[2025] для шефа.docx

Google Docs neutral 2026-04-11 32 чанков ~46 мин чтения

Сущности

Предварительные ответы на запросы от СМИ по состоянию на 05.08.2025 1. Казахстан и РФ будут выбирать подрядчиков для консорциума. Какие казахстанские и международные компании рассматриваются в качестве соисполнителей строительных, инжиниринговых и других работ? Ответ: По первой атомной станции в качестве лидера консорциума выбрана Государственная корпорация «Росатом». Агентством РК по атомной энергии совместно с ТОО «Казахстанские атомные электрические станции» будет начата работа с ГК «Росатом» по формированию эффективного международного консорциума и привлечению государственного экспортного финансирования от Российской Федерации. 2.Какие механизмы контроля предусмотрены для обеспечения своевременного завершения строительства АЭС? Как планируется минимизировать риски возможных задержек в поставках оборудования, в том числе с учетом примеров затяжных сроков реализации аналогичных проектов в других странах (например, проект «Аккую» в Турции)? Рассматриваются ли сценарии перебоев в поставках оборудования в случае усугубления международных санкционных ограничений или военных конфликтов? Ответ: Для своевременного завершения строительства атомной электростанции в Республике Казахстан будут предусмотрены четкие механизмы проектного управления, включая строгий контроль за соблюдением графиков, независимый технический надзор за всеми этапами реализации, включая и использование контрактов с жёсткими временными рамками и штрафами за задержки. Казахстан намерен опираться на опыт надёжных международных партнёров, обладающих практикой ввода АЭС в эксплуатацию в срок, с тем чтобы минимизировать риски организационного и технологического характера. Что касается возможных задержек в поставках оборудования, в том числе с учётом опыта таких проектов, как АЭС «Аккую» в Турции, здесь важно подчеркнуть, что Казахстан выбрал формат международного консорциума в том числе для своевременного завершения проекта, чтобы выбрать лучшие и надежные решения. Кроме того, выстраивается работа с несколькими поставщиками, чтобы в случае срыва поставок от одного из них не был нарушен весь проект. Графики поставок будут сопровождаться соответствующими финансовыми гарантиями и контрактными обязательствами. На случай обострения санкционной ситуации или международных конфликтов прорабатываются альтернативные сценарии. В частности, анализируются наиболее устойчивые маршруты доставки оборудования, ведутся переговоры с производителями из юрисдикций, не вовлечённых в санкционную риторику, и закладываются временные резервы, позволяющие не останавливать строительство даже в условиях перебоев. Казахстан подходит к строительству АЭС с полной осознанностью внешнеполитических и логистических рисков и работает над тем, чтобы с самого начала обеспечить проект максимальной устойчивостью. 3. Понимая, что стоимость электроэнергии с АЭС в период окупаемости будет выше действующих тарифов на электроэнергию с угольных и газовых ТЭЦ, какие меры планируются для разъяснительной работы с населением, которое в будущем будет подключено к данной генерации? Предусмотрены ли механизмы дифференциации тарифов или формы компенсаций в переходный период для отдельных категорий потребителей? Будет ли у населения возможность выбора источника электроэнергии либо принятие тарифа будет обязательным в силу общих условий энергосистемы? Ответ: Тариф на электроэнергию с будущей атомной станции будет напрямую зависеть от окончательной стоимости проекта, операционных затрат на эксплуатацию, стоимости привлечённых заёмных средств и других параметров финансирования. Расчёты по этим направлениям в настоящее время продолжаются на межведомственном уровне. Очевидно, что тариф будет выше, чем на электроэнергию с существующих угольных ТЭЦ и ТЭС именно в период окупаемости, поскольку те станции были построены десятилетия назад и их капитальные затраты уже полностью амортизированы. После завершения периода окупаемости стоимость электроэнергии от АЭС может быть сравнима или даже ниже стоимости от газовых и угольных станций. Атомная генерация не зависит от волатильности топливных рынков и соответственно обеспечивает долгосрочную ценовую стабильность. И необходимо учитывать, что проектный срок службы АЭС – более 60 лет. Окончательные параметры тарифа будут озвучены после завершения всех расчётов и согласований. Вопросы, касающиеся дифференциации тарифов, компенсаций в переходный период, а также возможности выбора источника электроэнергии, находятся вне компетенции ТОО «КАЭС». ТОО «КАЭС» является проектной компанией, ответственной за реализацию строительства атомной электростанции, и не принимает участия в формировании тарифной политики или в определении условий функционирования энергорынка. 