргане 4 января в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади митингующими выступил начальник ДП области С. Кудебаев. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Л. Турлашов Количество протестующих составило более 1000 человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый замакима области Турлашов. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. Жансугурова достигло почти 3000 человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. Одновременно продолжалось раскачивание западных областей Казахстана. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем видео с перекрытыми автодорогами активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить диалог с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых позднее были квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч. 1 УК). В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким г. Актобе А. Шахаров и замакима области Е. Кенжеханулы. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау 4 января в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автодороге в сторону пл. Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился М. Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек. Полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность участников незаконного шествия очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных митингующих и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус Daewoo. Толпа, оттеснив полицейских, напала на него и освободила задержанных. Также они требовали выпустить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 М. Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 протестующие стали оскорблять акима области и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры незаконного собрания стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Замакима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. Если на востоке пока все обошлось, то в южном направлении эскалация усиливалась. Вслед за Алматы, Алматинской областью «вспыхнула» Жамбылская. Седьмой регион. В Таразе 4 января в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к ним. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди митингующих находилась и одна из многодетных матерей – Б. Байтулеева. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К ним вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через мкр. 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января был создан Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Б. Бекмолда и участники Telegram-канала Е. Еспенбет и Ш. Омирзаков. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13.12.2022 Б. Бекмолда осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти , в том числе с использованием средств , полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы . В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда . Постановлением суда № 2 г. Тараз от 04.11.2022 уголовное дело в отношении Е. Еспенбет, Ш. Өмірзақова по ст. 272 ч. 3 ( призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг, вызовы внешней и центральной власти, ее опорным конструкциям ― силовым структурам, вовлечение все большего числа регионов в орбиту мятежа ― казалось, остановить это невозможно. Все было спланировано и организовано так, что практически в один день государство оказалось в осаде с трех сторон. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский р-ны) 4 января в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалог с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимися выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила регламент проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились зампрокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Участники незаконной акции категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие условия: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного закона «О Первом Президенте РК»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 протестующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Шымкент стал девятым регионом, где посредством подготовленных профессионалов, через социальные сети и активистов на местах, начались протесты. Практически большая часть страны, государственность, суверенитет, территориальная целостность оказались под вопросом. Мирные граждане не понимали, что произошло, почему не наводят порядок, не применяют оружие силовики, куда все катится и к чему приведет? Падет ли власть и что тогда ожидает государство? В Шымкенте 4 января на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (пл. аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Мукана звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество собравшихся увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражали поддержку жителям Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского р-на (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. Вечером 4 января президент Казахстана К.-Ж. Токаев обратился к протестующим: « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». 5 января В крупных городах Казахстана нарастает противостояние между «митингующими» и сотрудниками правоохранительных органов. Мирный протест вылился в массовые беспорядки, погромы. Появились первые жертвы и среди митингующих, и среди полицейских и военнослужащих. Алматы буквально захвачен тысячами агрессивных и уже вооруженных погромщиков. От власти Казахстана необходимы решительные меры и волевые решения. Президент Казахстана сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие . Сейчас на карте и ваше благополучие , и место нашей страны в современном мире», — обратился Токаев к молодежи . Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была применена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших накануне митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. Из сообщения пресс -службы президента РК: «К . -Ж . Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы 05.01.2023 с 01:30 на срок до 00:00 19.01.2022. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры ; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр , досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов , установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы ». В этот же день режим ЧП распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в ввели и комендантский час – он действовал с 23:00 до 07:00. Рано утром Токаев провел совещание по вопросам социально- экономической ситуации в стране. Президент сообщил, что премьер- министр А. Мамин подал прошение об отставке. Она была принята главой государства. Согласно Конституции, отставка главы Кабмина значает прекращение полномочий всего правительства, члены которого продолжат исполнять обязанности до формирования его нового состава. И. о. премьер-министра стал А. Смаилов. Также распоряжением главы государства М. Нуртлеу был назначен первым зампредседателя Комитета национальной безопасности РК. Обращаясь к участникам совещания К.-Ж. Токаев подчеркнул, что одна из главнейших задач исполнительной власти ― сдерживание инфляции, осталась невыполненной. Она станет первостепенной для следующего состава правительства страны и нового главы кабинета. Президент поблагодарил Правительственную комиссию, силы правопорядка, акима Мангистауской области за работу по стабилизации ситуации. Говоря о складывающейся непростой общественно-политической и социально-экономической обстановке в стране, Токаев отметил, что особая вина за допущение протестной ситуации в связи с повышением цен на сжиженный газ лежит на Правительстве, в частности, на министерстве энергетики, а также компаниях «Қазмұнайгаз» и «Қазақгаз». Глава государства отметил, что все полномочия по стабилизации ситуации были даны, основная нагрузка лежит на МВД, СОБР и Нацгвардии, которые успешно выполняют свои задачи. Президент поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Касым-Жомарт Токаев сменил Нурсултана Назарбаева на посту председателя Совета безопасности РК. «Что бы ни было , я буду находиться в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», — сказал президент. К.-Ж. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко . Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», — отметил президент Казахстана. Президент поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». Хроника событий развивалась следующим образом. В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КАМАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Е. Тугжанова, Е. Карина и Н. Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, зампрокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных участников незаконных сборов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом, они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на пл. Республики. В 00:34 около 2000 погромщиков принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского р-нов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на полицейских. Под их натиском и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. По информации Генпрокуратуры РК: С целью осуществления своих преступных намерений участники массовых беспорядков подошли в сторону южного входа здания акимата города Алматы, где они отобрали у сотрудников полиции, защищающих государственное административное здание , щиты и резиновые палки , используя физическую силу, дубинки, резиновые палки , применили в отношении них насилие. В результате чего сотрудники полиции не смогли удержать оборону и вынуждены были отступить в разные стороны от входной двери , а нападавшие лица, взломав дверь , незаконно проникнув в здание акимата города Алматы, захватили его. В последующем, увидев внутри здания сотрудников полиции, также продолжили применять в отношении них физическое насилие. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции С. Афанасенко совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Б. Оспанбековым, применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева на запад. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты «скорой» для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении пр. Абая и Назарбаева демонстранты подожгли один частный автомобиль и повредили автомашины, находившиеся на углу ул. Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около 1000 бастующих собрались на углу ул. Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили КАМАЗ компании «Алматы Тазалык», на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КАМАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно- штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу ул. Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья, атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингую- щими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более 1000 светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении ул. Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали замакима города М. Кикимов, зампрокурора города Н. Ибраймолдаев и ст. помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалась, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу ул. Райымбека–Момышулы и Рыскулова–Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегруз- ные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого замначальника ДП Алматы полковника полиции Н. Алмасбекова и заместителя командира СОБР полковника полиции А. Альмухамбетова пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. Около 8 часов утра в районе рынка «Алтын Орда» собралось около 200 митингующих. Они перекрыли дороги, парализовав движение транспорта. Собравшиеся высказывались против высоких цен и исполняли гимн Казахстана. В какой-то момент они двинулись по дороге в направлении района Калкаман. В 08:40 после расчистки пр. Абая на пересечение пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции К. Таймерденова прибыли сотрудники УП Ауэзовского р-на – 40 человек, СОБР ДП – 150 бойцов и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты, они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского р-на и пересечения ул. Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КАМАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м ПАЗ, отобрали форменное обмундирование, дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского р-на и ОП при УП Алмалинского р-на. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу ул. Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе Chevrolet, спецтранспорт К-708, 10 а/м Нацгвардии марки КАМАЗ, пять автобусов Daewoo. Также на месте находились 100 бойцов СОБР, 20 ― ПСН «Арлан», 100 сотрудников УП районов и 200 военнослужащих Нацгвардии. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Полицейские дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Из рассказа ст . участкового опорного пункта № 79 полиции Медеуского р-на Алматы, ст . лейтенанта Е. Айтенова : «В тот день был сильный туман и в радиусе 20-30 метров ничего не было видно. В какой-то момент мы услышали сильный гул. Это были крики людей. Мы приготовились к столкновению с ними, но из тумана показались военные КАМАЗы, которые захватили протестующие. Три машины начали таранить наши ряды и автомашины сотрудников СОБРа, которые стояли перед нами. Все были в шоке, большинство военнослужащих и полицейских получили серьезные травмы и ранения». Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходила количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КАМАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через кордон и, разделившись на две части, они направились к площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай хана, по ней – до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 она направилась на юг по ул. Байтурсынова и, подойдя к зданию УП Алмалинского р-на (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. По информации Генпрокуратуры РК: Из показаний техника- криминалиста оперативно- криминалистического отдела УП Алмалинского р - на Е. Мұханова следует, что он 05.01.2022 в 08:00 заступил на суточное дежурство в качестве криминалиста в составе СОГ. Около 14:30 в УП Алмалинского р - на был объявлен оперативный план «Камал». Все сотрудники были распределены по постам и служебным кабинетам . Около 15:10, посмотрев в окно из кабинета , увидел толпу людей, которые приблизились к У П со стороны ул. Карасай батыра. Собравшиеся ворвались в помещение приема граждан и КПП, взломав двери. Участники массовых беспорядков закидывали здание УП камнями . Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и полицейских. По информации Генпрокуратуры РК: Участники массовых беспорядков, воспользовавшись своим численным превосходством, пробив оборону сотрудников полиции и военнослужащих , через центральный вход прорвались в здание акимата . В связи с этим и ввиду задымленности в помещении акимата курсанты, военнослужащие , сотрудники полиции начали разбегаться в разные стороны. Часть из них начала подниматься на верхние этажи акимата , часть выбегала через центральный вход на улицу, некоторые через здание акимата прошли на задний двор, военнослужащие и курсанты, которые не смогли выбежать из здания акимата , спрятались в подвальном помещении. Участники массовых беспорядков , которые пробрались в здание , начали забрасывать зажигательные смеси, поджигая здание . Продолжая свои противоправные действия, участники массовых беспорядков , находясь внутри здания , начали применять физическое насилие в отношении курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции, используя дубинки, палки, арматурные прутья. Участники массовых беспорядков , которые не были вооружены чем-либо, применяли физическое насилие в отношении представителей власти , избивая их руками и ногами . Участники массовых беспорядков под угрозой применения дубинок, ножей и огнестрельного оружия заставляли курсантов, военнослужащих и сотрудников полиции снять с себя свое форменное обмундирование и присоединиться к участникам массовых беспорядков. Нападавшие, полностью захватив здание акимата, подожгли все служебные кабинеты. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали , издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». В 17:00 на площади стали раздавать оружие, похищенное в оружейном магазине «Анна», расположенном по ул. Макатаева, для применения участниками беспорядков в отношении безоружных полицейских и военнослужащих. В 18:30 полицейскими принято решение об открытии огня на поражение из-за неоднократных вооруженных нападений на здания полиции. В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, ворвались в резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот по пр. Назарбаева. По информации Генпрокуратуры РК: Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В производстве СМУС по г. Алматы рассматривается уголовное дело в отношении С. Кекильбаева, Т. Алпысбаева по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат Алматы, применение насилия в отношении сотрудников полиции), Н. Каранеева, Р. Мамырова, К. Маханбаева, Ә. Таубай, А. Алимбекова по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на резиденцию), Н. Байгисиева по ст. ст. 272 ч. 3, 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (призыв к массовым беспорядкам , участие в массовых беспорядках , нападение на резиденцию), А. Жандарбекова по ст. ст. 380 ч. 3 п. п. 1, 4, 8, 9, 272 ч. 2, 261 ч. 3, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках, нападение на акимат и резиденцию с захватом заложников и применения насилия в отношении военнослужащих), Д. Бакиева, С. Орынғазы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК (участие в беспорядках, нападение на УП Алмалинского р - на). В 19:15 после захвата резиденции президента группа нападавших завладела автомашиной КАМАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 человек залезли на борт, и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на адмздание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно участники группировок демонстрировали профессиональные навыки владения оружием, в их действиях наблюдались дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. По информации Верховного суда РК: Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами , поджогами , разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно- посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебн ого транспорта и открыто похитили радиостанции. Установлено, что роль Тлеужановой и Нурпеисова заключалась в том, что они, пользуясь лидерскими качествами и ораторскими навыками, сумели возглавить толпу граждан и побудили их к совершению массовых беспорядков на территории аэропорта . К примеру, К. Нурпеисов и А. Тлеужанова, начали обращать на себя внимание собравшихся перед аэропортом агрессивно настроенных граждан путем призыва и высказывания о необходимости удержания аэропорта для недопущения прибытия российских войск на территорию города Алматы. Далее они направили 15 человек в сторону шлагбаума аэропорта для призыва другой группы людей к участию в массовых беспорядках, сами остались ожидать их прибытие . Объединившаяся группа численностью около 30 человек зашла в здание аэропорта. Нурпеисов и Тлеужанова выкрикивали лозунги касательно прекращения и смены власти Казахстана, а также недопущения прибытия российских войск, восклицая следующее: «Правительство Казахстана вместе с Президентом и Елбасы покинули Казахстан. Народ добился своего и победил. Бил ік құ лады . Назарбаев бил ігі құ лады , халы қ таң дауы халы қта, Акимат құ лады , бил ік халы қтың қолында, Қазір аэропорт қа ә скерилер келе жатыр, аэропортты ұстау керек !, Ә скерилерд і қалаға кіргізбеу керек ». Участники массовых беспорядков стали выкрикивать аналогичные лозунги, при этом нарушая общественную безопасность, устрашали и психологически воздействовали на пассажиров, сотрудников аэропорта и других лиц. Тем самым, Нурпеисов и Тлеужанова побудили сформировавшуюся толпу к совершению массовых беспорядков на территории и в здании аэропорта . Роль подсудимых Дәлібаева, Шилибаева и Карменова заключалась в том, что присоединившись к ним, они проявили активность и стали выдвигать требования к сотрудникам аэропорта , требуя недопущения прилетов и вылетов воздушных судов . Нурпеисов организовал людей для отключения оборудования « Казаэронавигации». Для этого он в группе лиц завладел двумя служебными автомобилями аэропорта, на которых достигли здания Казаэронавигации, и потребовали отключения оборудования . Тем самым они создавали реальную угрозу для воздушных судов, находящихся в воздухе . Вина подсудимых доказана показаниями ряда свидетелей, заключениями экспертиз, содержанием видеозаписей камер наружного наблюдения , где полностью прослеживается хронология событий того дня. Обстоятельством , отягчающим ответственность и наказание у всех подсудимых , суд признал совершение ими уголовного правонарушения в условиях ЧП. Смягчающих обстоятельств суд у подсудимой Тлеужановой не установил. В качестве смягчающих обстоятельств у подсудимых Нурпеисова, Дәлібаева и Карменова суд признал наличие на иждивении малолетних детей, а у подсудимого Шилибаева ― болезненное состояние здоровья. Справка: 11.06.2023 суд Наурызбайского р - на Алматы приговорил А . Тлеужанову к 4 годам лишения свободы , К . Нурпеисова, Н . Далибаева, Е Шилибаева и Ж . -А . Карменова – к 8 годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по ст. 272 УК «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения » и «грабеж». Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10.11.2023 городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района без изменения. Из рассказа свидетеля событий – руководителя полетов МАА: «У меня получилось подняться на вышку к диспетчерам, предупредить их, что на территории посторонние люди, которые хотят здание захватить. Наша задача была их успокоить, чтобы они ничего не сломали. Это здание ― центр управления воздушным движением, где нельзя отключать электричество, потому что тогда отключится абсолютно все: мониторы отключаются , радиосвязь отключается . И это опасность для самолетов , которые находятся на связи у диспетчеров. В тот момент было большое количество самолетов , которые уходили на запасной аэродром. Если бы в этот момент отключили радиоэлектронное оборудование, это были бы большие потери. Это была бы катастрофа. Были бы жертвы. Ведь самолеты в воздухе выполняют все указания диспетчеров. А у них были жесткие условия: полностью отключить все оборудование, чтобы не допустить посадку российских судов. Не знаю, откуда у них была информация, но они требовали не допустить посадку сил ОДКБ…» Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. По данным телерадиокомпании, было уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находились в безопасности. По информации РИА Новости, «Sputnik Казахстан» сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 около 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны ул. Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КАМАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского р-на митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата адмздания отдела полиции и завладения арсеналом, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповое оружие и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники А. Асылханов и Р. Камбетов получили смертельные огнестрельные ранения. По информации МВД РК: А. Асылханов , полицейский -водитель УП Алмалинского р - на ДП г. Алматы, ст . сержант полиции . Родился 15.03.1993 в Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Р. Камбетов, полицейский -водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы , старшина полиции . Родился 02.08.1988 в Алматы . В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Им не дали пройти сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. По информации Генпрокуратуры РК: После столкновений сотрудников полиции с митингующими на улицах города личный состав ДП Алматы и его районные подразделения по плану «Камал» сосредоточились в ведомственных зданиях для их охраны. В том числе, сотрудники ДП находились в зданиях по адресу: ул. Масанчи, 55, 55а, 57а. В 18:00 к зданию ДП подошли Д. Валиев и другие , которые в ходе переговоров потребовали освободить всех административно - арестованных и сдаться митингующим. Получив отказ от сотрудников полиции , Валиев и другие сообщили, что в случае невыполнения их требований через 2 часа они вместе с двумя тысячами человек, в том числе и вооруженных, начнут штурм здания ДП. 05.01.2022 в 19:59 начался штурм здания . Со стороны митингующих и сотрудников полиции применялось огнестрельное оружие. Участники массовых беспорядков в ходе нападения пытались использовать угнанную военную автомашину КАМАЗ в качестве тарана для повреждения ограждения . Штурм здания ДП продолжался до 04:00, затем участники массовых беспорядков разбежались. В ходе расследования уголовного дела по фактам массовых беспорядков и нападения на государственные административные здания установлено, что 05.01.2022 около 15:20 Д. Бакиев и С. Орынгазы, принимая участие в массовых беспорядках, совершаемых по улице Толе би, начали нападать на УП Алмалинского р - на, расположенное по адресу ул. Карасай батыра, 109. В свою очередь, Бакиев, первым подойдя к контрольно- пропускному пункту, несколько раз ударил ногой во входную дверь, взломав ее, незаконно проник в помещение КПП, затем несколько раз пнул ногой в ворота УП, взобравшись на ограждение, пытался проникнуть на территорию УП. Вместе с тем, Орынгазы, взяв с земли камни, кидал их в сторону фронт - офиса УП, проник в здание фронт - офиса , но дальше не смог проникнуть на территорию УП. С целью отражения нападения на здания и сооружения сотрудники УП, исполняя свои служебные обязанности, применили огнестрельное оружие, в результате чего Бакиев и Орынгазы получили ранения и были доставлены в больницу. Деяния подозреваемых Бакиева и Орынғазы квалифицированы по ст. ст. 272 ч. 2, 269 ч. 3 УК РК (участие в массовых беспорядках; нападение на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват). 23.08.2023 уголовное дело с обвинительным актом направлено в СМС по уголовным делам г. Алматы. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время порядка 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты, средства активной обороны и в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. Столкновения полицейских с участниками массовых беспорядков проходили в разных частях города. Из рассказа инспектора полка патрульной полиции А . Байысбаева, которого в ночь с 5 на 6 января с особой жестокостью избили люди в масках: «Я уже думал , что там и умру . У этих людей не было жалости. В тот момент какой-то мужчина крикнул: “Не бейте его”, – и отвел в сторону. Там он мне сказал: “Уходи, а не то убьют”. У нас не было оружия , были только щит и каска. Мы же не применяли и не применяем оружие против мирного населения, поэтому его и не было ». В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, почти 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45 они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в сторону Уштобе и пр. Жалаири в направлении Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП с требованиями об освобождении задержанных за несанкционирован ный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около 100 человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек выдвинулись в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении ул. Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между митингующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, с 15:13 до 15:18, группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 площадь была очищена от митингую- щих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай хана. Через несколько минут началось столкновение между группой протестующих из 10 человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики были вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном протестующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии А. Аманов. По информации МВД РК: А. Аманов , 29.05.2003 г. р., ст . специалист (ст . гранатометчик) второй роты оперативного назначения в/ч 5514 (Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской обл . По факту гибели Д П области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. 7, 9, 15 УК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11.09.2023 сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Л. Турлашова, после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. По информации Генпрокуратуры РК: Согласно показаниям Л. Турлашова, он вышел на площадь перед акиматом , чтобы успокоить митингующих. Вокруг него собрался агрессивно настроенный народ, который стал дергать его за вещи. В это время Турлашов почувствовал удар по голове, от которого упал на землю. Кто именно его ударил , он не заметил, так как удар пришелся с задней стороны. Согласно показаниям осужденного Б. Уразымбетова, он вместе со своими сельчанами пришел на площадь для участия в митинге и не заметил, как тот перерос в массовые беспорядки. Находясь в толпе , он увидел скопление людей, подойдя поближе, увидел представителя акимата (Турлашов), которого дергали за вещи. Уразымбетов нанес Турлышову сзади один удар по голове военной лопаткой, которую нашел ранее около фонтана. Далее он увидел, как представителя акимата увели в скорую . Основная часть пострадавших на площади у акимата – это военнослужащие и сотрудники полиции, которые находились на охране общественного порядка. Согласно их показаниям, разъяренные люди применяли в отношении них физическую силу, бросали камни, брусчатку, арматуру, били руками , ногами и подобранными с земли различными предметами . При этом сотрудники и военнослужащие силу не применяли , а лишь защищались щитами , касками, светошумовыми гранатами, слезоточивым газом, водометом. По данному факту к уголовной ответственности привлечено 111 человек, из них 53 – за хищение и хранение оружия , 58 – за участие в массовых беспорядках. Все осуждены к различным мерам наказания, не связанным с лишением свободы . Только один человек осужден к лишению свободы сроком на 3 года (имелась непогашенная судимость). В 16:55 протестующие захватили административное здание Управления полиции города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытались снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили его. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спецмашина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7000 человек, ворвались в здание управления. Там они учинили погром, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах здания ДП и в фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину, находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставки всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие вызвали акима Актюбинской области на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима Актобе А. Шахарова, слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, бросать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек еще раз попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущест- во, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем нападавших. В 18:00 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). По информации Генпрокуратуры РК: 05.01.2022 неизвестные лица, находясь у входа международного аэропорта г. Актобе, предъявили требования директору указанного аэропорта Д. Малиеву о приостановлении вылетов и прилетов воздушных судов. В результате преступных действий неустановленных лиц деятельность аэропорта была приостановлена . 09.01.2022 данный факт зарегистрирован в ЕРДР по ст. 269 ч. 2 п. 1 УК (по факту захвата аэропорта ) и начато досудебное расследование. В ходе проведения оперативно-розыскных мероприятий установлены и задержаны в порядке ст. 128 УПК Н. Шаккузов, М. Жұмабек и Е. Косыбаев . Никакой цели захвата у задержанных не было, т. к. по всем городам закрывались аэропорты , и они также решили прекратить деятельность аэропорта Актобе. Данное требование исходило из толпы перед зданием акимата области. В ходе захвата аэропорта погромов и насильственных действий со стороны подозреваемых ( порча имущества, нанесение физического вреда гражданам, сотрудникам и т. д.) не отмечено . Ущерб по делу составил 1 672 250 тг (сумма за простой аэропорта, шесть рейсов были отменены ), полностью возмещен. По результатам расследования с подозреваемыми заключено процессуальное соглашение в форме сделки о признании вины. Приговором суда г. Актобе от 05.07.2022 Косыбаев, Шаккузов и Жумабек признаны виновными по ст. 269 ч. 1 УК, им назначено наказание в виде 3 лет 6 месяцев ограничения свободы каждому. В Атырауской области в 00:10 5 января около 1000 митингующих выдвинулись по проспекту Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого некоторые из них разошлись по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 там находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 полицейских, 150 из которых были вооружены спецсредствами. Также были привлечены 13 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 бойцов СОБР ДП области, 17 ― учебно-тренировочного взвода и 18 ― отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытались перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на БМ марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В направлении бегущего с резиновой дубинкой погромщика Е. Ещанова был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – А. Берекенова, который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Р. Абишев напал на командира учебно-тренировочного взвода Н. Амантаева, завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время О. Айсин отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Д. Ешимова, сбросили его с моста. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие . Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие . Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе , Нацгвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала 1000 человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к адм ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе областного акимата. С 11:27 на центральной площади начали собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Б. Капаев, Р. Нурканов был доставлены в Ульбинский ОП. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием Forte Bank, их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа полицейских и бойцов СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким города и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Национальной гвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, число собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и светошумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло 1000 человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 ед. техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул. Нурмагамбетова в направлении ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 НГ – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 демонстранты вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 бастующие попытались прорвать оцепление и отдельными группами зайти с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул. Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной «Газели». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. Из доклада замначальника СУП ГП РК Е. Килымжанова, 16.08.2022: «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и ВКО вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства . Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослужащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи , воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия , уничтожали камеры видеонаблю- дения». Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли усилить ее, проехав на автобусе через толпу протестующих. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного транспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина Sulpak по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин Magnum по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС огонь был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Д. Мухажанов. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Н. Сембаев. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до 100 человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовали по ул. Мухаметханова в сторону площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около 100 человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. 60 сотрудников полиции и 50 бойцов СОБР, облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 погромщики попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность протестующих достигла 3000. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие стали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий, чтобы избежать их захвата. Глава УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов завели спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: А. Жолатов и Р. Барахоев являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием , погромами , поджогами , разрушениями, уничтоже нием имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использованием средств , полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения ( угон ) группой лиц по предварительном сговору ; неоднократно; с применением насилия , не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК. 25.08.2022 судом г. Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП региона был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на полицейских, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали стражей правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Х. Мырзакасымову и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении ул. Айтиева и Казыбек би перевернули 8 патрульных автомашин, 6 из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу главой города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул. Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Б. Абделиев, сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!». Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Д. Нуралиева продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 09.12.2022 в отношении Б. Абделиева по ст. 272 ч. 3 ( п ризывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков , а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28.04.2023 Д. Нуралиев осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами , поджогами , разрушениями, уничтожением имущества , применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в т . ч . с использова нием средств , полученных из иностранных источников) УК к 4 годам лишения свободы , в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы . В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на ул. Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе погромов у них были отобраны или утеряны средства спецзащиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства гвардейцы начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с участниками незаконных акций у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 бандиты начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составила 7510 м2. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Д. Мекко, у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии М. Кайсаров получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. По информации МВД РК: М. Қ айсаров , 29.01.2002 г. р. Специалист (дегазатор) отделения спецобработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения , в/ч 5547 (Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области . Награжден орденом «Айбын» III степени посмертно. По информации Верховного Суда: приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 К. Кудайбергенов признан виновным в участии в массовых беспорядках (ст. 272 ч. 2), посягательстве на жизнь военнослужащего (ст. 380-1, ч. 2 п. 1), 6). Наказан лишением свободы на 17 лет. По эпизоду совершения акта терроризма (ст. 255 ч. 4), был оправдан. Апелляцией Кызылординского облсуда от 06.02.2023 окончательно приговорен к 16 годам и 6 месяцам лишения свободы. По показаниям свидетеля А. Турманова, 05.01.2022 на площади торгового центра «Арай Сити Молл», когда он находился за рулем а/м КАМАЗ, на него было совершено нападение. В результате случившегося организаторы беспорядков завладели автомашиной . Турманов видел, что КАМАЗ был направлен на скорости 30-40 км/ч в сторону военных , за рулем в тот момент находился Кудайбергенов. После чего вместе с другими военными свидетель пытался оказать помощь погибшему Кайсарову. В Шымкенте 5 января в 00:30 толпа численностью более 6000 человек, прибыв к акимату города, вела себя агрессивно, целенаправленно атаковала полицейских. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 служащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 ― в/ч 35748 МО и 100 ― РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа № 1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 НГ. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, метал- лического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь невооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации), а также шлемы, щиты, дубинки и др. Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, оргтехнику. Документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании спецсредств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр. Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на пересечении улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Эта агрессивная группа была разогнана светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр».. В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат и поджечь его, а также здания Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело 5 машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще 6 попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, палок, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. К концу дня в результате действий бандитствующих групп было убито 90 человек. В их числе 6 бойцов СОБР, 1 представитель ПС КНБ. Также ранено более 100 служащих Национальной гвардии. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января Стало очевидно, что мирный митинг был использован определенной группой влияния как инструмент для разжигания беспорядков по всей стране. Минувшая ночь стала решающей и перелом произошел в пользу закона и порядка. Постепенно массовые погромы стихают, силовики берут ситуацию под контроль. Под председательством главы государства в Акорде состоялось заседание Совета Безопасности. В повестку дня обсуждения вошли вопросы борьбы с террористическими и преступными элементами, пытающимися дестабилизировать ситуацию в нашей стране. Отметив всю сложность развивающихся событий, председатель Совбеза указал на необходимость принятия ряда срочных мер. Он назвал силы, которые совершили атаку на Казахстан настоящими террористами. «В этой связи нам необходимо провести контртеррористическую операцию с целью дать им отпор. Я возглавляю контртер- ро ристический штаб. Статистику теракта, которую учинили бандиты ― настоящие террористы . Нам хорошо известно, они бесчинствуют в настоящее время в Алматы и в других городах . Захватывают здания инфраструктуры, и самое главное захватывают помещения, где находятся стрелковые оружия. Ведут бои с курсантами училищ. В настоящее время идет бой под Алматы с воздушно-десантными подразделениями Министерства обороны», ― сказал К . -Ж . Токаев. Президент заявил, что данные террористические банды являются по сути дела международными, которые прошли серьезную подготовку за рубежом и их нападение на Казахстан нужно рассматривать как акт агрессии. «В связи с этим, полагаясь на Договор о Коллективной безопасности, я сегодня обратился к главам государств ОДКБ оказать помощь Казахстану в преодолении этой террористической угрозы . На самом деле это уже не угроза ― это подрыв целостности государства , и самое главное ― это нападение на наших граждан, которые просят меня как Главу государства в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность состоит в том, что я должен заботиться о благополучии, безопасности и спокойствии наших граждан. Поэтому, обращение к партнерам по ОДКБ считаю абсолютно уместным , своевременным. Полагаю, что народ Казахстана поддержит это решение. Вместе мы естественно победим. Террористические банды как я уже сказал захватывают крупные инфраструктурные объекты. В частности, в Алматы захвачен аэропорт, около пяти самолетов, включая иностранные. Алматы подвергся нападению , разрушению, вандализму. Жители Алматы стали жертвами нападения террористов, бандитов. Поэтому наша обязанность, в том числе присутствующих здесь членов Совета безопасности Республики Казахстан принять все возможные действия для защиты нашего государства от внешней угрозы», ― сказал К . -Ж . Токаев. В своей речи председатель Совета Безопасности также обратился к гражданам страны, которые стали жертвой агрессии террористов. «Я хочу заверить вас в том, что сделаю все возможное как Президент Республики Казахстан для защиты жизненных интересов. Думаю, что мы вместе одержим победу. Это очень сложная страница в истории нашего государства. Многие вещи предстоит изучить, каким образом, почему это случилось. Но главное сейчас – защитить нашу страну, защитить наших граждан», ― заключил глава государства . Из выступления президента РК на ТК «Хабар», 06.01.2022: «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства , в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к О ДКБ считаю абсолютно уместным, своевременным». В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее . К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия , нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан , препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», — заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы. В комендатуре призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. К.-Ж. Токаев произвел ряд назначений. Указом президента К. Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой КНБ стал Е. Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал А. Иргалиев, который до этого руководил Министерством национальной экономики. К. Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника Cлужбы госохраны РК – командующего силами особого назначения стал А. Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей представил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжались митинги и перекрытие дорог. Количество протестующих составляло около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34-м мкр. блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующих на КАМАЗе вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники ДП, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и светошумовыми гранатами. Сотрудники отбили атаку. Позднее протестующие сожгли КАМАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания №2 ДП, по сотрудникам департамента открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада №18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Нападавшими в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили здания акимата города и резиденции президента. Примерно в 00:30 СМИ сообщили, что, по словам очевидцев, несколько десятков человек ворвались в здание Департамента КНБ в Алматы и полностью его захватили. Зданию во время штурма был нанесен значительный материальный ущерб. Официально: Генпрокурор РК Б . Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания . Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания . «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области . По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей . Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В конечном итоге, по словам главы ГП РК, Алматы и Талдыкорган на двое суток полностью оказались во власти вооруженных бандитов. В их руки попал целый арсенал: почти 3 000 единиц автоматов, пистолетов, снайперские винтовки и десятки тысяч боеприпасов. По вине этих руководителей самое опасное нарезное оружие оказалось у погромщиков. 25.04.2023 г. Алматинский районный суд вынес приговор по делу бывшего начальника ДКНБ по г. Алматы Н . Мажилова . Его приговорил и к 6 годами лишения свободы. Мажилова признали виновным по ч. 4 ст. 362 УК ( п ревышение власти или должностных полномочий). Ему запретили занимать должности в органах местного самоуправления и финансовых организациях на срок до 10 лет. Кроме того, лишили звания генерал-майора КНБ. В 15:30 решением председателя Республиканского оперштаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Б. Сагинтаева на пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» М. Базарбаев. Всего в ходе специальной антитеррористической операции в городе Алматы погиб 151 человек. К числу случайных жертв отнесена смерть 11 граждан. Из числа погибших 10 ― сотрудники сил правопорядка, 139 ― нападавшие. Из них 87 ― жители Алматы и пригорода, 52 ― приезжие. (не все цифры бьются) 130 человек погибли от огнестрельных ранений, один ― от дробового, трое ― от ножевых, один человек скончался от полученных телесных повреждений, один ― от ранений взрывного характера. Также были обнаружены обугленные тела двоих человек и одно ― с признаками ожогов. Среди погибших ― 132 мужчины и пять женщин. Больше всего человек во время январских событий погибло в районе площади Республики ― 103 человека, рядом с ДП города Алматы ― 16 погибших. При этом наибольшее число погибших пришлось на 5 января ― 90 человек. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников правоохранительных органов и силовых ведомств. Сгорело 5 фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского р-на, УП Алмалинского р-на, ОП Алмалинского р-на, УП Жетысуского р-на. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на а/м «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифициро- вано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до 1000. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травмати- ческого оружия, светошумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание наиболее активных из них. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследо- вания через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК А. Байсагатов прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Е. Заркумканов направился от здания «Казпочты» в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – А. Ыдырышев, в 20:15 – К. Кабаев. В Семее 6 января в 08:20 для прекращения беспорядков прибыли силы Минобороны: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КАМАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: «Кольцо», «Голос», «Штурм», «Захват». Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР начинают штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, который после погрома подожгли. Затем по ул. Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь нападавших. Погромщики вынужденно отступили. От получен- ных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. По информации Генпрокуратуры РК: 06.01.2022 около 01:30 Е. Джуманов в группе лиц вместе с Е. Сайлауовым проникли в оружейный склад ДП Жамбылской области и похитили автомат АК, пистолет-пулемет, 4 патрона 9 мм, 20 патронов 5,45 мм, 1-ПР. Затем Джуманов, применяя оружие, участвовал в нападении на ДКНБ области , где от полученных ранений скончался Д. Адилбай . 28.04.2023 приговором СМС по уголовным делам Жамбылской области Джуманов признан виновным по ст. ст. 291 ч. 3 ч.4, 24 ч. 3 – 291 ч. 3 п. 4, ст. 287 ч. 4, ст. 380-1 ч. 2 п. 1, 10, ст. 24 ч. 3 – 380-1 ч. 2 п. 1, 10 УК и осужден к 16 годам лишения свободы. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. О. Кемелов, облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением О. Жаксымбет (пассажиры – А. Сейсембаева и Б. Мейрбек). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. По информации Генпрокуратуры РК: Приговором Ювенального суда от 08.08.2022 несовершеннолетний О. Кемелов . признан виновным по ч. 1, 2, 3 ст. 272, ч. 3 ст. 291, ч. 3, 4 ст. 287 УК и с применением ч. 4 ст. 55, ч. 3 ст. 58 УК осужден к 3 годам лишения свободы. Сообщники Кемелова не установлены. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть улицу Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, машинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и спецсредствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 М. Бекбау и И. Донбаев, собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау и Донбаев вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. М. Бекбау вместе с А. Абрамовым, Е. Байжановым, Т. Серкебаевым, Н. Куатбаевым, Р. Рысбековым, Б. Сейдомаровым, Т. Ошакбай., с несовершеннолетними Б. Катеновым, А. Опушиевым и Т. Кадыровым, призывая и других погромщиков, еще раз попытались штурмовать здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела УП г. Тараз – майором полиции О. Тулегеновым, капитаном полиции Р. Сланбековым и ст. лейтенантом полиции Н. Козиевым – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестных. В результате Сланбеков получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов – сквозное ранение правой ноги, Козиев – ранения брюшной полости и бедра. По информации МВД РК: Р. Сланбеков, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции . Родился 01.01.1988 в селе Аса Жамбылского р - на. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и 5 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и «Урал-Федерал» выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Ж. Оразов получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужа- щие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь облмаслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н. Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами правопорядка (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия нелетального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр. Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их машины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КАМАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. По информации Генпрокуратуры РК: К. Кудайбергенов вместе с неизвестными лицами избил и вытолкнул водителя А. Турманова из автомашины КАМАЗ, принадлежащей в/ч 5547 Нацгвардии, затем направил ее в сторону военнослужащих и сотрудников полиции. В результате наезда от полученных травм скончался рядовой указанной в/ч М. Кайсаров . Приговором СМУС Кызылординской области от 29.11.2022 Кудайбергенов осужден по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. п. 1, 6 УК окончательно к 17 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС максимальной безопасности. Этим же приговором Кудайбергенов оправдан по ч. 4 ст. 255 УК (акт терроризма). Апелляцией 06.02.2023 приговор суда в части срока наказания, назначенного по ст. 272 ч. 2 УК, сокращен согласно амнистии, в остальной части оставлен без изменения. Окончательный срок снижен до 16 лет 6 месяцев лишения свободы. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Глава региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 ― ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие численностью силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть бастующих напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиал партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание регионального департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 полицейских (из них пятеро – огнестрельные), 23 служащих Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Минобороны. В процессе противоборства были утеряны: автомат Калашникова (найден), пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участники массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания регионального и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военные – 51, полицейские – 58). По информации Генпрокуратуры РК: Пржанов и Омаров возле здания Местной полицейской службы Кызылординской области вели переговоры с сотрудниками полиции об освобождении здания МПС. Получив отказ, Пржанов дал команду Омарову произвести выстрелы в сотрудников полиции . В результате выстрела командир роты Ж. Естаев получил тяжкий вред здоровью. Ответными действиями сотрудниками полиции был застрелен Омаров Ф. Приговором СМУС Кызылординской области от 04.07.2023: Г. Пржанов осужден по ст. ст. 272 ч. 1, 24 ч. 3, 291 ч. 4 п. 2, 380-1 ч. 2 п. 5, 6 УК окончательно к 16 годам лишения свободы, с отбыванием наказания в учреждении УИС средней безопасности; Ф. Омаров признан виновным по ст. ст. 272 ч. 2, 380-1 ч. 2 п. 2, 4, 269-1 ч. 2 п. 2, 4 УК и освобожден от уголовной ответственности в связи с его смертью (п. 11 ч. 1 ст. 35 УПК). 05.01.2022 в массовых беспорядках на территории Кызылорды участвовали А. Алиев, Ж. Дукенбаев, Ж. Койшманов, А. Кумисбаев, А. Махатай, Б. Пірзада, Б. Умаров, которые впоследствии были доставлены в больницу с огнестрельным ранениями и скончались. Приговорами суда № 2 г. Кызылорды вышеуказанные лица признаны виновными в участии в массовых беспорядках и освобождены от уголовной ответственности в связи со смертью согласно п. 11) и ч. 4 ст. 35 УПК РК. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри помещения, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского р-на, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автотранспорте без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомобилей без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель «Газели» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казыгуртского р-на Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. Фактически после принятия президентом решительных мер во всех мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности и порядка, укреплению территориальной целостности Независимости страны, возвращению государства к нормальной жизни. Инициатива постепенно начала переходить к силам правопорядка. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработают. Опасность дестабилизации региона снята и геополитические потрясений более не угрожают. 7 января К.-Ж. Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор . Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны . Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», — заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Эти силы прибыли на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. В боевых операциях миротворцы участия не принимали. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. На площади перед акиматом осталось не более 500 человек (одна юрта). В Жанаозене почти 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Е. Ержанов получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. По информации МВД РК: Е. Ержанов , старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области , прапорщик юстиции. Родился 30.08.1976 в Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и 2 детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек был тяжело ранен и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского р-на задержаны 8 человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в ВКО погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна уверенно возвращается к нормальной жизни, оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением закона и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. 8 января Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана К. Масимов. Официально: В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить государственный переворот председателя КНБ К . Масимова . В заговор были вовлечены его заместители . В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти ), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти ), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти ) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности ; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК ( превышение власти ) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности ; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы ; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК ( превышение власти ) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы . В ноябре 2023 года стало известно, что в отношении К . Масимова завели новые уголовные дела. Как сообщили в КНБ РК, в отношении него продолжается досудебное расследование по признакам уголовных правонарушений, предусмотренных ст . 218 ( л егализация, отмывание денег и иного имущества, полученных преступным путем) и ст. 366 ( п олучение взятки в особо крупном размере) УК. Согласно ч. 3 ст. 92 УИК, осужденный Масимов с санкции прокуратуры был доставлен в СИЗО КНБ Астаны для проведения ряда следственных действий в рамках уголовного дела. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО «КТЖ» сообщил, что движение пасса- жирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января И. о. министра внутренних дел Е. Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 ед. автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысяч человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. КНБ РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Официальный представитель Алматинского городского оперштаба по борьбе с терроризмом С. Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных изъято 18 ед. огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, пл. Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. По информации Генпрокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские , 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП ); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представи- телям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат ул. Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат ул, Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры ― 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении ул. Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону УП города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Д. Барганаев нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Д. Барганаев , инспектор СОБР ДП Алматинской области , лейтенант полиции. Родился 29.08.1990 в г. Ушарал Алакольского р - на Алматинской области . В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и 2 несовершеннолетних детей. Н агражден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Е. Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на работников станции скорой медицинской помощи, травмированы 5 сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре ― приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Нацгвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января задержаны более 1000 человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные ранее административные здания в Алматы, Кызылорде, Талдыкоргане и Таразе. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В Минобразования рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и жители отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ А. Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Ж. Сулейменова. По информации Генпрокуратуры РК: Деяния экс- начальника ДП Жамбылской области Сулейменова 02.11.2022 квалифицированы по ч. 4 ст. 362 (превышение полномочий) и 04.11.2022 уголовное преследование с согласия супруги прекращено за смертью лица. В рамках данного дела действия 5 сотрудников ДП Жамбылской области (экс-заместитель начальника ДП по тылу Ф. Шанкаров, начальник управления тылового обеспечения Н. Киымбеков , начальник отдела вооружения С. Оразов, завскладом М. Торебеков , начальник УП г. Тараз А. Заурбеков ) квалифицированы по ст. 370 ч. 4 п. 1, ст. 362 ч. 4. 07.09.2023 приговором суда № 2 г. Тараз Шанкаров, Заурбеков, Кыймбеков признаны виновными по ст. 370 УК и осуждены к 4 годам лишения свободы , Оразов освобожден от наказания в связи с применением акта амнистии, Торебеков оправдан. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции К. Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4–5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в г. Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к адмответственности за нарушение режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Нацгвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в КНБ, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медучреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более 100 человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собствен- ному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, мкр. «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к алматинскому аэропорту. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 ед. огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всей стране составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями погранслужбы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 ед. оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – 3, пистолетов – 3), 245 ед. боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, планшеты, ноутбуки, товары народного потребления и большая сумма денег. Также изъяты 29 автомобилей, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда М. Абраев и погиб сын ректора КазНУ Ж. Туймебаева. Справка: 04.07.2023 Военный суд Алматинского гарнизона приговорил к 6,5 годам колонии военнослужащего М. Серикбола, который обвинялся в убийстве сына ректора КазНУ Ж . Туймебаева Е . Кансеита. По материалам дела, Кансеит погиб вечером 06.01.2022. По его машине открыли огонь на пересечении ул . Сатпаева – Назарбаева. По информации, представленной пресс-службой Военного суда , подсудимый во время массовых беспорядков в Алматы несколько раз выстрелил из автомата по стоявшей на перекрестке машине Lexus 570, тем самым превысив властные полномочия. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января открылся Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время погромов преступники пытались захватить телебашню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Они также взяли на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизи- тельным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 госу- дарственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Информация актуализируется акиматами ежедневно. В алматинском акимате рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. К.-Ж. Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Б. Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции Алматы. Замначальника ДП города Р. Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организо- ван, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО С. Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана и Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской и Туркестанской областей, ВКО, ЗКО и СКО. При этом в Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитерро- ристическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 ед. оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны 8 человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и 8 (в том числе 4 граждан Центральноазиатского региона) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Похищенное оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960ед. оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 ед. бесствольно-травматического и 202 ед. иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 ед. табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 ед. табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 ед. табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет- пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506ед. гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 ед. оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет 1 1 Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет- пулемет MINI UZI кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635ед. табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет- пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 ед. различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 ед. бесствольно-травматического и 127 ед. иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 ед. оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 ед. табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 ед. травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84ед. гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Правовое реагирование С первого дня январских событий было важно дать правовую оценку действиям главных акторов несостоявшегося государственного переворота, исполнителям и рядовым участникам массовых беспорядков. По данным ГП РК, 5-6 января Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно- психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохрани- тельных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. С использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генпрокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По поручению главы государства Межведомственная следственно- оперативная группа расследовала ряд уголовных дел по фактам оставления административных зданий территориальных правоохрани- тельных, специальных органов и превышения власти. Завершено и направлено в суд 09.09.2022 дело в отношении экс- министра обороны Бектанова (ст. 451 УК ― превышение власти). 