4. Кто будет заниматься техническим обслуживанием АЭС после ввода в эксплуатацию? За это будут ответственны все вошедшие в консорциум компании или только «Росатом», а может сам Казахстан? Ответ: Эксплуатацию и обслуживание АЭС планируется осуществлять казахстанским персоналом, работниками станции. При этом не исключается возможность создания совместного предприятия с поставщиком технологий (вендором) для обеспечения эффективной передачи опыта, технологий и соблюдения стандартов безопасности. В рамках формирования эффективного международного консорциума мы вели диалог со всеми участниками шорт-листа, продолжаем его и будем поддерживать в будущем. Казахстан строит энергетику будущего, и в этой системе найдётся место для разных технологических решений. В настоящее время рассматриваются различные варианты сотрудничества с другими компаниями из «шорт-листа», в том числе по другим АЭС и смежным направлениям, таким как сервис и техническое обслуживание, локализация и ядерно-топливный цикл. 5. Если же техническое обслуживание берет на себя Казахстан сам, то готов ли наш рынок к этому: достаточно ли специалистов, необходимого оборудования, финансов и т.д.? Ответ: Техническое обслуживание атомной электростанции может быть полностью обеспечено казахстанской стороной. В стране уже сформирован прочный кадровый потенциал, как в атомной сфере, так и в традиционной энергетике. При этом подготовка необходимых специалистов продолжается и усиливается, включая развитие профильного образования и практического опыта в рамках как национальных, так и международных программ. В настоящее время активно ведется подготовка квалифицированных кадров для атомной отрасли по 18 образовательным программам, связанным с физикой, энергетикой, электротехникой, горным инжинирингом. Подготовка осуществляется как в отечественных университетах (ВКТУ им. Д.Серикбаева, ЕНУ им. Л.Н.Гумилева, КазНУ им. Аль Фараби, АУЭС им. Г.Даукеева, ВКУ им. С.Аманжолова и Государственный Университет им.Шакарима), так и в рамках сотрудничества с ведущими зарубежными вузами, специализирующимися на ядерных технологиях. Кроме того, реализуются несколько профильных образовательных программ с возможностью получения двойного диплома (ядерная физика, ядерная инженерия, ядерная физика и атомная энергетика, теоретическая ядерная физика). Будет проведена работа по выделению грантов на обучение по зарубежным программам, а также будет организовано прохождение практик и стажировок на действующей АЭС. На 2024-2025 учебный год по направлениям, ассоциированным с атомной отраслью и промышленностью выделено более 5 000 грантов. При этом по таким специальностям контингент обучающихся в период 2023-2024 составлял около 250 человек. С 2011 по 2023 год выпуск составил более 1600 человек. Кроме этого, Казахстан располагает научными исследовательскими институтами – Национальный ядерный центр и Институт ядерной физики, в которых работают высококвалифицированные специалисты в сфере атомной отрасли. На базе трех учебных центров последнего к текущему моменту было подготовлено более 5000 специалистов, ассоциированных с атомной энергетикой. Между тем, планируется подготовка кадров в рамках международного сотрудничества с направлением молодых специалистов на объекты атомной отрасли для прохождения стажировки (Франция, РФ, Венгрия). 6. Может ли агентство сообщить, какие ценовые предложения поступали от потенциальных участников консорциума? Ответ: Что касается ценовых предложений, индикативные предложения, поступившие от потенциальных участников консорциума, мы на текущий момент раскрыть не можем, так как это коммерческий вопрос, и мы связаны соглашениями о неразглашении. 7. Стоит ли ожидать, что Росатом и CNNC будут участвовать в строительстве АЭС совместно в дальнейшем? Ответ: Вопрос совместного участия Росатома и CNNC в строительстве первых двух АЭС не рассматривался. Росатом является лидером консорциума по первому проекту, тогда как CNNC, вероятно, станет лидером другого консорциума, если такое решение будет принято. При этом участие каждой из сторон в конкретном проекте не является обязательным и будет зависеть от дальнейших переговоров и развития программы. 