24.02.2023 он осужден к 12 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 09.11.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Алматинской области Курманалиева (ст. 362 УК – превышение полномочий). 06.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 08.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ Кызылординской области Рахимова (ст. 362 УК – превышение полномочий). 17.04.2023 приговором суда № 2 г. Кызылорда он осужден к 7 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДКНБ г. Алматы Мажилова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 25.04.2023 приговором Алмалинского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 07.11.2022 дело в отношении экс- начальника ЛОП аэропорта г. Алматы Талипова (ст. 362 УК ― превышение полномочий). 24.04.2023 приговором Турксибского районного суда он осужден к 6 годам лишения свободы. Завершено и направлено в суд 19.12.2022 дело в отношении экс- начальника ДП Алматинской области Кудебаева (ст. ст. 146, 362 УК – пытки и превышение полномочий). 28.04.2023 приговором Талдыкорганского городского суда он осужден к 10 годам лишения свободы. По информации Верховного Суда РК: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц . Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц . Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 3. Реакция общества Международный контекст Стремительность распространения массовых беспорядков во время январских событий и информационный вакуум сказались на новостной повестке первых дней Кантара. Как только ситуация была взята под контроль и были приняты определенные политические решения президентом Токаевым, изменилась и риторика большей части международных средств массовой информации. Мировое сообщество увидело картину целиком, без искажений информацион- ной блокадой, что заметно изменило риторику иностранных СМИ. 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с поста первого замглавы КНБ племянник Назарбаева С. Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала NYT, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог А. Дубнов, корреспондент «Новой газеты» В. Половинко и политолог С. Марков. А. Дубнов : Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного : мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее . Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». С. Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации , создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». В. Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что -то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это , конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем , пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят , с одной стороны , мутно, а с другой стороны , они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти , а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». Э. Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана М. Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», — говорилось в заявлении Госдепартамента США. Из доклада Генпрокурора РК в Мажилисе, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специаль ных органов и армии для борьбы с вооруженными преступ- никами. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепа США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», — отметил Прайс. 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Н. Пашинян, президент Беларуси А. Лукашенко, президент Казахстана К.-Ж. Токаев, России – В. Путин, премьер-министр Кыргызстана А. Жапаров, президент Таджикистана Э. Рахмон и генеральный секретарь С. Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения , в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности , стабильности и суверенитету страны , с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности , Уставом, а также Соглашением о миротворческой деятельности». В соответствии с решением Совета безопасности РК, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой о содействии. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами . Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов . Зная это , организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе , как я уже сказал, состоялись мирные протесты . Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист И. Чубайс, политолог А. Окара и казахстанский журналист С. Домнин. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов «Радио Свобода». По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции , которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов , где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был , прекратились, полицейские просто ушли». Также Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. « Нас всех шокировало беспрецедентное насилие , разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», — заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения С. Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», — отметила Кириакидис. Она призвала президента Казахстана к политическим реформам и демократизации страны. Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов М. Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». По информации Генпрокуратуры РК: По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по 9 уголовным делам в отношении 35 лиц. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. Из доклада Уполномоченного по правам человека РК: « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции . Все заявления и жалобы направляются в ГП и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину , освобождены 91 гражданин . Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генпрокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации , нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании , или в случае задержания , иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Однако важно отметить, что январские события и последующие за ними изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраля писало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». « Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации . Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразова- ния требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центральноазиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраля обратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий, 2 января 2023-го, российский журналист С. Варыханов писал: «Что определило исход январских событий ? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него . И те, кто все это затеял, исходили из того , что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну , чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат , интеллигент , интеллектуал ... Он не мог покинуть свою страну . И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат . Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: “ Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина”». Необходимо отметить, что январские события использовались определенной группой влияния как инструмент для эскалации антироссийских настроений через распространение явно недосто- верной информации и искажение сути происходящих в Казахстане процессов. Так, 6 января основатель кыргызского онлайн-издания Kloop Бектур Искендер на своей странице в социальных сетях написал: «На наших глазах происходит оккупация Казахстана. Я надеюсь, что страны Центральной Азии когда-нибудь все же научатся сопротивляться российской власти и ее солдатам. Это общая беда для всех нас, всех жителей стран постколониальной солидарности. Ввод российских войск для подавления протестов в Казахстане — это опасный прецедент и для Кыргызстана, и для всей Центральной Азии, и для всех стран Кавказа, и для Восточной Европы тоже». По его словам, тема мародеров и погромщиков будет специально педалироваться, «чтобы отвлечь внимание от сути протеста и от коррумпированной власти». Искендер призвал своих подписчиков «не вестись» на это. Справка : Изданием Kloop управляет международная группа фондов Kloop Media, штаб-квартира которой расположена в Варшаве (Польша). В структуру Kloop входят организации, финансирование которых осуществляется международными фондами и институ та- ми . Например, Национальным фондом демократии США, фондом «Сорос-Кыргызстан», Пражским центром гражданского общества и Internews Network. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. « Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали “Нет – диктатуре, да – солидарности”, “Бостандик” и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», — сообщал украинский «24 канал» . 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие -либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы , победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа , ведь враг общий , поэтому борьба должна быть общей », — отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» К. Ахметова Til Maydani выступила Ж. Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист . В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны , хотя мы не сразу все поняли , мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали , что мы напрямую причастны к организации всех этих событий , но не понимали , откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал , по какому принципу, кто их ведет. Было понятно , что какие -то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно , кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события , которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий , которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть , независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть , а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз , Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2000 российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами -оккупантами. На территории РК образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер- стример, друг К. Ахметова, М. Боранбаева и М. Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Ж. Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб К. Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. « Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», — добавили в МИД. 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между РК и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопас- ности, демократии и прав человека У. Зея заявила, что в Соединенных Штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события , были привлечены к ответственности . Но в тоже время, это все это должно соответствовать законодательству. Мы поддержи- ваем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат А. Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human Rights Lawyers Л. Ракишева, адвокат К. Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия У. Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе, 14.03.2022: «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе ч. 2 ст. 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.-Ж. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления А. Умаровой в Мажилисе РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9 %) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 05.01.2022 было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулиро- ваны недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам А. Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных МВД материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно- оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. Общественный деятель, адвокат, ныне ― депутат-самовыдвиженец Мажилиса А. Куспан инициировал создание Общественной комиссии «Аманат» для защиты прав и свобод граждан. Тогда в комиссии назвали ее главной целью выведение из орбиты уголовного преследования тех, кто оказался под следствием за участие в мирных протестах, но не имел преступных намерений, а также непричастных к преступлениям, чтобы они не пострадали без вины. «Неоспоримым фактом является то, что во время январских событий были трагические события, такие как поджоги, погромы, грабежи и даже гибель людей; вероятно, станет ясно, кто организаторы и исполнители, простые погромщики это или экстремисты, были это те, кто хотели заработать политические очки или же просто те, кто стремились нажиться за счет грабежей, или же это были обычные хулиганы; вместе с тем, очевидно то, что в этих событиях участвовали и провокаторы; наша цель – отделить тех, кто преследовали преступные цели от тех, кто вышли на мирный митинг из благородных побуждений; цель – спасти мирных демонстрантов от массовых пыток и преследований; помочь объединиться им с семьями, которые ждут их дома», ― цитировали СМИ официальное сообщение комиссии «Аманата». В состав комиссии вошли восемь человек, в том числе четыре профессиональных юриста, один депутат Мажилиса, один член Национального совета общественного доверия и по одному представителю генеральной прокуратуры и министерства внутренних дел. «Призываем всех казахстанцев, правозащитников, общественных активистов, представителей СМИ объединиться в этом благородном деле и помочь работе комиссии!» — заявили члены комиссии. В комиссию обратилось 59 граждан, которым в той или иной форме оказана бесплатная юридическая помощь, в частности, даны необходимые консультации, составлены процессуальные документы и обращения, представлены их интересы в государственных органах и судах. Одним из наиболее значимых результатов работы комиссии стала реализация совместно с Общественным фондом «Қазақстан Халқына» программы по выплате компенсаций 25 семьям погибших и оставшихся инвалидами в связи с январскими события прошлого года. Подавляющее большинство граждан получило выплату в размере 7 млн тг. Кроме того, комиссия активно участвовала в обсуждении и принятии Закона РК от 02.11.2022 № 152-VII «Об амнистии». Было подготовлено правовое заключение, в котором проанализирован этот законопроект и даны комментарии к его содержанию. Комиссия «Аманат» выполняла свои обязанности с 22 января и до конца 2022 года. В состав комиссии входили в основном юристы и правозащитники, а также представители уполномоченных госо- рганов. Местные прокуратуры предоставили доступ в следственные изоляторы и возможность ознакомиться с документами уголовного дела. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы рассматривали участников январских событий, разделив их условно на три группы. Первая группа ― это организаторы. Вторая ― провокаторы. Третья — те, кого спровоцировали, т.е. те, кто сначала думали, что это мирный митинг, а позже, следуя указаниям организаторов и провокаторов совершили противозаконные действия различного характера. Эта третья группа и составила основное число людей, и наша комиссия целенаправленно работала с этой группой... …Комиссия приступила к своей первой работе 24.01.2022 и начала с посещения следственных изоляторов Алматы, личного ознакомления с состоянием задержанных, ознакомления со сведениями касательно дел из их уст, встреч с их родственниками, адвокатами, а также известными в стране общественными деятелями, ознакомления с материалами уголовного дела через городскую прокуратуру. В результате данной работы комиссии удалось освободить из-под стражи десятки людей в первый же день. В основном это были граждане, получившие травмы на площади во время январских событий». После этого работа была продолжена в городах Тараз, Талдыкорган, Шымкент, Семей. Комиссия оказала непосредственное влияние на изменение основных мер наказания примерно 600 из 1600 человек, арестованных по уголовным делам. По мнению Куспана, есть все основания полагать, что данная ситуация получила положительную оценку общественности и повысила уверенность страны в справедливом расследовании. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Мы выявили тот факт, что руководители некоторых правоохранительных органов регионов не выполняло поручение президента об объективном расследовании январских событий, и даже были выявлены факты саботажа. Мы установили контакты с центральными и региональными госорганами, руководством правоохранительных органов и работали вместе. Мы на постоянной основе давали им свои рекомендации. Мы внесли предложение президенту об амнистии наших граждан, совершивших преступные действия под руководством провокацион- ных групп. Благодаря закону об амнистии тысячи людей, причастных к преступлениям, были освобождены либо получили послабления. Хочу отметить, что в нашей стране принимается впервые закон о единовременной амнистии в связи с конкретным событием. Мы провели встречи с представителями СМИ ряда европейских стран, международных организаций, таких как, посольство США, ООН по их инициативе, ознакомили их с нашей работой». Куспан отметил, что число погибших в результате январских событий составляет 238 человек, из них 148 ― из Алматы. Комиссия «Аманат» совместно с прокуратурой города провела объективное расследование уголовных дел, принимала правовые процессуальные решения в отношении погибших граждан, организовывала материальную, социальную и даже психологическую помощь их семьям. При этом Куспан подчеркнул, что материальные и социальные проблемы родственников погибших граждан в городе Алматы были частично решены государственными органами. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «В результате встречи с участниками массовых беспорядков во всех регионах выяснилось, что всем им свойственны следующие общие признаки: начало массовых беспорядков в один момент, в один и тот же период времени; наличие провокационной группы среди пришедших на мирный митинг, наличие подстрекателей и инициаторов нападения на областные и городские администрации, на органы внутренних дел, оружейные магазины; в ряде случаев несвоевременные действия правоохранительных органов, а иногда и полное бездействие; в южных регионах участниками мирного митинга отмечалось присутствие неизвестных людей в военной форме, которых они раньше не видели, не знали. В результате январские события, которые из мирного митинга превратились в массовые беспорядки, едва не превратились в государственный переворот. Спустя год ясно и очевидно, что заинтересованная группа преследовала именно такую преступную цель. Самое страшное, что подобные действия продолжались и позже. Мы это видели в тот годичный период, когда в составе комиссии работали над январскими событиями». В качестве примера Куспан привел факты, когда в ряде регионов происходили действия подрывного характера вопреки данным главой государства указаниям по объективному расследованию дел, связанных с январскими событиями, строгому соблюдению конституционных прав граждан. В одном из южных регионов поступила информация о фактах пыток гражданина, обвиняемого в участии в массовых беспорядках. После того, как информация подтвердилась, комиссия «Аманат» потребовала у областных правоохранительных органов изменить меру пресечения задержан- ному для прохождения лечения. Однако правозащитникам отказали в их требовании. Тогда они сообщили об этом в Администрацию президента, в результате чего полицейское руководство было уволено, а против сотрудников ряда силовых структур были возбуждены уголовные дела по фактам пыток. Из доклада А. Куспана на межпарламентских слушаниях 05.01.2023: «Второй пример касается общественных институтов, созданных для защиты прав человека. У нас есть конкретная информация о том, что правозащитная организация использовала женщину, у которой погиб муж и которая едва могла прокормить себя и троих детей. Они уговорили ее выйти на митинги в Алматы и Астане. Как стало известно позже, та же организация по защите прав человека купила женщине авиабилет из Алматы в Астану и обратно, разместила ее в четырехзвездочной гостинице, а также наняла для ее детей няню, создав ей «условия» для участия в митингах. Иными словами, провокационная деятельность не только проявилась во время январских событий, но продолжается и по сей день как со стороны государственных правоохранительных органов, так и отдельных общественных институтов, занимающихся защитой прав человека. Мы считаем, что это тревожная ситуация». Абзал Куспан отметил, что главная проблема, которая волнует всех здравомыслящих граждан, неравнодушных к проблемам страны, ― не допустить повторения событий вроде январской трагедии в будущем. И единственный способ для этого, на его взгляд, реализация утвержденной главой государства концепции «Новый Казахстан ― справедливый Казахстан» не на словах, а на деле. Основанием для таких заявлений является то, что члены комиссии лично встретились и опросили задержанных граждан. Они выяснили, что главным фактором, побудившим их прийти на площадь, была несправедливость. Для мониторинга соблюдения прав задержанных Уполномоченному по правам человека Э. Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и НСОД был предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. По данным офиса УПЧ, в соответствии с Законом «О порядке и условиях содержания лиц в специальных учреждениях, обеспечиваю- щих временную изоляцию от общества» в следственные изоляторы уголовно-исполнительной системы по январским событиям были водворены 1220 человек, в отношении которых судами в качестве была санкционирована мера пресечения «содержание под стражей». Из них ― 22 несовершеннолетних. Согласно Правилам внутреннего распорядка следственных изоляторов, все лица при поступлении с изоляторы временного содержания проходили обязательный медосмотр. Кроме того, в соответствии с Правилами оказания медицинской помощи гражданам, свобода которых ограничена, а также лицам, отбывающим наказание по приговору суда в местах лишения свободы, помещенным в специальные учреждения при выявлении телесных повреждений, проводилась видеофиксация, им оказывалась незамедлительная медицинская помощь. О каждом таком факте в обязательном порядке были информированы органы прокуратуры. В целом по январским событиям в следственные изоляторы поступило 375 человек с телесными повреждениями, из них 35 прошли стационарное лечение в городских больницах. Ранения были получены ими во время массовых беспорядков, в ходе нападений на административные здания, на сотрудников и зафиксированы представителями офиса УПЧ при поступлении. По информации офиса УПЧ, в целях обеспечения открытости и прозрачности было налажено тесное взаимодействие с общественно- наблюдательными комиссиями, национальным превентивным механизмом и НПО. Ими проводился независимый мониторинг соблюдения прав и условий содержания граждан, находившихся под стражей. Все жилые, служебные, коммунально-бытовые помещения учреждений комиссионно обследовались с участием общественников. Комиссией во главе с Уполномоченным по правам человека Э. Азимовой, руководителем общественного фонда «Хартия за права человека» Ж. Турмагамбетовой совместно с рядом общественников и адвокатов были проверены условия содержания и осуществлен прием более 100 следственно-арестованных в восьми регионах Казахстана. Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Также условия содержания задержанных проверили депутаты Мажилиса и маслихатов и представители местных исполнительных органов. Были организованы встречи с 286 следственно- арестованными, в том числе 41 ― конфиденциальная, а также с двадцатью их родственниками и 20 сотрудниками учреждений. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось. Все лица, содержавшиеся в следственных изоляторах в рамках дел по январским событиям, пользовались правами и свободами, а также несли обязанности, установленные действующим законодательством. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», — сообщали в МИД РК. Из доклада Уполномоченного по правам человека: «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генпрокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранитель- ных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: А. Абдулов, Б. Абилов, А. Байтасов, Р. Баталов, М. Джакишев, О. Жандосов, Е. Жовтис, А. Кожахметов, Е. Татишев, Б. Торегожина, Е. Шакеев, С. Чайжунусов и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финотчетность не публиковалась. В июне 2022 года свой проект презентовал и «Азаттык». Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Д. Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио  Свободная Европа/Радио Свобода (РСЕ/РС) Дж. Флай, региональный директор по Центральной Азии Х. Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Т. Дооров. 12 января 2023 года редакция «Азаттыка» презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. К.Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28 % респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5 % опрошенных казахстанцев. Наиболее одобряемым действием (65 %) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. Эксперты о Кантаре Январские события, последовавшие за ним политические и социально-экономические реформы, а также кардинальные изменения в специфике государственного управления до сих пор остаются под пристальным вниманием казахстанских экспертов ― политологов, социологов, экономистов, общественных деятелей. 18.02.2022 Позицию президента о тщательном расследовании всех фактов по Алматинской трагедии поддержали политологи страны, они уверены, что наряду с этим необходимо обеспечить общественникам полный доступ ко всем материалам связанным по беспорядкам. политолог А. Токтушаков : он сказал, что по каждому случаю нужно провести расследование, и в принципе он четко проговорил и обозначил месседж о том, что права человека являются основополагающими. 14.03.2022 Зачинщики январских событий готовились к беспорядкам как минимум два года, считает адвокат, член Национального совета общественного доверия А. Умарова . По ее словам, их основной целью был насильственный захват власти, передает корреспондент «Хабар 24». А. Умарова, член НСОД доверия: Только президент смог своими действиями остановить этот хаос и сохранить государство, это нужно отметить. Относительно мести к президенту, после прихода к власти Токаева и создания НСОД начали проводиться политические и другие реформы. Особое внимание президент уделял правам человека, что для КНБ, обладающего безграничной властью и держащего людей в терроре, ситуация начала выходить из-под контроля. 05.01.2023 « Субъектам МСБ, пострадавшим во время январских событий, в полном объеме возмещен ущерб. Сумма составила 16 млрд 700 млн тг, передает корреспондент «Хабар 24». Еще 31 млрд 100 млн тг выделило государство на восстановление 42 разрушенных зданий. На 37-ми объектах работы полностью завершены. Что касается коммерческих объектов – пострадало 356. Все они восстановлены. 1789 субъектов предпринимательства подали заявки на прямое возмещение ущерба, в полном объеме он им возмещен в размере 16 млрд 700 млн тг. Ущерб возмещен по всем объектам малого и среднего бизнеса», — Р. Скляр , первый заместитель премьер-министра РК. 05.01.2023 М. Жакау , политолог: «Власть услышала голос народа и с тех пор продолжает делать всё, чтобы оправдать ожидания. Иначе не было бы тех реформ, которые мы наблюдаем. Сейчас все прислушиваются к словам Президента, и от 2023-го люди ждут реальных изменений. Согласен с таким мнением и политолог И. Кураев . Эксперты убеждены: в обществе развиваются новые культурные особенности, которые не обошли стороной и государственных служащих. 30.08.2023 Д. Чикваидзе , глава секретариата гендиректора Отделения ООН в Женеве: «Когда человек, став Президентом, не боится ограничивать собственные права и мандат действия, это говорит о том, что очень правильный и очень честный политик, который хочет хорошего для своей страны. Социальные, экономические и политические реформы возможны только в той стране, которая стабильна в своем развитии, считает Давид Чикваидзе. Проводя многовекторную и сбалансированную внешнюю политику, Казахстан своевременно реагирует на глобальные изменения, тенденции и вызовы.» 08.12.2023 Больше 16 млрд тенге выплатили алматинским предпринимателям, пострадавших во время январских событий. Своевременная помощь бизнесу стала одной из приоритетных задач после Январских событий. Предпринимателям оказали не только финансовую, но и психологическую поддержку. Н. Ибрагимов , управляющий директор отраслевого развития палаты предпринимателей г. Алматы: Восстанавливали ущерб за счет пожертвования от граждан, от национальных компаний. Были выделены с фонда деньги, также с республиканского бюджета. 14.01.2022 Депутат Мажилиса Парламента А. Амирханян : «Мы, депутаты – избранные народом, просим казахстанцев не поддаваться провокациям. Все требования митингующих до этого были рассмотрены и решены. Действия, которые происходили в первые дни месяца, – это уже не митинг, это террористические акции против нашего государства и народа. Мирная акция – это не погром собственности граждан и не избиение и убийство невинных граждан, полицейских, военных, молодых людей и стариков нашего государства. Я прошу, не превращайте в военный полигон нашу страну, которой мы гордимся и любим. Те, кто занимались мародерством и погромом, скорее всего, не живут в этих городах. В данной ситуации, думаю, неприемлемы переговоры с этими людьми, потому что нельзя договариваться с насильниками, террористами и убийцами. Все они должны понести заслуженное наказание по Закону. Я полностью поддерживаю все принятые решения нашего президента К.-Ж. Токаева, в том числе о введении войск ОДКБ в эти нелегкие дни для оказания помощи в защите наших стратегических объектов от бандитов и мародеров. Наш президент действовал в рамках законного Договора ОДКБ. За 30 лет Независимости мы прошли нелегкие годы после распада СССР. Был и голод, и холод. Но мы все прошли эти испытания с честью, всегда верили в сплоченность нашего народа и вместе поднимали нашу любимую страну. Я призываю вас всех сплотиться вокруг нашего президента для восстановления и процветания нашей страны. И давайте вместе не допустим повторения этой трагедии». 21.01.2022 « Выскажу свое мнение по поводу событий, произошедших в Алматы в январе этого года. Знаете, наверное, именно в такие моменты проявляются наши истинные качества. Сейчас все дружно взялись за восстановление города, помогают друг-другу. Огромное спасибо сотрудникам правоохранительных органов, военным, медикам, которые исполняли свой профессиональный долг. К сожалению, не обошлось без жертв. Самые глубокие соболезнования родным и близким погибших в это нелегкое время. Это боль каждого казахстанца. Обращение в это время президента страны К.-Ж. Токаева, смелое, жесткое и решительное, все поставило на свои места. Простые люди почувствовали, что Глава государства с нами, поверили ему и поддержали. Но нужно сказать, что в это трудное для алматинцев время, к большому сожалению, рядом никого не оказалось: ни Парламента, ни партий, ни акима города с его многочисленным окружением. С нами был только президент. Ведь только благодаря его решительным действиям фактически удалось сохранить страну, и ситуация выровнялась, он не допустил, чтобы трагедия усугубилась. Мы поняли, что президент в этот судьбоносный момент вместе с народом и смотрели на него как на настоящего лидера. И действительно, Глава государства дал нам надежду, вселил уверенность. Он сразу же взял на себя всю ответственность, предпринял конкретные шаги. Сейчас не время демагогий. Мы должны вынести соответствующие уроки, сплотиться вокруг нашего Президента и двигаться дальше», — Р. Ким, депутат Мажилиса РК V, VI созывов, член Попечительского совета АКК 15.03.2022 «Адвокат А. Умарова, кстати, дала абсолютно верную оценку январским событиям, отметив, что уголовные правонарушения были способом достижения главной цели – насильственного захвата власти. Согласен со словами депутатов Мажилиса, которые акцентировали внимание на том, что в молодежной среде процветает нигилизм. И он дал о себе знать во время январских событий. Те, кто руководил беспорядками, вывели именно маргинальную часть молодежи, где этот самый нигилизм достаточно распространен. И сейчас они сожалеют о произошедшем. Как отметила А. Умарова, шла целенаправленная информационная подготовка, и молодежь оказалась не готова к этому. Если задуматься, январские события могли привести к печальному исходу – потере нашей независимости. Это хороший урок для всех, как для правоохранительных органов, так и для граждан. Это урок для тех, кто участвовал в беспорядках, и для тех, кто нет», — С. Имиров, секретарь Военного совета Нацгвардии РК 20.01.2023 Волонтеры из общественного объединения «Я – алматинец» в самый тяжелый и напряженный для Алматы период января, как и всегда, оказались на высоте. Оставляя дома свои семьи, они, рискуя жизнями, помогали своим соотечественникам. Руководитель «Я – алматинец», депутат городского маслихата К. Авершин бесконечно гордится своей командой. По его словам, когда беда пришла в любимый город, члены объединения не могли сидеть сложа руки, а сразу же отправились на передовую помогать тем, кто в их помощи в тот момент нуждался наиболее остро. Это были врачи, сотрудники правоохранительных органов, детские дома. Своими и силами единомышленников «алматинцы» оперативно организовывали горячее питание, доставку продуктов. Авершин рассказал, что на фоне отчаянной борьбы силовиков за установление порядка в самой гуще событий оказались и алматинские волонтеры. Не всегда с ведома начальства, а порой и вопреки рекомендациям, они были в эпицентре хаоса и делали свое дело. 09.01.2023 Об уроках трагического января рассказал член Совета АНК, сопредседатель Ассоциации чеченцев и ингушей Казахстана «Вайнах», ветеран партии Amanat Ю. Келигов : «Так что иммунитет казахстанцев, приобретенный за эти годы, и большой политический опыт нашего президента К.-Ж. Токаева сыграли решающую роль в стабилизации обстановки. В критический для страны момент в полной мере проявились дипломатические качества и колоссальный политический опыт Президента К.-Ж. Токаева. В судьбоносный для страны час он взял всю ответственность на себя, не поддался на провокации, проявил хладнокровие и сделал все необходимое, чтобы сохранить независимость страны. Президента поддержали казахстанцы, для которых мир, согласие и единство – категории высшего порядка. Мудрость и выдержка, присущие нашим гражданам, сыграли решающую роль. Хочу отметить, что январские события во многом изменили нас и подтолкнули к более решительным действиям и преобразованиям. Реализована конституционная реформа, прошли всенародные выборы, идут политические и экономические преобразования, направленные на улучшение жизни народа.» 02.09.2022 Государство смягчит наказание для тех участников январских событий, которые не совершили серьезных преступлений. Многие нарушители закона осознали свою вину и раскаиваются в содеянном. Президент считает, что они заслуживают второго шанса. Актюбинская творческая интеллигенция поддерживает предложение Главы государства, считая его крайне гуманным шагом. Т. Тлеулесов , член союза писателей Казахстана: «Глава государства в ходе Послания затронул и январские события. А именно, что следует дать второй шанс тем, кто осознал свою вину и тем, кто распиваете в содеянном. Это я думаю, очень правильное решение. Ведь проявив гуманизм, мы как нация извлечем урок из этой трагедии и недопустим его повторения. Важным уроком январской трагедии стало осознание необходимости значительного усиления общественной безопасности». 05.01.2023 С. Ильясов , политолог: «Я думаю, что самое главное, что мы сохранили государственность. Потому что действительно в моменты политического кризиса всегда под угрозой суверенитет. Возможность государства осуществлять свою основную деятельность. Управлять обществом, управлять страной. Самых негативных последствия мы смогли избежать. Ну и второй момент, зачастую после таких событий действующая власть старается сделать более жестким политический режим. В этом плане действующий Глава государства пошёл по другому пути. Он, наоборот, стал проводить политические реформы, направленные на либерализацию политической системы в стране». 15.01.2022 «Произошедшие в начале нового года в нашей стране события еще раз показали, как хрупок мир, как легко может «из искры возгореться пламя» и как важно не поддаваться эмоциям, не идти на поводу у тех, кому выгоден хаос и беспредел. В эти январские дни нам всем пришлось немало поволноваться, спасибо президенту, который не оставлял народ в неведении относительно происходящего и принимаемых мер по стабилизации ситуации. Не могу не сказать, что Касым-Жомарт Кемелевич вызвал у меня чувство восхищения и гордости тем, как движимый заботой о благополучии страны оперативно и грамотно принимал решения – мудрые, справедливые, оправданно жесткие и бескомпромиссные. В трудный час Глава государства был с нами и сделал все, чтобы не дать террористам сполна осуществить свои грязные планы. Спасибо ему за это! Стыдно и обидно, что на стороне террористов оказались некоторые средства массовой информации, о которых сказал в своем выступлении К.-Ж. Токаев. Считаю и надеюсь, со мной согласятся многие коллеги, что наша главная задача – способствовать своими публикациями сохранению мира и стабильности, укреплению единства народа, помогая в этом президенту всеми доступными нам средствами», — С. Ким , председатель клуба журналистов при Акмолинской АНК. Зерендинский район. 21.01.2022 «С большим вниманием сотрудники СКО государственного архива выслушали обращение президента К.-Ж. Токаева на заседании Мажилиса Парламента. Глава государства дал анализ событий трагических январских дней. Мы преклоняемся перед мужеством бойцов спецподразделений МВД, военнослужащих Министерства обороны и Службы государственной охраны в отражении террористической агрессии. Успокоение населению приносит стабилизация ситуации. Президент нашей страны еще раз подчеркнул главную задачу государства – обеспечение благополучия и качества жизни. Особое внимание будет уделено развитию малого и среднего бизнеса в регионах. Административным госслужащим и бюджетникам заработные платы будут подниматься по мере роста возможностей бюджета. Оптимизм вселяют слова Президента о том, что государством будут приняты все необходимые меры для восстановления доверия внутренних и иностранных инвесторов. Все обязательства и гарантии государства перед инвесторами будут исполнены в полном объеме. Надежды на улучшение социально- экономического положения в стране дает поручение президента премьер-министру в течение трех недель со дня заседания подготовить Программу действий правительства на 2022 год. Стимулом для молодых станет инициированный президентом проект “Президентский молодежный кадровый резерв” – социальный лифт для перспективной молодежи», — С. Маликова , директор КГУ «Северо-Казахстанский государственный архив управления культуры, развития языков и архивного дела акимата СКО» 24.12.2022 А. Садыков , председатель АОФ партии «Ақ жол», депутат областного маслихата: «Хорошо помню январь этого года. Цена на газ стала поводом для беспорядков. Казахстанцы вышли на мирные митинги со справедливыми требованиями, но этим воспользовались деструктив- ные элементы, желающие захватить власть. Так случилось и у нас, и во многих других городах. Президент страны принял в тот момент правильное решение. К.-Ж. Токаев взял под контроль ситуацию, разрушения государственности и захвата власти не произошло. Накануне этой трагической даты Глава государства открыл мемориал «Тағзым» жертвам январских событий в южной столице. Мы стали мудрее и сильнее. Теперь можем отличить мирный протест от замаскированной террористической атаки с целью захвата власти. Этот год сильно изменил Казахстан, всех нас. Кантар – это наша история, которая не должна повториться.» 27.12.2022 Заслуженный деятель РК, д. ф. н., главный научный сотрудник Института литературы и искусства им. М. Ауэзова Н. Акыш считает, что открытие мемориала для всех казахстанцев является большим, знаковым событием. Он убежден, что мемориал установлен в первую очередь для того, чтобы следующие поколения казахстанцев помнили о трагических январских событиях. – Нам важно не забывать о кровавом январе. Это была трагедия национального масштаба, где несправедливо погибли люди. – Спасибо нашему президенту за то, что он поддерживает демократическое направление развития как Глава государства, чтит память о погибших в январских событиях. Несмотря ни на какие трудности, мы продолжим движение вперед по пути реформ, – добавил он. 06.01.2023 Т. Талаева , член НСОД: «Хорошо помню январь прошлого года. Постепенно ситуация стала меняться, в том числе и в Алматы, где происходили главные события. В этих условиях наш президент принял единственное правильное решение, иначе погибших было бы гораздо больше, нужно было избежать государственного переворота». 10.01.2023 «Прошел ровно год. Отрадно то, что в том памятном январе 2022 года все вместе мы довольно быстро остановили это зло, сохранили наше государство от разрушения. Думаю, очень помогло то, что наш Президент Касым-Жомарт Токаев оперативно принимал верные решения, а народ во всем его поддерживал. Затем последовала череда политических реформ. Важным шагом на этом пути стал всенародный референдум, состоявшийся 5 июня, во время которого большинством голосов казахстанцы поддержали вносимые в Конституцию страны изменения и дополнения. В результате был принят соответствующий Закон РК «О внесении изменений и дополнений в Конституцию РК». Не менее важным политическим шагом стали выборы Президента, состоявшиеся 20 ноября, на которых Касым- Жомарт Кемелевич одержал победу. Это значит, что казахстанцы доверяют ему, верят в предложенные им общественно- политические и социально- экономические реформы, которые помогут нам построить Новый справедливый Казахстан, жить в демократическом, стабильно развивающемся государстве, свободном от коррупции, от терроризма, от межнациональных конфликтов, взявшем курс на построение здорового общества, на созидание», — А. Гасанов , глава крестьянского хозяйства с. Жанатурмыс Карасайского р-на 15.12.2023 «После стабилизации ситуации в стране после январских событий президент К.-Ж. Токаев выступил в парламенте страны и предложил базовую программу реформ, которая направлена на решение политических и социально-экономических проблем во благо народа Казахстана. Главный смысл экономических реформ исходит из необходимости национальной экономики в повышении благосостояния населения и справедливом распределении национального дохода. На этой основе президент Токаев обозначил следующие ключевые принципы нового экономического курса страны: справедливое распределение благ и обязанностей; ведущая роль частного предпринимательства; честная конкуренция; открытие рынков для нового поколения предпринимателей; рост производи- тельности; повышение сложности и технологичности экономики; развитие человеческого капитала; инвестиции в образование нового типа; «озеленение» экономики; охрана окружающей среды; ответственность перед обществом», — Д. Карипова , руководитель ОО «Центр поддержки женщин Ескельдинского района» 18.01.2022 Ветеран Вооруженных сил О. Николашин поддержал недавнее выступление Главы государства и назвал острую проблему, отразившуюся на боеспособности, профессионализме силовиков в ходе январских событий – нежелание молодежи служить в армии. «Мы, ветераны Вооруженных сил, и я лично поддерживаем президента Казахстана. Поставлена программа для нового правительства, поставлены задачи», – сказал член общественного совета Павлодарс- кой области Олег Николашин. – «Весь вопрос в том, как они будут решаться. Здесь важна роль общественности». 21.01.2022 – Насколько результативные были действия руководства страны? – Могу сказать однозначно, президент Казахстана хладнокровно и решительно сумел успешно разрешить неожиданно взвалившийся на страну кризис. Как обычно, некоторые западные СМИ, вещающие на тот момент с мест событий, делали неправильные выводы. Вводили людей в заблуждение и дезинформировали различными публикациями о том, что между нынешним президентом К.-Ж. Токаевым и Елбасы Н. Назарбаевым возник конфликт и ведется борьба за власть. Несмотря на такие злонамеренные вещания, Токаеву и Назарбаеву удалось вместе преодолеть кризис в духе сотрудничества и солидарности с максимальной доброжелательностью. 21.01.2022 Тезис о необходимости повышения социальной справедливости, который был ключевым во всех выступлениях Президента К.-Ж. Токаева после январских событий, наполнился конкретной фактурой. Было четко заявлено о неприемлемости ситуации с сильнейшим расслоением активов и доходов населения, оставляющей за бортом достойной жизни половину населения с доходом до 50 тысяч тг. На преодоление этой ситуации, в конечном итоге, направлены практи- чески все объявленные составляющие новой экономической политики, включая ее принципы, направления и механизмы реализации. 30.01.2022 – В Казахстане состоялся съезд политической партии «NurOtan». Председателем был избран президент К.-Ж. Токаев. Что Вы думаете об этом? Какие будут оценки происходящему? – Согласно политическим традициям в Казахстане, президент является лидером правящей партии и именно поэтому Н. Назарбаев предложил на эту позицию кандидатуру Токаева. К сожалению, указанная смена председателя произошла после неприятных январских событий в стране, что непроизвольно ассоциируется с вынужденными мерами. Безусловно, с конфликтом или без него это должно было произойти, чего добилось на сегодняшний день руководство страны. 03.02.2022 Депутат Народной скупщины Республики Сербия, заместитель председателя парламентской группы дружбы с Казахстаном Драгомир Я. Карич выразил мнение, что вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством Казахстана меры позволят достойно справиться с ситуацией: «Как депутат, как давний друг Казахстана выражаю всемерную поддержку решитель- ным и дальновидным решениям президента К.-Ж. Токаева. Вне всяких сомнений мудрость народа и принятые руководством страны меры позволят достойно справиться с ситуацией». 20.02.2022 Отметим, что на этой неделе президент РК дал интервью телека- налу «Qazaqstan», в котором подробно остановился на ситуации, сложившейся в стране после январских событий. В свою очередь, депутат Сената Д. Нуржигит отметила, что реформы, о которых говорит К.-Ж. Токаев, не просто слова, а направлены на реализацию конкретных задач. А заслуженный деятель Ж. Сейдуллаулы подчеркнул, что люди искусства, деятели культуры должны участвовать в создании нового Казахстана. «Только тогда наше единство будет укрепляться, наша страна будет процветать. Думаю, это наш долг перед подрастающим поколением», – сказал певец. Кроме того, народный артист Казахстана Т. Мейрамов отметил, что Президент сделал особый упор на вопросе приобщении населения к труду. «В этом плане важно привить людям качества трудолюбия и провести соответствующую работу по избавлению от иждивенческой психологии», – добавил он. 14.03.2022 Доктор социологии и эксперт КИОР Л. Нуркатова считает, что предпринятые Токаевым решения и действия способствовали стабилизации социально-политической ситуации. «Степень доверия общественности к президенту возросла именно в период январских событий. Об этом свидетельствует появление таких тэгов, как «Давайте объединимся вокруг президента Токаева!», «Мы должны сплотиться вокруг президента» и так далее», – отметила эксперт. Руководитель Центра по изучению института семьи Казахстанского института общественного развития А. Ракишева отметила, что январские события стали толчком для развития нового Казахстана. «Глава государства отмечал о необходимости реорганизации всей системы государственного управления, национальной безопасности, в проведении реформ в правоохранительной и судебной системах», – заявила она. По ее словам, результаты социологического исследования КИОР показали, что подавляющее большинство казахстанцев доверяет полиции. При этом о полном доверии говорят 19,2 % опрошенных, скорее доверяют 52,9 %. Недоверие проявляет каждый пятый опрошенный, преимущественно горожане (26,8 %). 17.03.2022 «После январских событий у многих возник вопрос: А что будет дальше? Но, как видите, после январских событий президент выступил перед народом, развеял сомнения и слухи. В связи с последними политическими событиями в обществе происходят неожиданные вещи. В такой ситуации, чтобы развивать экономику, нужны политические реформы. Об этом свидетельствует вчерашнее Послание. Потому, что, как мы видим, модель экономического развития Казахстана достигла своего предела. Нам нужен источник энергии для дальнейшего развития», – сказал А. Сарым. 17.03.2022 «На сегодня каждый вопрос, озвученный президентом, напрямую имеет отношение к гражданскому сектору. Пережив вместе январские события этого года, моральную усталость и ожидания изменений, мы все пришли к пониманию, что государство нуждается в идеях и видении гражданского общества на любое развитие событий для дальнейшего строительства Нового Казахстана. Многое прозвучало, что дает второе дыхание и желание двигаться дальше рука об руку обществу с государством уже не только декларативно, но и поступательно», – отметила общественный деятель. 02.11.2022 «Любую амнистию следует рассматривать как шаг в сторону гуманизации уголовного законодательства. Однако амнистию не следует путать с реабилитирующим актом. В юридической практике акты амнистии применяются только в отношении живых лиц, поскольку требуется согласие амнистируемого на применение к нему акта амнистии. В соответствии с поручением главы государства данная амнистия является единоразовым актом, касающимся исключительно участников январских событий. Задача этой амнистии — освобождение от наказания или сокращение его сроков», — отметила главный научный сотрудник КИСИ при президенте РК Ж. Каримова . 02.11.2022 «Президент Токаев подписал сегодня закон об амнистии тем участникам январских событий, кто не подозревается в госизмене, организации массовых беспорядков, не является рецидивистами, насильниками, террористами и экстремистами, а также тем, кто не обвиняется в совершении пыток. Дебаты по амнистии, инициированной Президентом Токаевым в начале сентября, идут достаточно бурно. Впрочем, как и само обсуждение январских событий. Я уже писал, что они обросли своей мифологией, которая активно пропагандируется теми, кто стоял за попыткой переворота и кто хотел бы оказать политическое воздействие на власть», – отметил Д. Ашимбаев . 03.11.2022 «Прежде всего эта амнистия является огромным актом проявления человечности. Амнистия поможет очень многим казахстанцам, которые были задействованы в противозаконных митингах, и предоставит им второй шанс. Мы должны это понимать. Этот акт также является символом справедливого, открытого Нового Казахстана, о котором говорит президент Токаев», – отметил Геннадий Шиповских. «Эта амнистия больше направлена на милосердие, гуманность и сострадание, людям дается возможность осознать противоправ- ность их деяний и начать жизнь с чистого листа. Нужно подчеркнуть, что закон предусматривает ресоциализацию амнистированных, чтобы они могли устроиться на работу, были в центре внимания социальных служб или могли решить свои жилищные вопросы», – акцентировала Индира Аубакирова. «Главная идея, заложенная в Конституции нашей страны, – это общественное согласие. Считаю, что инициатива, предложенная главой государства и реализованная в виде закона об амнистии, – необходимый и правильный исторический шаг для государства и общества. Полагаю, мы приняли взвешенное решение с учётом произошедших в январе событий», – прокомментировал принятый закон И. Борчашвили . 03.11.2022 «Мое мнение как юриста — организаторы беспорядков должны нести полную ответственность, а амнистия должна их миновать, так будет справедливо. На сегодня это значимое событие для Казахстана, у тысяч семей появилась надежда на скорое возвращение близких. Они уже получили слишком дорогой урок в своей жизни, оказавшись в январе на площадях, а позже — под следствием. Подобный шаг навстречу гражданам снижает социальную напряженность, ведь в основном сидит трудоспособное население, которое наверняка не знало даже, куда идет в морозный январь. Считаю это актом доброй воли и показателем «а Казахстан-то новый»!» — написал Абланов на своей странице в Facebook. Гуманность с латинского — «человечный». Для президента страны очень хорошее качество, заключил Абланов. 03.11.2022 Политолог Н. Шаталов в своём Telegram-канале прокомментировал амнистию участников январский событий. «Очевидно, что во время января многие люди пошли на нарушения закона. Сама атмосфера тех дней в Алматы толкала людей на проступки. Часто это были молодые люди, которым этот срок мог сломать жизнь навсегда. Не стоит списывать со счетов и тот факт, что силовики были очень злы на тех, кто был на улицах. Пострадали и погибли полицейские и военные. И нынешний закон об амнистии – это, во-первых, второй шанс для оступившихся и возможность выйти из маргинального состояния, а во-вторых, выравнивание перегибов, которые могли бы случиться». 05.01.2023 «Январская трагедия изменила многое. Прежде всего самоощущение в Казахстане как на элитарном, так и на общем уровне, в том плане, что стало понятно, что далеко не так проста ситуация в Казахстане. Когда был момент пика нефтяных цен, сложилось впечатление, что в Казахстане нет больше проблем, и есть ощущение, что мы входим в число самых передовых экономик мира, что, естественно, заблуждение. Плюс, сложилось впечатление, что, в принципе, при любых условиях в Казахстане невозможны никакие волнения. Январь «показал», что это не так, что есть много слоев в обществе, которые являются мощной социальной базой для любых не только протестов, но и таких явлений, как беспорядки, поджоги и мародерство (...). Власть и население смогли консолидироваться вокруг фигуры К.-Ж. Токаева, что подтвердил сначала референдум, а потом его переизбрание на пост президента в ходе выборов. Тем самым реформы Токаева, с которыми он стартовал в начале своего срока, получили новое «дыхание». Эти реформы проводятся масштабно. Ведь на референдум были выведены и идеи того, как вообще казахстанцы относятся к реформированию. И казахстанцы проголосовали “за”», – подчеркнул эксперт. 06.01.2023 «Ясно, что на это влияли не только «чёрные лебеди», такие как последствия пандемии, серьёзно ухудшившие уровень жизни населения, но и накопившиеся в предыдущее время системные изъяны – клановость, олигархизация, коррупция, бюрократия, депрофес- сионализация госаппарата, выливавшиеся в неуемное рвачество и стремление нажиться любыми путями и способами. В желании сохранить свои привилегии и приумножить власть-собственность определенные круги пошли на реализацию планов государственного переворота, спровоцировав крупный политический кризис в Казахстане. К счастью, их преступные замыслы благодаря решительности и стойкости главы государства и принятым им мерам по наведению порядка потерпели крах», – отметил главный научный сотрудник КИСИ Е. Сейлеханов . 01.05.2023 «Благодаря смелому решению нашего Президента злые намерения преступных группировок были вовремя пресечены, а представители властной структуры быстро взяли под контроль общественный порядок. По данным МВД, расследовано 4623 уголовных дела. 19 полицейских были убиты и более 3000 солдат получили ранения. Участники беспорядков разрушили 25 полицейских зданий. Это очень масштабное преступление», — К. Дуйсекеев . Шаталканал, Telegram, 16.08.2023 Ожидалось, что осенью начнется подведение итогов по январским событиям. Один из первых шагов – публикация итогов расследования по погибшим во время январских событий. Генеральная прокуратура сегодня обнародовала список людей, которые при различных обстоятельствах были убиты в ходе масштабных протестов, попыток захвата административных зданий и боевых действий на улицах Алматы. Собственно говоря, случилось то, о чем говорили правозащитники и активисты на протяжении последних 6 месяцев. Власти не торопились по понятным причинам – необходимо было подтвердить все данные, а также установить обстоятельства гибели большинства людей из списка. Сейчас такая картина есть по 176 людям из 238, следствие продолжается. Власти признают, что есть невинно погибшие. Этот факт отрицать было бы глупо. Впрочем, как и то, что многие из них попали под огонь из-за несоблю- дения режима ЧП. Характерно, что почти половина списка – это погибшие при штурме административных зданий. Их убили при совершении вооруженных нападений на здания акиматов, полиции, резиденции президента, телевышки, магазины и иные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Тараз, Шымкент и Атырау. Ещё 19 человек – погибшие полицейские/военные. Но ведутся расследования и против сотрудников силовых ведомств, которые превысили свои полномочия и в результате чего скончались 6 подозреваемых. Аналогичные процессы идут и против военных, из-за действий которых погибли люди на блокпостах и на площади в Алматы. Прокуроры предоставили сегодня большой отчет по январским событиям, и белых пятен стало сильно меньше. Безусловно, остаются еще погибшие, обстоятельства смерти которых предстоит установить, есть часть истории, которая касается организации попытки государственного переворота и координации боевиков в г. Алматы. Чем больше открытой информации, тем меньше пространства для спекуляций: сейчас не остается возможности говорить о нескольких тысячах погибших, о скрытых фактах гибели граждан, не имевших отношения к погромам и нападениям на административные здания. Учитывая, сколько внимания правозащитников было приковано к январским событиям, скрыть какие-либо факты было просто невозможно. П. Афанасьев, 23.12.2022 Сегодня в Алматы президентом РК был открыт Мемориал жертвам январских событий «Тағзым» (в переводе на русский язык – «Поклон»). Открытие этого памятного места имеет большое символическое значение. Оно призвано напоминать нам о тех трагических днях Кантара-2022, которые явились серьёзным испытанием для нашего государства и вызовом, проверкой на прочность для всего народа Казахстана. Именно январские события заставили нас заново и по-новому оценить простые истины и понять их неистребимую святость: бесценность человеческой жизни; ненадуманные сплоченность и единство казахстанского народа; безальтернативность торжества прав, свобод и законных интересов каждой отдельной личности; крепкое согласие и надежный, устойчивый мир в нашем обществе; непреходящие значение и роль государства в наведении правопорядка и укреплении законности. 23.12.2022 М . Койлыбаев , председатель республиканского центрального совета ОЮЛ «Ветераны Афганской войны и инвалиды»: — Январь врезался нам в память трагическими событиями. Три напряженных дня наша страна стояла на краю пропасти. Мы могли потерять все – и государство, и Независимость. Все началось с мирных протестов, выдвигались справедливые требования социального плана. Я был там вместе с активистами НПО, видел, что люди были настроены на конструктивный диалог с властями. Но в какой-то момент в толпе взяли верх провокаторы, криминальные элементы. Они шли напролом, рушили все вокруг, устроили хаос. Слава Аллаху, в Актобе обошлось лишь этим, не было человеческих жертв, как в других крупных городах Казахстана. Авторитетные личности, как могли, сдерживали натиск. Спасибо правоохранитель- ным органам, военнослужащим, которые не допустили кровопроли- тия. А ведь в те дни погибло много безвинных людей, в т. ч. дети. На встречах с молодыми мы всегда призываем к единству, сплоченности. Не нефть, не газ, золото являются нашим богатством, а народ. Чтобы страна процветала и люди жили благополучно и счастливо, каждый из нас должен приложить для этого все силы, сообща реализовать все то, что прописано в предвыборной программе К.-Ж. Токаева. Я рад, что открыт мемориал жертвам январских событий «Тағзым». Людей не вернуть, но вечная память о них будет жива. 4. Заключение Из материалов, представленных в докладе, очевидно, что январские события действительно начинались, как мирные митинги с требованиями социальной справедливости. При этом 4 января 2022 года в течения дня в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись призывы о проведении митинга с целью выражения солидарности бастующим в городе Жанаозен Мангистауской области. Очень быстро протест трансформировался в массовые беспорядки, участниками которых стали совершенно разные сообщества. Подобные сценарии хорошо раскрыты теоретически и практически еще более полувека назад. Хрестоматийная работа одного из идеологов терроризма Маригеллы по тактике городской герильи и террора в отношении силовиков и концепция «мятеж – война» Месснера нашли высокую степень обобщения в методичке Шарпа с ее 198 способами неповиновения. Детально разрабатывались такие сценарии и другими стратегами. Свое широкое применение они нашли на постсоветском пространстве (особенно важно осмысление событий на Майдане в 2014 году канадским профессором Качановским в его «деле о киевских снайперах»), в Иране, Северной Африке, Латинской Америке ― везде, где есть ресурсы, свои и чужие интересы, геополитическая составляющая. Тем не менее, в Казахстане была использована специфическая гибридная модель технологии свержения власти. Начавшийся как мирный митинг, протест в считанные часы перерос в массовые беспорядки по всей стране. Стало очевидно, что основной и конечной целями организаторов является вовсе не решение социальных вопросов. Через агрессию, насилие, разрушения в обычную жизнь простых казахстанцев и в общественно-политическое устройство страны вносились хаос и анархия. Стремительное организованное развитие событий сопровождалось предательством некоторых высокопоставленных руководителей силового блока, в результате чего у нападавших оказалось еще большее количество в том числе и огнестрельного оружия. Боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал, который тщательно формировался при поддержке криминальных структур. Схроны находят до сих пор. Фактически 4, 5, 6 января шли боевые столкновения, штурмы, больше напоминающие войсковые операции, и даже верные присяге силы правопорядка оказались мало подготовлены к таким событиям, почему и понесли в эти дни серьезные потери убитыми и ранеными. С 5 числа о мирных протестах могли говорить лишь очень ангажированные, заинтересованные или необъективные, преследующие определенные цели, комментаторы и эксперты. Со 2 января в Мангистауской области движение на многих участках дорог оказалось парализовано, а жителей разных регионов через социальные сети активно вовлекали в общий процесс выражения недовольства, обеспечивая на улицах максимальное число людей, создавая видимость, что протестами охвачена вся страна. Большое скопление граждан, как показали потрясения последних 20 лет, удобно для террористической тактики использования людей, как живого щита, которая создает серьезные сложности при наведении порядка. В отдельных случаях применяются методы использования в качестве заложников детей и подростков, пенсионеров, чтобы показать «чудовищный оскал власти», воюющей со стариками, женщинами и детьми. Действия протестующих координировались провокаторами по всей стране, с масштабным использованием социальных сетей. Когда в Мангистау, благодаря действиям центральных и местных властей, протестные процессы пошли на спад, в тот же день начали собирать людей в Алматы и Атырау. Понимая, что социальные вопросы будут конструктивно решены, протестующие обозначили линию на политические требования к власти. В те же часы началось активное формирование протестных групп уже в четвертом по счету регионе ― в Актюбинской области. Таким образом, вся западная часть страны попала под угрозу мятежа. Расширялась не только география протестов, но и претензии к власти, исходя из стремления не локализации, а эскалации конфликта. При этом в Мангистауской области протестующие начали перекрывать дороги по стратегическим направлениям, что значитель- но осложняло переброску сил правопорядка и создавало условия для эскалации неповиновения. На третий день профессионально разжигаемой смуты ее устроители захватили инициативу и продемонстрировали отказ идти на уступки. Власть эффективно и быстро решала газовые вопросы, но развитие ситуации показало, что социальный аспект ― лишь предлог в разворачивающейся драме. Стало ясно, что в эскалации напряжения и противостояния, ослабления реформируемого и усиливающегося Казахстана заинтересованы не только силы внутри страны, но и за рубежом. Крупнейший город Казахстана ― Алматы ― раскачивали одновременно с разных направлений. Лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата и на пешеходной улице «Арбат». Его призыв подхватили и другие лидеры общественного мнения, использовавшие свой виртуальный авторитет для реального разжигания смуты. Численность митингующих росла постоянно, в итоге был создан многократный перевес протестных сил. В тот же день география массовых беспорядков пополнилась Алматинской и Жамбылской областями, а также восточной частью страны. Таким образом очаг мятежа захватил юго-восток Казахстана, постепенно образуя дугу дестабилизации с запада на восток, через южные области. Дестабилизирующее движение массовых беспорядков с запада на юг накрывало ресурсные районы, транспортные коммуникации. Скоорди- нированные действия по захвату власти в регионах были выстроены таким образом, чтобы замкнуть кольцо дестабилизации с запада на восток страны, окружая центральные области и столицу, изолируя их. Впервые центральная и местная власти Казахстана столкнулись с такими вызовами, когда удары наносятся синхронно, в том числе и по силовым структурам, вовлекая все больше областей в орбиту мятежа, который неумолимо разрастался. Для обеспечения охраны общественного порядка в местах массового скопления граждан были выставлены наряды полиции. Однако численность митингующих в разы превышала количество сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих. Основная масса протестующих поддалась провокационным призывам к совершению противоправных действий. Сотрудники оперативных служб установили, что в ходе шествий по улицам городов митингующие вооружались битами, палками, кусками брусчатки, с применением угроз останавливали автомобили, отбирали ключи и заставляли водителей и пассажиров присоединяться к толпе. При анализе событий в масштабах республики прослеживается параллель: нападения на административные здания государственных органов происходили ночью и во второй половине дня 5 января. Всего в результате действий членов преступных групп пострадало 1097 сотрудников, десять ― погибло. Сдерживать огромное количество участников протеста силы правопорядка физически не могли. По большей части сотрудники не были вооружены, до последнего они применяли только спецсредства ― водометы, резиновые дубинки и др. Хотя к этому времени сотни сотрудников правопорядка уже получили ранения, в том числе ножевые и огнестрельные. Полицейских и военнослужащих избивали, над ними издевались, выдергивая из строя, их давили машинами и забрасывали коктейлями Молотова. Один офицер заживо сгорел при пожаре в здании городского акимата Алматы. Дискуссии по факту незаконного применения оружия намеренно уводят общественность в сторону от реальной ситуации. Нельзя забывать, что в руках участников беспорядков оказалось огнестрельное оружие, похищенное из оружейных магазинов и из арсенала ДКНБ Алматы и Кызылординской области, а также ДП Алматинской и Жамбылской областей и УП Талдыкоргана. Первый раз боевое оружие силовики применили около 16.00 5 января при обороне резиденции президента в Алматы. И в последующем оружие применялось силовиками при отражении атак на здания полиции, акиматов, когда беспорядки перешли в насильственную фазу. Фактически мы имеем дело с событиями, одни участники которых использовались другими как инструмент. При этом та часть протеста, которая сыграла на волне мирных митингов, условно делится на несколько групп. Первая ― основные акторы беспорядков, их организаторы и координаторы, главные «выгодополучатели» несостоявшегося государственного переворота. Вторая ― профессиональные манипуляторы, искусно направлявшие информационные потоки в нужном русле и создававшие определенные вбросы в информ- пространстве. Третья группа ― лидеры общественного мнения, политики «вне игры» и так называемая оппозиция, которые попытались встать во главе протеста, но либо были им же вытеснены, либо сами устранились от роли «организаторов», поняв масштаб и серьезную опасность начавшихся акций. В отношении главных акторов все еще идут расследования и/или судебные процессы. Что касается двух последних групп, то в контексте январских событий они до сих пор продолжают свое активное участие в формировании информационного поля. Для кого-то из них ― это часть грантовой деятельности, для кого-то ― сбор политических очков на закате былой популярности. Президент Казахстана, а также руководители соответствующих госорганов и ведомств в вопросах расследования январских событий выбрали политику максимальной открытости для казахстанцев. Однако следует учитывать, что социально-политическая многослойность Кантара не допускает огульных обвинений или создания новостных поводов исключительно в угоду «требующих открытого расследования» правозащитников. Кантар ― это сложный и кропотливый сбор и анализ информации, сопоставление фактов, подкрепленных неопровержимыми доказательствами. В конце концов, одна из целей официальных властей страны сегодня ― не допустить повторения Января 2022 года. И сделать это можно, только проведя тщательную работу и над ошибками, и над их последствиями. События в январе 2022-го развивались стремительно. Принимать решения президенту Токаеву приходилось в условиях, когда по ту сторону находились руководители структур, отвечающих за безопасность государства, за безопасность народа. В считанные часы страну охватили хаос и анархия, пресечь которые было возможно исключительно волевыми политическими решениями. И такие решения президент принял. Глава государства во время январских событий остался верен своей присяге. Благодаря четким, профессиональным действиям президента, его ближайшего окружения, а также, сохранившим верность Родине и Закону силовикам, была предотвращена масштабная, грамотно спланированная попытка госпереворота, которая осуществлялась при поддержке сил извне и внутри страны. Не был допущен худший сценарий, который привел бы к разжиганию гражданской войны, сохранены целостность государства, его независимость. Фактически 5 и 6 января шли настоящие боевые действия, войсковые операции с обеих сторон при подавляющем численном перевесе протестующих. И профессиональные навыки тактики городского партизана Маригеллы демонстрировали совсем не мирные жители, случайно оказавшиеся на улице после нескольких дней тревоги, хаоса и кошмара. Принятие президентом решительных своевременных мер, полностью исчерпавшего все возможности диалога, его стремление не допустить гибели еще большего числа людей в итоге переломили ситуации в сторону Закона и Порядка, сохранения целостности и независимости страны, ее демократического курса. В мятежных регионах началось наведение порядка. Кадровые перестановки в ключевых ведомствах устранили препятствия в проведении контртеррористической операции по восстановлению законности, укреплению территориальной целостности и Независи- мости страны. Инициатива постепенно начала возвращаться к силам правопорядка, подавляющая часть населения воспринимала это как возвращение к нормальной жизни. Стало очевидно, что сценарий госпереворота и насильственного захвата власти в интересах определенных сил внутри Казахстана и за его пределами провалится. Что модели свержений и вовлечения страны в хаос противостояний и гражданской войны, как в иных исторических примерах, не сработал. Опасность дестабилизации центрально-азиатского региона снята и геополитические потрясения более не угрожают. Несмотря на отдельные очаги сопротивления, события 7 января показали, что страна оправляется после тяжелейшего в истории своей Независимости потрясения. Параллельно с восстановлением законности и порядка началось изучение причин трагедии, роли ключевых структур, их ошибок, действий и бездействия. Январские события стали черной страницей в истории страны и памяти народа. Нам только предстоит узнать, кто стоял за попыткой государственного переворота в Казахстане. Также в настоящее время идут судебные процессы, связанные с Кантаром. В итоге в следующем году мы узнаем о роли Армана Джумагельдиева, Кайрата Кудайбергена и других фигурантов дела в событиях января-2022. Расследование январских событий продолжается. ## Источник: --Реакция в мировом сообществе 18-12-23(1) --Реакция в мировом сообществе 18-12-23 Реакция на январские события в мировом сообществе 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Британская Guardian отмечала, что страны ОДКБ быстро отреагировали на просьбу о помощи президента Казахстана Токаева, направив в страну миротворческий контингент. Накануне вечером, писала газета, Токаев «обсуждал ситуацию по телефону с белорусским президентом Лукашенко, в 2019 году жестоко подавившим протесты в своей стране». Перед этим разговором Лукашенко переговорил с Путиным. Гнев протестующих в Казахстане во многом направлен против Назарбаева, сосредоточившего в своих руках за долгие годы правления огромную власть, писала Guardian. Guardian активно цитировала казахстанских активистов и представителей гражданского сектора. Например, Досыма Сатпаева: «Власти пробуют все возможное, чтобы успокоить ситуацию – и обещаниями, и угрозами, но пока это не работает. Будет имитация диалога, но в основном режим ответит силой, потому что у них нет других инструментов». Также газета привела слова активиста движения «Оян, қазақ!» Дархана Шарипова: «Люди сыты по горло коррупцией и непотизмом, а власти не слушают людей… Мы хотим, чтобы президент Токаев провел реальные политические реформы или же ушел и провел честные выборы». В Казахстане явно существует широкое недовольство, заключила Guardian, но многолетняя зачистка политического поля привела здесь к тому, что известных политических фигур, способных объединить протестующих, нет. Поэтому протесты выглядят в основном бесцельными. По мнению авторов издания Eurasianet, не было никаких указаний на то, что народные волнения в Казахстане имеют какое-либо внешнее происхождение. Но это линия, отмечало СМИ, которую проводят осажденные власти Казахстана. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Службы национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Британская Times написала, что 5 января из Казахстана в Россию вылетело по меньшей мере десять частных самолетов. Ссылаясь на неподтвержденные сообщения, газета отметила, что члены политической элиты бежали из страны. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. «К сожалению, мы видим это опять и опять на постсоветском пространстве и в других частях мира: автократы думают, что они могут запугать демонстрантов водяными пушками, слезоточивым газом и количеством ОМОна», – сказала Эрика Марат. По ее мнению, именно тот факт, что власть начала подавлять протестантов, и привел к насилию со стороны митингующих в отношении власти. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею "чести" быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», – говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», – отметил Прайс. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали "Нет – диктатуре, да – солидарности", "Бостандик" и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», – сообщал украинский «24 канал» . 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», – отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории Казахстана образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», – добавили в МИД. 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Никол Пашинян, президент Беларуси Александр Лукашенко, президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев, президент России Владимир Путин, премьер-министр Кыргызстана Акылбек Жапаров, президент Таджикистана Эмомали Рахмон и генеральный секретарь Организации Станислав Зась. «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно- политических реформ». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022. Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По информации Генеральной прокуратуры РК В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». Касым-Жомарт Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Генеральный секретарь ОДКБ Станислав Зась представил результаты работы по выполнению решений, принятых Советом коллективной безопасности и Советом министров обороны ОДКБ с целью оказания помощи Республике Казахстан. «В соответствии с Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ, по принятым решениям на проведение миротворческой операции на территории Республики Казахстан через Генерального секретаря ООН проинформированы члены Совета Безопасности Организации Объединенных Наций. Также мной были проинформированы генеральные секретари ОБСЕ и ШОС. Одновременно с представителями СМИ была проведена разъяснительная работа по сути принятых решений и механизмам их реализации. Во исполнение вашего решения на следующий день, 7-го числа, Советом министров обороны ОДКБ были сформированы Коллективные миротворческие силы. Командующим Коллективными миротворческими силами назначен командующий Воздушно- десантными войсками Вооруженных Сил Российской Федерации генерал-полковник Сердюков Андрей Николаевич. Этим же решением Советом министров обороны определены задачи Коллективных миротворческих сил и другие вопросы». Из выступления С. Зася на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 В течение четырех суток самолетами Воздушно-космических сил РФ было совершено более 108 рейсов. Контингенты Коллективных миротворческих сил были дислоцированы в городах Нур-Султан, Алматы и в городах Алматинской области. Командные пункты развернуты на базе Военного института сухопутных войск в городе Алматы. Материально-техническое обеспечение воинских контингентов было организовано направляющими государствами, а также на двусторонней и многосторонней основе. В соответствии с согласованным с казахстанской стороной планом операции Коллективные миротворческие силы приступили к выполнению задач по усилению охраны и обороны важных военных и государственных объектов, а также по созданию условий для стабилизации обстановки в зонах ответственности. В центре кризисного реагирования ОДКБ был организован круглосуточный обмен информацией о складывающейся ситуации с командованием Коллективных миротворческих сил и министерствами обороны государств – членов ОДКБ. Для координации деятельности Коллективных миротворческих сил в Казахстан была направлена оперативная группа во главе с заместителем начальника объединённого штаба. «Анализ событий в Казахстане показывает наличие, конечно же, внешнего фактора. Их сценарий узнаваем, о чем только что сказал Президент Казахстана. За аналогиями далеко ходить не надо: Югославия, Ирак, Ливия, Сирия, Украина, Афганистан, не так давно подобный комбинированный натиск испытала и Беларусь. Конечно же, в этих странах были свои особенности, но общий почерк виден. Да, мы много сейчас говорим о внешнем вмешательстве, и прав президент Казахстана: пройдет немного времени, имена, фамилии, адреса, пароли, явки этих деятелей будут названы. Но надо понимать одно: только внешний фактор никогда не будет единственным – за всеми внешними факторами надо видеть и внутренние. Это урок, который мы извлекли из событий в Беларуси. Надо понимать, что вокруг близкого нам народа и государства Казахстан накопилось слишком много желающих взорвать ситуацию вокруг центральноазиатских постсоветских республик. Совсем недавно к этому добавился Афганистан». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Беларуси Александр Лукашенко заявил, что самые близкие народы Казахстана и Кыргызстана должны вместе попытаться решить «тяжелые проблемы, которые остались в наследство и которые созданы уже нами в постсоветский период». Уроки, по его словам, должен извлечь прежде всего Узбекистан. Если эти уроки не будут извлечены, «их взгляды в том числе брошены и на Узбекистан», заявил белорусский президент. «Весьма важно сохранить мобильность и оперативность действий, и не надо излишне, образно говоря, стесняться в этом плане, озираясь на некий Запад, Америку или ещё какие-то государства. Будем смотреть резко по сторонам – свернем шею. Поэтому надо заниматься своими вопросами и видеть собственную безопасность. Когда у них возникают малейшие проблемы, они не думают о демократии, они не оглядываются на нас, а действуют сообразно собственным интересам. Нам тоже надо это учесть. Жёстко поступили в первые минуты – результат виден. Судя по активности западных политиков, там внимательно отслеживают ситуацию. Они сначала взяли паузу в два-три дня – может, выходные были, может, еще что-то, – для того чтобы тоже организоваться. Через два-три дня – мы с президентом России об этом говорили постоянно, то, что мы планировали, как мы это видели, то и произошло – посыпались заявления, заявления понятные: “демократия”, “свобода”, “непринятие жестких мер” и так далее. Очевидно, что ввод Коллективных миротворческих сил ОДКБ нарушил планы заказчиков и исполнителей спровоцированного конфликта. Это еще раз подтверждает правильность принятого нами решения». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Александр Лукашенко заявил, что нельзя допускать выставление миротворческого контингента как оккупантов. «Мы видим, такие попытки уже предпринимаются. Мы никакие не оккупанты, мы не пришли туда по своему желанию – нас пригласил наш брат, наш друг, который отвечает за эту огромную страну, и мы оказали ту поддержку, которую он потребовал от нас. Это урок для всех, это прецедент – хороший прецедент», – сказал глава Беларуси. Президент России Владимир Путин отметил, что угроза казахстанской государственности была вызвана отнюдь не стихийными протестными акциями по поводу цен на топливо, а тем, что ситуацией воспользовались деструктивные внутренние и внешние силы. Те люди, которые выступали за ситуацию на газовом рынке, – это одни люди и у них одни цели, а те, кто взял в руки оружие и нападал на государство, это совершенно другие люди и у них другие цели. «При этом активно применялись присущие «майданным» технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в Казахстан на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств-участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфраструктуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Владимир Путин заявил, что путем использования интернет-коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов Радио Свобода. По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», – писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», – заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», – отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 тысяч человек, 225 человек были убиты и почти 5 тысяч – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», – подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. «Необходимо понять, что же в действительности произошло, когда мирные демонстрации перешли в насилие. Какие элементы были вовлечены в это, были ли они организованы, подстрекали ли их откуда-то? Прежде всего необходимо провести независимое международное расследование», – заявила финский евродепутат из фракции «зеленых» Хейди Хаутала. Наиболее подходящей площадкой для международного расследования многие евродепутаты назвали ОБСЕ, поскольку Казахстан является членом этой организации. Евродепутат от либеральной фракции «Обновить Европу» Клемен Грошель из Словении отмечал, что «две недели спустя трагических событий у нас до сих пор нет четкой картины произошедшего». Есть официальная версия, но, по словам Грошеля, ее достоверность ограничена. «Есть сообщения, указывающие на чрезмерное применение силы властями. Но правда и то, что участники беспорядков применяли силу, некоторые из них были вооружены и применяли насилие не только в отношении правоохранителей, но и других граждан и прохожих», – говорил в своем выступлении Грошель. Евродепутат от «левых» из Германии Ёзлем Демирель высказал уверенность, что события в Казахстане были «народным восстанием», начавшимся с протестов рабочих. По его словам, «небольшая клика коррупционеров правит, разворовывает и продает страну, тогда как население нищает» и «народ защищается именно от этого». Евродепутат Начо Санчес Амор поставил под сомнение факт того, что «вооруженные террористы использовали мирные демонстрации в своих целях». Он задался вопросом, «если это так, то где они, эти террористы» и «почему тогда задержаны правозащитники и мирные демонстранты». Евродепутат осудил насилие со стороны и экстремистов, и силовиков по отношению к протестующим, напомнив о разрешении Токаева стрелять в людей на улицах без предупреждения. Начо Санчес Амор заявил, что следует ввести санкции против тех, кто нарушал права человека в Казахстане. К персональным санкциям против чиновников, ответственных за нарушения прав человека, призывали и другие евродепутаты из фракций социал-демократов, Европейской народной партии (ЕНП), «Обновить Европу» и «зеленых». Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». Евродепутат Кристоф Грюдлер из «Обновить Европу» возразил, что не может принять такие методы, как «стрельба без предупреждения по своим гражданам». Касым-Жомарт Токаев в интервью телеканалу «Хабар 24» 29 января отклонил предложение провести международное расследование случившегося. Президент Казахстана заявил, что не считает необходимым проводить такое расследование – «справимся сами». Глава РК также прокомментировал резолюцию Европарламента, в которой решительно осуждались «массовые акты насилия, последовавшие за мирными протестами» и «подстрекательская риторика президента Токаева». В интервью Токаев заявил, что эта резолюция – рекомендательная и не носит обязательного характера. Президент назвал ее необъективной и преждевременной. По словам главы Казахстана, к созданию резолюции имеют отношение лоббисты, работающие по заказу людей, которые когда-то покинули Казахстан. Свой приказ стрелять на поражение Токаев объяснил интересами государства и безопасности граждан. 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», – заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По состоянию на 14 декабря 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6%, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9%. По информации Верховного Суда РК Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протестующим и участникам беспорядков», – заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в результате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», – заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», – говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», – отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент Касым-Жомарт Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и проводиться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», – говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц, осужденных по фактам пыток. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. По информации Генеральной прокуратуры РК Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», – сообщили в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». Из доклада Уполномоченного по правам человека В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными неправительственными организациями. 5 февраля Азаттык опубликовал материал под названием «Царство террора» в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполномоченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генеральную прокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК Азаттык процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. Департаментом полиции г. Алматы 8 января 2022 года по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрельными ранениями, было начато досудебное расследование. 15 января из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 г. около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на автомашине «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр.Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотрудники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 г. смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. По информации Генеральной прокуратуры РК Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал Азаттык журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраляписало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», – говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраляобратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий,2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: «Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина». ## Источник: --Реакция в мировом сообществе 18-12-23 --Реакция в мировом сообществе 18-12-23 Реакция на январские события в мировом сообществе 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Британская Guardian отмечала, что страны ОДКБ быстро отреагировали на просьбу о помощи президента Казахстана Токаева, направив в страну миротворческий контингент. Накануне вечером, писала газета, Токаев «обсуждал ситуацию по телефону с белорусским президентом Лукашенко, в 2019 году жестоко подавившим протесты в своей стране». Перед этим разговором Лукашенко переговорил с Путиным. Гнев протестующих в Казахстане во многом направлен против Назарбаева, сосредоточившего в своих руках за долгие годы правления огромную власть, писала Guardian. Guardian активно цитировала казахстанских активистов и представителей гражданского сектора. Например, Досыма Сатпаева: «Власти пробуют все возможное, чтобы успокоить ситуацию – и обещаниями, и угрозами, но пока это не работает. Будет имитация диалога, но в основном режим ответит силой, потому что у них нет других инструментов». Также газета привела слова активиста движения «Оян, қазақ!» Дархана Шарипова: «Люди сыты по горло коррупцией и непотизмом, а власти не слушают людей… Мы хотим, чтобы президент Токаев провел реальные политические реформы или же ушел и провел честные выборы». В Казахстане явно существует широкое недовольство, заключила Guardian, но многолетняя зачистка политического поля привела здесь к тому, что известных политических фигур, способных объединить протестующих, нет. Поэтому протесты выглядят в основном бесцельными. По мнению авторов издания Eurasianet, не было никаких указаний на то, что народные волнения в Казахстане имеют какое-либо внешнее происхождение. Но это линия, отмечало СМИ, которую проводят осажденные власти Казахстана. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Службы национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Британская Times написала, что 5 января из Казахстана в Россию вылетело по меньшей мере десять частных самолетов. Ссылаясь на неподтвержденные сообщения, газета отметила, что члены политической элиты бежали из страны. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. «К сожалению, мы видим это опять и опять на постсоветском пространстве и в других частях мира: автократы думают, что они могут запугать демонстрантов водяными пушками, слезоточивым газом и количеством ОМОна», – сказала Эрика Марат. По ее мнению, именно тот факт, что власть начала подавлять протестантов, и привел к насилию со стороны митингующих в отношении власти. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею "чести" быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», – говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», – отметил Прайс. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали "Нет – диктатуре, да – солидарности", "Бостандик" и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», – сообщал украинский «24 канал» . 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», – отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории Казахстана образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», – добавили в МИД. 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Никол Пашинян, президент Беларуси Александр Лукашенко, президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев, президент России Владимир Путин, премьер-министр Кыргызстана Акылбек Жапаров, президент Таджикистана Эмомали Рахмон и генеральный секретарь Организации Станислав Зась. «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно- политических реформ». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022. Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По информации Генеральной прокуратуры РК В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». Касым-Жомарт Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Генеральный секретарь ОДКБ Станислав Зась представил результаты работы по выполнению решений, принятых Советом коллективной безопасности и Советом министров обороны ОДКБ с целью оказания помощи Республике Казахстан. «В соответствии с Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ, по принятым решениям на проведение миротворческой операции на территории Республики Казахстан через Генерального секретаря ООН проинформированы члены Совета Безопасности Организации Объединенных Наций. Также мной были проинформированы генеральные секретари ОБСЕ и ШОС. Одновременно с представителями СМИ была проведена разъяснительная работа по сути принятых решений и механизмам их реализации. Во исполнение вашего решения на следующий день, 7-го числа, Советом министров обороны ОДКБ были сформированы Коллективные миротворческие силы. Командующим Коллективными миротворческими силами назначен командующий Воздушно- десантными войсками Вооруженных Сил Российской Федерации генерал-полковник Сердюков Андрей Николаевич. Этим же решением Советом министров обороны определены задачи Коллективных миротворческих сил и другие вопросы». Из выступления С. Зася на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 В течение четырех суток самолетами Воздушно-космических сил РФ было совершено более 108 рейсов. Контингенты Коллективных миротворческих сил были дислоцированы в городах Нур-Султан, Алматы и в городах Алматинской области. Командные пункты развернуты на базе Военного института сухопутных войск в городе Алматы. Материально-техническое обеспечение воинских контингентов было организовано направляющими государствами, а также на двусторонней и многосторонней основе. В соответствии с согласованным с казахстанской стороной планом операции Коллективные миротворческие силы приступили к выполнению задач по усилению охраны и обороны важных военных и государственных объектов, а также по созданию условий для стабилизации обстановки в зонах ответственности. В центре кризисного реагирования ОДКБ был организован круглосуточный обмен информацией о складывающейся ситуации с командованием Коллективных миротворческих сил и министерствами обороны государств – членов ОДКБ. Для координации деятельности Коллективных миротворческих сил в Казахстан была направлена оперативная группа во главе с заместителем начальника объединённого штаба. «Анализ событий в Казахстане показывает наличие, конечно же, внешнего фактора. Их сценарий узнаваем, о чем только что сказал Президент Казахстана. За аналогиями далеко ходить не надо: Югославия, Ирак, Ливия, Сирия, Украина, Афганистан, не так давно подобный комбинированный натиск испытала и Беларусь. Конечно же, в этих странах были свои особенности, но общий почерк виден. Да, мы много сейчас говорим о внешнем вмешательстве, и прав президент Казахстана: пройдет немного времени, имена, фамилии, адреса, пароли, явки этих деятелей будут названы. Но надо понимать одно: только внешний фактор никогда не будет единственным – за всеми внешними факторами надо видеть и внутренние. Это урок, который мы извлекли из событий в Беларуси. Надо понимать, что вокруг близкого нам народа и государства Казахстан накопилось слишком много желающих взорвать ситуацию вокруг центральноазиатских постсоветских республик. Совсем недавно к этому добавился Афганистан». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Беларуси Александр Лукашенко заявил, что самые близкие народы Казахстана и Кыргызстана должны вместе попытаться решить «тяжелые проблемы, которые остались в наследство и которые созданы уже нами в постсоветский период». Уроки, по его словам, должен извлечь прежде всего Узбекистан. Если эти уроки не будут извлечены, «их взгляды в том числе брошены и на Узбекистан», заявил белорусский президент. «Весьма важно сохранить мобильность и оперативность действий, и не надо излишне, образно говоря, стесняться в этом плане, озираясь на некий Запад, Америку или ещё какие-то государства. Будем смотреть резко по сторонам – свернем шею. Поэтому надо заниматься своими вопросами и видеть собственную безопасность. Когда у них возникают малейшие проблемы, они не думают о демократии, они не оглядываются на нас, а действуют сообразно собственным интересам. Нам тоже надо это учесть. Жёстко поступили в первые минуты – результат виден. Судя по активности западных политиков, там внимательно отслеживают ситуацию. Они сначала взяли паузу в два-три дня – может, выходные были, может, еще что-то, – для того чтобы тоже организоваться. Через два-три дня – мы с президентом России об этом говорили постоянно, то, что мы планировали, как мы это видели, то и произошло – посыпались заявления, заявления понятные: “демократия”, “свобода”, “непринятие жестких мер” и так далее. Очевидно, что ввод Коллективных миротворческих сил ОДКБ нарушил планы заказчиков и исполнителей спровоцированного конфликта. Это еще раз подтверждает правильность принятого нами решения». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Александр Лукашенко заявил, что нельзя допускать выставление миротворческого контингента как оккупантов. «Мы видим, такие попытки уже предпринимаются. Мы никакие не оккупанты, мы не пришли туда по своему желанию – нас пригласил наш брат, наш друг, который отвечает за эту огромную страну, и мы оказали ту поддержку, которую он потребовал от нас. Это урок для всех, это прецедент – хороший прецедент», – сказал глава Беларуси. Президент России Владимир Путин отметил, что угроза казахстанской государственности была вызвана отнюдь не стихийными протестными акциями по поводу цен на топливо, а тем, что ситуацией воспользовались деструктивные внутренние и внешние силы. Те люди, которые выступали за ситуацию на газовом рынке, – это одни люди и у них одни цели, а те, кто взял в руки оружие и нападал на государство, это совершенно другие люди и у них другие цели. «При этом активно применялись присущие «майданным» технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в Казахстан на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств-участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфраструктуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Владимир Путин заявил, что путем использования интернет-коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов Радио Свобода. По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», – писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», – заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», – отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 тысяч человек, 225 человек были убиты и почти 5 тысяч – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», – подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. «Необходимо понять, что же в действительности произошло, когда мирные демонстрации перешли в насилие. Какие элементы были вовлечены в это, были ли они организованы, подстрекали ли их откуда-то? Прежде всего необходимо провести независимое международное расследование», – заявила финский евродепутат из фракции «зеленых» Хейди Хаутала. Наиболее подходящей площадкой для международного расследования многие евродепутаты назвали ОБСЕ, поскольку Казахстан является членом этой организации. Евродепутат от либеральной фракции «Обновить Европу» Клемен Грошель из Словении отмечал, что «две недели спустя трагических событий у нас до сих пор нет четкой картины произошедшего». Есть официальная версия, но, по словам Грошеля, ее достоверность ограничена. «Есть сообщения, указывающие на чрезмерное применение силы властями. Но правда и то, что участники беспорядков применяли силу, некоторые из них были вооружены и применяли насилие не только в отношении правоохранителей, но и других граждан и прохожих», – говорил в своем выступлении Грошель. Евродепутат от «левых» из Германии Ёзлем Демирель высказал уверенность, что события в Казахстане были «народным восстанием», начавшимся с протестов рабочих. По его словам, «небольшая клика коррупционеров правит, разворовывает и продает страну, тогда как население нищает» и «народ защищается именно от этого». Евродепутат Начо Санчес Амор поставил под сомнение факт того, что «вооруженные террористы использовали мирные демонстрации в своих целях». Он задался вопросом, «если это так, то где они, эти террористы» и «почему тогда задержаны правозащитники и мирные демонстранты». Евродепутат осудил насилие со стороны и экстремистов, и силовиков по отношению к протестующим, напомнив о разрешении Токаева стрелять в людей на улицах без предупреждения. Начо Санчес Амор заявил, что следует ввести санкции против тех, кто нарушал права человека в Казахстане. К персональным санкциям против чиновников, ответственных за нарушения прав человека, призывали и другие евродепутаты из фракций социал-демократов, Европейской народной партии (ЕНП), «Обновить Европу» и «зеленых». Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». Евродепутат Кристоф Грюдлер из «Обновить Европу» возразил, что не может принять такие методы, как «стрельба без предупреждения по своим гражданам». Касым-Жомарт Токаев в интервью телеканалу «Хабар 24» 29 января отклонил предложение провести международное расследование случившегося. Президент Казахстана заявил, что не считает необходимым проводить такое расследование – «справимся сами». Глава РК также прокомментировал резолюцию Европарламента, в которой решительно осуждались «массовые акты насилия, последовавшие за мирными протестами» и «подстрекательская риторика президента Токаева». В интервью Токаев заявил, что эта резолюция – рекомендательная и не носит обязательного характера. Президент назвал ее необъективной и преждевременной. По словам главы Казахстана, к созданию резолюции имеют отношение лоббисты, работающие по заказу людей, которые когда-то покинули Казахстан. Свой приказ стрелять на поражение Токаев объяснил интересами государства и безопасности граждан. 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», – заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По состоянию на 14 декабря 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6%, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9%. По информации Верховного Суда РК Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протестующим и участникам беспорядков», – заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в результате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», – заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», – говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», – отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент Касым-Жомарт Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и проводиться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», – говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц, осужденных по фактам пыток. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. По информации Генеральной прокуратуры РК Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», – сообщили в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». Из доклада Уполномоченного по правам человека В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными неправительственными организациями. 5 февраля Азаттык опубликовал материал под названием «Царство террора» в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполномоченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генеральную прокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК Азаттык процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. Департаментом полиции г. Алматы 8 января 2022 года по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрельными ранениями, было начато досудебное расследование. 15 января из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 г. около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на автомашине «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр.Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотрудники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 г. смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. По информации Генеральной прокуратуры РК Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал Азаттык журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраляписало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», – говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраляобратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий,2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: «Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина». ## Источник: --Хронология на 18-12-23 --Хронология на 18-12-23 Хронология 1 января 2022 года У акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области достигла 100-120 тг/л. 2 января 2022 года В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го микрорайона. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. В это же время находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. 3 января 2022 года В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка ста работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В три часа ночи в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Наа нем присутствовали более 180 человек, в том числе: Есенгазы М., Нутушева Р., Нутушева А., Агзамбаев О., Рахишев Е., Турсумбаев Б., Турымбетов М., Сарсенбай Р., Тлеужанова А., Акаев С., Кульжаханов С., Атинбаев Б., Айтбаев М., Бишуинов М., Толеубекулы Б., Белялов Б., Буланбаев Н., Казакбай Ж., Ильяшев А., Маметова Л., Абулхатина Г., Каржавов К. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсынбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абылхатиева Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудниками полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достияров Д., Жукеев Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Все происходящее фиксировалось представителями «Радио Азаттык», КазТАГ и КМБПЧ. В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в городе Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ, Ералы Тугжанов возглавил комиссию. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. 4 января 2022 года В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно тысяча человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 около «Адайского поворота» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но участники протестов выдвинули новое требование – отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Ержана Елшибаева. Справка: Ержан Елшибаев – активист из города Жанаозен, поднимал вопросы безработных. В марте 2019 года был задержан, а в ноябре его приговорили к пяти годам заключения. Елшибаева обвинили в нанесении телесных повреждений на основании полицейского рапорта по инциденту с дракой двухлетней давности. В сентябре 2022 года суд № 2 г. Кызылорды добавил находящемуся в колонии ЗК-169/5 активисту еще семь лет заключения. Таким образом, с учетом оставшихся полутора лет общий срок заключения для Елшибаева составил восемь лет. Елшибаева осудили по жалобе администрации ЗК-169/5, в которой руководство колонии обвинило его в неподчинении требованиям администрации учреждения и подстрекательстве других осужденных к неповиновению. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Гражданская активистка Санавар Закирова в Facebook опубликовала пост с призывом собраться в парке им. М. Ганди для обсуждения ситуации на западе Казахстана. В анонсированное Аблязовым время ситуация на площади у акимата была стабильной. Закирову задержали в парке М. Ганди и доставили в подразделение полиции. Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского района Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Жанболата Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима города Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 4 января 2022 года через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2 тысячи человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушаясь его, двинулась в сторону СК Halyk Arena и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Национальной гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского района полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) было задержано 12 активных участников митинга и доставлено в УП Турксибского района. Видя решительные действия сотрудников, остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята на контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения «Демократическая партия Казахстана» Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского района Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. и его 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1) со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273, по ул. Момышулы) собралась маргинальная молодежь в количестве 500 человек, которая проследовала по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военнослужащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать их. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского района и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с Куатом Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского района подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского района Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17 декабря 2021 г. Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в г. Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. В период с 17 декабря 2021 г. по 4 января 2022 г. Джумагельдиев А. находился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, по правилам конспирации встречался с другими участниками преступной организации, которых ориентировал на оперативный сбор по первому его требованию. 4 января 2022 г. около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части проспекта аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton Almaty. Одновременно 4 января 2022 г. в период с 23:30-23:50 участник преступной организации Усенов А. по указанию Джумагельдиева А. в г. Шымкент организовал сбор участников структурного подразделения. 5 января 2022 г. примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. В период с 16:15 до 18:20 5 января 2022 г. Джумагельдиев А., воссоединившись на площади Республики в г. Алматы с Кудайберген К., пытались подчинить себе и объединить митингующий народ. Около 18:20 не добившись поставленных задач, Джумагельдиев А. покинул площадь и возвратился в гостиницу The Ritz Carlton Almaty, где через мессенджер связался с Искаковым Р. и сообщил, что для реализации преступного плана и поставленных ему задач необходимо организовать сбор большего количества людей в его поддержку. В это же время Кудайберген К. организовал сбор людей из числа спортсменов и других лиц возле гостиницы «Казахстан», куда также прибыли Джумагельдиев А. и участники его преступной группы. В 20:10 Махатов Т. (т. н. «Бетон») обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. 4-мя пистолетами. В период с 20:08 по 21:30 5 января 2022 г. Джумагельдиев А. и Кудайберген К., находясь вместе в помещении гостиницы «Казахстан», выступили с призывом занять центр площади, организовать мирные митинги с выдвижением требований к действующей власти. Около 21:37 Джумагельдиев А. вновь направился на площадь Республики, где при столкновении с участниками массовых беспорядков получил телесные повреждения. В 22:15 Джумагельдиев А. вернулся в гостиницу «Казахстан», а затем около 22:40 прибыл к себе в гостиницу The Ritz Carlton Almaty. В ночь с 5 на 6 января 2022 г. вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц г. Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton Almaty 15 граждан, которых в 16:00 6 января 2022 г. на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. 6 января 2022 г. примерно в 06:00 к преступной группе Джумагельдиева А. присоединились более 100 человек, прибывшие из г. Шымкент во главе с Усеновым А. В 09:30 Джумагельдиев А. вместе со своими сторонниками прибыл в гостиницу «Казахстан». В этот же день в 11:52 по указанию Джумагельдиева А. участник преступной группы Амирбекулы А. доставил ранее подготовленный схрон огнестрельного оружия в гостиницу The Ritz Carlton Almaty (гладкоствольное ружье марки «Сайга-410К», калибра «410 Magnum», автомат АКМ, калибра 7,62 39мм. и пистолет «Макарова»).* В 12:30 Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. Около 15:49 Махатов Т. обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. автоматом «Калашникова» (АКСУ). 6 января 2022 г. в период с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т.н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 7 января 2022 г. в 10:00 задержанные группировкой Джумагельдиева А. потерпевшие с территории ТОО «TezCo Trade» доставлены на территорию аэропорта г. Алматы. В этот же день, в 10:30, Джумагельдиев А. прибыл в ЦГКБ № 12 для обработки раны головы. 7 января 2022 г. Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений, при этом в целях финансирования и обеспечения расходов передал Усенову А. денежные средства в сумме $20 000. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. По информации Генеральной прокуратуры РК С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции К. Д. Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. В Талдыкоргане в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:14 начинаются задержания граждан на площади. Их доставляют в УП г. Талдыкоргана для выяснения обстоятельств. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3 тысяч человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем перекрытые автодороги активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч.1 УК). Официально: Ажниязов Е. С., 1978 г. р., являлся неформальным лидером «газелистов», проявил себя ранее при митингах по поводу введения платных автодорог в 2021 году, тогда же создал чат «Победа Актобе», бывший сотрудник ОВД. 4 января 2022 года создал в мессенджере «WhatsApp» группу «Жанаозен Колдау», куда включил 226 водителей автомобилей «Газель». По результатам расследования деяния Ажниязова были квалифицированы по ст. 272 ч. 1 (организация массовых беспорядков, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК. 1 февраля 2023 года СМУС вынес в отношении Ажниязова оправдательный приговор. Основанием для решения суд счел тот факт, что началом массовых беспорядков следует считать 5 января 2022 года на площади перед акиматом области. Есмурзаева Ж. К., 29.08.1966 г. р., частный нотариус, сторонница ДВК. С 4 по 5 января 2022 года, находясь на площади перед зданием акимата области, активно призывала жителей Актобе к неподчинению законным требованиям представителей власти, приведшему к массовым беспорядкам. Также предложила свою помощь в сборе денежных средств у жителей Актобе и Актюбинской области путем перечисления на карточный счет, оформленный на ее имя, для беспрерывной организации массовых беспорядков. Организовала доставку продуктов питания и предметов первой необходимости для митингующих. По результатам расследования деяния Есмурзаевой были квалифицированы по ст. 272 ч. 2,3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК. 1 февраля 2023 года СМУС признал Есмурзаеву Ж. виновной по ст. 272 ч. 3 УК. В отношении нее применена амнистия, Есмурзаева освобождена от наказания. В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000 человек. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус марки «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. В Таразе в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через микрорайоны №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского района Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13 декабря 2022 года Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 4 ноября 2022 года уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимся выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. В Шымкенте на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. В 10:00 в ДП Шымкента был создан оперативный штаб с расположением в ЦОУ. Обзор всех камер наблюдения с позиции ЦОУ, GPS навигация всех нарядов полиции позволяли эффективно управлять силами органов правопорядка и внутренних войск. С 4 января в штабе постоянно присутствовали аким города, начальники ДКНБ, ДП, ДЧС, а также руководители других служб, которые в реальном режиме управляли своими подразделениями согласно решению членов штаба. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь Аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (площадь аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Макуна звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражала поддержку жителям г. Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского района (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». Из обращения президента РК К.-Ж. Токаева, 04.01.2022 5 января 2022 года Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», – обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших во вторник митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы с 5 января с 01 часов 30 минут на срок до 00 часов 00 минут 19 января 2022 года. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». Из сообщения пресс-службы президента РК В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в стране ввели и комендантский час – он будет действовать с 23:00 до 07:00. Рано утром президент подписал указ об отставке правительства. Исполнение обязанностей премьер-министра Республики Казахстан временно было возложено на Алихана Смаилова. Также распоряжением главы государства Нуртлеу Мурат Абугалиевич был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Президент РК Касым-Жомарт Токаев поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Вечером Касым-Жомарт Токаев выступил с новым обращением к народу Казахстана. «Что бы ни было, я буду находится в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», – сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», – отметил президент. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КамАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом,они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на площади Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского районов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении проспектов Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КамАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КамАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более тысячи светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 оттесненных погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалось, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. В 08:40 после расчистки пр. Абая на углу пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского района – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского района и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КамАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м «ПАЗ», отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского района и ОП при УП Алмалинского района. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе-би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт «К-708», 10 а/м Нацгвардии марки КамАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на место находились сотрудники СОБР ―100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходило количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КамАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай Хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского района (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. Бастующие, полностью захватив здание акимата, избили его работников и подожгли все служебные кабинеты. «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 процентов от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной марки КамАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. Участники беспорядков разграбили все имеющиеся в здании терминала бутики, магазины и кассы, после чего около 03:00 покинули территорию аэропорта. 11 июля 2023 года суд Наурызбайского района Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужан к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан-Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по статье 272 Уголовного кодекса «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». По версии следствия, Нурпеисов и Тлеужанова «организовали массовые беспорядки» на территории и в здании аэропорта, после чего вместе с другими участниками якобы совершили нападение и захват зданий. Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10 ноября городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района. По информации Верховного Суда РК Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находятся в безопасности. По информации РИА Новости, Sputnik Казахстан сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КамАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского района митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповые оружия и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. М. и Камбетов Р. Т. получили смертельные огнестрельные ранения. Асылханов Ален Мухитович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15 марта 1993 года в городе Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Ринат Талгатович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился второго августа 1988 года в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. По информации МВД РК В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45. Они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении города Уштобе и пр. Жалаири в направлении города Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай Хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200 человек. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, в с 15:13 до 15:18 группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай Хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 года рождения. Старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения воинской части 5514 (г. Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Айбата Аманова Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. «7, 9, 15» УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11 сентября 2023 года сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. По информации МВД РК В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытаются снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили памятник. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спец.машина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7 тысяч человек, ворвалась в здание Управления. Там они учинили погромы, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину марки «Санг Енг», находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставку всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 20:30 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). В Атырауской области в 00:10 5 января около тысячи митингующих выдвинулись по пр.Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытаться перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала тысячи человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к административной ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата ВКО С 11:27 начали на центральной площади собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП Усть-Каменогорска. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, количество собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло тысячи человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул.Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 демонстранты попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул.Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной автомашины «Газель». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослужащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Елдоса Килымжанова, 16.08.2022 Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. в рамках уголовного дела в отношении Сулейменовой А. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовала по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (произведено более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, чтобы избежать захвата, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов (следствием установлен и арестован Жолатов А., установлен и не задержан Барахоев Р.), завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК РК. 25 августа 2022 года судом города Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Б. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул.Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!» (в настоящее время Абделиев Б. задержан). Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. (задержан) продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 9 декабря 2022 года в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 (Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28 апреля 2023 года Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составило 7510 кв. м. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 года рождения. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, воинской части 5547 (г. Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По информации МВД РК В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 военнослужащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа №1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 Нацгвардии. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь не вооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику и документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр.Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба РОШ для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января 2022 года В первые минуты 6 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к главам государств ОДКБ с просьбой оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022 В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», – заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре города призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. Касым-Жомарт Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой Комитета нацбезопасности стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны Казахстана. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны республики Казахстан – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34 микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующие на автомашине КамАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники Дп, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КамАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Бандитами в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. по пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников. Погибло 10 сотрудников: ДП – 3 (Камбетов Р. К. и Асылханов А. М. – Алмалинский РОП, Алмазов Н. Г. – АТХ УТО); погранакадемия КНБ – 6 (Кабдинов А. В., Нуркенов А. Д. Жагалбаев Ж. М., курсанты: Битим М. Е., Адылканов Ж. У., Жупарбеков Д. Б.); МО – 1 (Хаиров С. Г.). Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского района, УП Алмалинского района, ОП Алмалинского района, УП Жетысуского района. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на общую сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до тысячи человек. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, свето-шумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КамАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР идут штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, которого после погрома подожгли. Затем по ул.Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847 шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь экстремистов. Нападавшие вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и специальными средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестны. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 1 января 1988 года в селе Аса Жамбылского района Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. По информации МВД РК В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и Урал-Федерал выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь областного маслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н.Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, палки, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия не летального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр.Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их автомашины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КамАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть радикалов напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиалы партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: один автомат Калашникова (найден), один пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участниками массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военнослужащие – 51, полицейские – 58). Было похищено три единицы служебного оружия. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения, возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание партии «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского района, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казгуртского района Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. 7 января 2022 года Касым-Жомарт Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», – заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. Однако среди митингующих пошел раскол. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30 августа 1976 года в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. По информации МВД РК Сотрудниками СОБР обстреляна гражданская автомашина, в результате один человек погиб, один получил ранения. Расследованием было установлено, что в результате неправильной информации произошла перестрелка между сотрудниками ДП и ДУИС области. Факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 (акт терроризма) на ст. 362 УК (превышение власти или должностных полномочий) и передано по подследственности в ДСБ МВД. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского района задержаны восемь человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в Восточно-Казахстанской области погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО НК «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысячи человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. Среди задержанных – значительное количество иностранцев. Комитетом национальной безопасности РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперативного штаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных бандитов изъято из незаконного оборота 18 единиц огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, площадь Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. В эфире Первого канала «Евразия» сообщили, что во время беспорядков в городе Талдыкоргане был убит ефрейтор Ғабдолла Смаилканов. Ранее в МВД РК сообщили, что в ходе беспорядков в стране погибли 18 сотрудников правоохранительных органов – в их числе 16 полицейских, военные и сотрудники КНБ. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в дорожно-транспортное происшествие); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. По информации Генеральной прокуратуры РК Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат улиц Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат улиц Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29 августа 1990 года в городе Ушарал Алакольского района Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. По информации МВД РК 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные террористами административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4 и 5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить башню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов); СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет (изъят 18.01.2022 ДП Жамбылской обл.) 1 1 РПК-74 (пулемет кал. 5.45) Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет-пулемет модели «MINI UZI» кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет-пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец.ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Кроме того, изъято 1451 единиц оружия, происхождение которого не установлено: 11 пистолет-пулеметов, 38 автоматов, 1 гранатомет, 276 пистолетов, 73 карабина, 779 гладкоствольных ружей, 50 винтовок, 7 револьверов, 91 единица бесствольного и 125 единиц иного вида оружия. Из них 1076 являются огнестрельным оружием (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 38 автоматов, 115 пистолетов, 73 карабина, 779 ружей, 48 винтовок, 5 револьвера и 6 иных) и 375 единиц оружия – нелетального действия. ## Источник: --Хронология_драфт_17-12-23 --Хронология_драфт_17-12-23 Рабочий проект доклада 17.12.2023 Хронология 1 января 2022 года У акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области достигла 100-120 тг/л. 2 января 2022 года В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го микрорайона. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. В это же время находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. 3 января 2022 года В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка ста работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В три часа ночи в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Наа нем присутствовали более 180 человек, в том числе: Есенгазы М., Нутушева Р., Нутушева А., Агзамбаев О., Рахишев Е., Турсумбаев Б., Турымбетов М., Сарсенбай Р., Тлеужанова А., Акаев С., Кульжаханов С., Атинбаев Б., Айтбаев М., Бишуинов М., Толеубекулы Б., Белялов Б., Буланбаев Н., Казакбай Ж., Ильяшев А., Маметова Л., Абулхатина Г., Каржавов К. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсынбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абылхатиева Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудниками полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достияров Д., Жукеев Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Все происходящее фиксировалось представителями «Радио Азаттык», КазТАГ и КМБПЧ. В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в городе Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ, Ералы Тугжанов возглавил комиссию. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. 