8. На чьём уране будет работать первая АЭС - насколько известно, планов на внутреннее потребление на ближайшие 10 лет в РК нет? Ответ: На сегодняшний день в Казахстане успешно действуют предприятия по добыче и первичной переработке природного урана, производству порошков и таблеток диоксида урана, фабрикации тепловыделяющих сборок. Кроме того, АО «НАК «Казатомпром» с 2013 года имеет доступ к услугам по обогащению урана через АО «Центр по обогащению урана» и права пользования технологиями конверсии урана от канадской Cameco. При этом, в рамках проекта по строительству АЭС рассматривается возможность локализации переделов ядерно-топливного цикла в Казахстане 9. Будет ли квота на количество иностранных специалистов, которые станут работать на первой АЭС? Ответ: Вопрос установления квот на количество иностранных специалистов, которые будут работать на первой АЭС, лежит вне компетенции ТОО «КАЭС». В проекте планируется максимально привлекать местный строительный персонал после прохождения необходимой аттестации и подтверждения компетенций. Привозить работников из России экономически нецелесообразно, особенно если необходимые специалисты доступны на казахстанском рынке по более конкурентной цене. 10. Предусмотрены ли социальные инвестиции в развитие посёлка Улкен со стороны участников консорциума? Ответ: Проект АЭС – это не просто «привезут и построят», а долгосрочный вклад в развитие региона и в целом страны: создание рабочих мест как на этапе строительства, так и в ходе эксплуатации, подготовка квалифицированных кадров, развитие научного потенциала, инвестиции в инфраструктуру, развитие отечественной промышленности. 11. Насколько реально одновременно строить 2-3 АЭС и что будет, если какой-то из проектов "зависнет"? Ответ: Одновременное строительство 2-3 АЭС в Казахстане сложная задача, но выполнимая при условии грамотного управления, чёткого планирования и надёжного финансирования. Для успешной реализации нескольких проектов одновременно необходимы достаточные финансовые ресурсы, технические мощности и квалифицированные кадры, а также налаженные логистические цепочки поставок оборудования и материалов. Если один из проектов столкнётся с временными задержками или «зависнет», это не приведёт к остановке всей программы развития атомной энергетики. При ведении нескольких параллельных проектов риски распределяются, и строительство остальных АЭС сможет продолжаться без серьёзных сбоев. При поддержке выбранного вендора и при условии своевременного финансирования будет обеспечена возможность последовательного и эффективного продвижения всех этапов программы. 12. АЭС құрылысына Ресей арзан несие беретіні жазылған. Ресей қарызды қандай шарттармен беретін неге ашық айтылмайды? Жауап: Қарыз шарттары қазіргі уақытта әлі келісілген жоқ. Келешекте атом электр станциясын салуға арналған мемлекеттік экспорттық несие жөніндегі үкіметаралық келісім шеңберінде несие туралы толық ақпарат ашық түрде жарияланатын болады. 13. Атом электр станциясы салынса Қазақстан не өзгереді? (артықшылықтары) Жауап: АЭС жобасы – бұл жай ғана "әкелу және салу" емес, өңірдің және тұтастай алғанда елдің дамуына ұзақ мерзімді үлес: құрылыс кезеңінде де, пайдалану барысында да жұмыс орындарын құру, білікті кадрлар даярлау, ғылыми әлеуетті дамыту, инфрақұрылымға инвестициялар, отандық өнеркәсіпті дамыту. 14. ⁠АЭС салу кезінде және салып болғаннан кейін қанша адам жұмыспен қамтылады? Жауап: Алматы облысында АЭС салу жобасын іске асыру құрылыс-монтаж жұмыстары барысында, сондай-ақ станцияны пайдалану кезінде жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді. Мәселен, 2030 жылға қарай 5 мыңға жуық адам жұмыс орындарымен, ал 2032 жылы құрылыс шыңында 10 мыңға жуық адам жұмыспен қамтылатын болады. 