4 января 2022 года В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно тысяча человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 около «Адайского поворота» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но участники протестов выдвинули новое требование – отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Ержана Елшибаева. Справка: Ержан Елшибаев – активист из города Жанаозен, поднимал вопросы безработных. В марте 2019 года был задержан, а в ноябре его приговорили к пяти годам заключения. Елшибаева обвинили в нанесении телесных повреждений на основании полицейского рапорта по инциденту с дракой двухлетней давности. В сентябре 2022 года суд № 2 г. Кызылорды добавил находящемуся в колонии ЗК-169/5 активисту еще семь лет заключения. Таким образом, с учетом оставшихся полутора лет общий срок заключения для Елшибаева составил восемь лет. Елшибаева осудили по жалобе администрации ЗК-169/5, в которой руководство колонии обвинило его в неподчинении требованиям администрации учреждения и подстрекательстве других осужденных к неповиновению. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Гражданская активистка Санавар Закирова в Facebook опубликовала пост с призывом собраться в парке им. М. Ганди для обсуждения ситуации на западе Казахстана. В анонсированное Аблязовым время ситуация на площади у акимата была стабильной. Закирову задержали в парке М. Ганди и доставили в подразделение полиции. Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского района Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Жанболата Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима города Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 4 января 2022 года через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2 тысячи человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушаясь его, двинулась в сторону СК Halyk Arena и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Национальной гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского района полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) было задержано 12 активных участников митинга и доставлено в УП Турксибского района. Видя решительные действия сотрудников, остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята на контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения «Демократическая партия Казахстана» Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского района Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. и его 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1) со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273, по ул. Момышулы) собралась маргинальная молодежь в количестве 500 человек, которая проследовала по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военнослужащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать их. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского района и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с Куатом Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского района подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского района Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17 декабря 2021 г. Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в г. Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. В период с 17 декабря 2021 г. по 4 января 2022 г. Джумагельдиев А. находился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, по правилам конспирации встречался с другими участниками преступной организации, которых ориентировал на оперативный сбор по первому его требованию. 4 января 2022 г. около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части проспекта аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton Almaty. Одновременно 4 января 2022 г. в период с 23:30-23:50 участник преступной организации Усенов А. по указанию Джумагельдиева А. в г. Шымкент организовал сбор участников структурного подразделения. 5 января 2022 г. примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. В период с 16:15 до 18:20 5 января 2022 г. Джумагельдиев А., воссоединившись на площади Республики в г. Алматы с Кудайберген К., пытались подчинить себе и объединить митингующий народ. Около 18:20 не добившись поставленных задач, Джумагельдиев А. покинул площадь и возвратился в гостиницу The Ritz Carlton Almaty, где через мессенджер связался с Искаковым Р. и сообщил, что для реализации преступного плана и поставленных ему задач необходимо организовать сбор большего количества людей в его поддержку. В это же время Кудайберген К. организовал сбор людей из числа спортсменов и других лиц возле гостиницы «Казахстан», куда также прибыли Джумагельдиев А. и участники его преступной группы. В 20:10 Махатов Т. (т. н. «Бетон») обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. 4-мя пистолетами. В период с 20:08 по 21:30 5 января 2022 г. Джумагельдиев А. и Кудайберген К., находясь вместе в помещении гостиницы «Казахстан», выступили с призывом занять центр площади, организовать мирные митинги с выдвижением требований к действующей власти. Около 21:37 Джумагельдиев А. вновь направился на площадь Республики, где при столкновении с участниками массовых беспорядков получил телесные повреждения. В 22:15 Джумагельдиев А. вернулся в гостиницу «Казахстан», а затем около 22:40 прибыл к себе в гостиницу The Ritz Carlton Almaty. В ночь с 5 на 6 января 2022 г. вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц г. Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton Almaty 15 граждан, которых в 16:00 6 января 2022 г. на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. 6 января 2022 г. примерно в 06:00 к преступной группе Джумагельдиева А. присоединились более 100 человек, прибывшие из г. Шымкент во главе с Усеновым А. В 09:30 Джумагельдиев А. вместе со своими сторонниками прибыл в гостиницу «Казахстан». В этот же день в 11:52 по указанию Джумагельдиева А. участник преступной группы Амирбекулы А. доставил ранее подготовленный схрон огнестрельного оружия в гостиницу The Ritz Carlton Almaty (гладкоствольное ружье марки «Сайга-410К», калибра «410 Magnum», автомат АКМ, калибра 7,62 39мм. и пистолет «Макарова»).* В 12:30 Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. Около 15:49 Махатов Т. обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. автоматом «Калашникова» (АКСУ). 6 января 2022 г. в период с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т.н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 7 января 2022 г. в 10:00 задержанные группировкой Джумагельдиева А. потерпевшие с территории ТОО «TezCo Trade» доставлены на территорию аэропорта г. Алматы. В этот же день, в 10:30, Джумагельдиев А. прибыл в ЦГКБ № 12 для обработки раны головы. 7 января 2022 г. Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений, при этом в целях финансирования и обеспечения расходов передал Усенову А. денежные средства в сумме $20 000. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. По информации Генеральной прокуратуры РК С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции К. Д. Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. В Талдыкоргане в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:14 начинаются задержания граждан на площади. Их доставляют в УП г. Талдыкоргана для выяснения обстоятельств. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3 тысяч человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем перекрытые автодороги активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч.1 УК). Официально: Ажниязов Е. С. , 1978 г. р., являлся неформальным лидером «газелистов», проявил себя ранее при митингах по поводу введения платных автодорог в 2021 году, тогда же создал чат «Победа Актобе», бывший сотрудник ОВД. 4 января 2022 года создал в мессенджере «WhatsApp» группу «Жанаозен Колдау», куда включил 226 водителей автомобилей «Газель». По результатам расследования деяния Ажниязова были квалифицированы по ст. 272 ч. 1 (организация массовых беспорядков, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК. 1 февраля 2023 года СМУС вынес в отношении Ажниязова оправдательный приговор. Основанием для решения суд счел тот факт, что началом массовых беспорядков следует считать 5 января 2022 года на площади перед акиматом области. Есмурзаева Ж. К. , 29.08.1966 г. р., частный нотариус, сторонница ДВК. С 4 по 5 января 2022 года, находясь на площади перед зданием акимата области, активно призывала жителей Актобе к неподчинению законным требованиям представителей власти, приведшему к массовым беспорядкам. Также предложила свою помощь в сборе денежных средств у жителей Актобе и Актюбинской области путем перечисления на карточный счет, оформленный на ее имя, для беспрерывной организации массовых беспорядков. Организовала доставку продуктов питания и предметов первой необходимости для митингующих. По результатам расследования деяния Есмурзаевой были квалифицированы по ст. 272 ч. 2,3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК. 1 февраля 2023 года СМУС признал Есмурзаеву Ж. виновной по ст. 272 ч. 3 УК. В отношении нее применена амнистия, Есмурзаева освобождена от наказания. В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000 человек. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус марки «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. В Таразе в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через микрорайоны №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского района Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13 декабря 2022 года Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами ) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 4 ноября 2022 года уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 ( призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами ) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимся выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. В Шымкенте на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. В 10:00 в ДП Шымкента был создан оперативный штаб с расположением в ЦОУ. Обзор всех камер наблюдения с позиции ЦОУ, GPS навигация всех нарядов полиции позволяли эффективно управлять силами органов правопорядка и внутренних войск. С 4 января в штабе постоянно присутствовали аким города, начальники ДКНБ, ДП, ДЧС, а также руководители других служб, которые в реальном режиме управляли своими подразделениями согласно решению членов штаба. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь Аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (площадь аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Макуна звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражала поддержку жителям г. Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского района (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». Из обращения президента РК К.-Ж. Токаева, 04.01.2022 5 января 2022 года Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», – обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших во вторник митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы с 5 января с 01 часов 30 минут на срок до 00 часов 00 минут 19 января 2022 года. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». Из сообщения пресс-службы президента РК В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в стране ввели и комендантский час – он будет действовать с 23:00 до 07:00. Рано утром президент подписал указ об отставке правительства. Исполнение обязанностей премьер-министра Республики Казахстан временно было возложено на Алихана Смаилова. Также распоряжением главы государства Нуртлеу Мурат Абугалиевич был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Президент РК Касым-Жомарт Токаев поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Вечером Касым-Жомарт Токаев выступил с новым обращением к народу Казахстана. «Что бы ни было, я буду находится в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», – сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», – отметил президент. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КамАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом,они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на площади Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского районов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении проспектов Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КамАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КамАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более тысячи светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 оттесненных погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалось, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. В 08:40 после расчистки пр. Абая на углу пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского района – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского района и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КамАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м «ПАЗ», отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского района и ОП при УП Алмалинского района. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе-би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт «К-708», 10 а/м Нацгвардии марки КамАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на место находились сотрудники СОБР ―100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходило количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КамАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай Хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского района (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. Бастующие, полностью захватив здание акимата, избили его работников и подожгли все служебные кабинеты. «С держать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 процентов от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной марки КамАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. Участники беспорядков разграбили все имеющиеся в здании терминала бутики, магазины и кассы, после чего около 03:00 покинули территорию аэропорта. 11 июля 2023 года суд Наурызбайского района Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужан к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан-Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по статье 272 Уголовного кодекса «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». По версии следствия, Нурпеисов и Тлеужанова «организовали массовые беспорядки» на территории и в здании аэропорта, после чего вместе с другими участниками якобы совершили нападение и захват зданий. Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10 ноября городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района. По информации Верховного Суда РК Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находятся в безопасности. По информации РИА Новости, Sputnik Казахстан сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КамАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского района митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповые оружия и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. М. и Камбетов Р. Т. получили смертельные огнестрельные ранения. Асылханов Ален Мухитович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15 марта 1993 года в городе Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Ринат Талгатович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился второго августа 1988 года в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. По информации МВД РК В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45. Они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении города Уштобе и пр. Жалаири в направлении города Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай Хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200 человек. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, в с 15:13 до 15:18 группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай Хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 года рождения. Старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения воинской части 5514 (г. Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Айбата Аманова Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. «7, 9, 15» УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11 сентября 2023 года сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. По информации МВД РК В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытаются снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили памятник. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спец.машина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7 тысяч человек, ворвалась в здание Управления. Там они учинили погромы, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину марки «Санг Енг», находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставку всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 20:30 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). В Атырауской области в 00:10 5 января около тысячи митингующих выдвинулись по пр.Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытаться перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. « Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала тысячи человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к административной ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата ВКО С 11:27 начали на центральной площади собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП Усть-Каменогорска. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, количество собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло тысячи человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул.Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 демонстранты попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул.Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной автомашины «Газель». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослужащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Елдоса Килымжанова, 16.08.2022 Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. в рамках уголовного дела в отношении Сулейменовой А. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовала по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (произведено более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, чтобы избежать захвата, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов (следствием установлен и арестован Жолатов А., установлен и не задержан Барахоев Р.), завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) , 200 ч. 2 ( неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия ) УК РК. 25 августа 2022 года судом города Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Б. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул.Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!» (в настоящее время Абделиев Б. задержан). Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. (задержан) продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 9 декабря 2022 года в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 ( Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами ) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28 апреля 2023 года Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников ) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составило 7510 кв. м. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 года рождения. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, воинской части 5547 (г. Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По информации МВД РК В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 военнослужащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа №1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 Нацгвардии. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь не вооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику и документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр.Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба РОШ для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января 2022 года В первые минуты 6 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к главам государств ОДКБ с просьбой оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022 В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», – заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре города призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. Касым-Жомарт Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой Комитета нацбезопасности стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны Казахстана. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны республики Казахстан – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34 микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующие на автомашине КамАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники Дп, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КамАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Бандитами в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. по пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников. Погибло 10 сотрудников: ДП – 3 (Камбетов Р. К. и Асылханов А. М. – Алмалинский РОП, Алмазов Н. Г. – АТХ УТО); погранакадемия КНБ – 6 (Кабдинов А. В., Нуркенов А. Д. Жагалбаев Ж. М., курсанты: Битим М. Е., Адылканов Ж. У., Жупарбеков Д. Б.); МО – 1 (Хаиров С. Г.). Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского района, УП Алмалинского района, ОП Алмалинского района, УП Жетысуского района. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на общую сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до тысячи человек. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, свето-шумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КамАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР идут штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, которого после погрома подожгли. Затем по ул.Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847 шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь экстремистов. Нападавшие вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и специальными средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестны. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 1 января 1988 года в селе Аса Жамбылского района Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. По информации МВД РК В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и Урал-Федерал выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь областного маслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н.Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, палки, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия не летального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр.Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их автомашины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КамАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть радикалов напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиалы партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: один автомат Калашникова (найден), один пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участниками массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военнослужащие – 51, полицейские – 58). Было похищено три единицы служебного оружия. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения, возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание партии «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского района, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казгуртского района Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. 7 января 2022 года Касым-Жомарт Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», – заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. Однако среди митингующих пошел раскол. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30 августа 1976 года в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. По информации МВД РК Сотрудниками СОБР обстреляна гражданская автомашина, в результате один человек погиб, один получил ранения. Расследованием было установлено, что в результате неправильной информации произошла перестрелка между сотрудниками ДП и ДУИС области. Факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 (акт терроризма) на ст. 362 УК (превышение власти или должностных полномочий) и передано по подследственности в ДСБ МВД. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского района задержаны восемь человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в Восточно-Казахстанской области погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО НК «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысячи человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. Среди задержанных – значительное количество иностранцев. Комитетом национальной безопасности РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперативного штаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных бандитов изъято из незаконного оборота 18 единиц огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, площадь Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. В эфире Первого канала «Евразия» сообщили, что во время беспорядков в городе Талдыкоргане был убит ефрейтор Ғабдолла Смаилканов. Ранее в МВД РК сообщили, что в ходе беспорядков в стране погибли 18 сотрудников правоохранительных органов – в их числе 16 полицейских, военные и сотрудники КНБ. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в дорожно-транспортное происшествие); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. По информации Генеральной прокуратуры РК Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат улиц Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат улиц Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29 августа 1990 года в городе Ушарал Алакольского района Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. По информации МВД РК 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные террористами административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4 и 5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить башню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов); СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет (изъят 18.01.2022 ДП Жамбылской обл.) 1 1 РПК-74 (пулемет кал. 5.45) Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет-пулемет модели «MINI UZI» кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет-пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец.ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Кроме того, изъято 1451 единиц оружия, происхождение которого не установлено: 11 пистолет-пулеметов, 38 автоматов, 1 гранатомет, 276 пистолетов, 73 карабина, 779 гладкоствольных ружей, 50 винтовок, 7 револьверов, 91 единица бесствольного и 125 единиц иного вида оружия. Из них 1076 являются огнестрельным оружием (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 38 автоматов, 115 пистолетов, 73 карабина, 779 ружей, 48 винтовок, 5 револьвера и 6 иных) и 375 единиц оружия – нелетального действия. Реакция на январские события в мировом сообществе 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Британская Guardian отмечала, что страны ОДКБ быстро отреагировали на просьбу о помощи президента Казахстана Токаева, направив в страну миротворческий контингент. Накануне вечером, писала газета, Токаев «обсуждал ситуацию по телефону с белорусским президентом Лукашенко, в 2019 году жестоко подавившим протесты в своей стране». Перед этим разговором Лукашенко переговорил с Путиным. Гнев протестующих в Казахстане во многом направлен против Назарбаева, сосредоточившего в своих руках за долгие годы правления огромную власть, писала Guardian. Guardian активно цитировала казахстанских активистов и представителей гражданского сектора. Например, Досыма Сатпаева: «Власти пробуют все возможное, чтобы успокоить ситуацию – и обещаниями, и угрозами, но пока это не работает. Будет имитация диалога, но в основном режим ответит силой, потому что у них нет других инструментов». Также газета привела слова активиста движения «Оян, қазақ!» Дархана Шарипова: «Люди сыты по горло коррупцией и непотизмом, а власти не слушают людей… Мы хотим, чтобы президент Токаев провел реальные политические реформы или же ушел и провел честные выборы». В Казахстане явно существует широкое недовольство, заключила Guardian, но многолетняя зачистка политического поля привела здесь к тому, что известных политических фигур, способных объединить протестующих, нет. Поэтому протесты выглядят в основном бесцельными. По мнению авторов издания Eurasianet, не было никаких указаний на то, что народные волнения в Казахстане имеют какое-либо внешнее происхождение. Но это линия, отмечало СМИ, которую проводят осажденные власти Казахстана. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Службы национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Британская Times написала, что 5 января из Казахстана в Россию вылетело по меньшей мере десять частных самолетов. Ссылаясь на неподтвержденные сообщения, газета отметила, что члены политической элиты бежали из страны. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. «К сожалению, мы видим это опять и опять на постсоветском пространстве и в других частях мира: автократы думают, что они могут запугать демонстрантов водяными пушками, слезоточивым газом и количеством ОМОна», – сказала Эрика Марат. По ее мнению, именно тот факт, что власть начала подавлять протестантов, и привел к насилию со стороны митингующих в отношении власти. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею "чести" быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», – говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. « Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», – отметил Прайс. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали "Нет – диктатуре, да – солидарности", "Бостандик" и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», – сообщал украинский «24 канал» . 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», – отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории Казахстана образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», – добавили в МИД. 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Никол Пашинян, президент Беларуси Александр Лукашенко, президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев, президент России Владимир Путин, премьер-министр Кыргызстана Акылбек Жапаров, президент Таджикистана Эмомали Рахмон и генеральный секретарь Организации Станислав Зась. «В виду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения , в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно- политических реформ». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022. Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. По информации Генеральной прокуратуры РК В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». Касым-Жомарт Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Генеральный секретарь ОДКБ Станислав Зась представил результаты работы по выполнению решений, принятых Советом коллективной безопасности и Советом министров обороны ОДКБ с целью оказания помощи Республике Казахстан. «В соответствии с Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ, по принятым решениям на проведение миротворческой операции на территории Республики Казахстан через Генерального секретаря ООН проинформированы члены Совета Безопасности Организации Объединенных Наций. Также мной были проинформированы генеральные секретари ОБСЕ и ШОС. Одновременно с представителями СМИ была проведена разъяснительная работа по сути принятых решений и механизмам их реализации. Во исполнение вашего решения на следующий день, 7-го числа, Советом министров обороны ОДКБ были сформированы Коллективные миротворческие силы. Командующим Коллективными миротворческими силами назначен командующий Воздушно- десантными войсками Вооруженных Сил Российской Федерации генерал-полковник Сердюков Андрей Николаевич. Этим же решением Советом министров обороны определены задачи Коллективных миротворческих сил и другие вопросы». Из выступления С. Зася на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 В течение четырех суток самолетами Воздушно-космических сил РФ было совершено более 108 рейсов. Контингенты Коллективных миротворческих сил были дислоцированы в городах Нур-Султан, Алматы и в городах Алматинской области. Командные пункты развернуты на базе Военного института сухопутных войск в городе Алматы. Материально-техническое обеспечение воинских контингентов было организовано направляющими государствами, а также на двусторонней и многосторонней основе. В соответствии с согласованным с казахстанской стороной планом операции Коллективные миротворческие силы приступили к выполнению задач по усилению охраны и обороны важных военных и государственных объектов, а также по созданию условий для стабилизации обстановки в зонах ответственности. В центре кризисного реагирования ОДКБ был организован круглосуточный обмен информацией о складывающейся ситуации с командованием Коллективных миротворческих сил и министерствами обороны государств – членов ОДКБ. Для координации деятельности Коллективных миротворческих сил в Казахстан была направлена оперативная группа во главе с заместителем начальника объединённого штаба. «Анализ событий в Казахстане показывает наличие, конечно же, внешнего фактора. Их сценарий узнаваем, о чем только что сказал Президент Казахстана. За аналогиями далеко ходить не надо: Югославия, Ирак, Ливия, Сирия, Украина, Афганистан, не так давно подобный комбинированный натиск испытала и Беларусь. Конечно же, в этих странах были свои особенности, но общий почерк виден. Да, мы много сейчас говорим о внешнем вмешательстве, и прав президент Казахстана: пройдет немного времени, имена, фамилии, адреса, пароли, явки этих деятелей будут названы. Но надо понимать одно: только внешний фактор никогда не будет единственным – за всеми внешними факторами надо видеть и внутренние. Это урок, который мы извлекли из событий в Беларуси. Надо понимать, что вокруг близкого нам народа и государства Казахстан накопилось слишком много желающих взорвать ситуацию вокруг центральноазиатских постсоветских республик. Совсем недавно к этому добавился Афганистан». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Беларуси Александр Лукашенко заявил, что самые близкие народы Казахстана и Кыргызстана должны вместе попытаться решить «тяжелые проблемы, которые остались в наследство и которые созданы уже нами в постсоветский период». Уроки, по его словам, должен извлечь прежде всего Узбекистан. Если эти уроки не будут извлечены, «их взгляды в том числе брошены и на Узбекистан», заявил белорусский президент. «Весьма важно сохранить мобильность и оперативность действий, и не надо излишне, образно говоря, стесняться в этом плане, озираясь на некий Запад, Америку или ещё какие-то государства. Будем смотреть резко по сторонам – свернем шею. Поэтому надо заниматься своими вопросами и видеть собственную безопасность. Когда у них возникают малейшие проблемы, они не думают о демократии, они не оглядываются на нас, а действуют сообразно собственным интересам. Нам тоже надо это учесть. Жёстко поступили в первые минуты – результат виден. Судя по активности западных политиков, там внимательно отслеживают ситуацию. Они сначала взяли паузу в два-три дня – может, выходные были, может, еще что-то, – для того чтобы тоже организоваться. Через два-три дня – мы с президентом России об этом говорили постоянно, то, что мы планировали, как мы это видели, то и произошло – посыпались заявления, заявления понятные: “демократия”, “свобода”, “непринятие жестких мер” и так далее. Очевидно, что ввод Коллективных миротворческих сил ОДКБ нарушил планы заказчиков и исполнителей спровоцированного конфликта. Это еще раз подтверждает правильность принятого нами решения». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Александр Лукашенко заявил, что нельзя допускать выставление миротворческого контингента как оккупантов. «Мы видим, такие попытки уже предпринимаются. Мы никакие не оккупанты, мы не пришли туда по своему желанию – нас пригласил наш брат, наш друг, который отвечает за эту огромную страну, и мы оказали ту поддержку, которую он потребовал от нас. Это урок для всех, это прецедент – хороший прецедент», – сказал глава Беларуси. Президент России Владимир Путин отметил, что угроза казахстанской государственности была вызвана отнюдь не стихийными протестными акциями по поводу цен на топливо, а тем, что ситуацией воспользовались деструктивные внутренние и внешние силы. Те люди, которые выступали за ситуацию на газовом рынке, – это одни люди и у них одни цели, а те, кто взял в руки оружие и нападал на государство, это совершенно другие люди и у них другие цели. «При этом активно применялись присущие «майданным» технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в Казахстан на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств-участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфраструктуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Владимир Путин заявил, что путем использования интернет-коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов Радио Свобода. По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан , указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», – писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», – заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис . Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», – отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 тысяч человек, 225 человек были убиты и почти 5 тысяч – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», – подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. «Необходимо понять, что же в действительности произошло, когда мирные демонстрации перешли в насилие. Какие элементы были вовлечены в это, были ли они организованы, подстрекали ли их откуда-то? Прежде всего необходимо провести независимое международное расследование», – заявила финский евродепутат из фракции «зеленых» Хейди Хаутала . Наиболее подходящей площадкой для международного расследования многие евродепутаты назвали ОБСЕ, поскольку Казахстан является членом этой организации. Евродепутат от либеральной фракции «Обновить Европу» Клемен Грошель из Словении отмечал, что «две недели спустя трагических событий у нас до сих пор нет четкой картины произошедшего». Есть официальная версия, но, по словам Грошеля, ее достоверность ограничена. «Есть сообщения, указывающие на чрезмерное применение силы властями. Но правда и то, что участники беспорядков применяли силу, некоторые из них были вооружены и применяли насилие не только в отношении правоохранителей, но и других граждан и прохожих», – говорил в своем выступлении Грошель. Евродепутат от «левых» из Германии Ёзлем Демирель высказал уверенность, что события в Казахстане были «народным восстанием», начавшимся с протестов рабочих. По его словам, «небольшая клика коррупционеров правит, разворовывает и продает страну, тогда как население нищает» и «народ защищается именно от этого». Евродепутат Начо Санчес Амор поставил под сомнение факт того, что «вооруженные террористы использовали мирные демонстрации в своих целях». Он задался вопросом, «если это так, то где они, эти террористы» и «почему тогда задержаны правозащитники и мирные демонстранты». Евродепутат осудил насилие со стороны и экстремистов, и силовиков по отношению к протестующим, напомнив о разрешении Токаева стрелять в людей на улицах без предупреждения. Начо Санчес Амор заявил, что следует ввести санкции против тех, кто нарушал права человека в Казахстане. К персональным санкциям против чиновников, ответственных за нарушения прав человека, призывали и другие евродепутаты из фракций социал-демократов, Европейской народной партии (ЕНП), «Обновить Европу» и «зеленых». Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». Евродепутат Кристоф Грюдлер из «Обновить Европу» возразил, что не может принять такие методы, как «стрельба без предупреждения по своим гражданам». Касым-Жомарт Токаев в интервью телеканалу «Хабар 24» 29 января отклонил предложение провести международное расследование случившегося. Президент Казахстана заявил, что не считает необходимым проводить такое расследование – «справимся сами». Глава РК также прокомментировал резолюцию Европарламента, в которой решительно осуждались «массовые акты насилия, последовавшие за мирными протестами» и «подстрекательская риторика президента Токаева». В интервью Токаев заявил, что эта резолюция – рекомендательная и не носит обязательного характера. Президент назвал ее необъективной и преждевременной. По словам главы Казахстана, к созданию резолюции имеют отношение лоббисты, работающие по заказу людей, которые когда-то покинули Казахстан. Свой приказ стрелять на поражение Токаев объяснил интересами государства и безопасности граждан. 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», – заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. П о состоянию на 14 декабря 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6%, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9%. По информации Верховного Суда РК Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протестующим и участникам беспорядков», – заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в результате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», – заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», – говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», – отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент Касым-Жомарт Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и проводиться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», – говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По данным на декабрь 2023 года в сего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц, осужденных по фактам пыток. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. По информации Генеральной прокуратуры РК Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», – сообщили в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». Из доклада Уполномоченного по правам человека В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными неправительственными организациями. 5 февраля Азаттык опубликовал материал под названием «Царство террора» в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполномоченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генеральную прокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК Азаттык процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. Департаментом полиции г. Алматы 8 января 2022 года по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрельными ранениями, было начато досудебное расследование. 15 января из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 г. около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на автомашине «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр.Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотрудники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 г. смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. По информации Генеральной прокуратуры РК Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал Азаттык журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраляписало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», – говорилось в статье Vivre Demain . Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраляобратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий,2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: «Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина». Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», – говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. « Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально-подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе части 2 статьи 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции Республики Казахстан либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.К. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9%) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 5 января было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам Айман Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», – говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: Асылбек Абдулов, Болат Абилов, Арманжан Байтасов, Раимбек Баталов, Мухтар Джакишев, Ораз Жандосов, Евгений Жовтис, Асылбек Кожахметов, Еркин Татишев, Бахытжан Торегожина, Сергей Чайжунусов, Еркеш Шакеев и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансировании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», – сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», – заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 Уголовного кодекса – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», – сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат Кайгойчиев, уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», – сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», – отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», – говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства-члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом своей работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», – писал Азаттык. При этом правозащитники делали упор на пункт 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступления, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC (За женскую отвагу) «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», – говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 годасвой проект презентовал и Азаттык. Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Дархан Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», – сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио Свободная Европа / Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция Азаттыка презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», – говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. В опросе задавалось 12 вопросов. Во время опроса затрагивались три версии событий: провокация политических сил в борьбе за власть (37,9%); мирный протест, переросший в столкновения (28%), и нападение извне террористов (15%). Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28% респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5% казахстанцев, участвовавших в опросе. Авторы исследования отметили, что ответы в большинстве случаев зависели не от пола и возраста, а были связаны с этносом и местностью проживания. Среди представителей русской национальности значительно выше доля тех, кто видит события января как политическую провокацию (47% против 36% информантов казахской национальности). Среди опрошенных казахской национальности выше доля людей, считающих, что в первую очередь трагедия начиналась как мирный протест, переросший в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Меньше всего сторонников версии «политической провокации» и больше всего затруднившихся с ответом также среди казахоговорящих информантов. Наиболее одобряемым действием (65%) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким г. Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43% респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», – отмечали авторы исследования. Что касается официального расследования, то 53% опрошенных не доверяют информации, которую распространяют официальные источники расследования. Из них 31% совершенно не доверяет итогам расследования. В сумме около 30% опрошенных в какой-либо степени доверяют информации, которую распространили официальные источники по итогам расследования январских событий. Из них 16% скорее доверяют и чуть меньше, 14%, полностью доверяют официальным источникам информации. Что касается повторения трагедии, то большинство казахстанцев исключают такую возможность. Есть большая группа, которая балансирует в своем мнении – 50/50. И лишь 15% считает, что повторение возможно. Среди мужчин больше тех, кто считает, что повторение возможно. «Что думают казахстанцы о том, кто ими правит? Большинство считает, что действующий президент. Причем, если 40% в этом абсолютно уверены, то ещё 11% считает, что Токаев лишь марионетка Назарбаева, а другие 9%, что эти два человека – правят совместно. Огромная доля – 34%, приходится на тех, кто затрудняется ответить на этот вопрос», – говорится в результатах опроса. ## Источник: -1. Методические рекомендации. Тезисы Tab 1 1. Методические рекомендации. Тезисы Цели и характер январских событий Январские события 2022 года в Казахстане стали одним из самых сложных политических кризисов за всю историю независимости страны. Часто их сравнивают с «цветными революциями», где протесты направлены на смену власти, используя социальные и экономические проблемы как катализатор для политической дестабилизации. Основной целью протестов было свержение действующего политического режима , что отличает их от обычных народных восстаний, вызванных социальными и экономическими трудностями. Начало протестов было связано с резким повышением цен на сжиженный газ, особенно болезненно воспринятым в западных регионах, таких как Мангистауская область. Протесты показали высокую степень координации. Они быстро переросли из требований социальной справедливости в политические лозунги, что говорит о наличии политической мотивации среди организаторов. Уже на ранних этапах протесты поддерживались силами, стремившимися изменить политический курс страны, что усилило масштаб событий. Организованность и координация протестов Январские протесты 2022 года отличались высокой степенью организованности и координации, что проявилось в нескольких ключевых моментах: Молниеносное распространение. Протесты начались в Мангистауской области, но быстро охватили другие города и регионы. Это указывает на наличие организованных структур, обеспечивающих слаженные действия по всей стране. Организованность участников. Протестующие действовали слаженно, следуя четкому плану. Мирные митинги быстро переросли в захваты административных зданий и нападения на силовые структуры, что говорит о предварительной подготовке некоторых групп к активным действиям. Различные оппозиционные силы, ранее действовавшие отдельно, объединились для дестабилизации политической ситуации. Это указывает на наличие координационного центра, который организовал сотрудничество между группами для достижения политических целей. Эскалация требований. В короткий срок требования протестующих изменились с социально-экономических на политические. Это подтверждает, что социальные протесты использовались как прикрытие для более радикальных политических целей. Переход к насилию. Протесты быстро переросли в захват государственных зданий, поджоги, мародерства и нападения на силовиков. Этот переход был организован, о чем свидетельствует наличие вооруженных и подготовленных групп среди протестующих. Попытка государственного переворота Январские события 2022 года в Казахстане характеризуются как попытка государственного переворота , что подтверждают казахстанские и международные эксперты. Протесты, начавшиеся с мирных митингов, быстро переросли в насильственные действия, направленные на захват власти. Подобное развитие событий часто наблюдается при свержении правительств, когда социальные проблемы используются как предлог для дестабилизации. Основные признаки попытки госпереворота в 2022 году: Посягательство на независимость. Протестующие пытались свергнуть законную власть и захватить стратегические объекты, что является признаком государственного переворота. Организованное насилие. Захват административных зданий и нападения на силовые структуры происходили одновременно по всей стране, что говорит о согласованности действий и попытках насильственного свержения власти. Госпереворот был направлен на срыв политических и экономических реформ , которые усиливали контроль общества над властью, что не устраивало определенные политические группы. Цели и мотивы заговорщиков. Те, кто стоял за протестами, использовали их для дестабилизации и захвата власти, что было выгодно как внутренним, так и внешним силам. Эксперты, как казахстанские, так и международные, сходятся во мнении, что это была насильственная попытка госпереворота , что сближает события в Казахстане с «цветными революциями». Январские события 2022 года были не просто протестами, а частью попытки государственного переворота , направленной на свержение законной власти и изменение политического курса страны. Сравнение с мировым опытом госпереворотов Январские события 2022 года в Казахстане имеют много общего с классическими примерами переворотов в других странах. Это позволяет глубже понять их природу и ключевые признаки. Определение переворота. Согласно определению Центра перспективных социальных исследований Клайна, переворот — это организованная попытка внезапного и незаконного свержения власти. Это соответствует событиям в Казахстане, где протесты переросли в попытки захвата власти. Признаки переворота по Британской энциклопедии. Важный признак переворота — участие силовых структур в мятеже или их бездействие. В Казахстане имели место предательство и бездействие, что способствовало захвату стратегических объектов. Контроль над стратегическими объектами. Протестующие захватили ряд ключевых объектов и получили доступ к оружию, что характерно для переворотов. Роль силовиков. Некоторые представители силовых структур не только не препятствовали протестам, но и содействовали им, что позже было расценено как организованное предательство. Международные параллели. Сценарий в Казахстане напоминает другие попытки переворотов в странах Восточной Европы, Ближнего Востока и Латинской Америки, где социальные протесты перерастали в насильственные захваты власти. Роль силовых структур и их бездействие Ключевым фактором эскалации январских событий стало преступное бездействие некоторых представителей силовых структур. Это позволило протестам перейти от мирных митингов к насилию. Содействие захвату объектов. Протесты быстро переросли в захват стратегических объектов, таких как здания акиматов и КНБ. Бездействие или содействие силовиков обеспечило протестующим доступ к оружию и ускорило эскалацию. Безответственность руководства. Руководители полиции и КНБ либо не принимали должных мер, либо саботировали действия по защите государственных учреждений, что можно расценивать как государственную измену. Подготовка боевиков. Протестующие, которые перешли к насилию, были заранее подготовлены к захвату оружия и силовому противостоянию с государственными структурами. Это указывает на наличие внутренней и внешней поддержки. Роль отдельных лиц. В Алматы и других регионах предательство со стороны высокопоставленных силовиков способствовало захвату ключевых объектов, что ослабило государственную власть. Финансовая поддержка. Некоторые группы внутри страны, поддерживавшие протестующих, финансировались извне, что усиливало их способность дестабилизировать ситуацию. Переход от социального протеста к политическому кризису Одним из ключевых аспектов январских событий 2022 года в Казахстане стал быстрый переход от социально-экономических требований к политической дестабилизации . Изначально мирные митинги, начавшиеся в Мангистауской области из-за резкого роста цен на сжиженный газ, быстро превратились в политический кризис, охвативший всю страну. Начало протестов. Протесты стартовали 2 января 2022 года в Мангистауской области, вызванные удвоением цен на сжиженный газ. Это произошло из-за перехода на электронные торги, что хоть и соответствовало рыночным условиям, но вызвало недовольство населения региона. Быстрая трансформация. Первоначально протесты имели экономический характер, но уже через несколько дней требования изменились. 4-5 января участники митингов начали требовать отставки правительства, что свидетельствует о использовании социального протеста как предлога для политических целей. Распространение на другие регионы. Протесты быстро охватили страну, особенно в Алматы, где начались захваты административных зданий и поджоги. Это было явным признаком того, что за протестами стояли политические силы. Изменение целей. Социальные требования, такие как снижение цен на газ, быстро отошли на второй план. Основными стали призывы к смене политического руководства, что подтверждало переход к политической дестабилизации. Эскалация насилия. Уже к 5 января мирные митинги переросли в массовые беспорядки с погромами и нападениями на государственные учреждения, что говорит о том, что определенные группы были заранее подготовлены к насильственным действиям. Потеря контроля власти. Правительство утратило контроль над рядом регионов, особенно в крупных городах, что подвергло опасности политическую стабильность страны. Гибридный характер переворота Январские события 2022 года были уникальны, представляя собой гибридный переворот , сочетающий традиционные методы с современными инструментами информационной войны и манипуляции общественным сознанием. Нестандартный сценарий. Январские события нельзя отнести к одному типу переворотов. Это был комплексный процесс, включающий элементы народного восстания, заговора и профессиональных действий боевиков. Гибридный характер выражался в использовании различных методов для давления на власть. Смешение гражданских и вооруженных форм протеста. В протестах участвовали как мирные протестующие, так и профессиональные боевики, что затруднило для властей эффективное реагирование. Смешение этих групп затрудняло идентификацию реальных организаторов насилия. Роль боевиков. Ключевую роль в насильственной эскалации играли вооруженные группы, которые атаковали стратегические объекты, такие как здания акиматов и полицейские участки. Эти действия были заранее подготовлены и продемонстрировали наличие организованного плана переворота. Информационная и психологическая война. Протесты сопровождались активными информационными атаками через социальные сети и СМИ, которые подрывали доверие к власти, распространяя дезинформацию и слухи, создавая панику и дестабилизацию. Манипуляция общественным мнением. Пропаганда через медиаплатформы превратила разнородные социальные группы в мощный инструмент давления на власть. Социальные сети играли ключевую роль в формировании единого нарратива, направленного против власти. Цель гибридного переворота. Главной целью была дезорганизация государственных структур, создание хаоса и подрыв доверия к власти, чтобы она оказалась неспособной контролировать ситуацию и была вынуждена сдаться. Роль иностранных сил и провокации Одним из важных факторов, усиливших январские события 2022 года в Казахстане, стало вмешательство иностранных сил . Протесты, возникшие на фоне внутреннего социально-экономического кризиса, были использованы внешними игроками для дестабилизации страны. Поддержка извне. Эксперты отмечают, что без внешней финансовой и организационной поддержки события не достигли бы такого уровня эскалации. Политическая акция такого масштаба требовала значительных ресурсов, которые вряд ли могли быть обеспечены только внутренними силами. Финансирование НПО. Иностранные фонды и НПО оказывали поддержку оппозиционным и гражданским группам, выступая под видом защиты прав человека или демократических реформ. Однако их реальной целью было ослабление казахстанской государственности. Информационные атаки. Внешние силы использовали инструменты информационной войны для подрыва доверия к властям. В социальных сетях и независимых СМИ распространялась дезинформация, усиливающая панику и протестные настроения. Международные медиа и пропаганда. Иностранные СМИ активно освещали события в Казахстане с позиции критики властей, часто искажая факты и дискредитируя правительство на международной арене. Провокации и антироссийская повестка. Иностранные силы также распространяли провокационные заявления, разжигающие антироссийские настроения, особенно в свете ввода миротворческих сил ОДКБ, включая российские. Манипуляции и психологическое воздействие Информационные манипуляции сыграли ключевую роль в январских событиях 2022 года. Социальные сети и СМИ стали основным полем информационной войны, направленной на дестабилизацию ситуации. Распространение дезинформации. В социальных сетях активно распространялись ложные сообщения и слухи о нарушениях со стороны правоохранительных органов, насилии и массовых жертвах, чтобы создать панику и хаос. Слухи о масштабах насилия. Одна из тактик манипуляции — преувеличение насилия со стороны силовиков, включая неподтвержденные сообщения о применении оружия и пытках, что усиливало протестные настроения. Использование социально-психологических методов. Протестующие использовали методы манипуляции страхом и чувством несправедливости для усиления недовольства и мобилизации населения. Создание ложных образов. Протестующих изображали как борцов за свободу, несмотря на насилие с их стороны, а действия властей представлялись исключительно в негативном ключе. Международные медиа. Иностранные СМИ и эксперты активно поддерживали манипулятивные нарративы, критикуя действия властей и игнорируя насилие со стороны радикальных протестующих. Манипуляция цифрами и фактами. Широко применялась манипуляция данными о числе погибших и задержанных, что усиливало общественное негодование. Одним из примеров стала цифра в 20 тысяч террористов, активно обсуждаемая и спекулируемая. Кампания по усилению антивластных настроений велась через социальные сети, с призывами к свержению правительства и критикой реформ, что подрывало доверие к властям. Контртеррористическая операция и ее итоги Контртеррористическая операция, начатая властями Казахстана в ответ на эскалацию январских событий 2022 года, стала ключевым шагом для восстановления порядка. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев принял решительные меры, в том числе начал операцию против вооруженных группировок, пытавшихся захватить власть. Объявление чрезвычайного положения. В ответ на массовые протесты был введен режим ЧП в пострадавших регионах, таких как Алматы и Мангистау, а затем по всей стране. Введенные меры, включая комендантский час и усиление безопасности, помогли взять под контроль ключевые города. Подавление вооруженного сопротивления. Началась контртеррористи- ческая операция (КТО) с целью нейтрализации вооруженных группировок, которые захватывали здания и участвовали в насилии. Силы Нацгвардии, спецподразделения и полиция смогли освободить захваченные объекты и стабилизировать ситуацию. Призыв к ОДКБ. Президент Токаев обратился к Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) для ввода миротворческих сил, включая российских военных, которые охраняли стратегические объекты. Это позволило казахстанским силовикам сосредоточиться на борьбе с боевиками. Хотя этот шаг вызвал неоднозначную реакцию, он оказался эффективным. Задержание организаторов мятежа. После подавления мятежа начались массовые задержания. Ключевым событием стало задержание бывшего главы КНБ Карима Масимова, обвиненного в государственной измене и участии в заговоре, что подтвердило участие высокопоставленных лиц. Возвращение контроля. Власти смогли восстановить контроль над основными городами, нейтрализовать вооруженные группировки и вернуть страну к стабильности, избежав дальнейшего кровопролития. Оценка последствий. Операция предотвратила сценарий гражданской войны, но выявила серьезные проблемы в работе госструктур и утрату доверия к силовым ведомствам, что побудило правительство к масштабным реформам. Международная реакция. Западные страны, включая США и ЕС, раскритиковали ввод миротворцев и жесткие меры, указывая на возможные нарушения прав человека, в то время как Россия и Китай поддержали действия Токаева. Реформы после событий Январские события 2022 года стали поворотным моментом для Казахстана. Президент Токаев инициировал масштабные реформы для решения проблем управления, национальной безопасности и экономики. Политические реформы. Токаев запустил процесс политической трансформации, направленный на повышение прозрачности институтов, усиление общественного контроля и расширение политических свобод. Одним из ключевых направлений стало создание модели «Слушающего государства», предполагающей более тесное взаимодействие с гражданами. Реформы национальной безопасности. В ответ на предательство части силовиков были проведены кадровые изменения и реорганизация силовых структур для повышения их координации и эффективности. Экономические реформы. Правительство взяло курс на улучшение социально-экономической ситуации, пересмотр тарифов и усиление контроля за рынками, чтобы предотвратить резкие скачки цен на энергоресурсы. Борьба с коррупцией. Президент объявил о системной борьбе с коррупцией, направленной на повышение ответственности госслужащих. Начались антикоррупционные расследования, включая против участников январских событий. Социальные реформы. В ответ на требования протестующих власти запустили программы по поддержке малообеспеченных слоев населения, улучшению условий труда и повышению зарплат. Прозрачность и диалог с обществом. Внедрение концепции «Слушающего государства» направлено на открытое взаимодействие между властями и гражданами через общественные обсуждения и дискуссионные площадки. Конституционные изменения. Реформы включали усиление роли парламента и местных органов власти, а также перераспределение полномочий для повышения политической стабильности. Критика властей и расследование событий После январских событий началось обсуждение действий властей, как внутри страны, так и на международной арене, вызвавшее критику и расследования. Критика со стороны гражданского общества. Часть независимых СМИ и правозащитные организации обвинили власти в применении чрезмерной силы при подавлении протестов, ссылаясь на сообщения о погибших и раненых. Международная реакция. Международные правозащитные организации, такие как Amnesty International и Human Rights Watch, призвали к независимому расследованию. Западные страны осудили ввод сил ОДКБ и жесткие меры, а Россия и Китай поддержали действия Токаева. Расследование организаторов мятежа. Официальные власти начали расследование для выявления организаторов беспорядков. Ключевым моментом стало задержание Карима Масимова, подтверждающее, что заговор был организован на высоком уровне. Ангажированные расследования со стороны гражданского сектора. НПО и независимые журналисты также проводили свои расследования, обвиняя правительство в чрезмерной жестокости, что привело к публикации отчетов, использованных в международных институтах. Противоречивые нарративы. Власти утверждают, что события были попыткой переворота, в то время как оппозиция настаивает на том, что протесты имели мирный характер и были вызваны реальными социальными проблемами. Трудности в получении объективной информации. В ходе событий распространялась дезинформация, что осложняло объективную оценку происходящего и усугубляло общественный раскол. Прозрачность расследования. Власти заверили, что расследование будет прозрачным и все виновные, как среди протестующих, так и среди силовиков, будут привлечены к ответственности, хотя гражданское общество выражает сомнения в объективности процесса. Социально-экономический контекст Социально-экономические причины стали ключевыми в январских событиях 2022 года в Казахстане. Недовольство условиями жизни и ростом цен вызвало волну протестов. Структурные проблемы, такие как неравенство, инфляция и снижение уровня жизни, обострили ситуацию. Повышение цен на сжиженный газ. Триггером стало резкое удвоение цен на газ с 50 до 100-120 тенге за литр, особенно в Мангистауской области, где газ широко используется как топливо. Переход к рыночному ценообразованию через электронные торги с 1 января 2022 года вызвал сильное возмущение среди населения. Рыночные реформы и их последствия. Реформа ценообразования была частью перехода к рыночным механизмам в энергетике. Ранее государство субсидировало цены, но это привело к убыткам производителей. Внезапная реформа не учла реальных доходов населения, что вызвало резкую критику. Социальное неравенство и уровень жизни. Несмотря на экономический рост, уровень жизни многих граждан оставался низким, особенно в отдаленных регионах. Высокие цены, низкие зарплаты и слабая инфраструктура усилили социальное напряжение. Инфляция и рост цен. Значительная инфляция в Казахстане привела к росту цен на продукты питания и другие товары первой необходимости. Это стало невыносимым для граждан с низкими доходами, что усугубило недовольство властями. Реакция правительства. В ответ на протесты президент Токаев поручил снизить цены на газ до 50 тенге за литр, но на тот момент протесты уже переросли в политические требования, и это не остановило эскалацию. Социальная политика до событий. События января показали, что социальная политика была неэффективной: социальные программы и субсидии не доходили до нуждающихся, а уровень социальной защиты был низким. Экономическая зависимость от экспорта сырья. Казахстан сильно зависит от экспорта нефти и газа, что делает страну уязвимой к колебаниям мировых цен. Экономическая нестабильность усугубила протесты и усилила недовольство. Заключение Январские события 2022 года стали важным поворотным моментом для Казахстана, выявив внутренние проблемы в экономике, безопасности и политике. Протесты, начавшиеся на фоне социально-экономических трудностей, быстро переросли в политический кризис, сопровождаемый насилием. Разнообразие мотивов участников. Протесты объединили как мирных граждан, недовольных экономической ситуацией, так и радикальные группы, стремившиеся использовать кризис в политических целях. Это смешение усугубило эскалацию. Комбинация внутренних и внешних факторов. Политическая нестабильность была использована внешними силами через информационные атаки и поддержку оппозиции, что подчеркнуло необходимость укрепления как внутренней, так и внешней безопасности. Необходимость реформ. Кризис показал, что стране нужны масштабные реформы. Президент Токаев инициировал изменения в политической, экономической и социальной сферах для предотвращения подобных кризисов в будущем. Роль силовых структур. События продемонстрировали важность эффективной работы силовиков. Преступное бездействие и саботаж со стороны некоторых представителей КНБ и полиции ослабили реакцию государства на кризис. Уроки для политической системы. Необходима более тесная связь между властью и населением. Концепция «Слушающего государства», предложенная президентом Токаевым, направлена на улучшение коммуникации с гражданами и оперативное реагирование на их запросы. Влияние на международные отношения. Введение миротворческих сил ОДКБ вызвало смешанную реакцию: западные страны раскритиковали этот шаг, а Россия и Китай поддержали действия Казахстана, подчеркнув важность регионального сотрудничества. Стратегическое значение Казахстана. Казахстан занимает ключевую геополитическую позицию в Центральной Азии, и любые кризисы в стране имеют последствия как для региона, так и для глобальной стабильности. ## Источник: 2 Хронология 191223 2 Хронология 191223 2. Хронология 1 января 2022 года У акимата города Жанаозена Мангистауской области собрались около 20 человек. Они записали видеообращение к руководству страны с требованием снизить цену на газ. Производители газа с первого дня нового года перешли на электронные торги, в результате чего цена на газ была увеличена вдвое. По новым правилам, как и во всем мире, рынок должен определять конечную стоимость автогаза, бензина и дизеля, отчего цены могут как повышаться, так и понижаться в зависимости от спроса. До перехода на электронные торги цена на сжиженный нефтяной газ была убыточной для производителей, так как отпускалась по цене ниже своей себестоимости. Розничная цена к 1 января в Мангистауской области достигла 100-120 тг/л. 2 января 2022 года В 11:00 в Жанаозене у здания ЗАГСа собралось около 100 автовладельцев. В это же время в городе Форт-Шевченко собралось 20 автовладельцев, в селе Жетибай – 30, в селе Курык – около 40 автовладельцев. К полудню на 18 км трассы на территории села Акшукур собралось около 100 человек, в селе Кызыл-тобе перед акиматом – около 20. В 12:10 в акимат села Шетпе обратились семь местных жителей, желавших получить ответы на вопросы о ценах на газ. В 12:30 сто жанаозенцев ограничили движение на дороге в районе 5-го микрорайона. Пошла цепная реакция и жители региона стали перекрывать другие участки дорог. Вечером, в 22:20, на площади официальных церемоний в городе Актау собрались 34 человека. В 23:15 около 20 человек собрались в городе Форт-Шевченко. Все они самостоятельно разошлись к 23:30. В это же время находившийся в Алматы лидер незарегистрированной Демократической партии Казахстана Жанболат Мамай в социальной сети Facebook опубликовал пост с призывом выйти на митинг в поддержку жителей Жанаозена 3 января в 14:00 на пл. Республики. Житель города Атырау активист Макс Бокай (ранее привлекался за организацию «земельных» митингов в 2016 году) разместил публикацию в Facebook с призывом к населению Атырауской области выйти на митинг. 3 января 2022 года В 7 утра на месторождении «Каламкас» в Мангистауской области около 800 работников разных нефтегазовых компаний записали видеообращение. В 08:00 такое же видеообращение записали порядка ста работников ПСП НГДУ-1, 2, 3, 4 и УТТ АО «Озенмунайгаз», в 08:15 – около 60 работников промысла «Каламкас» месторождения Каражанбас ТОО «УТТиОС». В 10:00 на площади села Бейнеу (Мангистауская область) собрались около 200 человек. Начались акции по перекрытию автодорог. В 11:20 почти 500 человек ограничили движение на дороге перед областным акиматом в Актау (пересечение микрорайонов 11, 12, 14). В три часа ночи в Алматы перед монументом Независимости собрались шесть сторонников ДВК: Танабаев М., Бурабаева Ж., Бейсалиев С., Хуаныш Д., Тунгатарова С., Несипбаев Г., – которые призывали других активистов к участию в митинге. Все они были задержаны и доставлены в подразделения полиции. В 12:00 в ресторане «Достар» (ул. Дулати, 145) начался поминальный обед, посвященный 40 дням со дня кончины Арона Атабека. Наа нем присутствовали более 180 человек, в том числе: Есенгазы М., Нутушева Р., Нутушева А., Агзамбаев О., Рахишев Е., Турсумбаев Б., Турымбетов М., Сарсенбай Р., Тлеужанова А., Акаев С., Кульжаханов С., Атинбаев Б., Айтбаев М., Бишуинов М., Толеубекулы Б., Белялов Б., Буланбаев Н., Казакбай Ж., Ильяшев А., Маметова Л., Абулхатина Г., Каржавов К. Во время поминального обеда поочередно с критикой действующей власти и призывами к организации шествия в сторону площади Республики выступили активисты Турсынбаев Б., Есенгазы М., Сарсенбай Р., Абылхатиева Г., Адильханов Х., Буланбаев Н. После поминального обеда, в 14:20, присутствовавшие на мероприятии выдвинулись на пл. Республики для проведения акции протеста. По пути их следования представитель акимата города Есенбеков А. пытался разъяснить нормы закона о проведении митингов, но его слова были полностью проигнорированы. Во избежание нарушения общественного порядка сотрудниками полиции задержали участников шествия и доставили в районные подразделения полиции. В это же время к монументу Независимости подошли 12 сторонников ДПК, включая Жанболата Мамая, его жену Ингу Иманбай, Мирмамбетова Г., Достияров Д., Жукеев Т. Они также проигнорировали обращение представителя городского акимата Сатаева А. и заместителя прокурора города Ибраймолдаева Н., развернув четыре плаката формата А1 с содержанием: «Біз Жаңаөзенді қолдаймыз, Біз біргеміз Жаңаөзенмен, Жаңаөзен қырғынына жазықтылар сотталсын, Халыққа оқ атқан билік қылмыстық жауаптылыққа тартылсын». Все происходящее фиксировалось представителями «Радио Азаттык», КазТАГ и КМБПЧ. В 14:45 собравшиеся выдвинулись от монумента Независимости по маршруту: ул. Сатпаева – пр. Назарбаева – пр. Абая – ул. Байзакова, – систематически скандируя: «Алматы шық! Біз Жаңаөзенді қолдаймыз!». К 16:00 они подошли к зданию цирка, сделали совместное фото и разошлись. В 12:30 перед зданием акимата Актюбинской области собралось около 70 человек. Помимо повышения цен на сжиженный газ, они также затронули вопросы введения платных дорог, вакцинации граждан и т. д. После разъяснений заместителем акима области Кенжеханулы Е. и акимом города Актобе Шахаровым А. была достигнута договоренность о повторной встрече с представителями местной исполнительной власти 6 января. Собравшиеся разошлись. В 15:00 Макс Бокай вышел на площадь Исатая и Махамбета в городе Атырау, откуда вел прямой эфир в Facebook, агитируя горожан поддержать митинги в соседней области. К Бокаю присоединились около 30 человек, которые начали озвучивать недовольство проводимой государством политики. Все они были задержаны и доставлены сотрудниками полиции в опорные пункты для профилактической работы, после чего отпущены домой. В Мангистауской области в 20:30 примерно 120 человек перекрыли дорогу на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение от аэропорта в город Актау. В 22:30 около 100 человек перекрыли участок дороги от города Форт-Шевченко до Актау. Около 200 человек закрыли въезд в села Курык и Жетибай, перекрыв дорогу Жетибай – Шетпе. В 21:30 житель города Атырау Жұптыбаев Н. создал в мессенджере Telegram чат «Атырау халқы», участниками которого за короткое время стали 6523 пользователя. В ходе обсуждения неустановленные участники чата решили провести митинг 4 января в 12:00 перед рынком «Аламан». В Астане 3 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев поручил правительству срочно рассмотреть ситуацию в Жанаозене. Распоряжением премьер-министра РК Аскара Мамина была создана правительственная комиссия, которая разработала пакет мер по урегулированию цены на сжиженный нефтяной газ, Ералы Тугжанов возглавил комиссию. В акимате Мангистауской области под председательством акима области Нурлана Ногаева прошло совещание по вопросу ценообразования на газ. В нем приняли участие вице-министр энергетики РК Карагаев Ж., заместители акима области, руководитель департамента по следствию АЗРК РК Альжан Е., 16 владельцев АГЗС, заместитель акима города Жанаозен Г. Байжанов, директор завода ТОО «КазГПЗ», представители палаты предпринимателей Жанаозена. К вечеру работники многих нефтяных месторождений начали акции по поддержке митингующих – всего более 5000 человек. 4 января 2022 года В Мангистауской области продолжились митинги и блокировка дорог. Число митингующих превысило 15 000 человек. Примерно тысяча человек перекрыли участок трассы на месте старого поста дорожной полиции, ограничивая движение по дороге, ведущей из аэропорта в Актау. В 11:00 в Актау приступила к работе правительственная комиссия. Был создан общественный штаб из числа активистов и депутатов, определены инициативные группы из состава митингующих. В 15:00 около «Адайского поворота» в районе села Баянды около ста человек перекрыли дорогу. В течение дня проводились встречи с инициативными группами из числа митингующих, где было выдвинуто требование о снижении цены на СНГ до 50 тг/л. В 17:00 к собравшимся перед областным акиматом вышли члены правительственной комиссии во главе с Тугжановым Е. Л., Ногаевым Н. А. и депутатами мажилиса Мусабаевым С., Жанбыршиным Е. До митингующих довели информацию о принятом решении снизить цены на СНГ до 50 тг/л. Но участники протестов выдвинули новое требование – отправить в отставку правительство и освободить задержанных в Атырау активистов. Митингующие попытались заблокировать правительственную делегацию и требовали выпустить осужденного Ержана Елшибаева. Справка: Ержан Елшибаев – активист из города Жанаозен, поднимал вопросы безработных. В марте 2019 года был задержан, а в ноябре его приговорили к пяти годам заключения. Елшибаева обвинили в нанесении телесных повреждений на основании полицейского рапорта по инциденту с дракой двухлетней давности. В сентябре 2022 года суд № 2 г. Кызылорды добавил находящемуся в колонии ЗК-169/5 активисту еще семь лет заключения. Таким образом, с учетом оставшихся полутора лет общий срок заключения для Елшибаева составил восемь лет. Елшибаева осудили по жалобе администрации ЗК-169/5, в которой руководство колонии обвинило его в неподчинении требованиям администрации учреждения и подстрекательстве других осужденных к неповиновению. Сотрудникам СОБРа удалось вытеснить митингующих и дать возможность правительственной делегации, акиму области и депутатам выйти из кольца. После этого митингующие предприняли попытку штурма здания областного акимата. Президент Казахстана обратился к демонстрантам и попросил их не следовать призывам деструктивных лиц. В этот же день с утра лидер ДВК Мухтар Аблязов через социальные сети распространил призыв к участию в митинге в 12:00 перед зданием городского акимата Алматы и на пешеходной улице «Арбат». Гражданская активистка Санавар Закирова в Facebook опубликовала пост с призывом собраться в парке им. М. Ганди для обсуждения ситуации на западе Казахстана. В анонсированное Аблязовым время ситуация на площади у акимата была стабильной. Закирову задержали в парке М. Ганди и доставили в подразделение полиции. Параллельно в мессенджерах Telegram и WhatsApp распространялись аналогичные призывы к проведению митингов в разных частях города. Один из подобных призывов исходил от жителей Алматинской области, которые собирали народ у рынка «Жетысу». Собравшись перед АЗС «Ак-Жолтай» (Кульджинский тракт), 12 человек направились в сторону рынка, однако их незаконное шествие было пресечено силами органов правопорядка. Лидер ДПК Жанболат Мамай и его сторонники Достияров Д. и Дуйсебаева А. пытались попасть на оцепленную территорию рынка, однако им не позволили этого сделать сотрудники полиции, заблокировавшие их автомобиль. Тогда Мамай через Facebook начал призывать граждан к митингу в 18:30 перед ледовым комплексом Almaty Arena (мкр. «Нуркент», 7). В 18:30 перед ледовым комплексом собралось 30 сторонников ДПК (в том числе Мамай Ж., Дуйсебаева А., Иманбай И., Достияров Д.), которые скандировали «Жанаозен, мы с тобой!», «Назарбаев, кет!» и призывали прохожих присоединиться к митингу и поддержать жанаозенцев. Постепенно количество собравшихся увеличилось до 60. В 20:00 прокурор Алатауского района Масақбаев І. выступил перед протестующими с разъяснением закона, на что те реагировали агрессивно и игнорировали требования представителя власти. Количество демонстрантов росло. Полицейские задержали 50 человек, в том числе и Жанболата Мамая. В это же время в районе Парка первого президента 12 участников движения «Oyan, Qazaqstan» организовали шествие по ул. Навои в северном направлении. По дороге они выкрикивали лозунги в поддержку жителей Жанаозена. Не доходя до ул. Мустафина активисты были задержаны сотрудниками полиции, к тому моменту количество шествующих увеличилось до 25 человек. В это же время известный спортсмен Куат Хамитов в социальной сети Instagram опубликовал пост с призывом к гражданам собраться на АЗС «Компас» (Кульджинский тракт). В итоге в указанной локации собралось около 300 человек, они вели себя спокойно, демонстрировали плакаты формата А1 с содержаниями: «Жаңаөзен қолдаймыз», «Жаңаөзен біргеміз» и «Жаңаөзен қашпаймыз», – и систематически выкрикивали аналогичные лозунги. С митингующими проводили беседу аким района Масабаев А. и заместитель акима города Кикимов М. Заместитель прокурора района Ондасын А. неоднократно разъяснял демонстрантам требования закона. Официально: Куат Хамитов был допрошен в качестве свидетеля. Он показал, что хотел поддержать жителей Мангистауской области, митингующих из-за поднятия цен на газ. 4 января 2022 года через соцсети Хамитов объявил сбор людей на АЗС «Компас» в 17:00. К 21:00 количество собравшихся перевалило за 2 тысячи человек, после чего Хамитов, потеряв контроль над ситуацией, стал призывать всех разойтись. Толпа, не слушаясь его, двинулась в сторону СК Halyk Arena и по проспекту Толе би направилась на площадь Республики. Позже из-за сложившейся ситуации Хамитов, опасаясь, что его как популярного человека могут принять за организатора массовых беспорядков, уехал в поселок Чунджа на горячие источники. В 20:30 перед театром традиционных искусств «Алатау» начали собираться люди, которые организованной группой пришли со стороны ТД «Магнум» (пересечение ул. Момышулы и Рыскулова). К 21:00 количество участников акции возросло 2000-3000 человек. Собравшиеся не реагировали на требования органов правопорядка и перекрывали проезжую часть по ул. Момышулы. Митингующие оказывали сопротивление служащим Национальной гвардии, отбирали у них предметы экипировки. С 12:00 на территории рынка «Жетысу» (Кульджинский тракт) стали собираться те, кто откликнулся на призыв к участию в митингах. Постепенно количество собравшихся достигло 80 человек. Они перекрыли дорогу и призывали прохожих присоединиться к ним. В 12:45 на место под руководством начальника УП Турксибского района полковника полиции Амантаева Е. С. были направлены наряды полиции в количестве 25 человек и СОБР ДП в количестве 30 человек. Ими возле заправки «Ак Жолтай» (Кульджинский тракт, 9/4) было задержано 12 активных участников митинга и доставлено в УП Турксибского района. Видя решительные действия сотрудников, остальные участники разбежались в разных направлениях, ситуация была взята на контроль, движение восстановлено. В 16:55 лидер незарегистрированного движения «Демократическая партия Казахстана» Жанболат Мамай и его сторонники пытались попасть на оцепленную территорию рынка «Жетысу», однако это им не позволили сделать сотрудники полиции. В 17:25 Мамай через Facebook стал призывать людей принять участие в митинге, который запланировал на 18:30 у ледового комплекса «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 7). С 18:30 до 20:00 у ледового дворца собралось более 300 человек, которые скандировали: «Назарбаев, кет!», призывали проходящих мимо граждан присоединиться к их митингу и тем самым поддержать бастующих в Мангистауской области. В 19:05 на месте находился прокурор Алатауского района Масақбаев І., который выступил с разъяснением закона, на что митингующие отреагировали агрессивно и проигнорировали требования представителя власти. В 19:32 под руководством первого заместителя начальника ДП города Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. С. и начальника УП Алатауского района полковника полиции Омирсерикова И. М., находившимися на месте с 60 сотрудниками, а также командира СОБР ДП полковником полиции Афанасенко С. Н. и его 188 сотрудниками митингующие были оттеснены с места запланированной акции. 25 активных участников были задержаны без применения специальных средств и физической силы. Несмотря на принимаемые меры, к театру традиционного искусства «Алатау», расположенного южнее «Алматы Арена» (мкр. «Нуркент», 1/1) со всех сторон подходили люди, которые присоединялись к акции. В результате количество участников акции протеста к 20:00 возросло до 3000 человек. В 19:51 возле ТРЦ «Магнум» (ул. Хан Шатыр, 273, по ул. Момышулы) собралась маргинальная молодежь в количестве 500 человек, которая проследовала по ул. Момышулы в северном направлении к основной группе митингующих. В 20:30 на место в оперативном порядке было направлено 30 сотрудников СОБР ДП под руководством замкомандира Еркенова А., на которых участники протестов сразу же совершили нападения с применением палок, металлических прутьев и кусков брусчатки. Во избежание случайных жертв бойцы СОБР вынужденно отступили в сторону ул. Рыскулова. Протестующие присоединились к участникам акции у театра «Алатау». И именно они призывали людей из основной толпы, собравшейся у театра, начать шествие. Основная масса граждан поддалась провокационным призывам и направилась по ул. Момышулы в южном направлении, при этом парализовав проезжую часть. В это же время на место прибыл начальник ДП города Алматы генерал-майор полиции Таймерденов К. Д., который провел рекогносцировку личного состава. В 21:41 на точку, расположенную в 150 метрах севернее пересечения ул. Рыскулова и Момышулы, на 14 единицах техники прибыли 250 военнослужащих Нацгвардии РК. Они предприняли попытку пресечь шествие, однако протестующие обходными путями (по дворам, тротуарам) окружили военнослужащих, стали нападать на них, вытаскивать военнослужащих из машин и избивать их. В 21:43 на помощь военнослужащим Нацгвардии прибыли сотрудники УП Алатауского района и СОБР ДП. Общими силами им удалось предотвратить дальнейшее нападение протестующих и пресечь их попытки завладеть спецсредствами и техникой. В ходе столкновения 30 военнослужащих получили телесные повреждения. В 21:45 толпа выдвинулась по ул. Момышулы в южном направлении до пр. Абая и направилась в сторону пл. Республики. В 22:00 колонна демонстрантов, используя мопеды, скутеры, легковые и грузовые автомашины, с которых предварительно были сняты госномера, передвигалась по пр. Абая и грубо нарушала правила дорожного движения. Протестующие останавливали машины, отбирали у водителей ключи и находящихся в салоне людей угрозами вынуждали следовать на площадь к акимату города. Количество участников протестов достигло 7000 человек. В ходе шествия они вооружались битами, палками, кусками брусчатки. Параллельно с этим в 20:35 к заправочной станции «Компас» (ВОАД, ул. Нурмагамбетова, 520), где во главе с Куатом Хамитовым собралось 150 человек, под руководством командира роты майора полиции Беркимбаева Е. А. прибыли 50 бойцов СОБР и 20 сотрудников под руководством начальника УП Медеуского района подполковника полиции Утебаева Д. О. Они смогли оттеснить собравшихся с проезжей части, восстановив движение. Однако к протестующим продолжали присоединяться все новые участники. В 21:00, когда их количество превысило 300 человек, они направились в северном направлении по Восточной объездной автодороге к зданию Halyk Arena (Кульджинский тракт, 2). По пути количество протестующих продолжало расти и в итоге превысило 2000 человек. В 21:30 к собравшимся вышли заместитель акима города Кикимов М., аким Медеуского района Масабаев А. и попытались выстроить конструктивный диалог, однако собравшиеся отреагировали агрессивно. В 22:15 собравшиеся у Halyk Arena направились по ВОАД до ул. Толе би, оттуда – в западном направлении дошли до пр. Назарбаева, затем – в южном направлении и прибыли на площадь Республики. Во время движения к ним дополнительно присоединились 5000 человек, общее количество составило более 10 000 человек. В это же время из разных частей города к площади Республики массового стягивались различные группы протестующих. Остановить шествие со стороны пр. Абая и ул. Толе би не представилось возможным и оперативным штабом было принято решение о мобилизации всех сил и средств на площади. По данным следствия, в августе 2021 г. Джумагельдиев А. поручил Амандыкову А. возглавить охранную фирму ТОО «BSV Securites», образовать вооруженную группу быстрого реагирования, готовую по первому требованию собраться в установленном месте для совершения уголовных правонарушений. 17 декабря 2021 г. Джумагельдиев А. прибыл из ОАЭ в г. Алматы и разместился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, откуда по указанию Искакова Р. не выезжал, не афишировал себя в социальных сетях, скрывал свой приезд в страну. В период с 17 декабря 2021 г. по 4 января 2022 г. Джумагельдиев А. находился в гостинице The Ritz Carlton Almaty, по правилам конспирации встречался с другими участниками преступной организации, которых ориентировал на оперативный сбор по первому его требованию. 4 января 2022 г. около 22:00-23:00 Джумагельдиев А. объявил сбор участников преступной организации на автомобильной стоянке, расположенной по южной части проспекта аль-Фараби напротив гостиницы The Ritz Carlton Almaty. Одновременно 4 января 2022 г. в период с 23:30-23:50 участник преступной организации Усенов А. по указанию Джумагельдиева А. в г. Шымкент организовал сбор участников структурного подразделения. 5 января 2022 г. примерно в 16:00 Искаков Р. дал указание Джумагельдиеву А. организовать на площади объединение участников массовых беспорядков с образованием «народного совета» для выдвижения требований к действующей власти. В период с 16:15 до 18:20 5 января 2022 г. Джумагельдиев А., воссоединившись на площади Республики в г. Алматы с Кудайберген К., пытались подчинить себе и объединить митингующий народ. Около 18:20 не добившись поставленных задач, Джумагельдиев А. покинул площадь и возвратился в гостиницу The Ritz Carlton Almaty, где через мессенджер связался с Искаковым Р. и сообщил, что для реализации преступного плана и поставленных ему задач необходимо организовать сбор большего количества людей в его поддержку. В это же время Кудайберген К. организовал сбор людей из числа спортсменов и других лиц возле гостиницы «Казахстан», куда также прибыли Джумагельдиев А. и участники его преступной группы. В 20:10 Махатов Т. (т. н. «Бетон») обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. 4-мя пистолетами. В период с 20:08 по 21:30 5 января 2022 г. Джумагельдиев А. и Кудайберген К., находясь вместе в помещении гостиницы «Казахстан», выступили с призывом занять центр площади, организовать мирные митинги с выдвижением требований к действующей власти. Около 21:37 Джумагельдиев А. вновь направился на площадь Республики, где при столкновении с участниками массовых беспорядков получил телесные повреждения. В 22:15 Джумагельдиев А. вернулся в гостиницу «Казахстан», а затем около 22:40 прибыл к себе в гостиницу The Ritz Carlton Almaty. В ночь с 5 на 6 января 2022 г. вооруженная группа Джумагельдиева А. по его указанию с улиц г. Алматы задержала и доставила в паркинг гостиницы The Ritz Carlton Almaty 15 граждан, которых в 16:00 6 января 2022 г. на автомашине «JAC» переместили в контейнер, расположенный на территории ТОО «Tezco trade» по ул. Ангарская, 133 В. 6 января 2022 г. примерно в 06:00 к преступной группе Джумагельдиева А. присоединились более 100 человек, прибывшие из г. Шымкент во главе с Усеновым А. В 09:30 Джумагельдиев А. вместе со своими сторонниками прибыл в гостиницу «Казахстан». В этот же день в 11:52 по указанию Джумагельдиева А. участник преступной группы Амирбекулы А. доставил ранее подготовленный схрон огнестрельного оружия в гостиницу The Ritz Carlton Almaty (гладкоствольное ружье марки «Сайга-410К», калибра «410 Magnum», автомат АКМ, калибра 7,62 39мм. и пистолет «Макарова»).* В 12:30 Искаков Р. прибыл в Международный аэропорт г. Алматы. Около 15:49 Махатов Т. обеспечил преступную группу Джумагельдиева А. автоматом «Калашникова» (АКСУ). 6 января 2022 г. в период с 09:49 по 23:00 группировка Джумагельдиева А. задержала и доставила 29 граждан в гостиницу «Казахстан», которых также на автомашине «JAC» переместили в контейнеры ТОО «Tezco trade». Около 23:16 преступная группа Джумагельдиева А. отправилась на охрану в АО «Центральная клиническая больница» (т.н. «больница СовМин») г. Алматы и ЦГКБ № 12, где избив сотрудника полиции Айдарханова, завладела его табельным оружием. 7 января 2022 г. в 10:00 задержанные группировкой Джумагельдиева А. потерпевшие с территории ТОО «TezCo Trade» доставлены на территорию аэропорта г. Алматы. В этот же день, в 10:30, Джумагельдиев А. прибыл в ЦГКБ № 12 для обработки раны головы. 7 января 2022 г. Джумагельдиев А., узнав о прибытии сил ОДКБ, собрал в гостинице «Казахстан» участников преступной группы, которым дал указание покинуть место совершения преступлений, при этом в целях финансирования и обеспечения расходов передал Усенову А. денежные средства в сумме $20 000. В 14:20 сотрудниками правоохранительных органов Джумагельдиев А. вместе со своей группировкой был задержан в гостинице The Ritz Carlton Almaty. По информации Генеральной прокуратуры РК С учетом осложнения оперативной обстановки в городе, в 22:35 начальником ДП города Алматы генерал-майором полиции К. Д. Таймерденовым был введен в действие специальный оперативный план «Гонг». Подготовлено решение руководителя специальной операции по локализации и пресечению массовых беспорядков на территории города. Было задействовано 2800 сотрудников органов внутренних дел. В Талдыкоргане в 16:10 возле арки при въезде в город 12 активистов сняли видеосюжет в поддержку жителей Жанаозена. В последующем их доставили в УП Талдыкоргана. В 19:30 активистов отпустили. В 19:40 возле здания УП собрались 30 местных жителей с требованием освободить ранее доставленных в управление полиции. Затем они направились к центральной площади. В 20:00 количество собравшихся составило почти 200 человек. Они выражали поддержку жителям Жанаозена, требовали снижения цен на продукты питания, ГСМ. По сигналу «Сбор по тревоге» был объявлен сбор личного состава полиции и близко расположенных к Талдыкоргану территориальных подразделений ДП: ОП города Текели – 24 сорудника, Каратальского – 18, Коксуского – 18, Ескельдинского РОП – 20 сотрудников. В 21:14 начинаются задержания граждан на площади. Их доставляют в УП г. Талдыкоргана для выяснения обстоятельств. В 21:20 60 человек, собравшиеся на площади, начали передвигаться в сторону гостиницы «Айсер», расположенной по ул. Акын Сара. В 21:23 перед оставшимися на площади протестующими выступил начальник ДП области Кудебаев С. В 21:26 полицейские задержали протестующих перед гостиницей «Айсер» и доставили их в УП города. В 21:39 на площади вновь стали собираться люди. Через рупор они выдвигали следующие требования: выпустить ранее задержанных и доставленных в УП Талдыкоргана; оказать содействие в погашении кредитов. В 22:00 перед собравшимися выступил первый заместитель акима Алматинской области Турлашов Л. Количество протестующих составило более тысячи человек. В 22:04 на площадь прибыли 150 военнослужащих в/ч 5514 НГ. В 22:28 перед митингующими вновь выступил первый заместитель акима области Турлашов Л. В 22:30 количество протестующих перед Домом культуры им. И. Жансугурова достигло почти 3 тысяч человек. В 23:05 военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии выстроились по периметру площади (параллельно со стороны ул. Акын Сара и ул. Абая). В 23:10 протестующие стали активно выражать свое недовольство. В 23:13 личный состав гарнизона ДП области выставили перед ДК, сомкнув круг. Часть митингующих осталась вне круга. В 23:35 на центральную площадь прибыл УТВ/СОБР. В Актобе в 12:20 на пр. 312-й стрелковой дивизии собрались 50-60 водителей автомашин марки «Газель». Они записали видеообращение, после чего Департамент полиции принял меры по блокированию проспекта. В последующем перекрытые автодороги активно транслировались в различных соцсетях и мессенджерах, что стало своеобразным призывом для других автовладельцев и находящихся поблизости таксистов присоединиться к протестующим. На место схода прибыл аким города Актобе Шахаров, который попытался наладить переговоры с собравшимися. Во время переговоров присутствовали Есмурзаева Ж., Ажниязов Е., действия которых в настоящее время квалифицированы как организация массовых беспорядков (ст. 272 ч.1 УК). Официально: Ажниязов Е. С., 1978 г. р., являлся неформальным лидером «газелистов», проявил себя ранее при митингах по поводу введения платных автодорог в 2021 году, тогда же создал чат «Победа Актобе», бывший сотрудник ОВД. 4 января 2022 года создал в мессенджере «WhatsApp» группу «Жанаозен Колдау», куда включил 226 водителей автомобилей «Газель». По результатам расследования деяния Ажниязова были квалифицированы по ст. 272 ч. 1 (организация массовых беспорядков, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК. 1 февраля 2023 года СМУС вынес в отношении Ажниязова оправдательный приговор. Основанием для решения суд счел тот факт, что началом массовых беспорядков следует считать 5 января 2022 года на площади перед акиматом области. Есмурзаева Ж. К., 29.08.1966 г. р., частный нотариус, сторонница ДВК. С 4 по 5 января 2022 года, находясь на площади перед зданием акимата области, активно призывала жителей Актобе к неподчинению законным требованиям представителей власти, приведшему к массовым беспорядкам. Также предложила свою помощь в сборе денежных средств у жителей Актобе и Актюбинской области путем перечисления на карточный счет, оформленный на ее имя, для беспрерывной организации массовых беспорядков. Организовала доставку продуктов питания и предметов первой необходимости для митингующих. По результатам расследования деяния Есмурзаевой были квалифицированы по ст. 272 ч. 2,3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК. 1 февраля 2023 года СМУС признал Есмурзаеву Ж. виновной по ст. 272 ч. 3 УК. В отношении нее применена амнистия, Есмурзаева освобождена от наказания. В 14:45 около 300 митингующих при сопровождении автомашин марки «Газель» начали массовое движение по пр. Мира в направлении площади перед акиматом Актюбинской области. В 15:03 они, двигаясь по ул. Есет-Батыра, не подчинились законным требованиям сотрудников полиции остановиться, прорвались через кордон бойцов СОБР и устроили массовые беспорядки. Подобные инциденты происходили на всем пути следования митингующих. В 15:37 протестующие прибыли на площадь. Их количество к тому времени увеличилось до 600 человек. Возле акимата прибывшую группу демонстрантов ожидали еще около 300 человек. С 16:00 до 18:00 собравшиеся на площади выдвигали различные требования: о снижении цены на сжиженный газ и освобождении около ста задержанных активистов. Для проведения переговоров к протестующим вышли аким города Актобе Шахаров А. и заместитель акима области Кенжеханулы Е. Однако беседа положительных результатов не дала, и должностные лица покинули место сбора. К этому времени количество протестующих возросло до 1500-2000 человек. В 18:45 сотрудники полиции, охраняющие общественный порядок на площади, не пропустили на нее автомобиль марки «Газель». Тогда митингующие, раскидывая металлические ограждения, направились к машинам сотрудников полиции и, применяя силу, оттеснили их с площади. В Атырау в 11:55 перед рынком «Аламан» начали собираться протестующие. К 12:40 их количество достигло почти 300 человек. Собравшиеся открыто игнорировали требования прибывших сотрудников полиции разойтись, создавали помехи дорожному движению. В 12:45 демонстранты двинулись по автомобильной дороге в сторону площади Исатая и Махамбета, агитируя прохожих и водителей автомашин присоединиться к ним. К 13:12 количество шествующих превысило 350 человек. Сотрудники полиции установили кордон на пересечении пр. Тайманова и ул. Бигельдинова. Однако из-за численного преимущества толпа протестующих прорвала блокаду и продолжила шествие в сторону центральной городской площади. В это же время к ним присоединился Макс Бокай. К 14:00 количество шествующих достигло 500 человек, полиция повторно предприняла попытку остановить толпу уже на пересечении ул. Досмухамедова и пр. Тайманова. Однако демонстранты разделились на два потока и, обойдя кордон, в 14:10 достигли площади Исатая и Махамбета. Численность митингующих очень быстро возросла до 2000 человек. В 14:30 находившиеся на площади сотрудники полиции задержали наиболее активных участников митинга и сопроводили их в припаркованный маршрутный автобус марки «Daewoo». Толпа, оттеснив полицейских, напала на автобус и освободила задержанных. Также они требовали освободить Макса Бокая, ранее доставленного в УП города Атырау. К 14:40 на площади находилось уже 3000 человек. К ним вышел аким области Досмухамбетов М., пытаясь наладить диалог. В 15:23 Макса Бокая выпустили из УП города, он присоединился к митингующим и почти сразу развернул плакат «Жаңаөзендіктерді қолдаймыз». В 15:45 митингующие стали выкрикивать акиму области «Жемқор» (коррупционер) и в 16:08 глава региона вынужден был покинуть площадь. В 19:00 демонстранты развернули на площади юрты и палатки, разожгли огонь для приготовления пищи. В 21:20 установили акустическое оборудование, после чего лидеры протеста стали делать заявление через микрофон. В Семее в 14:05 в районе старой Набережной 15 человек записали видеообращение в поддержку жителей города Жанаозена и выступили против роста цен на ГСМ. С митингующими была проведена профилактическая беседа, шесть активистов ДВК доставили в отделения полиции. В 19:05 на центральной площади Семея собрались шесть человек. Заместитель акима города Садырбаев А., прокурор Бапинов К., первый заместитель городского УП Ахметжанов Ж. провели с ними разъяснительную беседу. В 19:10 собравшиеся разошлись. В 23:30 на центральной площади собралось уже 70 человек, они выступили против роста цен на ГСМ. Аким города и первый заместитель начальника УП провели с ними разъяснительную беседу. В полночь участники акции разошлись. В Таразе в 13:00 перед городским акиматом собрались 30 многодетных матерей с требованиями социального характера, позже к ним присоединились 15 мужчин. Активные участники: Беласарова Х., Байтулеева Б. (привлечены к адм. ответ. за незаконную организацию митинга по ст. 488 ч. 6 КОАП). В 13:10 аким города Тараза и его заместитель провели разъяснительную беседу с собравшимися, но, несмотря на это, те начали шествие по ул. Толе би в направлении ул. Айтиева, мешая дорожному движению и призывая прохожих присоединиться к шествию. В 15:40 сотрудники СОБР ДП задержали 21 активиста и доставили их в отделы полиции. В 21:15 перед филиалом Halyk Bank на пересечении ул. Толе би и Абая собралось около 80 человек, выразивших недовольство из-за повышения цен на продукты питания и ГСМ. Позднее они переместились на центральную площадь Тараза к памятнику Байдибек баба. Среди собравшихся находилась и одна из многодетных матерей – Байтулеева Б. К 22:35 количество собравшихся на центральной площади достигло 250 человек. К собравшимся вышел аким области, который предложил им создать инициативную группу и соблюдать общественный порядок. Демонстранты начали проявлять агрессию в отношении главы региона, выражались нецензурной бранью в адрес представителей власти и закидывали их различными предметами. В 22:50 толпа направилась по пр. Толе би до ул. Рыскулова, откуда повернула в сторону микрорайонов, прошла по ул. Рыскулова, Сейфуллина, Айтиева через микрорайоны №№ 1, 2, 3, 4, 6, после чего участники митинга направились в сторону областного акимата. К 23:00 толпа, которая уже состояла из 2000 человек, прибыла к зданию акимата области, большинство митингующих находились в нетрезвом состоянии. 4 января уроженец села Ойык Таласского района Жамбылской области Бекмолда Б., находясь в городе Алматы, создал Telegram-канал «Оян-Тараз», который за короткое время объединил 3800 участников. Этот канал активно работал 4, 5, 6 января, через него корректировалось передвижение, маршрут и место сбора протестующих. Позднее были задержаны Бекмолда Б. и участники Telegram-канала Еспенбет Е. и Омирзаков Ш. Официально: Приговором суда № 2 г. Тараз от 13 декабря 2022 года Бекмолда Б. осужден по ст. 272 ч. 1, 3 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников; призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК с применением ст. 55 ч. 4 УК к 1 году 9 месяцам лишения свободы. В соответствии со ст. 62 УК учтено время содержания под стражей и он освобожден из зала суда. Постановлением суда № 2 г. Тараз от 4 ноября 2022 года уголовное дело в отношении Еспенбет Е. С., Өмірзақова Ш по ст. 272 ч. 3 (призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК прекращено по акту амнистии, оба освобождены от наказания. В Кызылорде и в шести районных центрах области (Аральский, Казалинский, Кармакшинский, Жанакорганский, Шиелийский, Жалагашский районы) в 11:30 начался сбор граждан в поддержку митингующих в городе Жанаозене. Максимальное количество собравшихся составило 1700 человек. В 13:20 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» в Кызылорде собралось около 30 человек. С ними проводили разъяснительную работу замруководителя УП г. Кызылорда Р. Каюпов, замакима города Б. Нуридинов, зампрокурора города Б. Мусабаев, первый замначальника ДП Ш. Амитов, начальник МПС Б. Ибраев, начальник ГУП А. Жаназаров. Однако положительного эффекта беседа не получила. В 13:50 шесть наиболее агрессивных участников акции были доставлены в ГУП Кызылорды. Позже к ТРЦ прибыл аким Кызылорды Казантаев Г., но ему также не удалось наладить диалога с митингующими. В 15:30 около 150 демонстрантов перекрыли пр. Назарбаева. К 17:00 количество собравшихся у ТРЦ «Арай Сити Молл» составило порядка 400 человек. Все это время с ними пытались коммуницировать представители городского и областного акиматов. В 20:00 перед собравшимся выступила аким области Абдыкаликова Г. Она сообщила, что правительство приняло решение о снижении цены на газ в Мангистауской области, а аналогичный вопрос по Кызылординскому региону находится на рассмотрении. Глава области призвала митингующих к соблюдению порядка и разъяснила порядок проведения митинга. В это время рядом с акимом области находились заместитель прокурора области Ерманов Н. и заместитель ДП Амитов Ш. Митингующие категорически отказывались слушать речь акима и выдвинули следующие требования: выполнение требований жителей Жанаозена и снижение цен на газ и бензин; отставка Правительства РК; отмена Конституционного Закона «О Первом Президенте Республики Казахстан – Лидере Нации»; внесение изменения в Конституцию РК (возвратиться к редакции Конституции 1993 года). Собравшиеся проявляли агрессию в отношении акима, кидали в нее различные предметы, выражались нецензурной бранью, начали повреждать служебный автомобиль. В итоге аким с помощью спецподразделения ДП покинула место митинга. В 20:30 митингующие установили два казана и один титан, организовали подвоз алкоголя. Поздно ночью толпа начала потихоньку расходиться. В Шымкенте на фоне протестных волнений в городе Жанаозене группа активистов, используя социальные сети, анонсировала несанкционированную акцию в поддержку жанаозенцев. В 10:00 в ДП Шымкента был создан оперативный штаб с расположением в ЦОУ. Обзор всех камер наблюдения с позиции ЦОУ, GPS навигация всех нарядов полиции позволяли эффективно управлять силами органов правопорядка и внутренних войск. С 4 января в штабе постоянно присутствовали аким города, начальники ДКНБ, ДП, ДЧС, а также руководители других служб, которые в реальном режиме управляли своими подразделениями согласно решению членов штаба. Сбор граждан в Шымкенте стартовал с 19:00 по семи локациям: площадь Аль-Фараби; рынок «Жибек Жолы»; остановка «Колос» по пр. Республики; стоянка «Дендропарка»; стоянка супермаркета «Метро»; памятник Байдибек би; ул. Касиет, д. 7, в районе рынка «Самал». В каждой точке сбора изначально находилось не менее 150 человек. В 20:30 возле остановки «Колос» около 200 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Гагарина и пр. Республики (основная автодорога, соединяющая юг Туркестанской области с городом). В это же время около 2000 человек собрались перед ТРЦ «Шымкент Плаза» (площадь аль-Фараби). Вышедший к митингующим заместитель акима города Мукан Ш. пытался объяснить им незаконность проводимой акции, предложил высказать свои требования и наладить диалог. В ответ в адрес Макуна звучали угрозы, протестующие потребовали от него покинуть место сбора. К 21:30 возле остановки «Колос» количество протестующих увеличилось до 2000. Они выдвинулись по пр. Республики в сторону Арбата (пересечение пр. Республики с ул. Бейбитшилик), где на площади аль-Фараби присоединились к другой группе митингующих. Официально собравшиеся каких-либо требований не выдвигали, они выражала поддержку жителям г. Жанаозена, скандировали лозунги с критикой в отношении действующей власти. Между тем, в 21:00 на площади перед зданием акимата города на пр. Назарбаева собралось около 200 человек, к 22:00 толпа насчитывала уже 2000 демонстрантов. В 22:20 собравшиеся на площади аль-Фараби двинулись к зданию акимата (маршрут пролегал по улицам Б. Момышулы и Туркестанская, по пр. Тауке хана и бульвару Кунаева), по пути забросав камнями здание прокуратуры Каратауского района (пр. Байдибек би). Была повреждена облицовка здания и шесть оконных стекол фасада. Многие протестующие находились в состоянии алкогольного и иного опьянения, проявляя крайне жестокую агрессивность. « Дорогие соотечественники, вновь обращаюсь к вам. Проявите благоразумие и не поддавайтесь на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности. Призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. Это преступление, за которым может последовать наказание. Власть не падет». Из обращения президента РК К.-Ж. Токаева, 04.01.2022 5 января 2022 года Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев сделал заявление в связи со сложившейся ситуацией в стране. Глава государства призвал «проявить благоразумие и не поддаваться на провокации изнутри и извне, эйфории митинговщины и вседозволенности». Президент отметил, что призывы атаковать служебные помещения гражданских и военных ведомств являются абсолютно незаконными. «Не портьте свои жизненные пути, не отравляйте жизнь близким. Все законные просьбы и требования с вашей стороны будут внимательно учтены, будут приняты соответствующие решения. Завтра состоится рабочее совещание по всем этим вопросам. Надеюсь на ваше благоразумие. Сейчас на карте и ваше благополучие, и место нашей страны в современном мире», – обратился Токаев к молодежи. Также президент Казахстана объявил о введении чрезвычайного положения в городе Алматы и Мангистауской области. Данная мера была введена в связи с обострением ситуации в государстве и для обеспечения общественной безопасности после прошедших во вторник митингов, сопровождавшихся стычками с силовиками. «Касым-Жомарт Токаев подписал указы о введении чрезвычайного положения в Мангистауской области и городе Алматы с 5 января с 01 часов 30 минут на срок до 00 часов 00 минут 19 января 2022 года. Таким образом, на данных территориях будут действовать следующие меры: вводится комендантский час с 23:00 до 07:00; создаются комендатуры; запрещены все массовые мероприятия; устанавливается ограничение на свободу передвижения, в том числе транспортных средств; ограничен въезд в Алматы и выезд из него, как и в Мангистауской области; будут проводиться проверки документов, личный досмотр, досмотр вещей и авто; запрещена продажа оружия и боеприпасов, установлен особый режим оборота лекарств и алкоголя; у жителей на период чрезвычайного положения временно изымут оружие и боеприпасы». Из сообщения пресс-службы президента РК В этот же день режим чрезвычайного положения распространили на всю территорию Казахстана до 19 января. До указанной даты в стране ввели и комендантский час – он будет действовать с 23:00 до 07:00. Рано утром президент подписал указ об отставке правительства. Исполнение обязанностей премьер-министра Республики Казахстан временно было возложено на Алихана Смаилова. Также распоряжением главы государства Нуртлеу Мурат Абугалиевич был назначен первым заместителем председателя Комитета национальной безопасности РК. Президент РК Касым-Жомарт Токаев поручил ввести государственное регулирование цен на сжиженный газ, бензин и дизель сроком на 180 дней. Агентство РК по финансовому мониторингу начало расследование в отношении руководства «КазГПЗ», были задержаны директор в Жанаозене и глава центра электронных торгов по сжиженному газу. Вечером Касым-Жомарт Токаев выступил с новым обращением к народу Казахстана. «Что бы ни было, я буду находится в столице. Это моя конституционная обязанность – быть вместе с народом. Вместе мы преодолеем эту черную полосу в истории Казахстана. Выйдем из нее сильными», – сказал президент. Токаев заявил, что с сегодняшнего дня в отношении правонарушителей власть намерена действовать максимально жестко. «Как глава государства и с сегодняшнего дня председателя Совета безопасности намерен действовать максимально жестко. Это вопрос безопасности наших граждан, которые обращаются с многочисленными просьбами ко мне защитить их жизнь и жизнь их семей. Это вопрос безопасности нашего государства. Уверен, народ меня поддержит», – отметил президент. Токаев поблагодарил сотрудников правоохранительных органов и военнослужащих, которые «приняли удар на себя и несут потери». В Атырауской области продолжаются митинги, в которых участвуют более 18 000 человек, и блокировка дорог. Собравшиеся в Жанаозене выдвинули новые требования: снижение цен на продукты питания, введение выборности акимов всех уровней, возврат к конституции 1993 года, восстановление интернет-связи в полном объеме, освобождение всех политических заключенных. По дороге Аэропорт – Актау митингующие перевернули полицейский КамАЗ и захватили около 30 бойцов СОБРа. В 10:30 в Доме дружбы прошла встреча Ералы Тугжанова, Ерлана Карина и Нурлана Ногаева с инициативной группой митингующих и лидерами общественного мнения. Собравшимся рассказали об исполнении выдвинутых накануне требований и о введенном в области режиме ЧП. В 12:05 поступило сообщение о минировании аэропорта Актау. Оперативная группа полиции провела осмотр здания и прилегающей территории, взрывное устройство найдено не было. В Алматы в 00:25 на площадь Республики одномоментно с западной и восточной стороны подошли две группы протестующих. В итоге их количество превысило 20 000 человек. У собравшихся уже имелись камни, бутылки с зажигательной смесью. Все их действия были организованы. Группа переговорщиков в составе заместителя акима города М. Кикимова, замначальника УОР А. Есенбекова, заместителя прокурора города Н. Ибраймолдаева, прокуроров районов И. Масакбаева, Б. Ертаева, А. Ондасына, старшего помощника прокурора города Б. Молдажана ожидали момента для начала общения с лидерами протестов. Но из-за большого количества агрессивно настроенных демонстрантов и отсутствия у них конкретных требований во избежание нападения переговорщики приняли решение не вступать в диалог с протестующими. В 00:28 демонстранты, используя куски брусчатки, дубинки, металлические скалки и другие предметы, начали активно нападать на сотрудников полиции. В 00:30, воспользовавшись абсолютным численным преимуществом,они прорвали оцепление и стали громить ТРЦ «Алмалы» на площади Республики. В 00:34 около 2000 человек принялись штурмовать здание акимата города. Сотрудники УП Ауэзовского и Турксибского районов, а также УССО в количестве 280 человек приняли меры по их блокированию и пресечению попытки штурма. Многочисленная толпа, используя подручные средства, продолжила нападение на сотрудников полиции. Под натиском нападавших и во избежание случайных жертв сотрудники УССО были вынуждены отступить. В 00:36 более 300 человек, сломав главные входные двери акимата, ворвались в здание, в фойе которого разгромили банкоматы и подожгли мебель. Горение было потушено системой пожаротушения. Во время штурма здания нападавшие уничтожали находившееся в нем имущество, избивали и подвергали издевательствам полицейских и военнослужащих, отбирали их спецсредства и форменное обмундирование. Затем они вернулись к остальной толпе демонстрантов. В 00:42 250 бойцов СОБР ДП во главе с командиром полковником полиции Афанасенко С. Н. совместно с военнослужащими Нацгвардии под руководством командира в/ч 5571 полковником Оспанбековым Б., применяя светозвуковые гранаты (800 единиц), оттеснили толпу от здания акимата. Затем силовики смогли вытеснить часть нападавших с угла проспекта Назарбаева и улицы Сатпаева. Половина из них двинулась по пр. Желтоксан в северном и южном направлении, вторая часть – по ул. Сатпаева в западном направлении. В это же время участники беспорядков подожгли 16 служебных автомашин ДП Алматы марок «Iveco», «Hyundai» и «Peugeot». Кроме того, они не подпускали к местам столкновений кареты скорой помощи для оказания медицинской помощи пострадавшим. В 01:20 на пересечении проспектов Абая и Назарбаева демонстранты подожгли одну частную автомашину и повредили автомашины, находившиеся на углу улиц Сатпаева и Желтоксан. В 01:40 вытесненные сотрудниками полиции около тысячи бастующих собрались на углу улиц Наурызбай батыра и Сатпаева, где захватили автотранспорт компании «Алматы Тазалык» марки КамАЗ, на котором попытались прорваться через оцепление нарядов полиции. В ответ сотрудники полиции интенсивно применили светозвуковые и дымовые гранаты, машина остановилась и погромщики убежали. В 01:45 к зданию акимата на шести КамАЗах и двух бронетранспортерах прибыли 986 военнослужащих бригады десантно-штурмовых войск РК. Вся спецтехника впоследствии применялась для расчистки баррикад. В 02:26 на углу улиц Сатпаева и Желтоксан погромщики вновь совершили нападения на сотрудников СОБР и УП районов. Полицейские применили около 200 светозвуковых, 60 слезоточивых и 10 газовых гранат. В результате толпа разбежалась в разных направлениях. Около 800 участников беспорядков, оттесненных сотрудниками СОБР ДП на угол ул. Сейфуллина и Тимирязева, применив зажигательные смеси, камни, палки и железные прутья атаковали наряды полиции. В 02:37 прибывшие на место дополнительные силы полиции начали активные действия, которые привели к столкновениям с митингующими. Последними применялись камни и зажигательные смеси. В 02:40 погромщики собрались на углу пр. Абая и ул. Сейфуллина, где вывели из строя камеры видеонаблюдения, создали баррикады на проезжей части и выставили наблюдателей по периметру. В результате решительных действии сто сотрудников СОБР и военнослужащих МО РК с применением более тысячи светозвуковых, перцовых и газовых гранат оттеснили протестующих по пр. Абая до ул. Алтынсарина. В 03:10 около 300 оттесненных погромщиков собрались перед въездом в УМПС ДП города и применили насилие с использованием зажигательных смесей, камней, палок, железных прутьев в отношении сотрудников полиции, обеспечивающих охрану здания. Затем они перекрыли дорогу на пересечении улиц Тимирязева и Байтурсынова и требовали переговорщиков от властей. В 03:20 для переговоров с демонстрантами из оперативного штаба на служебных автомобилях выехали заместитель акима города М. Кикимов, заместитель прокурора города Н. Ибраймолдаев и старший помощник прокурора города Б. Молдажан, которые на пересечении ул. Байтурсынова и пр. Абая подверглись нападению со стороны погромщиков. Однако им удалось прибыть в 03:30 к месту назначения и начать беседу с митингующими. Собравшиеся положительно отреагировали на требования переговорщиков и добровольно покинули территорию МПС. В 06:10 на углу пр. Абая и ул. Ауэзова силовики наткнулись на баррикаду, созданную бастующими из 12 захваченных троллейбусов, что на время затруднило передвижение спецтехники. Благодаря слаженным действиям сотрудников полиции и военнослужащих, дорога была расчищена и продолжилось оттеснение погромщиков. В результате принятых мер большая часть протестующих разбежалось, удалось восстановить порядок на указанных участках. В южной части города, на углу улиц Райымбека-Момышулы и Рыскулова-Момышулы, с 00:05 до 01:20 собралось порядка 1500 протестно настроенных человек, которые, используя большегрузные машины, перекрыли движение транспорта в восточном направлении, не пропуская даже пожарные автомашины и кареты скорой медицинской помощи. В 08:20 прибывшая на место первая группа первичного реагирования под руководством первого заместителя начальника ДП Алматы полковника полиции Алмасбекова Н. и заместителя командира СОБР полковника полиции Альмухамбетова А. пыталась пробить баррикаду. Погромщики использовали против сотрудников газовые гранаты «Черемуха». На место были стянуты дополнительные силы. В 08:40 после расчистки пр. Абая на углу пр. Райымбек батыра и ул. Момышулы под руководством начальника ДП генерал-майора полиции Таймерденова К. прибыли сотрудники УП Ауэзовского района – 40 человек, СОБР ДП – 150 человек и 30 военнослужащих. Используя светозвуковые и перцовые гранаты они смогли оттеснить протестующих, которые разбежались, разделившись на несколько групп. В 09:02 силовики продолжили оттеснять погромщиков вплоть до рынка «Жибек Жолы» по пр. Райымбек батыра. Однако со стороны Карасайского района и пересечения улиц Рыскулова и Момышулы появилась толпа людей, таким образом, численность протестующих превысила 5000 человек, что в 20 раз превосходило количество сотрудников ОВД. Погромщики захватили две автомашины – «Стена» и КамАЗ – и прорвали полицейский заслон со стороны мкр. «Аккент» в восточном направлении. Позже возле ТЦ «Арзан» они подожгли а/м «ПАЗ», отобрали форменные обмундирование и спецсредства – дубинки и щиты. В 09:20 около 5000 бастующих с захваченной техникой и спецсредствами выдвинулись по ул. Толе би в восточном направлении в сторону площади «Астана». По пути следования в 11:30 они разгромили офис партии «Nur Otan», расположенный по адресу: ул. Толе би, 277, и уничтожили модульный пост полиции «Тастак». В 12:25 остальные участники массовых беспорядков в целях завладения оружием с применением пяти дымовых гранат штурмовали здания УП Ауэзовского района и ОП при УП Алмалинского района. Попытка захвата была пресечена сотрудниками, задействованными по специальному плану «Камал». Были применены 10 светозвуковых гранат и осуществлены предупредительные выстрелы в воздух, после чего бастующие двинулись в направлении основной толпы. В первой половине дня 5 января оперативный штаб принял решение выставить заслон на углу улиц Толе би и Байтурсынова. В 11:30 под руководством начальника ДП Алматы Таймерденова К. по ул. Толе-би в западном направлении выставили четыре заградительные а/м «Стена» на базе «Chevrolet», спецтранспорт «К-708», 10 а/м Нацгвардии марки КамАЗ, пять автобусов «Daewoo». Также на место находились сотрудники СОБР ―100 человек, сотрудники УП районов – 100 человек, бойцы Нацгвардии – 200 человек и ПСН «Арлан» – 20 человек. В 12:20 на Толе би – Байтурсынова подошла толпа из 7000 человек, которые на двух а/м «Стена» протаранила спецмашины «Стена» сотрудников полиции, оказали активное сопротивление, кидали камни и ранее захваченные гранаты. Сотрудники полиции дали отпор нападавшим, применив 700 светозвуковых, дымовых и перцовых гранат. Погромщиков оттеснили, но их численность в 15 раз превосходило количество силовиков. Используя ранее захваченные бензовоз АЗС «Гелиос», спецмашину марки КамАЗ и легковые автомашины, в 13:05 погромщики на полной скорости протаранили заслон сотрудников, а также напали с тыльной стороны нарядов. Им удалось прорваться через заслон и, разделившись на две части, они направились в сторону площади. В 13:10 в связи с осложнением обстановки оперативным штабом принято решение сконцентрировать личный состав и технику у здания акимата города. В 13:24 часть протестующих двинулась по ул. Толе би в восточном направлении до ул. Абылай Хана, по ней – в южном направлении до площади Республики. Вторая группа шла по параллельным улицам – Казыбек би и Богенбай батыра. В 13:35 вторая группа направилась по ул. Байтурсынова в южном направлении и, подойдя к зданию УП Алмалинского района (ул. Карасай батыра, 109), погромщики подожгли фронт-офис, ворота и КПП. Сотрудники, задействованные по специальному плану «Камал», сделали предупредительные выстрелы в воздух, что напугало нападавших, вернувшихся к основной толпе. В это же время организованные группы погромщиков в разных частях города разграбили семь оружейных магазинов: «Корган», «Алпамыс», «Камерад», «Мечта охотника», «Отан» и др. Они похитили 1022 единицы оружия: нарезное – 354, гладкоствольное – 639, газотравматическое – 29. С 14:30 площадь Республики заполнилась протестующими, их количество возросло до 20 000 человек. Они вели себя агрессивно, у многих имелись камни, палки и другие предметы. В 14:37 погромщики начали прорываться через оцепление полиции, попутно разрушив передвижные турникеты. Они ожесточенно избивали силовиков, брали их в заложники, снимали спецодежду с курсантов ПС КНБ РК и сотрудников полиции. Бастующие, полностью захватив здание акимата, избили его работников и подожгли все служебные кабинеты. «Сдержать такую агрессию силовики не могли из-за многократного перевеса нападавших. Вы видели кадры, когда полицейских и солдат, которым по 18-20 лет, жестоко избивали, издевались над ними. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 процентов от всех, получивших травмы в те дни. Но даже тогда к нападавшим не применялись никакие силы, в них не стреляли. В той сложной обстановке сотрудники полиции, военнослужащие Национальной гвардии и Вооруженных Сил до конца пытались сдержать насилие и до последнего не применяли боевое оружие, ограничивались спецсредствами нелетального действия, резиновыми пулями, слезоточивым газом, светошумовыми гранатами. Но это было воспринято как слабость. Толпа все с большим упорством атаковала сотрудников, использовала огнестрельное оружие и подручные средства». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 В 17:10 погромщики отключили все камеры видеонаблюдения, находящиеся на площади Республики, захватили резиденцию президента РК, расположенную по пр. Назарбаева, протаранив ворота на ранее захваченной автомашине службы пожаротушения. Попутно они использовали еще две захваченные пожарные машины в качестве щита и собрались напротив главных ворот резиденции по пр. Назарбаева. В 19:15 после захвата резиденции группа нападавших завладела автомашиной марки КамАЗ, принадлежащей Нацгвардии РК. 35 бастующих убрали с нее тент, залезли на борт и, стреляя в воздух из трех автоматов АК-74 и двух пистолетов ПМ, призывали людей к нападению на административное здание ДП Алматы. Свидетели тех событий отмечают, что повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки, в их действиях отмечалась дисциплина и организованность. В 20:00 в международный аэропорт Алматы (ул. Майлина, 2) ворвалась толпа из 200 человек. Вооружившись дубинками, металлическими прутьями и другими твердыми предметами, они захватили пассажирский терминал аэропорта. В результате были отменены вылеты 60 и прилет 56 рейсов, что вызвало транспортный коллапс. Участники беспорядков разграбили все имеющиеся в здании терминала бутики, магазины и кассы, после чего около 03:00 покинули территорию аэропорта. 11 июля 2023 года суд Наурызбайского района Алматы приговорил журналистку Айгерим Тлеужан к четырем годам лишения свободы, Каласа Нурпеисова, Нурлана Далибаева, Ермухамета Шилибаева и Жан-Айдара Карменова – к восьми годам лишения свободы каждого. Местом отбытия наказания для осужденных суд определил учреждение уголовно-исполнительной системы средней безопасности. Подсудимых обвиняли по статье 272 Уголовного кодекса «Участие в массовых беспорядках». Некоторым из них были предъявлены обвинения в «нападении на здания, сооружения, средства сообщения и связи или их захват», «неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения» и «грабеж». По версии следствия, Нурпеисов и Тлеужанова «организовали массовые беспорядки» на территории и в здании аэропорта, после чего вместе с другими участниками якобы совершили нападение и захват зданий. Потерпевшими признаны управляющая компания аэропорта, учреждение «Казаэронавигация», авиакомпании Qazaq Air, Air Astana, Fly Arystan и SCAT. 10 ноября городской суд Алматы оставил приговор суда Наурзыбайского района. По информации Верховного Суда РК Около 20:00 СМИ сообщили, что в Алматы разгромлен офис представительства МТРК «Мир», расположенный в здании на площади Республики. Согласно сообщению телерадиокомпании, уничтожено телевизионное оборудование. Благодаря активной помощи акимата все сотрудники ТРК были своевременно эвакуированы и находятся в безопасности. По информации РИА Новости, Sputnik Казахстан сообщил, что его корреспондента в Алматы около часа удерживали митингующие, которые захватили офисы на площади Республики. В 19:50 порядка 2000 участников беспорядков стали собираться у здания ДП со стороны улиц Масанчи и Карасай батыра, со стороны Никольского Собора, а также со стороны бывшего рынка. Использовав захваченный КамАЗ, они пытались прорваться на территорию департамента. В 20:30 с восточной стороны, вдоль аллеи «Альфа-банка», около 500 нападавших попытались проникнуть на территорию здания ДП № 1. Находившиеся на территории сотрудники отпугнули толпу спецсредствами, преимущественно светозвуковыми гранатами. В 22:13 на территорию ОП при УП Алмалинского района митингующими было совершено вооруженное нападение с целью захвата административного здания отдела полиции и завладения вооружением, находящимся в оружейной комнате ОДЧ района. Нападавшие использовали светошумовые гранаты и неизвестное огнестрельное оружие. Сотрудники ОП района в ответ применили помповые оружия и сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из АК-74. Затем было принято решение вести огонь на поражение. В ходе перестрелки сотрудники Асылханов А. М. и Камбетов Р. Т. получили смертельные огнестрельные ранения. Асылханов Ален Мухитович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старший сержант полиции. Родился 15 марта 1993 года в городе Каскелене Алматинской области. В органах внутренних дел служил с апреля 2015 года. Остались жена и несовершеннолетний ребенок. Ален Асылханов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. Камбетов Ринат Талгатович, полицейский-водитель УП Алмалинского района ДП г. Алматы, старшина полиции. Родился второго августа 1988 года в Алматы. В органах внутренних дел служил с июля 2010 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Ринат Камбетов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. По информации МВД РК В 22:15 и в 22:25 с западной стороны (ранее – рынок «Никольский», сейчас – автомобильная парковка) 20 протестующих дважды попытались прорваться к зданию ДП № 1. Их отпугнули сотрудники полиции, применив светозвуковые гранаты. В 22:40 с юго-западной стороны, с угла территории церкви на здание ДП № 1 было совершено нападение 15 протестующими. С помощью светозвуковых гранат эту группу также оттеснили от здания. В 23:30 с восточной стороны здания № 2 по ул. Масанчи мужчина в противогазе начал вести стрельбу из огнестрельного оружия. В это время около 200 протестующих продолжали стоять около расположенного рядом с ДП медицинского центра. Собравшиеся были облачены в средства индивидуальной бронезащиты и средства активной обороны, а также в военную форму. Эту группу сотрудники ДП также оттеснили, применив светошумовые гранаты. В Талдыкоргане 5 января в 00:34 на площадь из ДК вынесли аппаратуру – микрофон, звукоусиливающее устройство. Перед собравшимися выступил аким области Бозумбаев К. Митингующие выставили требование: выпустить ранее задержанных граждан. В час ночи на автобусе к площади привезли 15 ранее задержанных активистов. Протестующие стали расходиться, и к 02:00 на площади оставалось около 2400 человек, около 600 из них направились в сторону Западного кольца по пр. Назарбаева. В 02:45. Они собрались возле АЗС «Qazaq Oil», перекрыв ул. Жансугурова в направлении города Уштобе и пр. Жалаири в направлении города Алматы. На данном участке к ним присоединились еще 20 человек. В 03:40 на Западное кольцо прибыл личный состав ДП. Сотрудники полиции задержали 86 активистов и доставили их в УП г. Талдыкоргана. Часть собравшихся разбежалась. В 07:00 в оперативном штабе принято решение о введении в действие плана «Гонг». В 07:30 около 40 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями отпустить ранее задержанных. В 09:30 начальник областного ДП создал оперативный штаб. Членам ОШ и начальникам подразделений департамента дано указание о подготовке расстановок по охране общественного порядка, выставлению блокпостов на въезде в Талдыкорган и охране важных объектов. В 12:00 начальник ДП и более 50 сотрудников аппарата департамента прибыли на центральную площадь города. В 12:30 около 100 человек собрались перед зданием УП Талдыкоргана с требованиями об освобождении задержанных за несанкционированный митинг. В это же время перед зданием акимата села Еркин близ Талдыкоргана собралось около 300 человек с аналогичными требованиями. В 13:14 на центральную площадь прибыли военнослужащие в/ч 5514 Нацгвардии, в 13:20 – бойцы десантно-штурмовой бригады. Возле Управления полиции города выставили три БТР. В 13:56 протестующие начали перекрывать дорогу, мешая проезду спецтехники и БТР. В 14:00 на центральной площади собралось около 30 человек. Напротив Дома культуры выставлены войска. В 14:25 на пересечении пр. Назарбаева и ул. Балпык би собралось около ста человек. Почти сразу же начались задержания. В 14:27 на пересечении ул. Абылай Хана и пр. Назарбаева возле кафе «Сказка» собралось 200 человек. В это же время со стороны пересечения пр. Назарбаева и ул. Абая более 400 человек направились в сторону центральной площади, а около 150 митингующих, находившихся на площади, – в сторону УП Талдыкоргана по ул. Абая. Туда же направилась еще одна группа бастующих из 250 человек. В 14:37 на пересечении улиц Абая и Толебаева выставлены бойцы СОБР. Туда же направлена десантно-штурмовая бригада. В 14:43 началась потасовка между протестующими и силовиками. По указанию начальника ДП протестующих стали оттеснять в сторону площади. Начались задержания. В 14:51 митингующие собрались возле инфекционной больницы напротив площади. Там же находились 75 военнослужащих в/ч 5514. В 15:04 силовики вынуждены были применить светошумовые гранаты, после чего протестующие рассредоточились вниз по ул. Абая в направлении городского акимата и центрального парка. Они разделились на три группы: в центральный парк направилось около 350 человек, на центральную площадь – около 450, к акимату области – около 200 человек. Периодически на различных участках возникли столкновения между протестующими и сотрудниками полиции и военнослужащими. Силовики применяли светошумовые гранаты для оттеснения бастующих. Примерно в одно и то же время, в с 15:13 до 15:18 группы людей стали собираться на площади – около 150 человек и возле ДК – около 100 человек. Из забора вдоль центрального парка протестующие ломали стены, вырывали кирпичи и, разделяя их на мелкие части, складывали в карманы. 