2035 жылы атом электр станциясын пайдалануға беру 2000 адамды жұмыс орындарымен қамтамасыз етеді, оның ішінде жоғары білімі бар 600 адам, орта арнаулы – 550 адам, бейінді-техникалық – 850 адам. 15. Қазақстан АЭС салуға неге «Росатомды» таңдады? (артықшылықтары) Жауап: «Росатом» - әлемдегі ядролық технологиялардың атасы, ең дамыған және тәжірибелі "Атом мектебі" бар. Әлемдегі алғашқы атом электр станциясы 1954 жылы Обнинскіде жұмыс істеді. Айта кету керек, әлемдегі алғашқы БН-350 жылдам нейтронды өнеркәсіптік реактор ресейлік технологиялар бойынша салынған және біздің Ақтауда, Каспий теңізінің жағасында жұмыс істеген. Сонымен қатар, Ресей Халықаралық консорциумдарға қатысудың үлкен тәжірибесіне ие және сәйкесінше әр түрлі өндірушілердің жабдықтарын бір жобада тиімді үйлестіре алады. Сонымен бірге Ресейде шетелде соғылған 20-дан астам реакторлары бар, оның ішінде ұлттық талаптарға күрделі бейімделу және жергілікті өнеркәсіппен жұмыс істеу. Қазіргі геосаяси және технологиялық шындықтарда Қытай мен Ресейдің атом саласында – қаржыландыру мен жобалаудан бастап ядролық-отын циклінің барлық кезеңдерін, соның ішінде кадрларды даярлауды, құрылысты, пайдалануға беруді, техникалық сүйемелдеуді, пайдаланылған отынмен жұмыс істеуді және оны қайта өңдеуді терең оқшаулауға дейінгі қызметтердің толық және тұйық циклін ұсынуға мүмкіндігі бар екенін атап өткен жөн. 16. Росатом тізгінін ұстайтын консорциум құрамына кіруге қалған үш вендер де өтінім берді ме немесе кіретіндерін растады ма? Консорциум қалыптастыру туралы түпкілікті шешімді Қазақстан тарабы қабылдай ма, Росатом ба? Росатом қандай да бір вендердің консорциум құрамына кіруіне қарсылық білдірсе, Қазақстан тарабы ол қарсылықты кері қайтаруға хақылы ма? Жауап: Қазіргі уақытта Қазақстанда атом электр станциясын салу жөніндегі консорциумды қалыптастыру жөніндегі келіссөздер талқылау сатысында тұр. Консорциумның құрамы туралы шешім жобаның коммерциялық және техникалық шарттары негізінде қабылданатынын түсіну маңызды. Технологиялық серіктес ретінде "Росатом" таңдалды, ол бас мердігер ретінде әрекет етеді және жобаны іске асыру үшін өзінің жауапкершілігін ескере отырып консорциум құрады. Бұл ретте, Қазақстандық тарап консорциумға қатысушылардың құрамын, әсіресе жергілікті мердігерлер, жеткізушілер және оқшаулау мәселелері туралы сөз болғанда келісуге құқылы. 17. Поскольку Росатом будет создавать консорциум, то какие компании в него могут войти? Может ли войти, допустим, китайская CNNC или создание консорциума предусматривает, что это только казахстанские и российские участники проекта? Ответ: Создание консорциума — это гибкий формат сотрудничества, и его состав определяется целями проекта и распределением ролей. Консорциум, как правило, формируется вокруг генерального поставщика технологии, ядро консорциума будет состоять из российских и казахстанских компаний, включая инжиниринговые, строительные и поставляющие оборудование организации. В консорциум также могут входить международные компании, не конкурирующие по ключевым технологиям, например в области автоматизации, логистики, экологии, безопасности. 18. Какие гарантийные обязательства будут у международного консорциума по АЭС (поддержка в течение N лет после окончания строительства)? Ответ: В рамках международного консорциума по строительству АЭС будут предоставлены комплексные гарантийные обязательства, охватывающие как этап ввода станции в эксплуатацию, так и её последующую поддержку. Участники международного консорциума предоставляют не только гарантию качества оборудования на несколько лет, но и сопровождает проект на всём жизненном цикле станции — от ввода в эксплуатацию до вывода из эксплуатации. Такой подход позволяет обеспечить безопасность, надёжность и устойчивую работу АЭС на десятилетия вперёд. 19. Каков вклад КАЭС в реализации данного этапа проекта? Ответ: КАЭС, как оператор и бенефициар проекта играет ключевую координирующую и надзорную роль на этапе инженерных изысканий. Компания отвечает за общее управление процессом, взаимодействие с государственными органами, контроль за соблюдением национальных требований и защиту интересов Казахстана в рамках контрактных обязательств. Конкретные функции КАЭС на данном этапе включают: – обеспечение административной и технической поддержки проведения изысканий (допуски, охрана, доступ к данным, сопровождение на местности); – участие в согласовании технических заданий и программ изысканий; – контроль за соблюдением графика и качества работ со стороны подрядных организаций; – формирование экспертных групп для предварительной оценки результатов; – организация взаимодействия с национальными и международными экспертами, в том числе от Агентства РК по атомной энергии и других надзорных органов; – участие в приёмке отчётной документации и передаче её в государственные органы и проектные институты. Таким образом, КАЭС выступает связующим звеном между поставщиком технологии, подрядчиками, регуляторами и обществом, обеспечивая прозрачность, обоснованность и национальный контроль на каждом этапе. 