125 человек перекрыли проезжую часть на пересечении ул. Абая – пр. Назарбаева (центральный парк). Силами военнослужащих в/ч 5514 началось их вытеснение в сторону центральной площади. Применяются светошумовые гранаты. К 15:27 центральная площадь была очищена от митингующих, восстановлено движение автотранспорта по ул. Абылай Хана. Через несколько минут началось столкновение между группой митингующих из десяти человек и военнослужащими в/ч 5514 возле областного акимата. Силовики вынуждены применить светошумовые гранаты и слезоточивый газ. Возле кафе «Сказка» митингующие стали закидывать сотрудников УП и военнослужащих кирпичами. Начинаются массовые беспорядки. Стычки между погромщиками и силовиками происходили в различных локациях города. Полицейские и военнослужащие применяли светошумовые гранаты и водометы. Численность митингующих варьировалась от 100 до 350 человек в зависимости от точки сбора. В 16:23 перед фонтаном митингующие замкнули в кольцо около 50 сотрудников УП и стали закидывать их камнями. Полицейские смогли отбиться и вытеснить погромщиков в сторону ул. Абая. В это время началось противостояние между бастующими и сотрудниками УП возле областного акимата. Протестующие закидывали силовиков камнями. В ходе массовых беспорядков от травм головы, полученных в результате наезда автомобиля, погиб рядовой Нацгвардии Аманов А. Е. Аманов Айбат Ерболұлы, 29.05.2003 года рождения. Старший специалист (старший гранатометчик) второй роты оперативного назначения воинской части 5514 (г. Талдыкорган). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По факту гибели Айбата Аманова Департаментом полиции области Жетысу проводилось досудебное расследование по ст. 99 ч. 2 п. п. «7, 9, 15» УК РК (убийство, совершенное группой лиц, в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков). 11 сентября 2023 года сроки досудебного расследования прерваны на основании ст. 45 ч. 7 п. 1 УПК в связи с неустановлением лица, совершившего данное преступление. По информации МВД РК В 16:32 группа погромщиков ворвалась в здание акимата. В 16:40 объявлен план «Камал» по обороне здания УП Талдыкоргана. На площади растет количество протестующих. В 16:45 возле Дома культуры собравшиеся избили заместителя акима Алматинской области Турлашова Л., после чего завели его в здание ДК. В это время погромщики начали крушить здание областного акимата. На площадь выволокли избитого Турлашова. В 16:55 протестующие захватили административное здание УП города. Другая группа людей направилась в сторону ул. Абая к памятнику Назарбаева. С помощью захваченной военной а/м «Урал» они пытаются снести памятник. В 17:00 объявлен план «Камал» по обороне здания ДП области. В это время к памятнику Назарбаева протестующие привязали несколько тросов и шлангов и с их помощью свалили памятник. Численность бастующих достигла 5000 человек. Спец.машина «Урал» и демонстранты направились к зданию УП Талдыкоргана. В 17:43 военнослужащие ДШБ покинули позиции, а протестующие, численность которых достигла уже 7 тысяч человек, ворвалась в здание Управления. Там они учинили погромы, уничтожили имущество, захватили огнестрельное оружие, подожгли кабинеты на первом и третьем этажах, а также стоявшие во дворе две машины. В 17:50 личный состав областного ДП в количестве 50 сотрудников, вооруженных автоматическим и табельным оружием, находились на этажах административного здания ДП и фойе, в соответствии с планом «Камал». Также в фойе здания несли оборону 37 военнослужащих ДШБ. В 18:00 поступила команда начальника ДП области Кудебаева С. об эвакуации всего личного состава, находящегося в департаменте. В это же время несколько человек ворвались в здание, где повредили имущество, взломали стену оружейного склада и подожгли служебную автомашину марки «Санг Енг», находившуюся на территории. В 18:30 группа погромщиков сломала ворота ДКНБ области и попыталась проникнуть в здание. В 19:00 группа из 30-50 человек ворвалась в здание партии «Nur Otan» по ул. Жансугурова, где повредила имущество и подожгла третий этаж. С 22:00 по 01:00 из покинутых сотрудниками зданий УП Талдыкоргана и ДП Алматинской области были похищены оружие, боеприпасы и имущество. В последующем начались мародерства, которые продолжались до 06:00 6 января. В Актобе с 12:40 до 16:00 на площади собралось около 3000 человек. Они требовали отставку всего правительства и Елбасы, а также снижения цен на продукты питания и т. д. Митингующие требовали акима Актюбинской области выйти на переговоры, однако тот вместо себя отправил акима города Актобе Шахарова А., слова которого собравшиеся даже не приняли во внимание. Протестующие предприняли первую попытку по насильственному захвату здания областного акимата. Для оттеснения митингующих сотрудники полиции применили светошумовые гранаты, слезоточивый газ, помповое оружие. В ответ погромщики начали кидать камни в силовиков, пинать их щиты, ломать окна акимата, кидать коктейли Молотова. К 17:30 обстановка на площади постепенно стала стабилизироваться, полицейские отступили, выстроив оцепление перед главным входом в акимат. На переговоры снова вышел аким Актобе и попросил собравшихся разойтись. В этот момент около 200 человек снова попытались проникнуть в здание акимата. В это время там осталось около 40 сотрудников УССО, которые, закрыв двери, приняли меры по недопущению в здание погромщиков. Толпа митингующих, используя численное преимущество, взломала двери главного входа и ворвалась в помещение. В 18:30 здание акимата оказалось полностью под контролем погромщиков. В 20:30 группа митингующих захватила международный аэропорт города Актобе (здание аэропорта не было повреждено). В Атырауской области в 00:10 5 января около тысячи митингующих выдвинулись по пр.Сатпаева в сторону центрального моста, препятствуя нормальному движению автотранспорта. После этого часть их разошлась по домам, а часть вернулась на площадь. В 08:00 на площади находилось около 40 человек, к часу дня их численность возросла до 2000. В 14:10 протестующие выдвинулись по пр. Сатпаева к зданию областного акимата. Для обеспечения охраны здания было задействовано 46 сотрудников УССО. В 14:25 оперативный штаб ввел в действие специальный план «Гонг», в поддержке охраны здания акимата и обеспечении общественного порядка было задействовано 250 сотрудников полиции, 150 из которых были вооружены специальными средствами. Также были привлечены 130 военнослужащих в/ч 5546 Нацгвардии, 60 сотрудников СОБР ДП области, 17 сотрудников учебно-тренировочного взвода и 18 сотрудников отряда группы «Б» для создания барьера перед зданием акимата. В 14:28 2000 человек собрались перед акиматом области. Несмотря на законные требования сотрудников полиции разойтись, они начали провоцировать их на конфликт, кидать в силовиков камни, избивать их, вырывать из рук щиты и другие специальные средства. В 14:30 участники массовых беспорядков начали ломать стекла и двери в здании акимата. Через 15 минут они оттеснили сотрудников полиции от входа в акимат и угрозами потребовали выйти находившихся в здании 46 сотрудников УССО. При этом погромщики требовали от полицейских присоединиться к ним. В 15:55 протестующие, вооруженные отобранными у полицейских специальными средствами, прорвали строй силовиков, избивая их. Применение светошумовых гранат не принесло результата. Демонстранты разделились на две группы. Одна из них направилась по ул. Кулманова, а другая – в сторону строительной площадки позади областного акимата. Участники беспорядков повредили припаркованные спецавтомобили и бронемашины, а также пытаться перевернуть их. В 16:09 бойцы УТВ ДП области подъехали на бронемашине марки «Тигр» к строительной площадке, чтобы освободить заблокированных митингующими сотрудников полиции. Они сделали несколько предупредительных выстрелов в воздух из автомата АКМС. Но участники беспорядков не испугались, а наоборот – побежали в сторону бойцов УТВ. В сторону бегущего с резиновой дубинкой погромщика Ещанова Е. был сделан предупредительный выстрел в землю, однако пуля рикошетом попала в другого протестующего – Берекенова А., который скончался на месте. Гибель единомышленника не остановила митингующих – они продолжили нападения. В 16:17 Абишев Р. напал на командира учебно-тренировочного взвода Амантаева Н., завладел его табельным автоматом АКМС, направил оружие на командира и нажал на курок. Однако выстрела не произошло – в магазине автомата закончились патроны. Подбежавший в это время Айсин О. отобрал у Амантаева саперную лопатку и дважды ударил его в область затылка (причинен легкий вред здоровью). В 16:30 находившиеся на центральном мосте участники беспорядков, избив рядового в/ч 5546 Ешимова Д., сбросили его с моста. «Конечной целью акции являлся насильственный захват власти. Такие действия расцениваются как акт терроризма. Чтобы остановить насилие на улице и защитить жизнь граждан, сотрудники правоохранительных и специальных органов были вынуждены применить оружие. Я еще раз хочу подчеркнуть, что они были вынуждены применить оружие. Это прямо предусмотрено законами о правоохранительной службе, Национальной гвардии, воинской службе и противодействии терроризму. Также это регламентировано специальными планами силовых органов на случай подобных кризисных ситуаций». Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022 В 16:50 часть митингующих вернулась на центральную площадь, их численность не превышала тысячи человек. В последующем, в период проведения контртеррористической операции, в УП города Атырау было доставлено более 600 человек, из них 433 привлекли к административной ответственности. В результате январских событий в Атырауской области погиб 1 человек (гражданский). Телесные повреждения получили 28 военнослужащих и 56 полицейских. Было похищено пять единиц служебного оружия. В Усть-Каменогорске в 08:00 5 января на охрану общественного порядка на центральной площади города было выделено 812 сотрудников и военнослужащих. Опергруппы Нацгвардии РК «Беркут» и УТВ ДП ВКО расположились во внутреннем дворе акимата ВКО С 11:27 начали на центральной площади собираться первые митингующие. В 12:34 СОБР ДП задержал 60 активистов и доставил их в УП города. Также задержания происходили в районе Центрального рынка: сторонники ДВК Капаев Б., Нурканов Р. был доставлены в Ульбинский ОП Усть-Каменогорска. К часу дня на площади находилось 60 митингующих. Еще 40 человек собрались перед зданием АО «Форте Банк», их задержали бойцы СОБР. К 13:20 на площадь прибыло подкрепление из числа сотрудников полиции и СОБР. Сотрудники БПП УП и БПП ДП перекрыли движение на подъездных путях к центральной площади. Число протестующих увеличилось до 250 человек. В 13:37 на центральную площадь прибыло руководство ДП ВКО, через несколько минут – аким Усть-Каменогорска и сотрудники прокуратуры. На случай осложнения обстановки подъехало подкрепление – личный состав в/ч 5518 Нацгвардии. Пока аким и прокуроры беседовали с митингующими, количество собравшихся граждан увеличилось до 500. Через час их было уже 700 человек. Толпа начала вести себя агрессивно. Демонстранты пинали по щитам силовиков, использовали перцовые баллоны. Начальник областного ДП дал команду о пресечении незаконных действий. Полицейские, применяя слезоточивые и свето-шумовые гранаты, стали вытеснять бастующих. Начались столкновения. Количество протестующих достигло тысячи человек. В 16:06 начальник ДП ВКО дал команду о выдвижении к группе оцепления водометной машины (без применения). В 16:57 на центральную площадь прибыл оперативный резерв в/ч 6699 Нацгвардии – 150 военнослужащих, 13 единиц техники. К 17:00 численность участников митинга увеличилась до 1500. Для пресечения прибытия новых протестующих военнослужащие выставили оцепление со стороны ул.Нурмагамбетова в сторону ул. Пермитина. Митингующие, пытаясь отрезать им путь, нападали на военнослужащих. Гвардейцы и бойцы СОБР в ответ использовали свето-шумовые и слезоточивые гранаты. К 18:50 численность митингующих увеличилась до 2000 человек. Они выдвинулись по ул. Казахстан в направлении моста через реку Иртыш, перекрыли движение на кольцевой «Байтерек». В 19:00 на площадь прибыли военнослужащие в/ч 3477 Нацгвардии – 155 человек, 10 единиц техники. Была организована доставка со склада арттехвооружения УТО ДП ВКО 400 ручных светозвуковых гранат для личного состава СОБР В 19:23 митингующие выдвинулись к торговому центру «Император» и направились в сторону моста через реку Ульба, позднее перекрыв его. В 19:44 начальник ДП ВКО ввел специальный оперативный план «Гонг». В административных зданиях ДП ВКО был введен специальный оперативный план «Камал», усилена охрана зданий. В 19:50 вновь направились на центральную площадь. Руководство ДП ВКО приняло решение о передислокации сил и средств по блокированию подступов. В 20:05 демонстранты попытались прорвать оцепление и отдельными группами прорваться с правого фланга здания Ситуационного центра. Эта попытка была пресечена сотрудниками полиции, применившими светошумовые гранаты. В 20:10 митингующие попытались захватить акимат области с тыльной стороны здания, используя заранее приготовленные лестницы и пиротехнические средства. Сотрудники полиции, применив свето-шумовые и слезоточивые гранаты, пресекли попытку. Получив отпор, около 600 демонстрантов направились через ул.Горького в сторону акимата, повредив по пути здание Halyk Bank (окна, ограждение) и припаркованные машины. Они захватили и подожгли мини-ЦОУ на базе служебной автомашины «Газель». Разбив облицовку здания банка и используя осколки керамогранита, палки и коктейли Молотова, погромщики попытались прорваться к акимату области. Усилиями сотрудников СОБР атака митингующих была отражена. «В те дни в городах Алматы, Шымкент, в Актюбинской, Атырауской, Алматинской, Жамбылской, Кызылординской и Восточно-Казахстанской областях вооруженные преступники целенаправленно захватывали и уничтожали стратегические государственные и гражданские объекты. В том числе – акиматы, аэропорты, здания полиции, ДКНБ, телевидение и связь, а также торговые дома, оружейные магазины и иное имущество граждан. Широко использовались демонстративные избиения, грабежи и убийства. Целью этих действий было создать панику на улицах, запугать людей, оказавшихся на пути преступников, посеять страх среди всего населения, добиться дестабилизации ситуации в стране путем распространения ложной информации. Участники погромов нападали на сотрудников полиции, военнослужащих и простых граждан, перекрывали проезжие части дорог, поджигали транспортные средства, угрозами склоняли людей к участию в беспорядках, совершали мародерства, грабежи, воровство и насилие. Преступники грабили оружейные магазины и, с помощью похищенного оружия, уничтожали камеры видеонаблюдения». Из доклада заместителя начальника СУП ГП РК Елдоса Килымжанова, 16.08.2022 Погромщики попытались прорвать группу оцепления. Однако дополнительные силы полиции смогли на автобусе проехать через толпу протестующих и усилить группу оцепления. В 21:05 была организована дополнительная доставка боеприпасов и спецоружия личному составу СОБР со склада УТО ДП ВКО. В результате отражения нападения погромщиков 31 сотрудник полиции и 8 военнослужащих получили травмы различной тяжести. Пострадали пять единиц служебного автотранспорта ОВД, четыре единицы техники Нацгвардии. В 21:15 с учетом сложившейся обстановки начальник ДП ВКО дал команду на применение боевого оружия в воздух и при крайней необходимости – поражение по ногам. В 22:36 митингующие стали разбирать облицовку магазина «Сулпак» по ул. Казахстан. Группа погромщиков попыталась проникнуть в киоск пиротехники по пр. Ауэзова и в магазин «Магнум» по ул. Жибек Жолы. В 23:19 участники беспорядков подожгли стационарный пост полиции «Бекет-2» по адресу: ул. Казахстан, 70. В 23:30 силами пожарного расчета ДЧС пожар был локализован. Активные столкновения митингующих с силами правопорядка продолжились. В Семее 5 января в 8 утра на охрану общественного порядка на центральной площади было выставлено 547 сотрудников полиции и военнослужащих. В 09:00 они оцепили периметр площади и городского акимата. В 09:47 с адреса был задержан сторонник ДВК Мухажанов Д. в рамках уголовного дела в отношении Сулейменовой А. Его доставили в Затонский ОП города Семея. В 11:30 при выходе из дома был задержан сторонник ДВК Сембаев Н. Его доставили в Ауэзовский ОП города Семея. В 11:35 перед рестораном «Сары Арка» собралось 50 человек. На месте находились представители акимата и прокуратуры. Буквально через 15 минут численность собравшихся возросла до ста человек. Не реагируя на разъяснения со стороны патрульного экипажа полицейских, они последовала по ул. Мухаметханова в сторону центральной площади. В 12:09 на центральных улицах города началось шествие около ста человек. В 12:15 личный состав УП города Семея (150 человек) был выставлен на оцепление здания акимата, без противоударных щитов. Расставлена колючая проволока «Егоза». На подступах к центральной площади было задержано 84 человека. Еще 50 демонстрантов – разобщены, но продолжили находиться на центральных улицах. В 13:00 у стадиона «Спартак» собрались порядка 2000 человек. В 16:10 митингующие перекрыли движение транспорта по ул. Абая и направилось на центральную площадь. Сотрудники полиции (60 человек) и бойцы СОБР (50 человек), облаченные в средства индивидуальной защиты, перекрыли площадь со стороны театра Абая. В 16:20 митингующие прошли на центральную площадь и направились в сторону акимата города. Руководитель городского УП Ахметжанов остановил протестующих и выслушал их требования. В 16:29 митингующие попытались напасть на сотрудников полиции. Подразделение СОБР в ответ применило слезоточивые и светошумовые гранаты. В 16:46 к митингующим вышел аким города. В 17:30 численность митингующих достигла 3000 человек. Периодически они пытались наступать на сотрудников полиции. К 19:00 в качестве усиления прибыли 68 военнослужащих ПС КНБ. Митингующие начали пинать силовиков и отбирать у них средства защиты, используя палки, арматуру и камни. Бойцы СОБР применили светошумовые гранаты, начался обстрел (произведено более 60 выстрелов). Различные телесные повреждения получил 121 человек из личного состава. В 19:40 погромщики прорвали оборону из числа сотрудников СОБР и заняли второй вход в акимат Семея. По указанию руководства ДП ВКО, чтобы избежать захвата, спецтехнику Нацгвардии и автомашину-водомет отогнали с места событий. Руководство УП города приказало личному составу сгруппироваться и прибыть в здание управления. К тому времени демонстранты опрокинули и повредили 12 единиц служебного автотранспорта. В 20:00 руководство УП города Семея ввело специальный оперативный план «Камал», личный состав вооружился табельным оружием. В 20:30 протестующие организовали баррикаду из перевернутых служебных автомашин. Пять демонстрантов (следствием установлен и арестован Жолатов А., установлен и не задержан Барахоев Р.), завели служебное спецавтосредство «Тигр» в/ч 5511 Нацгвардии и, управляя им, выехали с центральной площади на проезжую часть. Через 10 минут силовики смогли отбить «Тигр». Официально: Жолатов А. и Барахоев Р. являлись подозреваемыми по ст. ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников), 200 ч. 2 (неправомерное завладение автомобилем или иным транспортным средством без цели хищения (угон) группой лиц по предварительном сговору; неоднократно; с применением насилия, не опасного для жизни или здоровья, либо с угрозой применения такого насилия) УК РК. 25 августа 2022 года судом города Семей они признаны виновными и осуждены к 4 годам лишения свободы. В 20:51 протестующие прорвались в акимат, где устроили погромы, продолжавшиеся до утра. В Таразе 5 января в 00:15 толпа из 2000 человек по ул. Конаева прибыла к зданию акимата Жамбылской области. Большинство из них находились в нетрезвом состоянии. По распоряжению начальника ДП области был объявлен план «Камал», в охране областного акимата было задействовано 80 человек из резерва военнослужащих в/ч 5513 Нацгвардии. С 00:20 до 00:50 бастующие дважды попытались проникнуть в здание акимата. Обе попытки были пресечены сотрудниками полиции и прибывшим подкреплением. Погромщики напали на сотрудников ДП, стоящих в оцеплении, кидали камни и фрагменты брусчатки в сторону полицейских и военнослужащих, избивали сотрудников правопорядка. В результате пострадало пять сотрудников полиции, один военнослужащий и один гражданский. В час ночи в дежурную часть ДП области поступила информация о том, что участники беспорядков нанесли тяжелые травмы майору полиции Мырзакасымову Х. и отобрали у него оружие – пистолет «Макарова» с 16 патронами. В 01:25 начальник ДП объявил сигнал «Гонг», в 01:49 – сигнал «Сирена» (план-перехват по обнаружению похищенного оружия, установлению и задержанию преступников). В 02:00 митингующие продолжили движение по ул. Казыбек би и на пересечении улиц Айтиева и Казыбек би перевернули восемь патрульных автомашин, шесть из них подожгли. В 04:05 для усиления охраны здания акимата области прибыло 367 военнослужащих РгК «Юг», которые оттеснили нападавших в сторону центральной площади. Толпа погромщиков разделилась на мелкие группы. В 04:45 одна из групп разбила стекла пяти автомашин, припаркованных вдоль пр. Толе би (АЗС «Гелиос» и БЦ «Арай-плаза»). В 05:00 сотрудники областного ДП начали проческу улиц для выявления и задержания участников беспорядков. В 10 утра для усиления охраны областного и городского акиматов прибыли семь бронированных колесных машин «Арлан» и 47 военнослужащих РгК «Юг». В 11:15 перед городским акиматом собралось около 40 человек. Несмотря на проведенную с ними разъяснительную работу акимом города, толпа не расходилась. Было принято решение начать задержания. В 12:20 450 бойцов Нацгвардии в сопровождении двух БТР прибыли к акимату области для поддержания общественного порядка. В 16:30 в мкр. «Аса» (возле рынка «Кайкармет») собралось около 150 человек, которые затем направились по ул. Б. Момышулы в сторону ул. Сейфуллина и далее последовали колонной в сторону ул. Рыскулова, распевая гимн РК и активно призывая прохожих присоединиться к ним. Спустившись до ул. Толе би, толпа, увеличившаяся до 200 человек, прошла в сторону парка «Жеңіс», расположенного по ул. К. Турысова. Там к митингующим присоединились еще около 50 человек. Все вместе они прошли по ул. Шостаковича и остановились около рынка по ул. Рыскулова. После демонстранты двинулась через ул. Сейфуллина, свернув на ул. Б. Момышулы и пройдя рынок «Кайкармет» до ул.Тауке хана, спустились к парку Первого президента по ул. Толе би, где их ожидали еще около 50 человек. Все это время Абделиев Б., сопровождая колонну на автомашине «Ниссан Максима», через рупор активно призывал население к сбору, выкрикивал лозунги «Шал, кет!» (в настоящее время Абделиев Б. задержан). Спустя некоторое время около 300 человек под руководством Нуралиева Д. (задержан) продолжили движение в сторону центральной площади. Там к ним присоединились другие демонстранты, и все вместе они направились в сторону областного акимата. Официально: Постановлением суда № 2 г. Тараз от 9 декабря 2022 года в отношении Абделиева Б. по ст. 272 ч. 3 (Призывы к активному неподчинению законным требованиям представителей власти и к массовым беспорядкам либо провокация массовых беспорядков, а равно призывы к насилию над гражданами) УК РК прекращено уголовное дело по акту амнистии. Абделиев освобожден от наказания. Приговором СМУС от 28 апреля 2023 года Нуралиев Д. осужден по ст. 272 ч. 2 (участие в массовых беспорядках, сопровождавшихся насилием, погромами, поджогами, разрушениями, уничтожением имущества, применением огнестрельного оружия, взрывчатых веществ или взрывных устройств, а также оказанием вооруженного сопротивления представителю власти, в том числе с использованием средств, полученных из иностранных источников) УК РК к 4 годам лишения свободы, в результате применения амнистии срок сокращен на 3/4, окончательно – 1 год лишения свободы. В 18:16 другая группа из 70 человек по пр. Абая перекрыла дорогу, выставив живой пикет перед акиматом области. Среди собравшихся можно было выделить людей в черной одежде и черных масках, которые руководили действиями митингующих. В 19:35 личный состав ВОРез и СО, применяя спецсредства, разделил толпу на мелкие группы и вытеснил их на улицы Абая, Казыбек би, Айтеке би, Айтиева. Было задействовано 560 военнослужащих. В ходе беспорядков у них были отобраны или утеряны средства специальной защиты. В 22:00 участники беспорядков начали применять силу, используя режуще-колющие предметы, камни, палки против военнослужащих Нацгвардии. Количественное преимущество оказалось на стороне погромщиков. По команде руководства военнослужащие начали отступать на задний двор областного акимата. Во время столкновения с митингующими у военнослужащих РгК «Юг» отобраны и утеряны: 45 кевларовых шлемов, три бронежилета, две бронесистемы, три радиостанции. В 22:15 митингующие начали штурмовать областной акимат, применяя коктейли Молотова. За 15 минут до этого 45 сотрудников ГУ УССО успели выйти на задний двор, где подверглись жестокому нападению. В 22:30, сломав входные двери, толпа ворвалась в фойе акимата. В результате погромов произошло возгорание 2, 5 и 6 этажей, площадь пожаров составило 7510 кв. м. В 22:45 вооруженная часть погромщиков направилась по ул. Абая в сторону площади, затем – к зданию ЖФ НДП «Nur Otan», которое также подожгли. В 23:00 толпа напала на рядового Мекко Д., у которого отобрали «ФОРТ-500 №BI-055407» (в тот же день ружье было найдено сотрудниками ДП). В 23:30 митингующие с захваченным оружием и спецсредствами направились к зданию УП города Тараза. В Кызылорде 5 января в 08:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» собралось около 70 человек, которые были задержаны и доставлены в УП города. Всего до 11:00 сотрудники ДП задержали и доставил в управление 169 человек. Около 14:00 при выполнении служебно-боевой задачи по оттеснению протестующих с городской площади рядовой Национальной гвардии Кайсаров М. О. получил травмы, несовместимые с жизнью, в результате наезда автомобиля. Қайсаров Мадияр Оразалыұлы, 29.01.2002 года рождения. Специалист (дегазатор) отделения специальной обработки взвода РХБ защиты роты боевого обеспечения батальона оперативного назначения, воинской части 5547 (г. Кызылорда). Призван в июне 2021 года из ДДО Карагандинской области. По информации МВД РК В Шымкенте 5 января в 00:30 более 6000 митингующих, прибыв к акимату города, вели себя агрессивно, целенаправленно атаковали сотрудников полиции. Правопорядок обеспечивали экипированные, но не вооруженные 500 сотрудников ДП, 351 военнослужащий в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК, 400 военнослужащих в/ч 35748 МО и 100 военнослужащих РУ «Онтустик» ПС КНБ РК. В 02:10 погромщики попытались захватить здание акимата города со стороны входа №1, забросав камнями фасадное стекло первого этажа и охранявших вход военнослужащих в/ч 6506 Нацгвардии. Большая часть нападавших была вооружена камнями, кусками арматуры, металлического лома, лопатами и ножами. Не сумев проникнуть в здание, нападавшие стали оттеснять в сторону стоянки сотрудников ДП и военнослужащих. Вход в здание акимата остались охранять построившиеся в цепь не вооруженные бойцы СОБР ДП. Все действия нападавших были организованы, носили агрессивный характер, выражающийся в избиении сотрудников ДП и военнослужащих, которые пытались успокоить их путем переговоров. В итоге демонстранты, оттеснив в сторону парка (южная сторона) сотрудников полиции и военнослужащих, начали разбивать и переворачивать специальные полицейские и военные автомашины, забирать из них спецсредства (в т. ч. планшеты и рации) и спецсредства индивидуальной защиты (шлемы, щиты, дубинки и др.). Они повредили 62 служебные машины органов полиции, 12 из которых перевернули, две – сожгли, одна спецмашина ДКНБ была серьезно повреждена. Заместитель акима города Исахов М. пытался провести мирные переговоры с митингующими, объяснить им незаконность проводимой акции. Никто из погромщиков не отреагировал на слова Исахова, в итоге заместителя акима избили. В 02:30 около 80 нападавших, прорвав оцепление у бокового входа № 2 и разбив фасадные стекла двери, избили охранявших акимат сотрудников полиции, зашли в здание, разбили оконные стекла изнутри, проникли в служебные помещения от второго до шестого этажа, где разгромили мебель, компьютерную технику и документацию выбросили на улицу, похитили часть компьютерной техники. Оперативным штабом было принято решение об использовании специальных средств и средств активной обороны. В 02:45 силами полиции и спецназа удалось вытеснить прорвавшихся из здание акимата. К трем часам ночи с помощью водометных машин, светошумовых гранат и резиновых дубинок толпа была рассеяна. К 20:00 возле здания акимата вновь начали собираться жители Шымкента и Туркестанской области. Сформированные группы подходили к акимату с разных направлений, в ходе шествия перекрывая дороги и перекрестки. Митингующие перекрыли пересечение бульвара Кунаева и пр.Тауке хана перед ТРЦ «Мега Планета». Двумя грузовыми машинами остановили транспортное движение на перекрестке улиц Толе би и Капал батыра. Перекрыли перекресток ул. Байтерекова и пр. Назарбаева. В 20:30 собравшиеся возле акимата начали закидывать камнями подошедших по указанию штаба РОШ для разъяснения сотрудников полиции и акимата. Митингующие были разогнаны светозвуковыми гранатами, слезоточивым газом, водометами и СПМ «Тигр». В 21:25 около 2000 погромщиков попытались прорваться в акимат. Также они пытались поджечь здания акимата, Көрме орталығы, Казахского драматического театра, дома культуры «Туркестан». Забрасывали камнями фасадные стекла зданий. Блокировали места подступа к очагам возгорания для пожарных машин. Подожгли шесть спецмашин и стоянку с автомобилями местных жителей (сгорело пять машин). Нападавших силовики оттеснили, применив светозвуковые гранаты. К 22:10 количество митингующих возросло до 6500 человек. Было предпринято еще шесть попыток прорваться в акимат с использованием зажигательных смесей, камней и других подручных средств – арматуры, дубинок, бутылок и т. д. Силами сотрудников полиции и военнослужащих в/ч 35748 нападавшие были оттеснены от площади акимата. Участники беспорядков применяли тактику регулярного волнообразного нападения – закидывание камнями и бутылками с зажигательной смесью осуществлялось параллельно по двум или трем сторонам. Эта тактика растягивала силы обороны здания и изматывала стоявших в обороне сотрудников ДП и военнослужащих. Часть нападавших находилась под воздействием алкоголя или иных одурманивающих веществ, что позволяло им не чувствовать страха и проявлять крайне жестокую агрессивность. С учетом возросшей угрозы по захвату здания акимата, а также жизни и здоровью сотрудников, военнослужащих и гражданского населения, оперативный штаб города санкционировал применение огнестрельного оружия на поражение. 6 января 2022 года В первые минуты 6 января президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев обратился к главам государств ОДКБ с просьбой оказать помощь Казахстану в преодолении террористической угрозы. «На самом деле это уже не угроза, это подрыв целостности государства и, самое главное, это нападение на наших граждан, которые просят меня, как Главу государства, в срочном порядке оказать им помощь. Моя конституционная обязанность в том, что я должен заботиться о благополучии, спокойствии и безопасности наших граждан. Поэтому обращение к Организации Договора о коллективной безопасности считаю абсолютно уместным, своевременным». Из выступления президента РК К.-Ж. Токаева на ТК «Хабар», 06.01.2022 В Алматы началась антитеррористическая спецоперация для установления порядка в городе. «Вместе мы сможем пресечь акты терроризма и бандитизма, ставящие под угрозу наше благополучие и будущее. К сожалению, радикально настроенные сторонники беспорядков нанесли огромный ущерб городу, оказали сопротивление законным действиям правоохранительных органов по наведению порядка и обеспечению безопасности. Экстремисты совершают мародерские действия, нанося ущерб бизнесу. Более того, ставят под угрозу жизни и здоровье мирных горожан, препятствуя работе медицинских работников и нанося ущерб поликлиникам и больницам», – заявили в Инфоцентре Комендатуры города Алматы . В комендатуре города призвали жителей сохранять спокойствие и оказывать содействие правоохранительным органам в наведении конституционного порядка и установлении общественной безопасности. Касым-Жомарт Токаев произвел ряд назначений. Указом президента Карим Масимов был освобожден от должности председателя КНБ РК. Новым главой Комитета нацбезопасности стал Ермек Сагимбаев, ранее возглавлявший Службу государственной охраны Казахстана. Президент сменил главу Агентства по стратегическому планированию и реформам – им стал Асет Иргалиев, который ранее руководил Министерством национальной экономики. Кайрат Келимбетов, который ранее возглавлял агентство, указом главы государства был снят с должности. Исполняющим обязанности заместителя начальника службы государственной охраны республики Казахстан – командующего силами особого назначения стал Айткурман Омарбеков. Работа всех банков, кроме Национального и фондовой биржи, была временно приостановлена. Отменено движение 25 пассажирских и 120 грузовых поездов. НК «Казахстан темир жолы» начала возврат казахстанцам денег за билеты. На утро 6 января было возвращено 24 млн 488 тыс. тг за 5321 билет. Десять пассажирских поездов простаивали в пути. Пассажиры не могли быть доставлены до пунктов назначения, их временно разместили на станциях и обеспечили питанием и водой. Ряд авиакомпаний на фоне массовых беспорядков в республике отменили рейсы в Казахстан. Союз торговых сетей предоставил предварительные данные по ущербу ритейлеров из-за действий мародеров в Алматы, который составил около 26 млрд тг. Тем временем в Мангистауской области продолжаются митинги и блокировка дорог. Количество протестующих составляет около 20 000 человек. Рядом с СК «Мангистау арена» в 34 микрорайоне блокировали около 150 человек, внутри спорткомплекса находилось 700 военнослужащих. В Алматы 6 января продолжалась осада Департамента полиции города. В 01:30 со стороны ул. Масанчи вдоль забора бывшего кинотеатра «Целинный» один из протестующих начал стрелять в сторону здания № 1 ДП города. Он был ранен, тогда второй нападавший, взяв его автомат, продолжил стрельбу. Раненого забрали подельники. В 02:00 около десяти протестующие на автомашине КамАЗ вновь попытались протаранить ворота здания № 2. Сотрудники Дп, применив оружие, смогли остановить машину. Через 10-15 минут нападавшие начали забрасывать полицейских коктейлями Молотова и свето-шумовыми гранатами. Сотрудники отбили нападение. Позднее протестующие сожгли КамАЗ. В 03:00 с крыши 12-этажного жилого дома, расположенного по ул. Кабанбай батыра, 111, напротив здания № 2 ДП, по сотрудникам департаменты открыл огонь снайпер. Он был ликвидирован ответным огнем. Позже его тело унесли участники беспорядков. Выстрелы в сторону зданий ДП производились из двора указанного дома и с территории детского сада № 18 (ул. Карасай батыра, 82). Осада здания ДП длилась до 11:00. Бандитами в общем было организовано 27 атак. На утро сотрудники УТР с применением спецтехники «Тигр» начали операцию по зачистке прилегающей территории. Пошли первые задержания. Сотрудники полиции совместно с мобильными группами освободили административные здания акимата города и резиденции президента РК. В 15:30 решением председателя Республиканского оперативного штаба объявлено о проведении широкомасштабной антитеррористической операции. В 21:30 на кортеж акима Алматы Сагинтаева Б. А. по пр. Назарбаева южнее ул. Сатпаева было совершено нападение. Террористы применили огнестрельное оружие. В результате обстрела погиб водитель телеканала «Алматы» Базарбаев М. В результате действий членов террористических групп в Алматы пострадало 1097 сотрудников. Погибло 10 сотрудников: ДП – 3 (Камбетов Р. К. и Асылханов А. М. – Алмалинский РОП, Алмазов Н. Г. – АТХ УТО); погранакадемия КНБ – 6 (Кабдинов А. В., Нуркенов А. Д. Жагалбаев Ж. М., курсанты: Битим М. Е., Адылканов Ж. У., Жупарбеков Д. Б.); МО – 1 (Хаиров С. Г.). Сгорело пять фронт-офисов: ДП г. Алматы, УП Ауэзовского района, УП Алмалинского района, ОП Алмалинского района, УП Жетысуского района. Пострадало 19 модульных и 13 экологических постов полиции. Повреждено 165 единиц автотранспорта, 64 из них не подлежат восстановлению (53 из них сгорело). В Талдыкоргане 6 января в 16:30 неустановленные лица на автомашине марки «Toyota Camry 30» без госномеров подъехали к КПП в/ч 21751 «Авиаполк» и произвели несколько выстрелов. Позднее факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение было переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 на ст. 419 УК и передано по подследственности в ВСУ МВД. В этот же день неустановленные лица проникли на территорию резиденции акима Алматинской области, откуда похитили оргтехнику, бытовые предметы, ковры и т. д. на общую сумму 6,8 млн тг. В 23:00 в поселке Отеген батыра неустановленные лица, подъехав к зданию УП Илийского района, бросили две светозвуковые гранаты. Ответным огнем был ранен сотрудник полиции и убит один гражданский. В Актобе 6 января здание акимата области полностью находилось под контролем митингующих. В то же время количество демонстрантов на площади сократилось до тысячи человек. Каких-либо противоправных действий они не совершали, столкновений с сотрудниками полиции не зафиксировано. Митингующие, собравшиеся перед памятником Абулхаир хана, требовали отставки всего правительства, акима и т. д. В тот же день демонстранты, захватившие воздушную гавань, покинули здание аэропорта. В Усть-Каменогорске 6 января в 00:35 для отражения атаки на акимат области прибыли силы Министерства обороны – 40 офицеров и 80 контрактников из в/ч 27943, а также восемь боевых машин пехоты. Военнослужащие рассредоточились на территории центральной площади в двух направлениях – по ул. Казахстан в сторону Центрального рынка и в сторону моста через реку Иртыш. С учетом дополнительно прибывших сил был сформирован боевой порядок. С применением огнестрельного оружия в воздух, травматического оружия, свето-шумовых и газовых гранат проведена силовая фаза специальной операции – вытеснение участников массовых беспорядков в четырех направлениях и задержание активных участников. Погромщики отдельными группами стали скрываться от преследования через дворы и уезжать на заранее припаркованных машинах. С 6 января в Усть-Каменогорске начала работу следственно- оперативная группа. Проводятся сбор информации, осмотры мест происшествия и другие следственные действия. Обеспечена охрана и восстановление общественного порядка. В 11:00 сторонник ДВК Байсагатов Айдын прибыл на центральную площадь. В соседних дворах постепенно начинают собираться люди. К полудню на площади присутствует десять активистов. В 16:12 сторонник ДВК Заркумканов Е. направился от здания Казпочты в сторону центральной площади. Вскоре он был задержан и доставлен в Управление полиции города Усть-Каменогорска. С адреса доставлены в УП города сторонники ДВК: в 18:00 – Ыдырышев А., в 20:15 – Кабаев К. В Семее 6 января в 08:20 для подавления беспорядков прибыли силы МО РК: 400 военнослужащих, восемь БМП и четыре а/м КамАЗ. В это время около 300 участников беспорядков находились в захваченном здании городского акимата. Запланированная операция включала в себя четыре этапа: Кольцо, Голос, Штурм, Захват. Были перекрыты улицы города. Группа применения спецсредств заняла позиции на высотных зданиях. В 11:37 на центральную площадь ввели войска, перекрыли периметр. В 11:55 – начало операции. В 11:59 руководство акимата, УП г. Семей и прокуратуры начало переговоры с погромщиками. Результат – отрицательный. В 12:11 поступила команда «Штурм». Протестующие были взяты в кольцо. Восемь БКМ «Арлан» разместились на площади. Пожарный расчет с установленными водометами был направлен в сторону протестующих. В 12:30 пожарному расчету дана команда «Вода». В 12:35 бойцы СОБР идут штурм и входят в здание акимата. Начинаются задержания: со стороны здания РгК «Восток», в здании акимата и за ним. В 13:18 около 50 участников беспорядков собрались на стадионе «Спартак». В 13:20 бойцы СОБР отбили здание акимата. В полицию доставили 264 участника беспорядков. В 22:30 на месте проведения спецоперации была организована работа следственно-оперативной группы. В Таразе 6 января в 00:03 митингующие подожгли здание Управления полиции, затем по ул. Толе би направились в сторону ДП области. По дороге они громили и грабили гаражи департамента, где находился спецавтотранспорт полиции. Уже в 00:40 демонстранты захватили здание Департамента полиции Жамбылской области, которого после погрома подожгли. Затем по ул.Толе би они направились в сторону ИВС города. Из Департамента полиции было похищено: бронежилеты – 847 шт.; шлемы – 592; щиты – 508; защитные щитки – 351; наручники – 194; дубинки – 659; аэрозольный распылитель – 429; бинокль – 34; металлоискатель – 2; противогазы – 444; электрошокеры – 75; огнетушители – 396; сеткомет – 48; табельное оружие – 610 ед.; гражданское оружие – 205 ед. В 01:35 участники беспорядков захватили здание ИВС, после погрома подожгли его. В 02:06 около 350 вооруженных демонстрантов напали на Департамент КНБ области, применяя огнестрельное оружие, коктейли Молотова и автоген. Личный состав ДКНБ, рассредоточенный по всему зданию, открыл ответный огонь из автоматического оружия. Ранено восемь экстремистов. Нападавшие вынужденно отступили. От полученных ранений погиб сотрудник ДКНБ – начальник отдела АТЦ подполковник Адилбай Д. В 17:40 около 40 демонстрантов начали движение от второго микрорайона по ул. Рыскулова в направлении ул. Сейфуллина. По ходу шествия число митингующих увеличилось в два раза. В 17:55 эта толпа по Сейфуллина направилась в сторону ул. Момышулы в сопровождении 20 машин без госномеров К 18:30 демонстранты дошли до рынка «Кайкармет», где их численность увеличилась до ста человек. Кемелов О., облаченный в спецформу черного цвета, призывал толпу к массовым беспорядкам. Взяв в руки флаг Казахстана, он взобрался на крышу автомашины марки «Фольксваген Гольф-3», под управлением Жаксымбет О. (пассажиры – Сейсембаева А. и Мейрбек Б.). Вся колонна направилась по ул. Момышулы в сторону ул. Тауке хана. Число участников беспорядков росло, к колонне присоединились новые автомашины, общее количество которых превысило 40. Кемелов отдавал поручения перекрыть движение по улице Тауке хана в обоих направлениях. При движении из салонов автомашин производились одиночные выстрелы. Колонна митингующих направилась в сторону центральной площади, автомашинами без госномеров по пути следования блокировали поперечные улицы для беспрепятственного прохода по ул. Толе би. В 21:30 Кемелов, находившийся в состоянии алкогольного и наркотического опьянения, вместе с 250 участниками беспорядков, вооруженными огнестрельным оружием и специальными средствами, ранее похищенными из ДП области, прибыли на центральную площадь им. Назарбаева. В 21:40 Бекбау М. и Донбаев И., собрав возле себя отдельную группу из 70 человек, стали организовывать захват зданий ДГД области и городского акимата, призывая участников беспорядков к единству и слаженности действий. Они давали указания стрелять в военнослужащих и сотрудников полиции, целясь не в ноги, а в голову. Участников своей группы Бекбау и Донбаев направляли в сторону административных зданий с призывами «Алға Қазақстан! Біз біргеміз!». С 22:00 до 22:40 Бекбау М. и Донбаев И. вместе со своей группой попытались захватить здание городского акимата, однако военнослужащие РГП «Юг» (было задействовано 78 человек) применили огнестрельное оружие, сделав предупредительные выстрелы в воздух. Нападение было отражено. Бекбау М. вместе с Абрамовым А., Байжановым Е., Серкебаевым Т., Куатбаевым Н., Рысбековым Р., Сейдомаровым Б., Ошакбай Т., с несовершеннолетними Катеновым Б., Опушиевым А. и Кадыровым Т., призывая и других участников беспорядков, еще раз попытались захватить здание городского акимата. В это же время другие участники беспорядков захватили здание ДГД области. Они подожгли автомашину марки «Газель», стоявшую во дворе, разбили стекла, взломали заднюю дверь и проникли в помещение, где громили кабинеты и сломали банкомат. В 22:30 при патрулировании сотрудниками 1-го отдела полиции УП г. Тараз – майором полиции Тулегеновым О. Ж., капитаном полиции Сланбековым Р. Н. и старшим лейтенантом полиции Козиевым Н. М. – территории центральной площади за зданием городского акимата их автомашина подверглась обстрелу со стороны неизвестны. В результате обстрела Сланбеков Р. Н. получил смертельное огнестрельное ранение грудной клетки, Тулегенов О. Ж. – сквозное ранение правой ноги, Козиев Н. М. – ранения брюшной полости и бедра. Сланбеков Рахат Нұрбайұлы, участковый инспектор полиции по делам несовершеннолетних ОМПС 1-го ОП УП г. Тараз ДП Жамбылской области, капитан полиции. Родился 1 января 1988 года в селе Аса Жамбылского района Жамбылской области. В органах внутренних дел служил с марта 2016 года. Остались жена и пять несовершеннолетних детей. Рахат Сланбеков награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. По информации МВД РК В 23:10 для проведения АТО в направлении городского акимата на военной технике БТР-2 и Урал-Федерал выехала маневренная группа в/ч 5513 Нацгвардии совместно с сотрудниками подразделения «Арлан» ДП области. Всего – 15 человек. В 23:25 Бекбау М. и другие участники беспорядков стали применять в сторону военной техники маневренной группы огнестрельное оружие. В 23:35 по ул. Толе би, напротив гостиницы «Жамбыл», в ходе зачистки группы Калметова Н. водитель автомашины BMW Оразов Ж. получил огнестрельные ранения. В результате январских событий в Жамбылской области погибло 15 человек (гражданские – 13, ДКНБ – 1, полицейские – 1). Телесные повреждения получили 270 человек (гражданские – 28, военнослужащие – 85, полицейские – 157). Было похищено 815 единиц оружия (служебное – 610, гражданское – 205), 60 459 боеприпасов. В Кызылорде 6 января в 11:30 перед ТРЦ «Арай Сити Молл» снова собралось порядка 300 человек. Секретарь областного маслихата Н. Байкадамов, заместитель прокурора области Н.Ерманов пытались поговорить с митингующими, однако их попытки оказались безрезультатны. Количество демонстрантов постоянно увеличивалось. Им подвозили алкоголь, палки, арматуру, кирпичи и другие предметы. В 12:45 начальник Департамента полиции Кызылординской области принял решение ввести план «Гонг». Для вытеснения протестующих комплексными силами полиции (340 сотрудников) был использован детальный алгоритм единых действий органов внутренних дел с использованием спецсредств, щитов и дубинок, оружия не летального исхода. К тому времени численность протестующих превысила 1500 человек. Толпа организованно начала забрасывать силовиков камнями. Колонна полиции оттесняла демонстрантов по пр.Назарбаева в сторону здания УМПС. При этом митингующие атаковали правоохранителей градом камней, избивали сотрудников, вышедших из строя, поджигали их автомашины, отбирали спецсредства и форменное обмундирование. Во избежание случайных жертв среди мирного населения тактические действия были приостановлены. В 14:00 в процессе отступления демонстранты угнали служебную грузовую автомашину КамАЗ и совершили смертельный наезд на солдата Национальной гвардии Кайсарова М. В 15:00 свыше 3000 человек колонной направились в сторону областного акимата. Аким региона поручил в срочном порядке эвакуировать всех сотрудников. В охране здания акимата были задействованы усиленные силы сотрудников УССО МВД РК в количестве 130 человек. Для охраны прилегающей территории было привлечено 260 военнослужащих в/ч 66597 МО РК, 100 военнослужащих ДПС КНБ РК и 15 сотрудников СОБР ДП. Погромщики, превосходящие количеством силовиков, разгромили входные ворота и избивали солдат, стоящих по периметру. Противостоять атаке огромного количества агрессивных нападавших военнослужащие не смогли и эвакуировались. Из-за возможных случайных жертв среди мирного населения табельное оружие не применялось. Демонстранты разгромили здание областного акимата, подожгли гараж, угнали девять служебных автомашин. Затем они разделились на три основные группы. В 16:15 погромщики, оснащенные огнестрельным оружием, с целью захвата вооружения напали на здание местной полицейской службы. Сотрудники применили огнестрельное табельное оружие. Попытки нападения осуществлялись более десяти раз. Оборона здания и боевые действия длились 12 часов. Нападавшие отступили только в 04:00. В 18:00 часть радикалов напала на здание городского управления полиции. Сотрудники УП держали оборону до шести утра. Только рано утром нападавшие отступили. В 20:45 третья группа участников беспорядков, прибыв на центральную площадь, подожгла новогоднюю елку, шесть модульных постов, здание областного суда и филиалы партии «Nur Otan». В 21:38 около 400 человек пытались проникнуть в здание областного департамента полиции, после решительных оборонительных действий сотрудников нападавшие отступили. В тот день получили ранения различного характера 27 сотрудников полиции (из них пятеро – огнестрельные), 23 солдата Национальной гвардии и 18 солдат разведывательной роты Министерства обороны. В процессе противоборства были утеряны: один автомат Калашникова (найден), один пушечный гранатомет, четыре гладкоствольных ружья (найдены) и два травматических оружия, 118 спецсредств – щиты, каски, дубинки и т. п. Участниками массовых беспорядков захватили здания областного акимата, сожгли здания областного и городского судов и партии «Nur Otan». Подожгли 63 автомобиля (52 – служебные машины акимата, полиции, Нацгвардии, 11 – гражданских лиц). Повредили здания ДП и МПС области, УП города, шести опорных пунктов. В результате январских событий в Кызылординской области погибло 26 человек (гражданские – 25, военнослужащий – 1). 6 января при отражении нападений на здания МПС и УП города Кызылорды было ликвидировано 25 гражданских лиц (Пірзада, Бекболатов, Омаров, Избасаров, Жусип, Кумисбаев, Дукенбаев, Назаров, Махатай, Сайди, Ахметов, Байдрахманов, Койшманов, Умаров, Копжасаров, Алмагамбетов, Алиев, Жумабаев, Скендир, Санакбаев, Канатбаев, Туякбай). Погиб военнослужащий Нацгвардии Кайсаров. Телесные повреждения получили 272 человека (гражданские – 163, военнослужащие – 51, полицейские – 58). Было похищено три единицы служебного оружия. В Шымкенте 6 января в 03:00 сотрудники МПС, ПСН «Арлан», СОБР ДП, военнослужащие в/ч 6506 Нацгвардии МВД РК и в/ч 35748 МО РК начали вытеснять участников беспорядков с площади перед акиматом. В итоге толпа рассеялась. В 03:30-04:30 группа из 200 человек проникла в здание супермаркета «Метро», зафиксированы факты хищения чужого имущества. Погромщики пытались поджечь здание, однако благодаря системе пожаротушения, возгорания не произошло. Они разбили банкоматы, находящиеся внутри здания, пытались вывезти их на грузовых автомашинах. Другие протестующие подожгли здание партии «Nur Otan», Абайской и Аль-Фарабийской прокуратуры и автомобили, припаркованные около них. Принятыми оперативными мерами ДЧС возгорания были ликвидированы. В 04:50 группа из 35 человек напала на здание прокуратуры Абайского и Аль-Фарабийского района, забрасывая бутылки с зажигательной смесью в служебное помещение канцелярии. Началось возгорание, однако утери служебной документации не допущено. Между тем были значительно повреждены окна, облицовка внутренней и наружной стен здания. Протестующие активно перемещались на автомашинах без госномеров. Они перекрывали улицы. Используя автомашины «Газель», разбивали и выводили из строя камеры ЦОУ по пути следования. С позиции штаба с использованием спецавтомашин ДП города Шымкента СПМ «Тигр» были протаранены несколько автомашин без госномеров, активно участвовавших в погромах. Водитель автомашины «Газель» Алпысбаев, водитель а/м «ВАЗ-21014» Кыдырбай и его пассажиры Шалданбай и Жумадилла были арестованы. Около 50 человек пытались перекрыть туннель по пр. Республики (выезд из города в сторону Казгуртского района Туркестанской области). Сотрудниками ДП данные действия были пресечены с использованием водометов и спецавтомашин «Тигр». В результате январских событий в городе Шымкенте погибло 20 человек, все – гражданские. Шойбеков, Аманбек, Асилбеков, Салдаров, Казыбай, Калыкул, Алпамыс, Орынбай, Жусипбаев, Кали, Оналтаев, Амангелдиев, Толенбек, Аяз, Кобей, Шарипбай, Жандар, Копжанов, Ергеш, Агатай были ликвидированы при отражении нападений на здание акимата области и сотрудников полиции. Телесные повреждения получили 166 человек (гражданские – 92, военнослужащие – 23, полицейские – 51). Похищено 2 единицы служебного оружия. 7 января 2022 года Касым-Жомарт Токаев провел заседание контртеррористического штаба с участием руководства Администрации президента, Совета безопасности и силовых структур. Глава государства заявил, что контртеррористические акции следует продолжать до полного уничтожения боевиков. «Началась операция антитеррор. Силы правопорядка проводят напряженную работу. Конституционный порядок в основном восстановлен во всех регионах страны. Местные органы контролируют ситуацию. Но террористы по-прежнему применяют оружие, наносят ущерб имуществу граждан», – заявил Токаев . В Казахстан начали прибывать подразделения объединенного миротворческого контингента ОДКБ для оказания содействия в наведении порядка. Этот контингент прибыл на ограниченный период времени для реализации функций прикрытия и обеспечения охраны стратегических объектов. Генеральная прокуратура Казахстана завела уголовные дела по фактам организации и участия в массовых беспорядках, начато досудебное расследование актов терроризма. Начато расследование в отношении шести оптовых реализаторов сжиженного газа. В их действиях найдены признаки ценового сговора. В Актау 7 января в 11:00 бастующие объявили о прекращении митинга и начали демонтаж юрт и палаток. Однако среди митингующих пошел раскол. На площади перед акиматом осталось около 500 человек (одна юрта). В Жанаозене около 600 человек продолжали митинговать. В селах Курык и Жетибай Каракиянского района – около 400 человек. В Талдыкоргане 7 января в 12:00 совершено нападение на ЛА-155/16 (СИЗО). Группа неизвестных открыла огонь по административному зданию. В результате перестрелки сотрудник ДУИС Ержанов Е. Т. получил смертельное ранение в голову, еще трое сотрудников были ранены. Ержанов Ербол Тлеубекович, старший по корпусу отдела режима и охраны учреждения ЛА-155/16 ДУИС по Алматинской области, прапорщик юстиции. Родился 30 августа 1976 года в Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 1999 года. Остались жена и двое детей. Ербол Ержанов награжден орденом «Айбын» ІІІ степени посмертно. По информации МВД РК Сотрудниками СОБР обстреляна гражданская автомашина, в результате один человек погиб, один получил ранения. Расследованием было установлено, что в результате неправильной информации произошла перестрелка между сотрудниками ДП и ДУИС области. Факт нападения не подтвердился, уголовное правонарушение переквалифицировано с ч. 4 ст. 255 (акт терроризма) на ст. 362 УК (превышение власти или должностных полномочий) и передано по подследственности в ДСБ МВД. В Алматинской области с 5 по 8 января погибло 15 человек: гражданских – 10, военнослужащих – 3, полицейских – 2. В Актобе 7 января с 04:30 до 04:50 проведена антитеррористическая спецоперация по зачистке площади перед акиматом области от нарушителей. Применялось огнестрельное оружие. Военизированные силы установили контроль на площади, оцепив здание акимата Актюбинской области. В 05:40 33 сотрудника УССО выставлены по охране здания. В результате январских событий в Актюбинской области погибло два человека. Один из них был ликвидирован в ходе антитеррористической операции 7 января (тело Жубаназарова с огнестрельным ранением в грудь было обнаружено во дворе многоэтажного дома по пр. Абулхаир хана). Второй человек получил тяжелое ранение и скончался 2 марта от полученных телесных повреждений в реанимационном отделении. Телесные повреждения получили 96 человек: гражданские – 48, военнослужащие – 4, полицейские – 44. Похищена одна единица служебного оружия. В Усть-Каменогорске 7 января в 15:00 перед зданием УП города собралось около 50 человек – родственников задержанных за участие в беспорядках. В полночь они разошлись. В Семее 7 января в 12:22 возле поселка Суык-Булак Жарминского района задержаны восемь человек. К часу дня их родственники – 20 человек – собрались перед зданием УП города. В 15:50 все разошлись. В результате январских событий в Восточно-Казахстанской области погибло трое гражданских. Их тела с огнестрельными ранениями были обнаружены в районе площади у акимата области (Алдашов, Есенжол, Кабылканов). Телесные повреждения получили 226 человек: гражданские – 75, военнослужащие – 19, полицейские – 132. 8 января 2022 года Стало известно, что по подозрению в государственной измене задержан бывший председатель Комитета национальной безопасности Казахстана Карим Масимов. Обстановка в республике постепенно начала стабилизироваться. Национальный перевозчик АО НК «КТЖ» сообщил, что движение пассажирских и грузовых поездов по всей стране полностью восстановлено. В 12:00 перед акиматом Мангистауской области митингующие разобрали палатки и юрты и освободили дорогу, движение было восстановлено. На площади оставалось около 20-30 человек. В 12:30 ситуация в Актау полностью стабилизировалась. Около 200 жителей Жанаозена продолжают митинговать. Движение на центральной дороге все еще заблокировано. В 12:30 представители местной исполнительной власти провели разъяснительные работы, в итоге люди приняли решение разойтись. Ситуация стабилизирована. В остальных районах области ситуация стабильная. Аэропорт Актау возобновил свою работу. 9 января 2022 года И. о. министра внутренних дел Ерлан Тургумбаев рассказал, что во время погромов преступники переодевались в полицейскую и военную форму. В целом, по его словам, по стране в ходе беспорядков повреждено и уничтожено более 400 единиц автотранспорта, в том числе 346 – органов внутренних дел. Мародерами разграблено более 100 крупных объектов торговли и банков. Предварительный ущерб составляет свыше 87 млрд тг. Также Тургумбаев заявил, что в Таразе и Талдыкоргане 6 и 7 января были предприняты неоднократные попытки вооруженного нападения и захвата следственных изоляторов, где содержатся особо опасные преступники. Однако «все атаки полицейскими были отражены». При этом «повсеместно протестующие демонстрировали профессиональные навыки». В их действиях отмечается дисциплина и организованность. В местах пребывания и перед нападением выводились из строя камеры видеонаблюдения, баррикадировались проезжие части, по периметру выставлялись наблюдатели. Для координации действий ими использовались радиостанции. Правоохранительные органы Казахстана уже задержали свыше 5,9 тысячи человек, принимавших участие в беспорядках. Возбуждено 125 уголовных дел. Среди задержанных – значительное количество иностранцев. Комитетом национальной безопасности РК на территории города Алматы нейтрализованы две экстремистские ячейки, члены которых принимали активное участие в массовых беспорядках в мегаполисе с 4 по 8 января 2022 года. При обысках по местам их проживания обнаружены и изъяты огнестрельное оружие, травматические и свето-шумовые гранаты, патроны, религиозная литература и иные вещественные доказательства. Лидер одной из групп, иностранный гражданин, активно участвовал в массовых беспорядках и имел связь с террористическими группировками за рубежом. По версии следствия, он целенаправленно прибыл в Казахстан для подготовки массовых противоправных акций и нападений на органы власти и силовые структуры. Официальный представитель Алматинского городского оперативного штаба по борьбе с терроризмом Салтанат Азирбек заявила, что нападение на здание Департамента полиции было четко спланировано. У задержанных бандитов изъято из незаконного оборота 18 единиц огнестрельного оружия и 314 боеприпасов к ним. Всего с начала антитеррористической операции удалось задержать 852 участника террористических акций, массовых беспорядков, мародерства и других преступлений. От бандитских группировок удалось зачистить несколько объектов. В их числе: резиденция президента, акимат, площадь Республики, мкр. «Думан», жилой массив, прилегающий к торговому центру «Car City», а также Ауэзовский и Наурызбайский районы. В эфире Первого канала «Евразия» сообщили, что во время беспорядков в городе Талдыкоргане был убит ефрейтор Ғабдолла Смаилканов. Ранее в МВД РК сообщили, что в ходе беспорядков в стране погибли 18 сотрудников правоохранительных органов – в их числе 16 полицейских, военные и сотрудники КНБ. По информации Генеральной прокуратуры РК: В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и антитеррористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в дорожно-транспортное происшествие); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Комендатурой Алматы опубликована оперативная сводка по зачистке города. По данным Информцентра, зачищены следующие участки: квадрат улиц Саина – Райымбека – Карьерная – Жандосова, квадрат улиц Абая – Достык – аль-Фараби – Желтоксан. Продолжается операция по зачистке Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов. Всего задержано 508 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъято 22 единицы огнестрельного оружия и 1412 боеприпасов. На блокпостах задержаны 56 человек, девять транспортных средств. На пульт «102» поступило 1021 сообщение, в колл-центр комендатуры поступило 525 сигналов, требовавших оперативного реагирования. Все сообщения были отработаны. Около трех часов ночи поступило сообщение о том, что в городе Талдыкоргане на пересечении улиц Абая и Толебаева неизвестные, передвигающиеся на автомашине, произвели выстрелы в сторону Управления полиции города Талдыкорган. В это время лейтенант полиции Барганаев Д. Е. нес службу по охране здания УП. В результате перестрелки он получил смертельное огнестрельное ранение в область шеи. По информации МВД РК: Барганаев Дархан Ермекович, инспектор СОБР ДП Алматинской области, лейтенант полиции. Родился 29 августа 1990 года в городе Ушарал Алакольского района Алматинской области. В органах внутренних дел служил с августа 2011 года. Остались жена и двое несовершеннолетних детей. Дархан Барганаев награжден орденом «Айбын» ІІ степени посмертно. 10 января 2022 года Главнокомандующий Национальной гвардией озвучил количество пострадавших бойцов во время массовых беспорядков и нападений на сотрудников правоохранительных органов. В ходе обеспечения правопорядка в городах Алматы, Шымкенте и в ряде областных центров в результате противостояния с хулиганствующей толпой число получивших ранения бойцов Нацгвардии достигло 394 человек. В ходе массовых беспорядков было повреждено свыше 90 единиц военной техники Нацгвардии. Госсекретарь РК Ерлан Карин в интервью госканалу «Хабар 24» заявил, что в Казахстане был опробован совершенно другой сценарий дестабилизации ситуации, уже с использованием радикальных и террористических групп. По его словам, в разных регионах применялся один алгоритм, преследовались схожие задачи по захвату госучреждений и зданий правоохранительных органов, проводились акции по захвату оружия, удары, направленные на средства коммуникации, перекрытие дорог, блокировка инфраструктурных объектов. Стало известно, что в дни беспорядков в Алматы произошло 12 нападений на сотрудников станции скорой медицинской помощи, травмированы пять сотрудников ССМП (два водителя и три фельдшера). Повреждено 32 автомашины скорой помощи (разбиты фары, стекла, кузов и т. д.), четыре автомашины приведены в негодное состояние, три машины были захвачены и возвращены. По информации ДП ВКО, в ходе беспорядков и радикальных действий преступников травмированы 69 сотрудников полиции и военнослужащих Национальной гвардии. Было уничтожено 11 полицейских автомобилей, еще 10 – повреждены. В ходе беспорядков с 5 по 9 января 2022 года задержаны более тысячи человек, 66 арестованы. Возбуждены уголовные дела. В КНБ заявили, что ситуация в Казахстане стабилизирована и находится под контролем. С позиции республиканского и региональных оперативных штабов по борьбе с терроризмом нейтрализованы очаги террористических угроз. Освобождены все захваченные террористами административные объекты в городах Алматы, Кызылорда, Талдыкорган и Тараз. Обеспечена безопасность особо важных стратегических объектов и мест хранения оружия, боеприпасов. Проводятся зачистки мест возможного укрытия боевиков и участников массовых беспорядков. Осуществляется фиксация и сбор следов преступной деятельности. В МОН РК рассказали, что студентов, оставшихся в общежитиях, обеспечивают продуктами питания и товарами первой необходимости. Большая часть студентов, проживавших в те дни в общежитиях мегаполисов, – это иностранцы и студенты из отдаленных регионов. Все эти дни руководством вузов были реализованы комплексные меры для обеспечения безопасности. Работают телефоны горячей линии. В пресс-службе КНБ РК сообщили, что в Нур-Султане во дворе дома, где проживал полковник КНБ Азамат Ибраев, обнаружено его тело. В МВД сообщили о смерти начальника Департамента полиции Жамбылской области Жаната Сулейменова. Личный состав ДП Туркестанской области несет службу в усиленном режиме. Комендантом назначен начальник Департамента полиции Кайрат Дальбеков. На въездах и выездах в Туркестанской области установили несколько блокпостов, на которых проверяется автотранспорт и документы у пассажиров. Во время митингов 4 и 5 января протестующие, воспользовавшись ситуацией, пытались дестабилизировать обстановку в Жетысайском, Сарыагашском, Арысском районах, в городах Кентау и Туркестан. В отделы полиции за время введения чрезвычайного положения за различные правонарушения доставлено свыше 900 человек, из них 329 привлечены к административной ответственности за нарушения режима ЧП. За эти дни зарегистрировано 12 преступлений, связанных с массовыми беспорядками в городах Алматы и Шымкенте. Задержаны 11 подозреваемых. У них изъяты оружие и награбленное имущество. На 10 января в городе Алматы и Алматинской области сводными силами спецподразделений КНБ, МВД, Министерства обороны и Национальной гвардии задержаны 675 подозреваемых. Как сообщили в Комитете нацбезопасности, в ходе личного обыска, осмотра автомобилей и помещений повсеместно выявляется оружие, боеприпасы, поддельные документы сотрудников правоохранительных органов, средства нелетального воздействия, захваченные демонстрантами у полиции (светошумовые гранаты, шлемы, щиты, амуниция) и в большом объеме – награбленное имущество. В городском управлении здравоохранения Шымкента рассказали, что во время массовых беспорядков медицинские учреждения города работали в усиленном режиме. За помощью обратились более ста человек. Половина из них – военные и сотрудники правоохранительных органов. На данный момент многие стражи порядка выписаны и по собственному желанию решили сразу вернуться на службу. 11 января 2022 года По данным комендатуры Алматы, от бандитских группировок силовики зачистили участки Ауэзовского, Алатауского и Медеуского районов, микрорайон «Ожет», а также жилой массив, прилегающий к аэропорту Алматы. Всего задержано 1237 участников террористических атак, мародерств и других преступлений. Изъяты 31 единица огнестрельного оружия и 1428 боеприпасов. На блокпостах задержали 38 человек. Всего в Казахстане задержали 9900 человек. На 11 января сумма ущерба от беспорядков по всему Казахстану составила, по приблизительным подсчетам, более 95,3 млрд тг. Всего в колл-центр поступило 3507 звонков от предпринимателей, в том числе по вопросам мародерства – 1669, свидетельства о форс-мажоре – 138, прохождения блокпостов – два, фонда поддержки пострадавшим предпринимателям – 11, а также 1671 звонок от физлиц. В девяти регионах страны выявлено 1528 пострадавших субъектов бизнеса, расположенных в 1709 объектах, из них в Алматы – 1408 субъектов, расположенных в 1578 объектах. Отрасли пострадавших субъектов бизнеса: торговля – 1448; общепит – 32; финсектор – 37; логистика – девять; СМИ – два. Территориальными подразделениями пограничной службы с началом контртеррористической операции как самостоятельно, так и в составе совместных с правоохранительными органами групп задержано по подозрению в участии в антиобщественных акциях 366 лиц, из которых шестеро получили ранения при оказании сопротивления. При задержаниях изъято: 30 единиц оружия (гладкоствольного – 22, карабинов – три, пистолетов – пять), 245 единиц боеприпасов, две единицы холодного оружия, восемь радиостанций, четыре бронежилета. У задержанных изъято более 200 мобильных телефонов, цифровая техника (планшеты, ноутбуки), товары народного потребления и большая денег. Также изъяты 29 автотранспортных средств, на которых передвигались задержанные, религиозная литература и пособия по порядку проведения незаконной организации митингов. Стало известно, что во время беспорядков в Алматы скончался судья межрайонного суда Мурат Абраев и погиб сын ректора КазНУ Жансеита Туймебаева. В Алматы запустили маршруты общественного транспорта. Служба скорой помощи Алматы перешла на штатный режим работы. Ряд торгово-развлекательных центров в Алматы начал свою работу. 13 января начал работу Forum Almaty, 19 января – Esentai Mall. В Жамбылской области по подозрению в участии в массовых беспорядках задержаны 288 лиц, 13 из них водворены в изолятор временного содержания. В КНБ рассказали, что во время массовых погромов преступники пытались захватить башню «Коктобе», с которой намеревались организовать выступление, выдвинуть свои требования, однако пограничники отразили нападение. Пограничниками также был взят на контроль периметр селезащитной плотины «Медеу». Миротворцы ОДКБ приступили к охране еще пяти объектов в Казахстане. 12 января 2022 года Общая сумма ущерба от беспорядков в Казахстане по приблизительным подсчетам составила более 103,7 млрд тг, из них в Алматы – 102,2 млрд тг. По оперативным данным акиматов, по стране повреждено 53 государственных объекта в восьми регионах и 151 объект МСБ. Точное количество поврежденных объектов актуализируется акиматами ежедневно. В акимате Алматы рассказали, сколько АЗС пострадало во время беспорядков. Из пострадавших объектов полностью сгорело два (РП – Алатауский р-н, Рыскулова – Школьная, PetrolAsia – Ауэзовский р-н, Райымбека – Саина), сильно пострадали 15, частично – 57. Касым-Жомарт Токаев провел заседание оперштаба в Алматы. Как сообщил аким Бакытжан Сагинтаев, все объекты теплоснабжения, электроснабжения, водоснабжения и газоснабжения Алматы работают в штатном режиме. Возобновляют работу объекты торговли, общепита, рынки, АЗС и промышленные предприятия, запущен общественный транспорт. Глава государства отметил, что приехал в Алматы, чтобы лично оценить масштабы последствий террористической атаки на крупнейший город страны. В Костанайской области один из главных организаторов массовых беспорядков попытался уничтожить улики. Но в ходе обыска у него на квартире были изъяты компьютерная техника, сотовые телефоны, SIM- и флеш-карты. Также было обнаружено специальное приложение, доказывающее его авторство в администрировании и создании фейковых переписок, в которых, якобы, сотрудники полиции заявляют о намерении перейти на сторону протестующих и не применять силу. Администратор группы призывал граждан выходить на митинг и не бояться сотрудников полиции, так как часть из них уже перешла на сторону митингующих. Предполагая свое задержание, администрирование в мессенджере для дальнейшей работы передал своему сообщнику в Украине, бывшему жителю города Костаная. В ходе проведения оперативных и специальных мероприятий задержаны подозреваемые в нападении 6 января на административные здания Департамента полиции города Алматы. Заместитель начальника ДП города Рустам Абдрахманов, ссылаясь на данные с видеокамер и показания задержанных, отметил, что штурм был четко спланирован и организован, а реализовали его хорошо подготовленные, вооруженные боевики в военной экипировке. Комендант ВКО Серик Джунисбеков сообщил, что при беспорядках в Усть-Каменогорске погибли три человека, в двух городах области ранения получили 100 человек. Еще 111 травмированных – это сотрудники полиции и военнослужащие. 13 января 2022 года В 14 регионах Казахстана отменен «красный» уровень террористической опасности – на территориях городов Нур-Султана, Шымкента, а также Акмолинской, Актюбинской, Атырауской, Восточно-Казахстанской, Западно-Казахстанской, Карагандинской, Кызылординской, Костанайской, Мангистауской, Павлодарской, Северо-Казахстанской и Туркестанской областей. При этом в городе Алматы, Алматинской и Жамбылской областях реализуются меры по установлению и задержанию террористов и лиц, причастных к иной преступной деятельности в период массовых беспорядков. Антитеррористическая операция в указанных регионах продолжена, критический «красный» уровень террористической опасности сохраняется. Информцентр комендатуры Алматы сообщил, что зачищен жилой массив Бостандыкского и Турксибского районов. Всего задержано 1925 участников незаконных акций, мародерств и других преступлений. Изъято 38 единиц огнестрельного оружия и 1486 боеприпасов. В КНБ РК рассказали, что задержаны восемь человек по подозрению в причастности к беспорядкам и нападению на Департамент полиции Талдыкоргана и восемь (в том числе четверо граждан ЦАР) – возможно причастных к беспорядкам и мародерствам в Алматы. Оружие По последним данным (на начало декабря 2023 года) во время массовых беспорядков в январе 2022-го было похищено 2960единиц оружия , из них: Табельного – 1288 единиц: ОВД – 1206: 263 автомата, 569 пистолетов, 7 пистолет-пулеметов, 234 травматического оружия, 12 гранатометов, 1 пулемет, 16 винтовок, 94 спец. ружья, 10 сигнального оружия; КНБ – 5 травматических пистолетов); СГО – 45: 1 пистолет-пулемет, 12 автоматов, 20 пистолетов, 11 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; Национальная гвардия – 30: 23 спец. ружья, 2 подствольных гранатомета, 4 автомата, 1 пистолет; Гражданского – 1672, похищенное из зданий ДП Алматинской, Жамбылской областей и оружейных магазинов г. Алматы. В ходе оперативно-розыскных мероприятий обнаружено и изъято 5760 единиц различного оружия: 2 пулемета, 17 пистолет-пулеметов, 11 гранатометов, 247 автоматов, 1089 пистолетов, 3 подствольных гранатомета, 162 карабина, 229 единиц нарезного оружия, 3230 гладкоствольных ружей, 223 винтовки, 52 револьвера, 293 единицы бесствольно-травматического и 202 единицы иных видов оружия), а также 722гранаты и 89 936боеприпасов различного калибра. Из обнаруженного и изъятого оружия 1097 единиц – из числа похищенного в ходе январских событий: 571 единиц табельного оружия ОВД: 164 автомата, 242 пистолета, 6 пистолет-пулеметов, 97 единиц травматического оружия, 7 гранатометов, 1 пулемет, 10 винтовок, 41 спец. ружье, 3 сигнальных оружия; 10 единиц табельного оружия Нацгвардии: 6 спец. ружей, 1 подствольный гранатомет, 3 автомата; 10 единиц табельного оружия СГО: 5 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 2 подствольных гранатомета, 2 автомата; 506единиц гражданского оружия : 290 гладкоствольного, 194 нарезного и 22 иного. Кроме того, изъято 4663 единиц оружия, происхождениекоторогоне установлено: 1 пулемет, 10 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 77 автоматов, 747 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2891 гладкоствольное ружье, 213 винтовок, 52 револьвера, 293 бесствольного и 177 иного вида оружия. Из них 3495являются огнестрельным оружием: 1 пулемет, 9 пистолет-пулеметов, 4 гранатомета, 68 автоматов, 129 пистолетов, 162 карабина, 35 нарезного, 2862 гладкоствольного ружья, 170 винтовок, 10 револьверов и 45 иных. Еще 1167 единиц – оружия нелетального действия: травматического – 394, газового – 378, пневматического – 252, учебного – 8, сигнального – 3 и иного оружия – 132. Всего обнаружено 478 схронов оружия. Не установленное оружие: Вид Изъято из них: Огнестрельное Нелетальное Пулемет (изъят 18.01.2022 ДП Жамбылской обл.) 1 1 РПК-74 (пулемет кал. 5.45) Пистолет-пулемет 10 9 1 пневматический пистолет-пулемет модели «MINI UZI» кал. 4,5ММ Гранатомет 4 4 Автомат 77 68 9 (Учебных – 8; Пневматических – 1) Пистолет 747 129 618 (Травматических – 100; Пневматических – 176; Газовых – 342) Гладкоствольное ружье 2891 2862 29 (Травматических – 1; Пневматических – 26; Газовых – 2) Винтовка 213 170 43 Карабин 162 162 Нарезное 35 35 Револьвер 52 10 42 (Пневматических – 5; Газовых – 34; Сигнальных – 3) Бесствольное 293 293 Иное 177 45 132 ВСЕГО 4663 3495 1167 Остаются не найденными 1863 единиц оружия, из них: 635единиц табельного огнестрельного оружия: 99 автоматов, 327 пистолетов, 6 винтовок, 5 гранатометов, 1 пистолет-пулемет, 53 спец. ружья, 137 травматического, 7 сигнального; КНБ – 5 травматических пистолетов; СГО – 35: 10 автоматов, 15 пистолетов, 9 подствольных гранатометов, 1 РПГ; ГП – 2 пистолета; НГ – 20: 17 спец.ружей, 1 подствольный гранатомет, 1 автомат, 1 пистолет; 1166единиц гражданского оружия : 444 нарезного, 633 гладкоствольного и 89 – другого. С начала 2023 года обнаружено и изъято 1585 единиц различного оружия (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 58 автоматов, 301 пистолет, 74 карабина, 49 единиц нарезного оружия, 826 гладкоствольных ружей, 29 винтовок, 7 револьверов, 102 единицы бесствольно-травматического и 127 единицы иных видов оружия), а также 201граната и 34 769 боеприпасов различного калибра. Из них 136 единиц оружия – из числа похищенного в ходе январских событий: 50 единиц табельного оружия ОВД: 11 автоматов, 25 пистолетов, 1 пистолет-пулемет, 5 единиц травматического оружия, 1 винтовка, 7 спец. ружей; 84единицы гражданского оружия : 55 гладкоствольного, 25 нарезного и 4 иного. Кроме того, изъято 1451 единиц оружия, происхождение которого не установлено: 11 пистолет-пулеметов, 38 автоматов, 1 гранатомет, 276 пистолетов, 73 карабина, 779 гладкоствольных ружей, 50 винтовок, 7 револьверов, 91 единица бесствольного и 125 единиц иного вида оружия. Из них 1076 являются огнестрельным оружием (11 пистолет-пулеметов, 1 гранатомет, 38 автоматов, 115 пистолетов, 73 карабина, 779 ружей, 48 винтовок, 5 револьвера и 6 иных) и 375 единиц оружия – нелетального действия. ## Источник: 3 Реакция в мировом сообществе(1) 3 Реакция в мировом сообществе 3. Реакция на январские события в мировом сообществе 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Британская Guardian отмечала, что страны ОДКБ быстро отреагировали на просьбу о помощи президента Казахстана Токаева, направив в страну миротворческий контингент. Накануне вечером, писала газета, Токаев «обсуждал ситуацию по телефону с белорусским президентом Лукашенко, в 2019 году жестоко подавившим протесты в своей стране». Перед этим разговором Лукашенко переговорил с Путиным. Гнев протестующих в Казахстане во многом направлен против Назарбаева, сосредоточившего в своих руках за долгие годы правления огромную власть, писала Guardian. Guardian активно цитировала казахстанских активистов и представителей гражданского сектора. Например, Досыма Сатпаева: «Власти пробуют все возможное, чтобы успокоить ситуацию – и обещаниями, и угрозами, но пока это не работает. Будет имитация диалога, но в основном режим ответит силой, потому что у них нет других инструментов». Также газета привела слова активиста движения «Оян, қазақ!» Дархана Шарипова: «Люди сыты по горло коррупцией и непотизмом, а власти не слушают людей… Мы хотим, чтобы президент Токаев провел реальные политические реформы или же ушел и провел честные выборы». В Казахстане явно существует широкое недовольство, заключила Guardian, но многолетняя зачистка политического поля привела здесь к тому, что известных политических фигур, способных объединить протестующих, нет. Поэтому протесты выглядят в основном бесцельными. По мнению авторов издания Eurasianet, не было никаких указаний на то, что народные волнения в Казахстане имеют какое-либо внешнее происхождение. Но это линия, отмечало СМИ, которую проводят осажденные власти Казахстана. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Службы национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Британская Times написала, что 5 января из Казахстана в Россию вылетело по меньшей мере десять частных самолетов. Ссылаясь на неподтвержденные сообщения, газета отметила, что члены политической элиты бежали из страны. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. «К сожалению, мы видим это опять и опять на постсоветском пространстве и в других частях мира: автократы думают, что они могут запугать демонстрантов водяными пушками, слезоточивым газом и количеством ОМОна», – сказала Эрика Марат. По ее мнению, именно тот факт, что власть начала подавлять протестантов, и привел к насилию со стороны митингующих в отношении власти. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею "чести" быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», – говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», – отметил Прайс. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали "Нет – диктатуре, да – солидарности", "Бостандик" и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», – сообщал украинский «24 канал» . 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», – отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории Казахстана образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», – добавили в МИД. 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Никол Пашинян, президент Беларуси Александр Лукашенко, президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев, президент России Владимир Путин, премьер-министр Кыргызстана Акылбек Жапаров, президент Таджикистана Эмомали Рахмон и генеральный секретарь Организации Станислав Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно- политических реформ». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022. Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. По информации Генеральной прокуратуры РК: 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». Касым-Жомарт Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Генеральный секретарь ОДКБ Станислав Зась представил результаты работы по выполнению решений, принятых Советом коллективной безопасности и Советом министров обороны ОДКБ с целью оказания помощи Республике Казахстан. «В соответствии с Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ, по принятым решениям на проведение миротворческой операции на территории Республики Казахстан через Генерального секретаря ООН проинформированы члены Совета Безопасности Организации Объединенных Наций. Также мной были проинформированы генеральные секретари ОБСЕ и ШОС. Одновременно с представителями СМИ была проведена разъяснительная работа по сути принятых решений и механизмам их реализации. Во исполнение вашего решения на следующий день, 7-го числа, Советом министров обороны ОДКБ были сформированы Коллективные миротворческие силы. Командующим Коллективными миротворческими силами назначен командующий Воздушно- десантными войсками Вооруженных Сил Российской Федерации генерал-полковник Сердюков Андрей Николаевич. Этим же решением Советом министров обороны определены задачи Коллективных миротворческих сил и другие вопросы». Из выступления С. Зася на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 В течение четырех суток самолетами Воздушно-космических сил РФ было совершено более 108 рейсов. Контингенты Коллективных миротворческих сил были дислоцированы в городах Нур-Султан, Алматы и в городах Алматинской области. Командные пункты развернуты на базе Военного института сухопутных войск в городе Алматы. Материально-техническое обеспечение воинских контингентов было организовано направляющими государствами, а также на двусторонней и многосторонней основе. В соответствии с согласованным с казахстанской стороной планом операции Коллективные миротворческие силы приступили к выполнению задач по усилению охраны и обороны важных военных и государственных объектов, а также по созданию условий для стабилизации обстановки в зонах ответственности. В центре кризисного реагирования ОДКБ был организован круглосуточный обмен информацией о складывающейся ситуации с командованием Коллективных миротворческих сил и министерствами обороны государств – членов ОДКБ. Для координации деятельности Коллективных миротворческих сил в Казахстан была направлена оперативная группа во главе с заместителем начальника объединённого штаба. «Анализ событий в Казахстане показывает наличие, конечно же, внешнего фактора. Их сценарий узнаваем, о чем только что сказал Президент Казахстана. За аналогиями далеко ходить не надо: Югославия, Ирак, Ливия, Сирия, Украина, Афганистан, не так давно подобный комбинированный натиск испытала и Беларусь. Конечно же, в этих странах были свои особенности, но общий почерк виден. Да, мы много сейчас говорим о внешнем вмешательстве, и прав президент Казахстана: пройдет немного времени, имена, фамилии, адреса, пароли, явки этих деятелей будут названы. Но надо понимать одно: только внешний фактор никогда не будет единственным – за всеми внешними факторами надо видеть и внутренние. Это урок, который мы извлекли из событий в Беларуси. Надо понимать, что вокруг близкого нам народа и государства Казахстан накопилось слишком много желающих взорвать ситуацию вокруг центральноазиатских постсоветских республик. Совсем недавно к этому добавился Афганистан». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Беларуси Александр Лукашенко заявил, что самые близкие народы Казахстана и Кыргызстана должны вместе попытаться решить «тяжелые проблемы, которые остались в наследство и которые созданы уже нами в постсоветский период». Уроки, по его словам, должен извлечь прежде всего Узбекистан. Если эти уроки не будут извлечены, «их взгляды в том числе брошены и на Узбекистан», заявил белорусский президент. «Весьма важно сохранить мобильность и оперативность действий, и не надо излишне, образно говоря, стесняться в этом плане, озираясь на некий Запад, Америку или ещё какие-то государства. Будем смотреть резко по сторонам – свернем шею. Поэтому надо заниматься своими вопросами и видеть собственную безопасность. Когда у них возникают малейшие проблемы, они не думают о демократии, они не оглядываются на нас, а действуют сообразно собственным интересам. Нам тоже надо это учесть. Жёстко поступили в первые минуты – результат виден. Судя по активности западных политиков, там внимательно отслеживают ситуацию. Они сначала взяли паузу в два-три дня – может, выходные были, может, еще что-то, – для того чтобы тоже организоваться. Через два-три дня – мы с президентом России об этом говорили постоянно, то, что мы планировали, как мы это видели, то и произошло – посыпались заявления, заявления понятные: “демократия”, “свобода”, “непринятие жестких мер” и так далее. Очевидно, что ввод Коллективных миротворческих сил ОДКБ нарушил планы заказчиков и исполнителей спровоцированного конфликта. Это еще раз подтверждает правильность принятого нами решения». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Александр Лукашенко заявил, что нельзя допускать выставление миротворческого контингента как оккупантов. «Мы видим, такие попытки уже предпринимаются. Мы никакие не оккупанты, мы не пришли туда по своему желанию – нас пригласил наш брат, наш друг, который отвечает за эту огромную страну, и мы оказали ту поддержку, которую он потребовал от нас. Это урок для всех, это прецедент – хороший прецедент», – сказал глава Беларуси. Президент России Владимир Путин отметил, что угроза казахстанской государственности была вызвана отнюдь не стихийными протестными акциями по поводу цен на топливо, а тем, что ситуацией воспользовались деструктивные внутренние и внешние силы. Те люди, которые выступали за ситуацию на газовом рынке, – это одни люди и у них одни цели, а те, кто взял в руки оружие и нападал на государство, это совершенно другие люди и у них другие цели. «При этом активно применялись присущие «майданным» технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в Казахстан на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств-участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфраструктуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Владимир Путин заявил, что путем использования интернет-коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов Радио Свобода. По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», – писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», – заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», – отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 тысяч человек, 225 человек были убиты и почти 5 тысяч – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», – подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. «Необходимо понять, что же в действительности произошло, когда мирные демонстрации перешли в насилие. Какие элементы были вовлечены в это, были ли они организованы, подстрекали ли их откуда-то? Прежде всего необходимо провести независимое международное расследование», – заявила финский евродепутат из фракции «зеленых» Хейди Хаутала. Наиболее подходящей площадкой для международного расследования многие евродепутаты назвали ОБСЕ, поскольку Казахстан является членом этой организации. Евродепутат от либеральной фракции «Обновить Европу» Клемен Грошель из Словении отмечал, что «две недели спустя трагических событий у нас до сих пор нет четкой картины произошедшего». Есть официальная версия, но, по словам Грошеля, ее достоверность ограничена. «Есть сообщения, указывающие на чрезмерное применение силы властями. Но правда и то, что участники беспорядков применяли силу, некоторые из них были вооружены и применяли насилие не только в отношении правоохранителей, но и других граждан и прохожих», – говорил в своем выступлении Грошель. Евродепутат от «левых» из Германии Ёзлем Демирель высказал уверенность, что события в Казахстане были «народным восстанием», начавшимся с протестов рабочих. По его словам, «небольшая клика коррупционеров правит, разворовывает и продает страну, тогда как население нищает» и «народ защищается именно от этого». Евродепутат Начо Санчес Амор поставил под сомнение факт того, что «вооруженные террористы использовали мирные демонстрации в своих целях». Он задался вопросом, «если это так, то где они, эти террористы» и «почему тогда задержаны правозащитники и мирные демонстранты». Евродепутат осудил насилие со стороны и экстремистов, и силовиков по отношению к протестующим, напомнив о разрешении Токаева стрелять в людей на улицах без предупреждения. Начо Санчес Амор заявил, что следует ввести санкции против тех, кто нарушал права человека в Казахстане. К персональным санкциям против чиновников, ответственных за нарушения прав человека, призывали и другие евродепутаты из фракций социал-демократов, Европейской народной партии (ЕНП), «Обновить Европу» и «зеленых». Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». Евродепутат Кристоф Грюдлер из «Обновить Европу» возразил, что не может принять такие методы, как «стрельба без предупреждения по своим гражданам». Касым-Жомарт Токаев в интервью телеканалу «Хабар 24» 29 января отклонил предложение провести международное расследование случившегося. Президент Казахстана заявил, что не считает необходимым проводить такое расследование – «справимся сами». Глава РК также прокомментировал резолюцию Европарламента, в которой решительно осуждались «массовые акты насилия, последовавшие за мирными протестами» и «подстрекательская риторика президента Токаева». В интервью Токаев заявил, что эта резолюция – рекомендательная и не носит обязательного характера. Президент назвал ее необъективной и преждевременной. По словам главы Казахстана, к созданию резолюции имеют отношение лоббисты, работающие по заказу людей, которые когда-то покинули Казахстан. Свой приказ стрелять на поражение Токаев объяснил интересами государства и безопасности граждан. 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», — заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По состоянию на 14 декабря 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6%, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9%. По информации Верховного Суда РК Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протестующим и участникам беспорядков», — заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в результате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», — заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», — говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», – отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент Касым-Жомарт Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и проводиться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», — говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц, осужденных по фактам пыток. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. По информации Генеральной прокуратуры РК Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», – сообщили в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». Из доклада Уполномоченного по правам человека В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными неправительственными организациями. 5 февраля Азаттык опубликовал материал под названием «Царство террора» в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполномоченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генеральную прокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК Азаттык процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. Департаментом полиции г. Алматы 8 января 2022 года по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрельными ранениями, было начато досудебное расследование. 15 января из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 г. около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на автомашине «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр.Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотрудники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 г. смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. По информации Генеральной прокуратуры РК Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал Азаттык журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраляписало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраляобратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий,2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: «Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина». ## Источник: 3 Реакция в мировом сообществе 3 Реакция в мировом сообществе 3. Реакция на январские события в мировом сообществе 6 января 2022 года, когда уже стало известно, что в Казахстан прибудут миротворческие силы ОДКБ, последовала незамедлительная реакция со стороны западных СМИ. Британская Guardian отмечала, что страны ОДКБ быстро отреагировали на просьбу о помощи президента Казахстана Токаева, направив в страну миротворческий контингент. Накануне вечером, писала газета, Токаев «обсуждал ситуацию по телефону с белорусским президентом Лукашенко, в 2019 году жестоко подавившим протесты в своей стране». Перед этим разговором Лукашенко переговорил с Путиным. Гнев протестующих в Казахстане во многом направлен против Назарбаева, сосредоточившего в своих руках за долгие годы правления огромную власть, писала Guardian. Guardian активно цитировала казахстанских активистов и представителей гражданского сектора. Например, Досыма Сатпаева: «Власти пробуют все возможное, чтобы успокоить ситуацию – и обещаниями, и угрозами, но пока это не работает. Будет имитация диалога, но в основном режим ответит силой, потому что у них нет других инструментов». Также газета привела слова активиста движения «Оян, қазақ!» Дархана Шарипова: «Люди сыты по горло коррупцией и непотизмом, а власти не слушают людей… Мы хотим, чтобы президент Токаев провел реальные политические реформы или же ушел и провел честные выборы». В Казахстане явно существует широкое недовольство, заключила Guardian, но многолетняя зачистка политического поля привела здесь к тому, что известных политических фигур, способных объединить протестующих, нет. Поэтому протесты выглядят в основном бесцельными. По мнению авторов издания Eurasianet, не было никаких указаний на то, что народные волнения в Казахстане имеют какое-либо внешнее происхождение. Но это линия, отмечало СМИ, которую проводят осажденные власти Казахстана. До сих пор Назарбаев официально признавался лидером нации и считался теневым руководителем государства, несмотря на транзит власти. Но судя по всему, это изменится, отмечали авторы New York Times. Они подчеркнули, что уже снят с должности первого заместителя главы Службы национальной безопасности страны племянник Назарбаева Самат Абиш, а сам он лишился должности главы Совета безопасности. New York Times заявила, что это уже третье после Украины и Беларуси восстание против авторитаризма в стране, имеющей союзнические отношения с Россией. Хаос здесь угрожает подорвать влияние Москвы в регионе в то время, когда Россия пытается утвердить свою экономическую и геополитическую мощь в тех же Беларуси и Украине. В то же время события в Казахстане имеют значение и для США, писала New York Times, так как это важная страна для американских энергетических интересов. Компании Exxon Mobil и Chevron вложили десятки миллиардов долларов в месторождения на западе Казахстана – как раз там, где начались протесты. Правительство Казахстана, поддерживая тесные отношения с Москвой, культивировало такие же тесные отношения с Вашингтоном, видя в американских инвестициях противовес российскому влиянию. В свою очередь, американское правительство, отмечала газета, уже давно намного менее критично относится к постсоветскому авторитаризму в Казахстане, чем в России или Беларуси. Британская Times написала, что 5 января из Казахстана в Россию вылетело по меньшей мере десять частных самолетов. Ссылаясь на неподтвержденные сообщения, газета отметила, что члены политической элиты бежали из страны. Немецкая телекомпания Tagesschau процитировала адъюнкт-профессора региональных и аналитических исследований в Национальном университете обороны в Вашингтоне Эрику Марат, которая высказала мнение, что протесты в Казахстане, скорее всего, продлятся еще долгое время. Исследующая проблемы насилия, мобилизации и безопасности в Центральной Азии и на постсоветском пространстве профессор подчеркнула, что протесты начались мирно, протестующие ни на кого не нападали, но власти спровоцировали эскалацию. «К сожалению, мы видим это опять и опять на постсоветском пространстве и в других частях мира: автократы думают, что они могут запугать демонстрантов водяными пушками, слезоточивым газом и количеством ОМОна», – сказала Эрика Марат. По ее мнению, именно тот факт, что власть начала подавлять протестантов, и привел к насилию со стороны митингующих в отношении власти. 6 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой события в Казахстане обсуждали политолог Аркадий Дубнов, корреспондент «Новой газеты» Вячеслав Половинко и политолог Сергей Марков. Аркадий Дубнов: «Совершенно согласен с последней оценкой. На мой взгляд, некому перехватывать. Не валяется прямо на полу, на земле эта власть, как, например, было в Киргизии в октябре позапрошлого года. Что касается господина Аблязова, я не имею "чести" быть с ним знакомым, к моему счастью. Это не мой герой, если говорить мягко, если говорить жестко и сильно, я его очень не уважаю. Мухтар Аблязов политический авантюрист и мошенник. Поэтому люди, которые ему поверят, они потом будут кусать ногти, будут обмануты. Таких людей в Казахстане довольно много – это в основном молодые люди, потому что какой-то вожак им нужен. А вожак, который еще может финансировать, так или иначе, какую-то деятельность, тем более важен. Сегодня я слушал не одно выступление за последние двое суток господина Аблязова, я от него так и не добился презентации своей политической программы, кроме одного: мы должны их убрать и прийти на их место. Для этого мы должны заполнить пространство власти фигурально, а если говорить физически, должны заполнить акиматы, структуры безопасности и так далее. Дальше у нас будет правительство народного единства, которое назначит кабинет министров. Это все, что есть в его политической программе. Люди, которых он выводил на улицы, пребывая в эмиграции, так ничего, кроме публичной активности, не продемонстрировали. Аблязов действительно какое-то отношение к тому, что происходит в Казахстане, безусловно, имеет, но я его не назову решающим и доминирующим. Я думаю, что его время уже закончилось где-то вчера к утру». Сергей Марков: «Я уверен, что России стоит вмешиваться в процесс в Казахстане. Потому что если бы мы не вмешались, то не исключено, что могли посыпаться силовики, такой стихийный бунт мог бы победить, потом дальше в мутной воде абсолютно мутные персонажи всплыли бы на арену. Здесь подключились бы американцы, которые постарались бы захватить контроль над новыми властями Казахстана и вбить таким образом великолепный клин между Россией и Китаем. Могла бы в результате разрухи и хаоса возникнуть угроза исламизации, создания радикального исламистского террористического движения в Казахстане. То есть это было очень опасное развитие событий». Вячеслав Половинко: «Вполне возможно. В Казахстане несколько лет подряд говорили, что существуют такие группы то ли спортсменов, то ли борцов, то ли просто подготовленных людей, которые готовы всегда броситься или на оппозицию, или просто спровоцировать что-то. В данном случае они вполне могли быть отправлены для того, чтобы действительно ответить Токаеву. Это, конечно, не ответ на увольнение правительства – это ответ на увольнение из КГБ племянника. Здесь эта параллель видится слишком очевидной, чтобы от нее просто так отмахиваться. Более того, действительно, эти погромщики захватили здание КНБ очень легко. КНБ не сопротивлялся – вот в чем главная странность происходивших вчера событий. Даже сегодня при попытке штурма Департамента внутренних дел Алматы погромщиками полицейские в ответ просто стреляли на поражение, были совершенно в своей логике, в своем, пусть это и звучит очень плохо, но они были в своем праве в данном случае. А КНБ просто сдал позиции. Все эти параллели выглядят, с одной стороны, мутно, а с другой стороны, они выглядят очень плохо. Это означает, что долгое время под носом у власти, а может быть, при ее содействии, а имею в виду власть не Токаева, а власть скорее Назарбаева, долгое время формировался какой-то ударный массив людей». 7 января DW процитировала слова госсекретаря США Энтони Блинкена. Он заявил, что у властей Казахстана безусловно есть возможности поддерживать порядок собственными силами, не нарушая при этом прав мирных протестующих. Комментируя ввод на территорию страны контингента ОДКБ, Блинкен сказал: «Новейшая история уже преподала нам урок – если русские находятся у вас дома, иногда бывает очень трудно добиться того, чтобы они ушли». Днем ранее Блинкен провел телефонные переговоры с исполняющим обязанности главы МИД Казахстана Мухтаром Тлеуберди и обсудил текущую ситуацию в республике. «Госсекретарь подтвердил полную поддержку Соединенными Штатами конституционных институтов и свободы СМИ, а также выступил за мирное урегулирование кризиса с соблюдением прав человека», – говорилось в заявлении Госдепартамента США. Также Блинкен обсудил украинскую проблематику и вопросы поддержания стабильности в Европе. Российский сенатор Алексей Пушков, комментируя беседу Блинкена и Тлеуберди, заявил, что предложение США поддержать Казахстан ничем хорошим не кончится. По его мнению, эта помощь, от которой надо бежать в другую сторону. В то же время Госдепартамент США подчеркнул, что надеется получить от властей Казахстана аргументированный ответ на то, чем была вызвана необходимость ввода в страну миротворческого контингента ОДКБ после сообщений о вмешательстве в события внешних сил. Из доклада Генерального прокурора РК в Мажилисе Парламента, 14.03.2022: «Взятие под охрану миротворцами важных объектов позволило высвободить значительную часть сил и средств правоохранительных и специальных органов и армии для борьбы с вооруженными преступниками. После этого нашим силам правопорядка и военным удалось взять под контроль практически все захваченные объекты. 7 января в Алматы и Алматинской области продолжались обстрелы блокпостов, попытки захвата следственных изоляторов и грабежи магазинов». Официальный представитель Госдепартамента США Нед Прайс заявил журналистам, что, по мнению Вашингтона, «Казахстан, правительство Казахстана, располагает ресурсами, имеет свои собственные ресурсы и является правительством, которое хорошо укреплено». Прайс подчеркнул, что США «будут очень внимательно следить за любыми нарушениями прав человека и любыми усилиями или действиями со стороны иностранных сил по захвату казахстанских учреждений». «Мы надеемся, что правительство Казахстана вскоре сможет решить проблемы, которые носят фундаментальный экономический и политический характер. И, как партнер народа и правительства Казахстана, Соединенные Штаты готовы и желают продолжать сотрудничать с казахстанскими властями и казахстанским народом на этом фронте», – отметил Прайс. Большой резонанс январские события вызвали в Украине. В Киеве 6 января у посольства РК прошла акция в поддержку протестующих. «Украинцы пришли поддержать казахов с плакатами в руках, на которых были написаны разные лозунги. В частности, на плакатах украинцы написали "Нет – диктатуре, да – солидарности", "Бостандик" и другое. Присутствовавшая на акции полиция не вмешивалась в действия людей. В то же время собравшиеся требовали от власти в этой стране, чтобы состоялась ее передача», – сообщал украинский «24 канал» . 8 января китайские СМИ распространили официальную позицию властей КНР. В частности, сообщалось, что Китай может предложить Казахстану поддержку в области экономического сотрудничества, чтобы помочь восстановить стабильность и осуществить эффективные реформы для долгосрочного экономического развития. Китайские аналитики высказали мнение, что ситуация в Казахстане имеет четкие характеристики «цветной революции» с участием иностранных сил и «трех дьяволов» (терроризм, религиозный экстремизм и сепаратизм). 9 января татаро-башкирская служба «Радио Свобода» в Поволжье сообщила, что «украинцы по всему миру проводят акцию #SayNOtoPutin». Организаторы акции – «Движение сопротивления капитуляции» – заявили, что участники выходят с призывами «Скажи Путину НЕТ» и «Украинцы будут сопротивляться». В Киеве акция состоялась на Михайловской площади возле здания Министерства иностранных дел. На митинг в Киеве украинцы пригласили казахстанских «политэмигрантов», а также диаспору народов Поволжья, которым предоставили слово для выступления и возможность обратиться к СМИ. «Мы собрались здесь, чтобы выразить солидарность с народом Казахстана. Однако нужно сказать, что агрессия Москвы началась не в 2022 году и не в Казахстане. Российская Федерация подавляет какие-либо стремления к свободе как внутри федерации, так и в соседних государствах. Поэтому не может быть отдельной казахской победы, победы эрзянского народа или отдельного украинского триумфа. Может быть только общая победа, ведь враг общий, поэтому борьба должна быть общей», – отметил в своем выступлении Инязор (главный старейшина) эрзянского народа и соучредитель общественного движения «Свободный Идель-Урал» Сыресь Боляень . Митингующие потребовали «осудить ввод оккупационных войск ОДКБ на территорию Казахстана». На акции были флаги Казахстана, Азербайджана, Татарстана и Эрзянь Мастор. Также на фоне баннера с логотипом «онлайн-партии» Куата Ахметова Til Maydani выступила Жанара Ахметова (Жанна Бота): «Я беженец из Казахстана, оппозиционный журналист. В Казахстане я на протяжении многих лет занимаюсь организацией акций, протестов, митингов, веду правозащитную и журналистскую деятельность. Поэтому те события, которые произошли в эти дни, мне хорошо понятны, хотя мы не сразу все поняли, мы были дезориентированы. В начале всех этих событий мы, активисты, понимали, что мы напрямую причастны к организации всех этих событий, но не понимали, откуда выходят эти колонны, откуда выходят эти люди, кто их организовал, по какому принципу, кто их ведет. Было понятно, что какие-то третьи лица пытаются инспирировать эти события на территории Казахстана. Но было совершенно непонятно, кто и с какой целью. Изначально думали, что идет борьба с кланом. Потом у меня было предупреждение, что господин Токаев решил присвоить себе полномочия Назарбаева и устроил дворцовый переворот. Но, конечно, с вводом войск (ОДКБ – прим.) стало совершенно очевидно: произошла оккупация Казахстана, и это был заранее спланированный ход. Это делалось в Кремле. Мы понимаем, что это был план Путина, который осуществлен был при помощи измен и предательства наших лидеров – Назарбаева и Токаева. Мы вынуждены констатировать, что те события, которые произошли в Казахстане, они в разы страшнее тех событий, которые произошли в Украине в 2014 году. Поскольку в Украине была аннексирована часть территории, развязана война, и Украина это страна, которая имеет при этом независимую власть, независимый парламент, независимые СМИ. Наша же власть отдала не часть, а отдала весь Казахстан на откуп бандитам из Кремля. У нас и без того была огромная военная инфраструктура – 11 военных баз, Байконур, все это находится под контролем Владимира Путина. Сейчас более 2 тысяч российских солдат зашли на территорию Казахстана, плюс еще страны ОДКБ, которые мы по праву будем называть странами-оккупантами. На территории Казахстана образовалась мини-копия Советского Союза». Ахметова заявила, что, по данным ее знакомых активистов из Казахстана, 6 января на площади «расстреливали людей шквальным огнем и до сих пор по площадям лежат тела людей». И стрельбу эту устроили «совершенно точно военные российские». Ахметова утверждала, что располагает подтверждениями и множеством кадров, «где мы видим, что стреляли люди из России». Вместе с Ахметовой на акции находился Василь Гончар – блогер-стример, друг Куата Ахметова, Маргулана Боранбаева и Мейрама Канапьянова, автор каналов, на которых разоблачает так называемый русский мир в Казахстане. Он распространял видео с выступлением Ахметовой через свои страницы в социальных сетях. Выступая на митинге в Киеве, Жанар Ахметова также сообщила, что армия, полиция и КНБ переходили на сторону протестующих в каждом городе Казахстана. Она призвала мировое сообщество осудить происходящее. Ахметова отметила, что «завтра на саммите Путин будет представлен вожаком империи Советского Союза, который он возрождает». Она призвала все страны «объединиться против Путина и усилить меры по борьбе с путинизмом». По словам Ахметовой, «главу спецслужб Карима Масимова допрашивают российские генералы». Этот же нарратив Ахметова продвигала и в прямом эфире на YouTube-канале «Движение сопротивления капитуляции» 13 января, добавив, что Казахстан находится в полной информационной изоляции, не получая новости даже из Кыргызстана и Узбекистана. Она предложила создать медиа-платформу на территории Украины, чтобы «противостоять информационной оккупации России не только Казахстану, но и странам Балтии и Молдове». И заниматься этим, по мнению Ахметовой, должен президент Зеленский. 10 января Министерство иностранных дел Украины призвало миротворческий контингент ОДКБ уважать независимость Казахстана. Украинский МИД заявил, что осуждает насилие, «которое вспыхнуло в ряде казахстанских городов и привело к многочисленным жертвам». Киев призвал принять максимальные меры для деэскалации ситуации, избежать дальнейшего насилия и гарантировать соблюдение прав человека. «Приняли во внимание развертывание на территории Казахстана иностранных военных сил с доминированием российского контингента по приглашению властей Казахстана. Иностранные войска должны уважать независимость, суверенитет и национальное законодательство Казахстана и международное право, а их пребывание не должно выходить за пределы задекларированного ограниченного временного срока», – добавили в МИД. 10 января 2022 года в режиме видеоконференции состоялась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В заседании приняли участие премьер-министр Армении Никол Пашинян, президент Беларуси Александр Лукашенко, президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев, президент России Владимир Путин, премьер-министр Кыргызстана Акылбек Жапаров, президент Таджикистана Эмомали Рахмон и генеральный секретарь Организации Станислав Зась. Из выступления Н. Пашиняна на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022: «Ввиду складывающейся обстановки в стране, угрожающей дальнейшей эскалацией, Президент Казахстана официально обратился в Совет коллективной безопасности ОДКБ. На основании указанного обращения, в соответствии с Договором о коллективной безопасности и Уставом ОДКБ, действуя в строгом соответствии с функциями действующего Председателя СКБ, мною был запущен механизм консультаций с главами государств-членов ОДКБ. Учитывая официальное обращение Казахстана и принимая во внимание тенденцию быстрого развития ситуации, а также ввиду возникновения угрозы безопасности, стабильности и суверенитету страны, с целью нормализации обстановки в Казахстане Советом коллективной безопасности ОДКБ было принято консенсусное решение об отправке миротворцев в Казахстан на ограниченный период времени для охраны стратегически важных объектов в соответствии с Договором о коллективной безопасности, Уставом Организации, а также Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ». Президент РК в своем выступлении подчеркнул, что за несколько январских дней Казахстан пережил масштабный кризис, который стал самым тяжелым за всю 30-летнюю историю его независимости. С реальной угрозой такого уровня не сталкивалась и ОДКБ в целом. «Хочу поблагодарить нашего председателя Никола Воваевича Пашиняна за оперативную работу по согласованию необходимых документов. Особые слова благодарности хотел бы выразить Президенту Российской Федерации Владимиру Владимировичу Путину за проявленное понимание и быстрое решение вопроса об отправке миротворческого контингента ОДКБ в Казахстан. С Вами, уважаемый Владимир Владимирович, мы были на постоянной связи с первых дней террористической атаки на нашу страну. Выражаю благодарность Александру Григорьевичу Лукашенко, Садыру Нургожоевичу Жапарову, Эмомали Шариповичу Рахмону за политическое и даже боевое братство. Сегодня у нас общенациональный траур по погибшим в дни трагедии в Казахстане. Я искренне благодарю вас за соболезнования» . Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Также глава РК выразил признательность генеральному секретарю ОДКБ Станиславу Засю, всему сплоченному коллективу секретариата и объединенного штаба Организации. Токаев проинформировал участников встречи о текущей ситуации в Казахстане и о том, что произошло за минувшие дни. «Располагая полной картиной событий, могу ответственно заявить, что все события с начала нынешнего года составляют звенья одной цепи. Они подчинены единому разрушительному замыслу, подготовка которого шла продолжительное время. Как долго шла эта подготовка – год, два, три – покажет следствие. Деструктивными силами неоднократно предпринимались попытки расшатать стабильность, учинить беспорядки. Шло некое тестирование государства на предмет его стабильности и прочности. Все эти действия решительно пресекались, но организаторы не оставили своих планов и перешли к подготовке вооруженных выступлений. В качестве повода они использовали недовольство населения в ряде регионов из-за роста цен на автомобильный газ. Прошли митинги, участники которых выдвинули социально-экономические и общественно-политические требования. Все они были услышаны и выполнены государством. Правительство ушло в отставку, цены на автогаз были заморожены на прежнем уровне. Мы объявили о принятии комплекса конкретных социально-экономических мер и четкого плана общественно- политических реформ». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент РК отметил, что для организаторов агрессии против Казахстана это уже не имело никакого значения. Под ширмой стихийных протестов развернулась волна массовых беспорядков. «Как по единой команде проявились религиозные радикалы, криминальные элементы, отъявленные бандиты, мародеры и мелкие хулиганы. Социально-экономические и общественно-политические требования отошли на второй и третий план, о них забыли. Вслед за этим развернулась горячая фаза, и вступили в действие группы вооруженных боевиков, которые ждали своего часа. Стала очевидной главная цель – подрыв конституционного строя, разрушение институтов управления, захват власти. Речь идет о попытке государственного переворота. Теперь уже очевидно, что все эти боевые действия координировались из одного центра, тщательно спланированная операция вступила в решающую фазу. Об этом свидетельствуют синхронные, я подчеркиваю, синхронные нападения на здания региональных властей, правоохранительных органов, на следственные изоляторы, стратегические объекты, банки, телевышку и телеканалы. Захватывались аэропорты, перекрывались автомобильные и железные дороги, блокировалась работа скорой помощи и пожарных. В ходе нападений на войсковые части и армейские блокпосты бандформирования пытались завладеть оружием и боевой техникой. В Алматы и других городах шли настоящие бои. Например, бой вокруг здания департамента внутренних дел в городе Алматы продолжался две ночи. Полицейские отбивались от атак террористов. Только в Алматы было захвачено семь оружейных магазинов. Это были атаки хорошо натренированных профессионалов, включая снайперов со специальными винтовками». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Казахстана заявил, что террористы использовали собственную связь, переодевались в форму военнослужащих и правоохранительных органов. Они цинично прикрывались участниками массовых беспорядков, которые служили для них живым щитом. Имея численное преимущество как минимум в пять раз, бандиты нападали на полицейских и военнослужащих, избивали их с особой жестокостью, двоим военнослужащим отсекли головы. Имели место варварские нападения на больницы. Чтобы распылить ресурсы государства, организаторы нападения развернули самый широкий фронт. Агрессия охватила одновременно одиннадцать регионов, но основной удар был направлен против Алматы. «Как вы знаете, это наш крупнейший город и финансовый центр страны, где сосредоточены важнейшие транспортные и коммуникационные узлы. Падение этого города открыло бы путь к захвату всего густонаселенного юга, а затем всей страны. Террористы рассчитывали оттянуть на себя силы правопорядка, чтобы затем нанести удар по столице Казахстана. Мы видели скопления боевиков вокруг резиденции Президента. По сути, это была настоящая террористическая война, развязанная против нашего государства самыми разными методами. Это потребовало от нас принять беспрецедентные меры. Казахстанские силовые структуры сумели в кратчайшие сроки мобилизоваться и дать отпор нападавшим, взяв ситуацию под свой контроль. К сожалению, это далось очень дорогой ценой – потерями среди силовиков и мирных жителей. Погибло 16 сотрудников силовых структур, более 1300 получили ранения. К сожалению, есть жертвы и среди мирного населения – точное количество уточняется». Из выступления К.-Ж. Токаева на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022. Президент с уверенностью заявил о прямом участии террористов, в том числе зарубежных боевиков, в агрессии против Казахстана. Не случайно бандиты нападали по ночам на морги, забирали и увозили тела своих погибших подельников. Они также забирали тела боевиков прямо с поля боя. По информации Генеральной прокуратуры РК: 5-6 января 2022 года Казахстан фактически столкнулся с гибридной атакой с использованием технологий информационно-психологического воздействия. Был зафиксирован массовый поток дезинформации, направленный на достижение эффекта внезапности и захвата инициативы. Дезинформирование применялось как способ эскалации ситуации с целью посеять хаос; деморализовать сотрудников правоохранительных органов, что вызвало бы несогласованность их действий; оказать влияние на государственные органы для принятия выгодных организаторам беспорядков решений; для устрашения населения. К примеру, с использованием технологий информационно-психологического воздействия распространялась ложная информация об отрезанных головах военнослужащих, нападениях на морги с целью похищения трупов, нападениях на больницы, изнасилованиях, вооруженном захвате аэропорта, большом количестве боевиков в одинаковой одежде и т. д. По данным фактам Генеральной прокуратурой проводятся следственные мероприятия в рамках расследуемого уголовного дела. В соответствии с решением Совета безопасности Казахстана, основанном на всестороннем анализе правоохранительных и специальных служб, ситуация была квалифицирована как угроза терроризма и акт агрессии. События в Казахстане приобрели критический характер. Алматы и девять областных центров оказались в руках бандитов. Был объявлен режим контртеррористической операции. Казахстан обратился к ОДКБ с просьбой оказать содействие. Оно оказалось крайне своевременным. Узнав о прибытии трех военно-транспортных самолетов в столицу, боевики отказались от планов захвата президентской резиденции. Это дало возможность направить дополнительные силы в Алматы и отбить город от террористов. «Несмотря на все предоставленные факты, некоторые источники утверждают о борьбе властей в Казахстане с мирными демонстрантами. Это абсолютная дезинформация. Мы никогда не применяли и не будем применять вооруженную силу против мирных демонстрантов. Зная это, организаторы нападения на Казахстан устроили несколько волн агрессии. На первом этапе, как я уже сказал, состоялись мирные протесты. Затем, в частности в Алматы, были проведены политические митинги, а потом на город с трех направлений, как огромная стая гиен, ринулись вооружённые боевики. Поначалу они выдавали себя за мирных демонстрантов, ввели в заблуждение силы правопорядка и даже жителей города, а потом началось то, что в историю войдет, наверное, как Алматинская трагедия». Касым-Жомарт Токаев обратил внимание на то, что отдельные средства массовой информации и общественные институты продолжают вброс ложной информации, основанной на вымыслах и непроверенных фактах. Он выразил уверенность, что международные организации, включая ООН, ОБСЕ, ШОС, СНГ, а также международные гуманитарные организации заинтересованы в полном и беспристрастном расследовании незаконных действий террористов, преступников, злоумышленников. В то же время делать поспешных выводов не следует, сказал Токаев. Генеральный секретарь ОДКБ Станислав Зась представил результаты работы по выполнению решений, принятых Советом коллективной безопасности и Советом министров обороны ОДКБ с целью оказания помощи Республике Казахстан. «В соответствии с Соглашением о миротворческой деятельности ОДКБ, по принятым решениям на проведение миротворческой операции на территории Республики Казахстан через Генерального секретаря ООН проинформированы члены Совета Безопасности Организации Объединенных Наций. Также мной были проинформированы генеральные секретари ОБСЕ и ШОС. Одновременно с представителями СМИ была проведена разъяснительная работа по сути принятых решений и механизмам их реализации. Во исполнение вашего решения на следующий день, 7-го числа, Советом министров обороны ОДКБ были сформированы Коллективные миротворческие силы. Командующим Коллективными миротворческими силами назначен командующий Воздушно- десантными войсками Вооруженных Сил Российской Федерации генерал-полковник Сердюков Андрей Николаевич. Этим же решением Советом министров обороны определены задачи Коллективных миротворческих сил и другие вопросы». Из выступления С. Зася на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 В течение четырех суток самолетами Воздушно-космических сил РФ было совершено более 108 рейсов. Контингенты Коллективных миротворческих сил были дислоцированы в городах Нур-Султан, Алматы и в городах Алматинской области. Командные пункты развернуты на базе Военного института сухопутных войск в городе Алматы. Материально-техническое обеспечение воинских контингентов было организовано направляющими государствами, а также на двусторонней и многосторонней основе. В соответствии с согласованным с казахстанской стороной планом операции Коллективные миротворческие силы приступили к выполнению задач по усилению охраны и обороны важных военных и государственных объектов, а также по созданию условий для стабилизации обстановки в зонах ответственности. В центре кризисного реагирования ОДКБ был организован круглосуточный обмен информацией о складывающейся ситуации с командованием Коллективных миротворческих сил и министерствами обороны государств – членов ОДКБ. Для координации деятельности Коллективных миротворческих сил в Казахстан была направлена оперативная группа во главе с заместителем начальника объединённого штаба. «Анализ событий в Казахстане показывает наличие, конечно же, внешнего фактора. Их сценарий узнаваем, о чем только что сказал Президент Казахстана. За аналогиями далеко ходить не надо: Югославия, Ирак, Ливия, Сирия, Украина, Афганистан, не так давно подобный комбинированный натиск испытала и Беларусь. Конечно же, в этих странах были свои особенности, но общий почерк виден. Да, мы много сейчас говорим о внешнем вмешательстве, и прав президент Казахстана: пройдет немного времени, имена, фамилии, адреса, пароли, явки этих деятелей будут названы. Но надо понимать одно: только внешний фактор никогда не будет единственным – за всеми внешними факторами надо видеть и внутренние. Это урок, который мы извлекли из событий в Беларуси. Надо понимать, что вокруг близкого нам народа и государства Казахстан накопилось слишком много желающих взорвать ситуацию вокруг центральноазиатских постсоветских республик. Совсем недавно к этому добавился Афганистан». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Президент Беларуси Александр Лукашенко заявил, что самые близкие народы Казахстана и Кыргызстана должны вместе попытаться решить «тяжелые проблемы, которые остались в наследство и которые созданы уже нами в постсоветский период». Уроки, по его словам, должен извлечь прежде всего Узбекистан. Если эти уроки не будут извлечены, «их взгляды в том числе брошены и на Узбекистан», заявил белорусский президент. «Весьма важно сохранить мобильность и оперативность действий, и не надо излишне, образно говоря, стесняться в этом плане, озираясь на некий Запад, Америку или ещё какие-то государства. Будем смотреть резко по сторонам – свернем шею. Поэтому надо заниматься своими вопросами и видеть собственную безопасность. Когда у них возникают малейшие проблемы, они не думают о демократии, они не оглядываются на нас, а действуют сообразно собственным интересам. Нам тоже надо это учесть. Жёстко поступили в первые минуты – результат виден. Судя по активности западных политиков, там внимательно отслеживают ситуацию. Они сначала взяли паузу в два-три дня – может, выходные были, может, еще что-то, – для того чтобы тоже организоваться. Через два-три дня – мы с президентом России об этом говорили постоянно, то, что мы планировали, как мы это видели, то и произошло – посыпались заявления, заявления понятные: “демократия”, “свобода”, “непринятие жестких мер” и так далее. Очевидно, что ввод Коллективных миротворческих сил ОДКБ нарушил планы заказчиков и исполнителей спровоцированного конфликта. Это еще раз подтверждает правильность принятого нами решения». Из выступления А. Лукашенко на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Александр Лукашенко заявил, что нельзя допускать выставление миротворческого контингента как оккупантов. «Мы видим, такие попытки уже предпринимаются. Мы никакие не оккупанты, мы не пришли туда по своему желанию – нас пригласил наш брат, наш друг, который отвечает за эту огромную страну, и мы оказали ту поддержку, которую он потребовал от нас. Это урок для всех, это прецедент – хороший прецедент», – сказал глава Беларуси. Президент России Владимир Путин отметил, что угроза казахстанской государственности была вызвана отнюдь не стихийными протестными акциями по поводу цен на топливо, а тем, что ситуацией воспользовались деструктивные внутренние и внешние силы. Те люди, которые выступали за ситуацию на газовом рынке, – это одни люди и у них одни цели, а те, кто взял в руки оружие и нападал на государство, это совершенно другие люди и у них другие цели. «При этом активно применялись присущие «майданным» технологиям элементы силовой и информационной поддержки протестов. Использовались хорошо организованные и четко управляемые группы боевиков, о чем президент Токаев только что и сказал, в том числе прошедших – очевидно, прошедших – подготовку в лагерях террористов за рубежом, и, как отмечал Касым-Жомарт Кемелевич, их нападение на Казахстан, – а по сути это нападение на страну, на Казахстан, – по сути явилось актом агрессии. Полностью с этим согласен». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Путин особо подчеркнул, что контингент Коллективных миротворческих сил ОДКБ был направлен в Казахстан на ограниченный по времени период, на такой, какой сочтет возможным для его применения президент РК. После выполнения своих функций весь контингент будет выведен с территории Казахстана. Подразделения ОДКБ находятся в Казахстане на основании официального запроса руководства республики и в полном соответствии со статьей 4 основополагающего Договора о коллективной безопасности от 1992 года. Ею предусматривается, что в случае совершения агрессии против любого из государств-участников все остальные государства по его просьбе незамедлительно предоставят ему необходимую поддержку и помощь, включая военную. «Миротворческий контингент с ходу взял под защиту ключевые объекты инфраструктуры и обеспечивает контроль над ними казахстанских властей, именно казахстанских властей. А казахстанские же силовые и правоохранительные структуры занимаются непосредственно борьбой с терроризмом, боевой работой, защитой мирного населения и выполняют полицейские функции там, где нужно. То есть наши военнослужащие заместили их на объектах инфраструктуры и дали возможность президенту Казахстана эффективно применять свои силы и средства по наведению порядка в стране. Как уже отмечали выступающие, благодаря мерам, принятым руководством Казахстана при нашей с вами поддержке, ситуация постепенно нормализуется. Ряд жизненно важных объектов, в том числе алматинский аэропорт, полностью очищен от террористов и бандитов силами военных Казахстана и правоохранительных органов. Уверен, что совместными усилиями уже в самое ближайшее время положение во всей стране будет окончательно взято под контроль и стабилизировано, а на казахстанскую землю вернутся наконец мир и спокойствие». Из выступления В. Путина на внеочередной сессии Совета коллективной безопасности ОДКБ, 10.01.2022 Владимир Путин заявил, что путем использования интернет-коммуникаций и социальных сетей продолжают предприниматься попытки вовлечения граждан в протестные акции, которые являются предтечей и нападения террористов. Опыт последних событий в Казахстане подтверждает: определенные силы не чураются использовать киберпространство и соцсети в рекрутировании экстремистов и террористов, создании «спящих ячеек» боевиков. 10 января «Радио Свобода» опубликовало стенограмму передачи, в которой обсуждалась внеочередная сессия Совета коллективной безопасности ОДКБ. В беседе участвовали доктор философских наук, публицист Игорь Чубайс, политолог Андрей Окара и казахстанский журналист Сергей Домнин. Эксперты назвали Казахстан страной с дофеодальной олигархией и родоплеменной знатью, а также поставили под сомнение практически все высказывания лидеров стран – участниц ОДКБ. Также они пытались подвести Сергея Домнина к высказываниям о том, как власти неоправданно жестко подавили протест и приняли «нелогичное» решение об обращении за помощью к ОДКБ. Однако Домнин не смог подтвердить тезисы экспертов Радио Свобода. По его словам, 5 января он видел, что по улицам ходят демонстранты и вступают в столкновение с полицией. Эти столкновения хоть и были без оружия с обеих сторон, тем не менее, были кровопролитными: «Я видел несколько сотрудников полиции, которые получили достаточно тяжелые травмы, один был без сознания, один был с разбитой головой. Это было около 15 часов, где-то около 16 часов столкновения в той части города, в которой я был, прекратились, полицейские просто ушли». Также Сергей Домнин не подтвердил, что видел на алматинских улицах российских военных. По его словам, все силовики, которых он встречал, однозначно были казахстанскими. 12 января DW сообщила, что «Соединенные Штаты настаивают на быстром выводе руководимых РФ сил Организации Договора о коллективной безопасности (ОДКБ) из Казахстана». «Вашингтон приветствует объявление президентом этой страны Касым- Жомартом Токаевым об окончании миссии ОДКБ, заявил во вторник, 11 января, на брифинге в Вашингтоне глава пресс-службы Госдепартамента Нед Прайс. Администрация США призывает военнослужащих ОДКБ выполнить просьбу Токаева и незамедлительно покинуть Казахстан, указал он далее. До тех пор, пока процесс вывода не завершен, все участники данной миссии должны соблюдать международные права человека, заявил Прайс», – писала DW. 19 января депутаты Европарламента обсудили события в Казахстане в рамках дебатов о нарушениях прав человека, проводимых каждую пленарную неделю. 20 января они приняли соответствующую резолюцию. «Нас всех шокировало беспрецедентное насилие, разразившееся в Казахстане ранее в этом месяце, в особенности в Алматы», – заявила в своем выступлении еврокомиссар по вопросам здравоохранения Стелла Кириакидис. Она подчеркнула, что необходимо четко различать между мирными протестами, начавшимися 2 января, и насилием, разразившимся позднее. «Картина, которая вырисовывается, свидетельствует, что хорошо вооруженные и тренированные экстремистские группировки захватили инициативу, оттеснив мирный протест. Однако личности экстремистов не были идентифицированы, а мотивы остаются неясными. Возможно, эти группы были связаны с определенными силовыми военизированными структурами», – отметила Кириакидис. Еврокомиссар отметила, что на этом этапе комплексность кризиса требует осторожности в интерпретациях и реакции: делать выводы о будущей политике ЕС в отношении страны, вероятно, слишком рано. Кириакидис напомнила, что расследование событий в Казахстане только началось, и указала на официальные данные, по которым за время протестов задержали почти 10 тысяч человек, 225 человек были убиты и почти 5 тысяч – ранены. «Во время наших контактов с властями мы призвали провести полное, прозрачное и независимое расследование событий, включая нарушения прав человека. С мирными протестующими нельзя обращаться как с террористами», – подчеркнула еврокомиссар. Она призвала президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева к политическим реформам и демократизации страны. DW в своем репортаже отмечала, что требование провести независимое расследование событий в Казахстане стало лейтмотивом большинства выступлений евродепутатов. «Властям Казахстана многие из них не доверяют в этом вопросе», – писали авторы материала. «Необходимо понять, что же в действительности произошло, когда мирные демонстрации перешли в насилие. Какие элементы были вовлечены в это, были ли они организованы, подстрекали ли их откуда-то? Прежде всего необходимо провести независимое международное расследование», – заявила финский евродепутат из фракции «зеленых» Хейди Хаутала. Наиболее подходящей площадкой для международного расследования многие евродепутаты назвали ОБСЕ, поскольку Казахстан является членом этой организации. Евродепутат от либеральной фракции «Обновить Европу» Клемен Грошель из Словении отмечал, что «две недели спустя трагических событий у нас до сих пор нет четкой картины произошедшего». Есть официальная версия, но, по словам Грошеля, ее достоверность ограничена. «Есть сообщения, указывающие на чрезмерное применение силы властями. Но правда и то, что участники беспорядков применяли силу, некоторые из них были вооружены и применяли насилие не только в отношении правоохранителей, но и других граждан и прохожих», – говорил в своем выступлении Грошель. Евродепутат от «левых» из Германии Ёзлем Демирель высказал уверенность, что события в Казахстане были «народным восстанием», начавшимся с протестов рабочих. По его словам, «небольшая клика коррупционеров правит, разворовывает и продает страну, тогда как население нищает» и «народ защищается именно от этого». Евродепутат Начо Санчес Амор поставил под сомнение факт того, что «вооруженные террористы использовали мирные демонстрации в своих целях». Он задался вопросом, «если это так, то где они, эти террористы» и «почему тогда задержаны правозащитники и мирные демонстранты». Евродепутат осудил насилие со стороны и экстремистов, и силовиков по отношению к протестующим, напомнив о разрешении Токаева стрелять в людей на улицах без предупреждения. Начо Санчес Амор заявил, что следует ввести санкции против тех, кто нарушал права человека в Казахстане. К персональным санкциям против чиновников, ответственных за нарушения прав человека, призывали и другие евродепутаты из фракций социал-демократов, Европейской народной партии (ЕНП), «Обновить Европу» и «зеленых». Против санкций выступил евродепутат от фракции «Европейских консерваторов и реформистов» из Нидерландов Михил Хогевен. Он попросил своих коллег мыслить стратегически, поскольку «еще один скачок цен на энергоносители – не то, что наши граждане могут себе позволить», и «Евросоюзу нужен стабильный и надежный Казахстан». Евродепутат от ЕНП Андрюс Кубилюс заявил, что в Казахстане «во время мирных протестов были организованы насильственные беспорядки как предлог для приглашения войск под предводительством России». По его мнению, «Кремль становится геополитически более слабым в регионе, и единственный путь для него сохранить влияние на авторитарные режимы постсоветского пространства – это играть роль военного жандарма, останавливающего любые демократические изменения». Евродепутат Максимилиан Кра из правопопулистской фракции «Идентичность и демократия» назвал произошедшее в Казахстане «вооруженным восстанием». Он заявил, что события в Казахстане не годятся для привычных для этого парламента нападок на Россию» правительство Казахстана «не сделало что-то, чего бы не сделало любое другое правительство». Евродепутат Кристоф Грюдлер из «Обновить Европу» возразил, что не может принять такие методы, как «стрельба без предупреждения по своим гражданам». Касым-Жомарт Токаев в интервью телеканалу «Хабар 24» 29 января отклонил предложение провести международное расследование случившегося. Президент Казахстана заявил, что не считает необходимым проводить такое расследование – «справимся сами». Глава РК также прокомментировал резолюцию Европарламента, в которой решительно осуждались «массовые акты насилия, последовавшие за мирными протестами» и «подстрекательская риторика президента Токаева». В интервью Токаев заявил, что эта резолюция – рекомендательная и не носит обязательного характера. Президент назвал ее необъективной и преждевременной. По словам главы Казахстана, к созданию резолюции имеют отношение лоббисты, работающие по заказу людей, которые когда-то покинули Казахстан. Свой приказ стрелять на поражение Токаев объяснил интересами государства и безопасности граждан. 25 января казахстанский ресурс Tengrinews опубликовал высказывания постоянных представителей Великобритании и США при ОБСЕ о январских беспорядках в Казахстане. По словам посла Великобритании Нила Буша, британская делегация приветствовала, что президент Касым-Жомарт Токаев в своих публичных выступлениях обозначил четкое различие между мирными протестующими и «организованными преступными элементами», которые захватили мирные протесты в Алматы и некоторых других городах. Отмечая, что у этой последней группы, «очевидно, была цель свергнуть конституционные власти», дипломат подчеркнул, что это вопрос, требующий тщательного расследования. «Как близкие друзья, мы глубоко обеспокоены трагическими событиями, с которыми столкнулся народ Казахстана в последние недели. Глубоко сожалеем о гибели людей в результате насилия и выражаем наши соболезнования семьям погибших. Осуждаем акты насилия и уничтожение имущества и испытываем облегчение от того, что жизнь в Алматы и других городах возвращается в нормальное русло», — заявил постоянный представитель Великобритании при ОБСЕ. Буш подчеркнул готовность официального Лондона поддержать Казахстан в реагировании на трагические события, продолжении реформ, «направленных на удовлетворение чаяний его народа», а также в обеспечении безопасности и процветания. Посол США Майкл Карпентер призвал казахстанские власти обеспечить прозрачность расследования и соблюдение необходимых правовых процедур, а также разделять выражавших свой протест мирным путем и участников насилия и грабежей, обеспечив надлежащую правовую процедуру для всех категорий задержанных лиц. По состоянию на 14 декабря 2023 года по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6%, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9%. По информации Верховного Суда РК Американский дипломат подтвердил приверженность Вашингтона партнерству с Казахстаном и поддержку целям реформ, представленных президентом Токаевым. По его словам, представительство ОБСЕ в Казахстане располагает полезными инструментами для укрепления устойчивости общества и содействия продвижению реформ. 26 января международная организация Human Rights Watch на своем сайте опубликовала «детальный разбор эпизодов» беспорядков в Алматы, сделанный на основании видеороликов, опубликованных в социальных сетях. «В период недавних демонстраций и последовавших за ними беспорядков казахстанские силы безопасности как минимум в четырех эпизодах применяли избыточную силу, в том числе летальную – как в ситуациях, когда они открывали огонь по протестующим и участникам беспорядков», — заявили в HRW. Исследователь Human Rights Watch по кризисам и конфликтам Джонатан Педно напомнил: 15 января Генеральная прокуратура Казахстана сообщила, что с 4 января в морги страны поступило 225 погибших, в том числе 19 сотрудников сил безопасности. «Налицо более чем достаточные доказательства того, что силы безопасности открывали огонь без явных на то оснований, в результате чего погибли по меньшей мере 10 человек. Вероятно, жертв силового реагирования в реальности было намного больше, и это требует оперативного и эффективного расследования», — заявил он. Human Rights Watch верифицировала и проанализировала свыше 80 видео. Большинство этих записей были сделаны участниками или очевидцами событий в Алматы 4-6 января и выложены в Telegram, Twitter, Facebook или на YouTube. Девять видео были сняты журналистами Agence France-Presse, одно было размещено онлайн правительством Казахстана. Одно видео было получено Human Rights Watch напрямую от местного журналиста (имя не указывается). «Мы провели привязку этих видео к местности на основе сопоставления характерных объектов со спутниковыми снимками, картами и фотографиями. Для привязки видео ко времени они сопоставлялись с сообщениями СМИ и постами в соцсетях, временем восхода и заката и показаниями часов в кадре. Применительно к событиям 6 января Human Rights Watch также опросила трех свидетелей: журналиста и двух участников протестов», — говорилось в «анализе» HRW. В организации заявили, что «помимо обязательств по международным нормам о правах человека в области защиты права на жизнь и личную неприкосновенность Казахстан также обязан уважать свободу мирного выражения мнений и свободу мирных собраний, в том числе обеспечивая надлежащую подготовку и оснащение сил безопасности, с тем чтобы они могли во время демонстраций обеспечивать охрану правопорядка таким образом, чтобы при этом не нарушались права человека». «С учетом серьезности предполагаемых нарушений международные партнеры Казахстана, включая ООН, ОБСЕ (Казахстан является членом организации) и Евросоюз, должны требовать от правительства проведения эффективного, независимого и беспристрастного расследования действий сил безопасности во время январских событий с выходом на полное обеспечение ответственности. Правительство также должно провести эффективное расследование для установления всех лиц, причастных к нападениям на силы безопасности, в том числе сопровождавшихся гибелью сотрудников, к преступным посягательствам на государственную собственность и к другим противозаконным действиям. Привлечение таких лиц к ответственности должно осуществляться в рамках справедливого судебного разбирательства», – отметили в Human Rights Watch. Правительство должно запросить техническое содействие международных экспертов и воздерживаться от препятствования деятельности по установлению фактов и мониторингу со стороны национальных и международных неправительственных групп, региональных и международных организаций и СМИ, говорилось в обращении HRW. Также уточнялось, что «в случае непроведения правительством эффективного расследования в соответствии с международными стандартами государства – члены ОБСЕ должны задействовать «Московский механизм», позволяющий ОБСЕ инициировать собственное расследование, а государства – члены Совета ООН по правам человека должны рассмотреть эти вопросы на очередной сессии». 3 февраля в Министерстве иностранных дел Казахстана прокомментировали обращение международной неправительственной организации Human Rights Watch с информацией о чрезмерном применении силы правоохранительными органами в ходе январских событий, а также о нарушениях в отношении задержанных лиц. В МИД РК отметили, что Казахстан осуждает возможные случаи диспропорционального применения силы, незаконных задержаний, пыток и жестокого обращения с задержанными лицами. «Президент Касым-Жомарт Токаев неоднократно заявлял, что расследование вооруженных беспорядков должно быть беспристрастным и проводиться в рамках закона. Строгое соблюдение прав задержанных лиц и справедливое судебное разбирательство должно быть непреложным требованием. Глава государства призвал Генпрокуратуру и МИД обеспечить соблюдение Конституции и Уголовно-процессуального кодекса страны», — говорилось в сообщении МИД. В министерстве также подчеркнули, что любая информация о незаконном задержании и жестоком обращении с задержанными будет тщательно расследована. Следственные органы проверяют все поступающие факты нарушений. В целях беспрепятственного и оперативного получения гражданами необходимой информации и подачи жалоб, в том числе на действия сотрудников полиции, открыта горячая линия. По данным Генеральной прокуратуры, по жалобам граждан на недозволенные методы ведения следствия и нарушения их прав правоохранительными органами всего расследуется 98 уголовных дел. По данным на декабрь 2023 года всего по фактам пыток вынесены приговоры по девяти уголовным делам в отношении 35 лиц, осужденных по фактам пыток. Один человек оправдан судом по делу о пытках в аэропорту города Алматы. По информации Генеральной прокуратуры РК Также в МИД сообщили, что для мониторинга соблюдения прав задержанных уполномоченному по правам человека Эльвире Азимовой, членам Национального превентивного механизма по предотвращению пыток и Национального совета общественного доверия предоставлен доступ в учреждения пенитенциарной системы. «Группы НПМ провели 97 независимых мониторингов в 83 закрытых учреждениях в 16 регионах Казахстана. На имя омбудсмена по правам человека поступило 48 обращений граждан о нарушениях их прав, которые находятся в процессе рассмотрения. Кроме того, по предложению региональных групп обеспечен доступ адвокатов и гражданских медиков к задержанным и арестованным. Авторитетные представители гражданского общества, включая правозащитников и юристов, создали общественные комиссии по расследованию январских событий», – сообщили в МИД РК. «Всего касательно январских событий в адрес Уполномоченного по правам человека поступило 228 заявлений, из них 111 – о пытках и жестоком обращении. Другие связаны с необоснованным задержанием (58), несогласием с судебными актами об административном взыскании, мере пресечения (19), о неоказании медицинской помощи (14), не допуске адвокатов (5), несогласии с действиями органов уголовного преследования (88), с действиями военнослужащего при исполнении им служебных обязанностей (2), о доступе к информации (17); взыскании материального и морального ущерба (10). По всем обращениям направлены запросы в органы прокуратуры, уполномоченные осуществлять высший надзор за соблюдением законности в ходе досудебного расследования. С учетом всех отмеченных обстоятельств и опасений граждан уголовного преследования Уполномоченный по правам человека обратилась в Генеральную прокуратуру о проверке всех анонимных сообщений, а также сообщений в социальной сети в рамках своего мандата, не дожидаясь поступления конкретных жалоб, в том числе с использованием данных видеозаписи помещений правоохранительных органов. По всем фактам применения силы в условиях содержания под стражей проведены досудебные расследования». Из доклада Уполномоченного по правам человека В министерстве добавили, что Казахстан привержен всем своим обязательствам в области защиты прав человека и готов к открытому диалогу и сотрудничеству с международными неправительственными организациями. 5 февраля Азаттык опубликовал материал под названием «Царство террора» в Казахстане: мировые СМИ пишут о жестоких пытках задержанных в январе». Издание со ссылкой на западную прессу рассказывало о «пытках в отношении задержанных во время и после январских событий в Казахстане» и отмечало «слабую реакцию стран Запада на нарушения прав человека в центральноазиатской стране». « 15 января. В связи с ростом сообщений граждан в социальной сети на действия сотрудников полиции Уполномоченный по правам человека Э. Азимова обратилась в МВД РК с просьбой анонсировать населению контакты для подачи жалоб на незаконные действия сотрудников полиции. 17 января на брифинге в Службе центральных коммуникаций Уполномоченный по правам человека в РК сообщила следующее: «Адвокатов не пускают к подзащитным, поступают жалобы об ограничении доступа, неуведомлении родственников о местонахождении задержанных, не оказании медицинской помощи в первые часы после задержания, или необоснованном задержании. Поступило 21 обращение о жестоком обращении. Такие факты недопустимы. Все заявления и жалобы направляются в Генеральную прокуратуру и МВД. С учетом результатов проверки прокуратурой г. Алматы смягчены меры административного взыскания к 71 гражданину, освобождены 91 гражданин. Это очень важно, потому что самое главное – это вера населения в справедливость и законность. Мы обратились в министерства внутренних дел, здравоохранения, Генеральную прокуратуру с просьбой о полном освещении в СМИ всех принятых мер. Как мы видим в последние дни, эта просьба была услышана. Очень важно максимально обеспечить права всех граждан на доступ к информации, нужно также продолжить информирование зарубежных дипломатических представительств незамедлительно о задержании, или в случае задержания, иностранных граждан для проверки фактов или сигналов о совершении ими незаконных действий». Из доклада Уполномоченного по правам человека РК Азаттык процитировало статью корреспондента Валери Хопкинс из американской газеты New York Times. В публикации рассказывалось о гибели при туманных обстоятельствах 49-летнего археолога Ерлана Жагипарова. 6 января он вышел из дома в Алматы, чтобы посмотреть, что происходит на расположенной недалеко площади. Через полчаса он позвонил своему другу, сообщив о задержании служащими Национальной гвардии. Спустя шесть дней родственники нашли тело Жагипарова со следами пыток в морге. Семья Жагипарова хочет провести расследование и выяснить, кто его убил. Департаментом полиции г. Алматы 8 января 2022 года по факту смерти Жагипарова Е., доставленного в морг в наручниках с множественными огнестрельными ранениями, было начато досудебное расследование. 15 января из тела погибшего было извлечено 2 пули, изъяты наручники черного цвета. Согласно показаниям свидетеля Увалиева А. (друг Жагипарова Е.), 06.01.2022 г. около 16:00 Жагипаров приехал к нему домой. Пробыв некоторое время, вечером на автомашине «Ford Fiesta» выехал к себе домой (мкр.Самал-2, возле площади). В тот же день около 19:55 Жагипаров позвонил ему и сообщил о своем задержании военными, по голосу он понял, что его избивают сотрудники Нацгвардии. Далее связь оборвалась. Согласно заключению СМЭ № 181 от 07.02.2022 г. смерть Жагипарова наступила от огнестрельных пулевых сквозных ранений грудной и брюшной полости с повреждениями внутренних органов. Согласно заключению судебно-баллистической экспертизы, пули, извлеченные из тела Жагипарова, выстреляны из автомата заместителя командира в/ч 5571 НГ МВД Аубакирова А., который признан подозреваемым. В настоящее время уголовное дело расследуется ЮР ВСУ МВД. По информации Генеральной прокуратуры РК Автор британского издания Times Марк Беннеттс пытался выяснить, «почему Запад спокойно отреагировал на грубые нарушения прав человека в стране». Как цитировал Азаттык журналиста, «США раскритиковали приказ Токаева «стрелять без предупреждения», но реакция Запада на события в Казахстане была слабой». Однако важно отметить, что январские события и последующие после них изменения в политической структуре страны получали и абсолютно противоположную оценку. Так, болгарское СМИ Fakti.bg 22 февраляписало, что «Казахстан по-прежнему твердо привержен защите прав человека и всем нашим международным обязательствам». Авторы подчеркивали, что «президент К.Токаев неоднократно заявлял, что правоохранительные органы должны расследовать не только причастных к вооруженным беспорядкам, но и тех, кто превысил свои полномочия». Французская Vivre Demain 18 марта отмечала, что «Казахстан уже два года находится на пути постепенного демократического перехода» и «хотя трагические события января показали сложность этого переходного периода, правительство воспользовалось ими как возможностью начать новые реформы». «Казахстанский режим – это не европейская республика, а молодая страна, находящаяся в процессе демократизации. Казахстан является независимым всего 30 лет, а демократические преобразования требуют времени. Европейская история – лучшее тому подтверждение. Результаты расследования, расскажут нам больше о причинах этого кризиса и характере реформ, которые закрепит президент Токаев», — говорилось в статье Vivre Demain. Альберто Тюркстра из Euractiv 11 марта отметил, что «январские события положили конец двухлетнему дуумвирату в Казахстане с бывшим президентом Назарбаевым, проложив путь к политической системе, прочно сплоченной вокруг президента Токаева, воспринимаемого как реформатора». Британский Wall Street International Magazine 14 февраля разместил статью журналиста Урса Ункауфа, в которой говорилось, что «последовавший весьма быстрый и эффективный ответ президента Токаева по выходу страны из возникшего кризиса имеет, в первую очередь, важное геостратегическое значение для сохранения и поддержания региональной стабильности в Центрально-Азиатском регионе». Еще одно британское издание – Diplomatic World Institute – 22 февраляобратило внимание на то, что «решающее значение имела твердость реакции президента Токаева на январские события, которому удалось поставить под свой контроль все аппараты национальной безопасности». По мнению авторов, «дальнейшая дестабилизация Казахстана будет иметь последствия для евразийской стабильности далеко за пределами Казахстана». Через год после начала январских событий,2 января 2023-го, российский журналист Станислав Варыханов писал: «Что определило исход январских событий? Решительность и хладнокровие Президента, которого недооценивали и за границей, и внутри страны. В те дни судьба Казахстана зависела от него. И те, кто все это затеял, исходили из того, что глава государства даст слабину, ни на что не решится, испугается, а может быть, и спешно покинет страну, чтобы не рисковать собственной жизнью. Токаев же не силовик, а дипломат, интеллигент, интеллектуал... Он не мог покинуть свою страну. И сделал все, чтобы ее спасти. Да, он по первой профессии дипломат. Но дипломат – не значит слабак. Ему нравится формула: «Дипломатия есть тонкое оружие цивилизованного воина». ## Источник: 4 Гражданский сектор(1) 4 Гражданский сектор 4. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально-подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе части 2 статьи 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции Республики Казахстан либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.К. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9%) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 5 января было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам Айман Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: Асылбек Абдулов, Болат Абилов, Арманжан Байтасов, Раимбек Баталов, Мухтар Джакишев, Ораз Жандосов, Евгений Жовтис, Асылбек Кожахметов, Еркин Татишев, Бахытжан Торегожина, Сергей Чайжунусов, Еркеш Шакеев и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансировании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», — сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», — заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 Уголовного кодекса – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», — сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат Кайгойчиев, уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», — отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», — говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства-члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом своей работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», — писал «Азаттык». При этом правозащитники делали упор на пункт 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступления, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC (За женскую отвагу) «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», — говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 годасвой проект презентовал и Азаттык. Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Дархан Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио Свободная Европа / Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция Азаттыка презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», — говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. В опросе задавалось 12 вопросов. Во время опроса затрагивались три версии событий: провокация политических сил в борьбе за власть (37,9%); мирный протест, переросший в столкновения (28%), и нападение извне террористов (15%). Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28% респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5% казахстанцев, участвовавших в опросе. Авторы исследования отметили, что ответы в большинстве случаев зависели не от пола и возраста, а были связаны с этносом и местностью проживания. Среди представителей русской национальности значительно выше доля тех, кто видит события января как политическую провокацию (47% против 36% информантов казахской национальности). Среди опрошенных казахской национальности выше доля людей, считающих, что в первую очередь трагедия начиналась как мирный протест, переросший в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Меньше всего сторонников версии «политической провокации» и больше всего затруднившихся с ответом также среди казахоговорящих информантов. Наиболее одобряемым действием (65%) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким г. Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43% респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», — отмечали авторы исследования. Что касается официального расследования, то 53% опрошенных не доверяют информации, которую распространяют официальные источники расследования. Из них 31% совершенно не доверяет итогам расследования. В сумме около 30% опрошенных в какой-либо степени доверяют информации, которую распространили официальные источники по итогам расследования январских событий. Из них 16% скорее доверяют и чуть меньше, 14%, полностью доверяют официальным источникам информации. Что касается повторения трагедии, то большинство казахстанцев исключают такую возможность. Есть большая группа, которая балансирует в своем мнении – 50/50. И лишь 15% считает, что повторение возможно. Среди мужчин больше тех, кто считает, что повторение возможно. «Что думают казахстанцы о том, кто ими правит? Большинство считает, что действующий президент. Причем, если 40% в этом абсолютно уверены, то ещё 11% считает, что Токаев лишь марионетка Назарбаева, а другие 9%, что эти два человека – правят совместно. Огромная доля – 34%, приходится на тех, кто затрудняется ответить на этот вопрос», — говорится в результатах опроса. ## Источник: 4 Гражданский сектор 4 Гражданский сектор 4. Гражданский сектор С началом официального расследования январских событий активные представители гражданского сектора Казахстана стали объединяться в фонды и движения и проводить свои собственные «расследования». В большей части они основывались на материалах, опубликованных в СМИ или соцсетях, рассказах участников беспорядков или их родственников. Еще одна характерная особенность большинства «расследований» заключается в обвинительном уклоне в адрес Акорды и оправдательном – в отношении тех, кто был признан судом виновным в организации и/или участии в массовых беспорядках. 25 января в Казахстане создали общественную комиссию «Aqiqat» по расследованию январских событий. Ее руководителем стала адвокат Айман Умарова. В комиссию также вошли: основатель общественного фонда Human rights lawyers Ляззат Ракишева, адвокат Камшат Есмуханбетова и член Национального совета общественного доверия Уайс Ерсайынов. Умарова объясняла, что цель комиссии – дать правовую оценку январским событиям, а также выяснить причины трагедии. Работа будет вестись в нескольких группах. Одна займется расследованием, вторая – рассмотрением жалоб потерпевших, третья группа будет принимать жалобы от тех, кто был без вины арестован и подвергся пыткам. Комиссия сама будет рассматривать жалобы и регистрировать их. Комиссия планировала организовать фандрайзинг, чтобы покрывать свои расходы. «Никто не доверяет полиции. У нас есть такая непроверенная информация, что среди тех, кто якобы был от полиции, были сами сотрудники КНБ. Ни для кого не секрет, что сотрудники КНБ бросили здание с оружием и сбежали. Никто их еще к ответственности не привлек. Это очень опасно. Событие может повториться», — говорила Айман Умарова. Умарова утверждала, что лично была в Акорде и получила доступ к информации о жертвах, виновных, потерпевших. По ее словам, «всем адвокатам будет доступ к этим данным». Единственное условие: если информация носит секретный характер, они должны будут дать подписку о неразглашении на время досудебного расследования. 14 марта Айман Умарова выступила с докладом на пленарном заседании Мажилиса Парламента РК. В начале своего выступления она предупредила, что комиссия не подменяет досудебное расследование и суд и делает выводы только на основании доступных материалов. Выводы комиссии являются промежуточными, неполными в виду того, что «до сих пор не обеспечен полный доступ ко всем материалам дел, касающихся январских событий». Умарова уточнила, что в составе комиссии более 20 человек, 99 % из них юристы, правозащитники с большим опытом работы в уголовном процессе, в большинстве – казахоязычные. «Если однозначно триггером является повышение цены на газ в Мангистауской области, то истинными причинами январских событий сложно назвать только социально-экономические проблемы, которые выросли за последние 5-6 лет. Эти события были неизбежны, при несменяемости власти, росту коррупции во всех сферах жизни общества, когда национальные ресурсы находятся у определенной группы людей, которых мы называем олигархатом. Нельзя не отметить правоохранительные органы, а также судебную систему, которые давно потеряли доверие народа. Особенно хочется обратить внимание на деятельность КНБ, руководство и сотрудники которого обладали де-факто безграничной властью не только над другими правоохранительными органами, прокуратурой и даже судами». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Комиссия пришла к выводу, что к январским событиям готовились минимум два года, хотя о существовании террористических ячеек информация просачивалась еще ранее. Также Умарова заявила, что январские события можно условно разделить на три этапа: информационную подготовку к событиям, саму инфовойну и события на улице. «Исходя из событий, информации, которую подавали нам СМИ, технологий, использованных во время январских событий, в том числе технологий управления толпой, сбор масс, их активизация на совершение уголовных правонарушений, однозначно можно сказать, что массовыми беспорядками руководили профессионально-подготовленные группы, среди которых не только гражданские лица, но и сотрудники специальных служб, а также криминалитета. Действия акторов событий, технология проведения очень схожа с действиями советской школы подготовки оперативных служащих». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Умарова отметила, что информационная подготовка имела следующие цели: дискредитация действующего президента в глазах общества, народа; создание в СМИ, в том числе социальных сетях, негативного общественного мнения о президенте; умышленный саботаж некоторыми чиновниками поручений президента; радикализация в учреждениях УИС для использования их в последующем; отъем бизнеса у определенных бизнесменов. Во всех этих делах, по мнению Умаровой, были замешаны сотрудники КНБ через: «крышевание» криминальных групп и бизнеса, контроль за потоками контрабанды, наркотиков и наличных денег из-за рубежа, обеспечение входа через границы определенным лицам под видом этнических казахов, контроль над СМИ. «Полагаем, что без сомнения, основной январских событий была попытка насильственного захвата власти, а все остальные уголовные правонарушения были в этих событиях как способы достижения главной цели. Насильственный захват власти в уголовном кодексе части 2 статьи 179 имеет следующую диспозицию: действия, направленные на насильственный захват власти или насильственное удержание власти в нарушение Конституции Республики Казахстан либо насильственное изменение конституционного строя Республики Казахстан. Только президент своими действиями остановил хаос и сохранил государство». Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022 Айман Умарова обратила внимание, что «после прихода к власти К.К. Токаева и создание НСОД, начали проводиться политические и другие реформы». Особое внимание президент уделял правам человека, «что для КНБ, обладающим безграничной властью и держащим людей в терроре, ситуация начала выходить из-под их контроля». Общественная комиссия пришла к выводу, что для создания повода к мирным митингам, «которые стали бы отправной точкой для других уголовных правонарушений, резко начали повышать цены на газ, понимая, что жители Мангистауской области выйдут на протесты». Общество после событий в Жанаозене в 2011 году, по мнению Умаровой, чувствительно относится к происходящим митингам в Мангистауской области. Внимание народа, правоохранительных органов, органов власти было направлено в Мангистаускую область, как и было задумано технологами насильственного захвата власти. На основании имеющихся у комиссии материалов, ее члены пришли к выводу, что имели место: Массовые беспорядки (ст. 272 УК РК), Акты терроризма (ст. 255 УК РК). Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Уважаемые депутаты! Если вы обратите на выступления руководителей правоохранительных органов, вы не услышали о регистрации уголовных дел по актам терроризма в отношении Масимова К., его заместителей и руководителей региональных департаментов КНБ. Каковы причины, когда есть все основания для этого? Прокуратура и другие правоохранительные органы считают, что они не имеют отношения к актам терроризма, массовым беспорядкам, только потому, что их не было на месте события уголовных правонарушений? Мы полагаем весьма неоправданным, когда вменяют совершение уголовных правонарушений лишь исполнителям актов терроризма, а про организаторов забывают. Так кто же организатор актов терроризма и других уголовных правонарушений, нацеленных на насильственный захват власти? Возможно, вы считаете, что цель-была совершить акты терроризма и разойтись по домам?» В докладе общественной комиссии «Aqiqat» говорилось, что информационная подготовка организаторов январских событий «подводит массы, общество к тому, что были мирные митинги и застрелили мирно-протестующих». Эта была своего рода информационная заготовка, «чтобы дискредитировать защиту тех правоохранителей, которые защищали как на войне в те дни нас, мирных жителей». Второй этап дискредитации, по выводам комиссии, это пытки под руководством тех же сотрудников КНБ с сотрудниками МВД. Из выступления Айман Умаровой в Мажилисе Парламента РК, 14.03.2022: «Относительно мирных митингов. Я была 5 января на митинге в Алматы и видела своими глазами происходящее. Вы считаете мирными митингующими: тех, кто с оружием в руках вышел на митинг, грабил оружейные магазины, избивал и стрелял не только в полицейских, но и в мирных граждан? тех, кто даже не знает зачем он находится в толпе, куда и зачем идет? для какой цели им окружать ДП города Алматы? для какой цели им оружие, коктейли Молотова? для какой цели им захватывать (почти одновременно акиматы в разных регионах), что является показателем власти? почему митинговали ночами, нападая на людей и на стратегические объекты? зачем жителям Туркестанской области, без официальной работы (большинство работает на рынках), митинговать в Алматы? почему почти все митингующие (99,9%) мужчины, не знающие чего хотят? среди митингующих в Алматы большинство составляют молодые мужчины из Туркестанской, Алматинской, Жамбылской и других областей. Очень много этнических казахов из дальнего и ближнего зарубежья. Среди митинговавших 5 января было много азиатов, не владеющих ни казахским, ни русским языками». Умарова заявила, что комиссия располагает информацией о том, что начиная с 2019 года в Казахстан заехали из Афганистана лица, получившие определенный статус, «чьи данные паспорта аннулированы недавно, после январских событий, а сами они покинули РК (выехав в Турцию и Европу)». По словам Айман Умаровой, в ходе январских событий «имело место вовлечение в толпу, в массовые беспорядки лиц путем угроз, насилия боевиками и криминальными группами мирных граждан». Так, 5 января 2022 года в Алматы «боевики, путем угроз заставляли пятерых студентов участвовать в массовых беспорядках, трое выполняли их указания из-за страха, угроз, насилия, один из них сбежал, а другой был убит». Однако правоохранительные органы, несмотря на то, что студенты «являются жертвами насильственного экстремизма, их привлекают к уголовной ответственности по ч. 2 ст. 272 УК РК». Студенты показали, что те, «кто их заставлял были вооружены, в масках, между собой общались на незнакомом им языке (не казахском и не русском языках)». На основании представленных Министерством внутренних дел РК материалов, общественная комиссия условно разделила участников январских событий в Алматы на: мирных митингующих; организованные группы для создания хаоса, столкновений между мирными гражданами и правоохранительными органами; организованные группы для запугивания граждан, принуждения путем угроз и силы к участию в массовых беспорядках; руководителей маршрутов, получающих команду; опытные, натренированные группы захвата, в составе которых могли быть сотрудники самих правоохранительных органов и их спецподразделений (к примеру, КНБ); правоохранительные органы, которые противостояли всем вышеназванным участникам событий. Умарова рассказала, что в общественную комиссию «Aqiqat» обратились более 500 граждан. По обращениям членов комиссии изменена мера пресечения более 85 лицам. Айман Умарова обратилась в главе государства с просьбой исключить сотрудников КНБ из Межведомственной следственно-оперативной группы, а также изъять имеющиеся в производстве КНБ уголовные дела и передать другому органу. Также она попросила разработать программу миграции для этнических казахов, прибывающих и прибывших за последние пять лет из-за рубежа, для их полной интеграции в наше общество и проверить на законность получение гражданства и вида на жительства всех граждан из дальнего и ближнего зарубежья под видом этнических казахов. 27 января в Казахстане объявили о создании Центра правовой поддержки «Қаңтар». В своем обращении его организаторы заявили, что «многие наши соотечественники вышли на мирные протесты по всему Казахстану со справедливыми требованиями», но, «к сожалению, мирный протест был дискредитирован провокаторами, криминальными элементами и мародерами». «Мы четко разделяем тех, кто участвовал в мирных митингах и выражал свой протест в рамках закона, от тех, кто воспользовался этой возможностью, чтобы совершать противоправные действия и преступления. Найти таких преступников – обязанность правоохранительных органов, и мы готовы им в этом содействовать. Но наше дело, как ответственных граждан, помочь мирным протестовавшим и другим лицам, пострадавшим от рук преступников и незаконных действий правоохранительных органов», — говорилось в официальном обращении организаторов центра. Также сообщалось, что данный центр будет осуществлять следующие функции: содействовать систематизации информации, полученной от граждан и любых общественных организаций, обо всех погибших и пропавших без вести в результате январских событий; содействовать организации предоставления квалифицированной юридической помощи близким погибших, незаконно привлеченным к уголовной ответственности, пострадавшим от пыток и нарушения других прав человека в результате преследования за участие в мирных акциях протеста. Под официальным обращением фонда подписались известные бизнесмены, журналисты и общественные деятели: Асылбек Абдулов, Болат Абилов, Арманжан Байтасов, Раимбек Баталов, Мухтар Джакишев, Ораз Жандосов, Евгений Жовтис, Асылбек Кожахметов, Еркин Татишев, Бахытжан Торегожина, Сергей Чайжунусов, Еркеш Шакеев и другие. Организаторы пообещали, что все результаты деятельности центра и его финансовая отчетность будут открыты общественности. Для оперативного получения такой информации будет создан отдельный электронный ресурс. В настоящее время у фонда имеются только страницы в социальных сетях, последняя активность в которых зафиксирована более трех месяцев назад (по данным на декабрь 2023 года). Финансовая отчетность не публиковалась. 21 апреля Центр правовой поддержки «Қаңтар» провел пресс-конференцию, на которой его представители зачитали обращение к главе государства, заявив о «фактическом саботаже» в расследованиях уголовных дел по январским событиям. Организаторы уточнили, что фонд создан сообществом бизнесменов и общественных деятелей для помощи пострадавшим и родственникам погибших во время январской трагедии. Практически это выражается в создании и финансировании адвокатской группы из 25 защитников. Адвокаты фонда на пресс-конференции заявили, что следователи и суды затягивают рассмотрение дел и наказание виновных. На их взгляд, правоохранительные органы и судебная система больше стараются защитить честь мундира, чем объективно расследовать преступления и восстановить попранные права и интересы граждан. «Создатели фонда объединили 25 адвокатов, которые приняли 55 уголовных дел, по разным категориям событий. Часть дел – это защита лиц, пострадавших от применения огнестрельного оружия и от пыток, часть – защита лиц, которые вышли на мирный митинг, но оказались привлечены к ответственности за участие в беспорядках. За почти три месяца нам удалось выявить, что, к сожалению, реакция правоохранительной системы не всегда была адекватной, факты нарушения законности имели место», — сказал координатор группы адвокатов Данияр Канафин . Адвокаты указали на то, что далеко не все дела расследуются надлежащим образом, есть факты волокиты. Дела «болтаются» между ведомствами, процессуальные действия не проводятся, доказательства утрачиваются, а путь к справедливому наказанию удлиняется. «Те, кто стрелял, фактически взяли на себя функцию и следователя, и прокурора, и суда. И есть обоснованные опасения, что лица, вовлеченные в орбиту уголовного преследования, могут вылететь с орбиты как ракета. До настоящего времени по данным уголовном делам, хотя круг лиц установлен, подозреваемых нет. Будут ли наказаны виновные?», — заявил адвокат Ринат Баймолда . Дела были заведены по ст. 451 Уголовного кодекса – «превышение власти», но Баймолда считает, что «это было убийство и покушение на убийство», и требует переквалификации дел. При этом адвокаты фонда как-будто вовсе забыли, что представители силовых ведомств действовали в режиме чрезвычайного положения и в рамках контртеррористической операции при максимально превышающем их численность количестве участников беспорядков. Такой же вектор своих информационных кампаний избрали и другие представители гражданского сектора. Также стоит отметить, что ни один общественный фонд или объединение правозащитников ни разу не высказывались о гибели представителей органов внутренних дел и военнослужащих. Ни одного требования найти и наказать виновных по этим фактам озвучено не было. Ярким примером огульных обвинений и ничем не подтвержденных высказываний можно назвать слова бизнесмена Булата Абилова, который также выступил на пресс-конференции 21 апреля. Он заявил, что на площади Республики в Алматы повторилось то, что было в 2011 году в Жанаозене. «Тогда полицейские, которые стреляли в людей, не были привлечены к ответственности. Было пятеро “козлов отпущения”, они получили небольшие сроки. И сейчас ни одного подозреваемого в убийстве более чем 200 человек нет. Не хотят сдавать своих», — сказал Абилов. В феврале оппозиционер Жасарал Куанышалин и группа активистов объявили о создании независимого Центра по исследованию январской резни (Қаңтар қырғынын зерттеу орталығы). О деятельности центра съемочная группа канала «Настоящее время» (проект «Радио Свобода») подготовила документальный фильм. В фильме Куанышалин заявил, что власть «делает из людей террористов», выбирая «беззащитных людей, у которых нет опоры». В качестве примера он привел таких участников массовых беспорядков, как многодетный безработный, 17-летний ученик школы, 18-летний ученик колледжа, 20-летний парень, только что вернувшийся из армии. Отец 17-летнего участника беспорядков, Марат Кайгойчиев, уточнил журналистам, что его сын с друзьями в дни январских событий отправился на площадь: «Я не думал, что там будут беспорядки. И с друзьями попал на видео, где они палками побили милиционера и ворвались в акимат. Его арестовали и обвинили в терроризме – от 5 до 12 лет хотят дать. Он уже 10 дней в СИЗО сидит». Сам Куанышалин заявил: «Мы очень долго ждали, когда казахи вот так вот выйдут». 11 апреля в Нур-Султане прошло первое заседание Диалога высокого уровня по правам человека и демократическим реформам между Казахстаном и США. Сотрудники МИДа и правоохранительных органов рассказали американской стороне о расследовании январских событий. Заместитель госсекретаря США по вопросам гражданской безопасности, демократии и прав человека Узра Зея заявила, что в штатах обеспокоены событиями в Казахстане. «Мы поддерживаем прозрачный ответ со стороны правительства, который должен привести к тому, чтобы все, кто был вовлечен в эти события, были привлечены к ответственности. Но в тоже время, это всё это должно соответствовать законодательству. Мы поддерживаем продвижение прав человека в Казахстане. И я думаю, это очень важно особенно после январских событий и это отражает глубину наших взаимоотношений за последние 30 лет», — сказала Зея. Первый заместитель министра иностранных дел РК Акан Рахметуллин сказал, что январские события стали темой первой сессии этой встречи. «Я думаю, американская сторона удовлетворена тем, как мы взаимодействуем в этом направлении», — отметил Рахметуллин. 9 августа группа представителей гражданского общества опубликовала совместное заявление, в котором призвала провести полностью независимое расследование январских событий. Под обращением подписались: Amnesty International; Freedom Now; Human Rights Watch; Международное партнерство за права человека (IPHR); Норвежский Хельсинкский Комитет; Всемирная организация против пыток (OMCT); Коалиция НПО Казахстана против пыток; Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности; Общественный фонд «Ар. Рух. Хак»; Общественный фонд «Liberty». «Спустя полгода после того, как более 240 человек погибли и сотни, как утверждается, подверглись пыткам и другому недозволенному обращению, жертвы и их родственники так и не увидели привлечения виновных к ответственности. Чтобы обеспечить правосудие, правительству Казахстана нужно безотлагательно предпринять шаги по организации полностью независимого расследования с привлечением авторитетных независимых международных экспертов», — говорилось в обращении. НПО высказали обеспокоенность тем, что «после шести месяцев ограниченных и преимущественно формальных расследований и на фоне серьезных вопросов относительно их эффективности, доступа к информации и отсутствия независимости нарастает обеспокоенность по поводу того, что ответственность не будет обеспечена». В связи с этим «гражданское общество призывает власти Казахстана оперативно принять меры для исправления этих недостатков и обеспечения независимого расследования». По независимым расследованием иностранные организации и НПО, получающие иностранное финансирование, подразумевали полную подмену государственных следственных органов «национальными и международными экспертами» с полным доступом не только к материалам дел, но и к «интервью» пострадавших, свидетелей, членов правительства и т. д. Также в обращении говорилось, что международные партнеры Казахстана, в том числе Евросоюз и отдельные государства-члены, Великобритания, США и Канада, должны активизировать призывы к независимому расследованию и оказать соответствующее давление и поддержку в интересах принятия правительством Казахстана конкретных и своевременных мер. Партнеры Казахстана должны ясно обозначить, что правительству следует провести такое расследование в русле его международно-правовых обязательств и что это будет важно для дальнейшего сотрудничества, основанного на общей приверженности правам человека. Между тем, на сайте Национального института демократии имеется информация, что в 2022 году NED выделил общественному фонду «Ар.Рух.Хак» 129 520 долларов в качестве гранта для юридической поддержки и защиты «политзаключенных и других лиц, подвергшихся политическим репрессиям». В течение всего года руководитель фонда Бахытжан Торегожина отслеживала и документировала «нарушения прав человека на фоне событий января 2022 года». В рамках проекта также проводился «мониторинг нарушений прав „низовых“ активистов и их защита, оказывалось давление на правительство с целью устранения нарушений, а также распространялась информация в международном сообществе». Результатом своей работы фонда стал большой отчет, который Торегожина презентовала в июне 2023 года в виде книги под названием «Стрелять на поражение», в которой задокументировала «нарушения прав человека во время Кантара». Согласно докладу, состоящему из 67 страниц, всего было задокументировано 600 кейсов, связанных с январскими событиями, из них 579 – по свидетельствам граждан, девять кейсов – по результатам переписки с госорганами и 12 – по «конкретным событиям». Практически весь текст доклада состоит из цитат СМИ, прямой речи «граждан», а также сделанных на их основе субъективных выводов самой Бахытжан Торегожиной. «Обстоятельства событий, унесших, по официальным данным, жизни не менее 238 человек в январе 2022 года, изучили три коалиции правозащитников Казахстана и семь неправительственных организаций. По словам авторов доклада, они просмотрели видеозаписи общей продолжительностью более тысячи часов, изучили более 10 тысяч страниц документов, наблюдали за судебными процессами и общались с адвокатами, очевидцами событий и людьми, которые участвовали в Январских событиях, провели опрос около 600 человек», — писал «Азаттык». При этом правозащитники делали упор на пункт 9 документа ООН о предупреждении преступности и работе с правонарушителями, в котором говорится: должностные лица по поддержанию правопорядка не применяют огнестрельного оружия против людей, за исключением случаев самообороны или защиты других лиц от неминуемой угрозы смерти или серьезного ранения или с целью предотвращения совершения особо серьёзного преступления, влекущего за собой большую угрозу для жизни, с целью ареста лица, представляющего такую опасность, сопротивляющегося их власти, или с целью предотвращения его побега и лишь в тех случаях, когда менее решительные меры недостаточны для достижения этих целей. В любом случае преднамеренное применение силы со смертельным исходом может иметь место лишь тогда, когда оно абсолютно неизбежно для защиты жизни. Однако этот пункт теряет смысл на фоне превосходящей численности участников беспорядков, нападения ими на правоохранителей, военнослужащих, сотрудников МЧС, бригады скорой помощи, а также захват административных зданий и объектов МСБ. Но, по мнению руководителя КМБПЧ Евгения Жовтиса, во время январских событий «никто не подвергался непосредственной опасности, однако было нарушено право на жизнь людей, застреленных на улицах». В марте 2023 года Бахытжан Торегожина стала лауреатом награды Госдепартамента США IWOC (За женскую отвагу) «за правозащитную деятельность по соблюдению прав человека и работу по документированию погибших и участников январских событий». «На протяжении всей своей карьеры Торегожина активно представляет интересы жертв пыток, жестокого обращения и политрепрессий. Она защищает людей, преследуемых за мирное выражение своих убеждений, и выступает за освобождение многих политических заключенных», — говорилось в сообщении Госдепа. В июне 2022 годасвой проект презентовал и Азаттык. Издание собрало «информацию о десятках людей, расстрелянных во время выступлений в городах Казахстана 5–8 января 2022 года или умерших впоследствии от ран». Спецпроект «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января») «дает возможность ознакомиться с фактами из жизни погибших, узнать обстоятельства их гибели и добавить новые сведения». Читатели могут узнать информацию о жертвах, выбирая различные параметры, которые включают возраст, место смерти, причину смерти. Автор и редактор проекта Дархан Омирбек сказал, что проект нацелен также на установление числа жертв – власти заявляют о 238 погибших, правозащитники считают, что реальное число погибших может быть значительно больше. Омирбек заметил, что неоднократные попытки получить больше информации о погибших силовиках не увенчались успехом, поскольку их родственники или коллеги неохотно идут на контакт. «Мы не делаем различий между погибшими. Для нас все они, в первую очередь, жертвы», — сказал Омирбек. В презентации участвовали президент медиакорпорации Радио Свободная Европа / Радио Свобода (РСЕ/РС) Джейми Флай, региональный директор по Центральной Азии Хамид Исмаилов и директор Казахской службы РСЕ/РС Торокул Дооров. 12 января 2023 года редакция Азаттыка презентовала уже книгу «Қанды қаңтар құрбандары» («Жертвы Кровавого января»). В книге «собрано множество историй гибели людей во время январских событий 2022 года». В том же месяце представительство Европейского Союза в РК сделало заявление по согласованию с главами миссий ЕС в Казахстане. В нем было рекомендовано «завершить полное и прозрачное расследование актов насилия, которые унесли жизни по меньшей мере 238 человек». «Также мы призываем привлечь к ответственности причастных к жестокому обращению с задержанными – ради потерпевших, а также будущих поколений казахстанцев», — говорилось в заявлении. В октябре 2023 года центр PaperLab и международный центр журналистики MediaNet при финансовой поддержке Фонда им. Конрада Аденауэра провели исследование на тему восприятия январских событий в казахстанском обществе. Для сбора данных в этом исследовании использовался метод телефонного опроса казахстанцев старше 18 лет. Звонки осуществлялись на мобильные номера респондентов, которые были созданы при помощи генератора случайных чисел для соблюдения принципа случайной выборки. Всего было опрошено 1047 человек. В опросе задавалось 12 вопросов. Во время опроса затрагивались три версии событий: провокация политических сил в борьбе за власть (37,9%); мирный протест, переросший в столкновения (28%), и нападение извне террористов (15%). Ответственным за трагический исход высшее руководство страны посчитало лишь 28% респондентов, акимов городов, где проходили протесты, посчитали виновными только 5% казахстанцев, участвовавших в опросе. Авторы исследования отметили, что ответы в большинстве случаев зависели не от пола и возраста, а были связаны с этносом и местностью проживания. Среди представителей русской национальности значительно выше доля тех, кто видит события января как политическую провокацию (47% против 36% информантов казахской национальности). Среди опрошенных казахской национальности выше доля людей, считающих, что в первую очередь трагедия начиналась как мирный протест, переросший в беспорядки и мародерства (30% против 21% среди русских). Меньше всего сторонников версии «политической провокации» и больше всего затруднившихся с ответом также среди казахоговорящих информантов. Наиболее одобряемым действием (65%) оказался выход акимов к протестующим для переговоров. В период январских событий это наблюдалось в семи регионах: Алматинской, Мангистауской, Атырауской, Актюбинской (аким г. Актобе), Западно-Казахстанской, Жамбылской и Кызылординской областях. «Парадоксальность мнений казахстанцев особенно четко отражается в их отношении к отключению интернета по всей стране во время событий. По данным исследования 43% респондентов его одобряют. То есть ограничение властями их права на связь они считают вполне нормальным. При этом отношение к пыткам и приказу стрелять – адекватные», — отмечали авторы исследования. Что касается официального расследования, то 53% опрошенных не доверяют информации, которую распространяют официальные источники расследования. Из них 31% совершенно не доверяет итогам расследования. В сумме около 30% опрошенных в какой-либо степени доверяют информации, которую распространили официальные источники по итогам расследования январских событий. Из них 16% скорее доверяют и чуть меньше, 14%, полностью доверяют официальным источникам информации. Что касается повторения трагедии, то большинство казахстанцев исключают такую возможность. Есть большая группа, которая балансирует в своем мнении – 50/50. И лишь 15% считает, что повторение возможно. Среди мужчин больше тех, кто считает, что повторение возможно. «Что думают казахстанцы о том, кто ими правит? Большинство считает, что действующий президент. Причем, если 40% в этом абсолютно уверены, то ещё 11% считает, что Токаев лишь марионетка Назарбаева, а другие 9%, что эти два человека – правят совместно. Огромная доля – 34%, приходится на тех, кто затрудняется ответить на этот вопрос», — говорится в результатах опроса. ## Источник: HRW-Доклад А. Куспана(1) HRW-Доклад А. Куспана Тезисы HRW, не соответствующие действительности. Контраргументы из доклада «Қаңтар-2022. Xроника неудавшейся попытки госпереворота». 1. HRW: Спустя два года после того, как крупномасштабные антиправительственные протесты потрясли Казахстан в январе 2022 года, мало кто из чиновников был привлечен к ответственности за свою роль в непропорциональном применении силы против протестующих, произвольных арестах и тюремном заключении, а также пытках и жестоком обращении с задержанными. Контраргументы: События января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и анти- террористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Генпрокурор РК Б. Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К. Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. 2. HRW: 11 июля Алматский суд приговорил А. Тлеужанову, активистку и журналистку, которую судили вместе с четырьмя другими, к четырем годам тюремного заключения за якобы попытку захватить аэропорт Алматы во время событий января 2022 года. Тлеужанова призналась, что была в аэропорту, но отрицала какие-либо правонарушения. Контраргументы: «Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили радиостанции.» 3. HRW: В отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. Контраргументы: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 4. HRW: Авторы доклада пишут о распространенности пыток в местах заключения. Контраргументы: «Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось.» ## Источник: HRW-Доклад А. Куспана HRW-Доклад А. Куспана Тезисы HRW, не соответствующие действительности. Контраргументы из доклада «Қаңтар-2022. Xроника неудавшейся попытки госпереворота». 1. HRW: Спустя два года после того, как крупномасштабные антиправительственные протесты потрясли Казахстан в январе 2022 года, мало кто из чиновников был привлечен к ответственности за свою роль в непропорциональном применении силы против протестующих, произвольных арестах и тюремном заключении, а также пытках и жестоком обращении с задержанными. Контраргументы: События января 2022 года, определенные, как попытка государственного переворота, стали нападением на независимость и суверенитет Казахстана. Произошедшее ― первая в истории страны организация вооруженного свержения законной власти, стремление воспрепятствовать политическим и экономическим реформам, призванным вывести республику на иной уровень роста благосостояния людей. Экспертное сообщество и в Казахстане, и за рубежом практически единогласно охарактеризовало январские события как попытку госпереворота насильственным путем. Так, руководитель отдела Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ А. Грозин обратил внимание на то, что волнения возникли одновременно в ряде городов и продолжались в течение нескольких дней. «Очевидно, что это была попытка государственного переворота». Несогласие с повышением цен организованными группами было стремительно преобразовано в развернутые незаконные действия против исполнительной власти сначала на местах, затем последующей их эскалацией, что должно было вызвать дезориентацию руководства государства и в итоге ― его свержение. Политолог Д. Ашимбаев считает, что в январе 2022 года «изначальными митингами было прикрыто заранее спланированное нападение бандитов на города, полицию, СМИ. И речь идет о попытке силового захвата власти, государственного переворота, сопровождавшейся террором и мародерством». При этом важно отметить, что Кантар представляет собой нестандартный, «новый рецепт» мятежа, характеризующийся гибридным характером. Действия заговорщиков не позволяют говорить о произошедшем, как о повстанческом движении, гражданском конфликте или чистом заговоре «белых воротничков». Благодаря действиям или бездействию руководства отдельных департаментов полиции и КНБ, боевики получили доступ к оружию и боеприпасам, увеличив свой арсенал. Политическая акция подобного масштаба могла быть проведена только при ресурсной поддержке отдельных лиц и целых организаций, которые владели полной информацией о происходящих процессах внутри страны и за ее пределами. Важно отметить, происходящее 3-6 января 2022 года в Казахстане стало инструментом для информационных манипуляций внутри страны и за ее пределами. Определенные группы влияния до сих пор используют, и в дальнейшем постоянно будут использовать тяжелейшую трагедию, Кантар, для информационных атак с целью дискредитации действующей власти и обесценивания всех тех реформ, которые начались и успешно реализовывались до январских событий, интенсивно претворяются в жизнь, преображая страну и сейчас. Среди силовиков – 3,5 тысячи раненых или 80 % от всех, получивших травмы в те дни. Общее число пострадавших во время захвата зданий акимата Алматы и резиденции президента составило 344 человека, двое из которых погибли. Все пострадавшие ― сотрудники правоохранительных и специальных органов. В ходе январских событий погибло 238 человек. Из них 219 – гражданские, 19 – сотрудники силовых органов. Гибель гражданских лиц зафиксирована в Алматы (151) и Шымкенте (20), а также в Кызылординской (26), Жамбылской (17), Алматинской (16), ВКО (5), Актюбинской (2) и Атырауской (1) областях. Принятыми мерами выяснены обстоятельства смерти всех 238 гражданских лиц, из которых: 66 признаны подозреваемыми в участии в массовых беспорядках; 143 признаны нарушителями режимов чрезвычайного положения и анти- террористической операции (в том числе 22 человека случайно попали под обстрел или в ДТП); 4 погибли при совершении иных преступлений (1 убит охранником фирмы при совершении грабежа, 1 получил смертельные ожоги при краже бензина и 2 убиты в результате неповиновения представителям власти); 6 погибли в результате пыток; 19 сотрудников силовых ведомств. Генпрокурор РК Б. Асылов, выступая 05.01.2023 на пленарном заседании Мажилиса, сообщил, что в самый пик беспорядков почти весь личный состав департаментов КНБ Алматы, Алматинской и Кызылординской областей покинул свои здания. Генпрокурор отметил, что, по данным следствия, 05.01.2023 поступило письменное указание зампредседателя КНБ Садыкулова о готовности личного состава к оставлению здания. «По указанию Масимова оставили здания ДКНБ Алматы и Кызылординской области. По команде руководства были оставлены здания департаментов полиции Алматинской и Жамбылской областей. Эти руководители проявили слабость. Это отчасти деморализовало личный состав. В результате не приняты своевременные меры по пресечению беспорядков», ― сообщил Асылов. В рамках судебного разбирательства была доказана определяющая роль в попытке осуществить госпереворот председателя КНБ К. Масимова. В заговор были вовлечены его заместители. В отношении Масимова и его заместителей СМУС г. Астаны 24.04.2023 был оглашен обвинительный приговор: К. Масимов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 18 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; А. Садыкулов осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 (действия, направленные на насильственный захват власти), 175 ч. 1 УК (государственная измена) к 16 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; Д. Ергожин осужден по ст. ст. 362 ч. 4 п. 3 (превышение власти), 179 ч. 3 УК (действия, направленные на насильственный захват власти) к 15 годам лишения свободы в УУИС максимальной безопасности; М. Осипов осужден по ст. 362 ч.3 УК (превышение власти) к 3 годам лишения свободы в УУИС средней безопасности; М. Акипов осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы; К. Бекмурат осужден по ст. 362 ч. 1 УК (превышение власти) к 1 году 6 месяцам ограничения свободы. 2. HRW: 11 июля Алматский суд приговорил А. Тлеужанову, активистку и журналистку, которую судили вместе с четырьмя другими, к четырем годам тюремного заключения за якобы попытку захватить аэропорт Алматы во время событий января 2022 года. Тлеужанова призналась, что была в аэропорту, но отрицала какие-либо правонарушения. Контраргументы: «Судом установлено, что Тлеужанова и Нурпеисов 05.01.2022 организовали массовые беспорядки в здании аэропорта Алматы, которые сопровождались погромами, поджогами, разрушениями и уничтожением имущества. В аэропорту к ним присоединились также Дәлібаев, Шилибаев и Карменов. Данные лица, угрожая насилием, потребовали от сотрудников отключить освещение взлетно-посадочной полосы с целью недопущения посадки самолетов. В тот момент возникла реальная угроза безопасности и жизни многих граждан, находившихся в воздушных судах как в небе, так и на земле, была парализована деятельность аэропорта, диспетчеров и ряда авиакомпаний. В ходе нападения подсудимые совершили угон служебного транспорта и открыто похитили радиостанции.» 3. HRW: В отношении участников протестов вынесли около 1200 обвинительных приговоров. Контраргументы: По состоянию на 14.12.2023 по январским событиям в суды республики поступило 657 уголовных дел в отношении 1538 лиц. Из них за 2022 год – 613 дел в отношении 1383 лиц. Наибольшее количество дел поступило в суды городов Алматы и Шымкент, а также Алматинской, Жамбылской, Кызылординской областей и ВКО. Наибольшее количество дел поступили по ст. 188 УК (кража) – 306, или 46,6 %, и по ст. 272 УК (массовые беспорядки) – 157 дел, или 23,9 %. 4. HRW: Авторы доклада пишут о распространенности пыток в местах заключения. Контраргументы: «Представителями общественно-наблюдательных комиссий и участниками национального превентивного механизма было осуществлено 200 посещений в 14 СИЗО. Они провели встречи с 1720 гражданами, в том числе 376 ― конфиденциальных. По результатам этих встреч жалоб на противоправные действия со стороны администрации учреждений не поступало. Помимо этого, общественным объединением «Мы против пыток» было осуществлено 15 посещений СИЗО (в Астане и Алматы, а также в Алматинской, Акмолинской, Карагандинской, Костанайской, Кызылординской областях, СКО и ВКО), приняты 410 человек (конфиденциально ― 262). Все жалобы задержанных регистрировались, проверки по ним проводились службами собственной безопасности, постоянный надзор за обеспечением законности осуществлялся органами прокуратуры. Всем обвиняемым обеспечивалось их конституционное право на защиту и получение квалифицированной юридической помощи, допуск адвокатов к своим подзащитным осуществлялся без препятствий. Все следственные мероприятия проводились специально оборудованных помещениях, в которых установлены камеры видеонаблюдения. По информации офиса УПЧ, содержание и охрана задержанных осуществлялась в соответствии с принципами законности и нормами международного права, со стороны сотрудников учреждений каких-либо противоправных действий не допускалось.» ## Источник: Qazqantar Qazqantar Сайт Qazqantar.org Мемориально-информационный сайт Qazqantar.org на двух языках: Полная хронология январских событий. Официальные данные. Рассказы очевидцев и истории простых граждан. Персоналии. Фото- и видеоматериалы. Аналогии с другими «народными волнениями», по факту оказавшимися госпереворотами. Постянварские события: создание фондов и эксплуатация темы; реакции иностранных медиа.