20. Какие компании участвуют в этих работах, и кто несёт ответственность за качество? Ответ: Работы по инженерным изысканиям выполняются на основании договора, заключённого между КАЭС и выбранной организацией-подрядчиком. В случае проекта с участием выбранного Консорциумом подрядчика подрядчиком по инженерным изысканиям выступит его дочерняя организация АО «Атомэнергопроект», которая сможет нанять казахстанские сертифицированные компании, имеющими лицензию на проведение соответствующих видов изысканий. Ответственность за качество несут: – генеральный подрядчик, предоставляющий всю изыскательскую и аналитическую документацию; – казахстанские компании, выполняющие полевые работы и лабораторные исследования в рамках субподряда; – КАЭС как заказчик и оператор, осуществляющий технический и организационный надзор за выполнением условий контракта; – государственные органы, в том числе Комитет по атомному надзору и контролю при Агентстве по атомной энергии, который будет осуществлять инспекции и проверки. Все результаты инженерных изысканий подлежат обязательной государственной экспертизе, включая экологическую, а также могут быть переданы на независимую оценку международным консультантам по запросу Казахстана. Качество гарантируется соблюдением стандартов МАГАТЭ, национальных СНиПов, а также внутренним контролем со стороны выбранного подрядчика и КАЭС. 21. Какие сроки завершения инженерных изысканий и начала строительных работ? Ответ: Срок проведения изысканий составляет от 12 до 18 месяцев, в течение которых необходимо провести изучение полного годового цикла природных и климатических условий, включая все сезонные изменения, с целью получения объективных данных о характеристиках площадки. Это необходимо для всесторонней оценки рисков, связанных с сезонными колебаниями уровней грунтовых вод, паводковыми и метеорологическими явлениями, сейсмической активностью, а также для учета возможного влияния природных факторов на строительство и дальнейшую безопасную эксплуатацию атомной электростанции. Результаты изысканий станут основой для подготовки предпроектной документации и дальнейшего проектирования АЭС в соответствии с международными стандартами безопасности и устойчивого развития. Начало строительства первого энергоблока возможно после завершения предпроектной документации, получения лицензии на строительство и получения всех экспертиз. При оптимистичном сценарии это ориентировочно 2029 год, с учётом всех регуляторных и организационных этапов. Сроки могут корректироваться в зависимости от погодных условий, разработки проектной и рабочей документации и прохождения государственной экспертизы. ТОО «КЭАС» координирует график совместно с акиматом, подрядчиками и регулирующими органами РК. 22. Кто финансирует изыскательные работы — Казахстан, Россия или совместно? Ответ: Финансирование инженерных изысканий может осуществляться за счёт средств, предусмотренных российской стороной, либо ТОО «КАЭС», в зависимости от согласованной модели реализации проекта. Вопросы покрытия расходов, а также распределения ролей и ответственности сторон находятся в стадии обсуждения и будут окончательно определены на этапе заключения соответствующих договоров. Казахстанская сторона со своей стороны обеспечивает организационное сопровождение, контроль хода работ и взаимодействие с национальными органами и заинтересованными структурами. 23. Каковы условия контракта с выбранным подрядчиком? Предусмотрена ли фиксированная цена на данные услуги? Ответ: Контракт на выполнение инженерных изысканий заключён с организацией, входящей в контур выбранного подрядчика. Он предусматривает выполнение комплекса работ в строгом соответствии с техническим заданием, выработанным с участием казахстанской стороны. При этом проект реализуется в формате международного консорциума, что обеспечивает дополнительный уровень прозрачности и независимого контроля. Контрактная стоимость зафиксирована в рамках выделенного финансирования, что исключает произвольное увеличение бюджета на данном этапе. В контракт включены положения об ответственности за качество и сроки, а также механизмы корректировки графика в случае форс-мажора. Прозрачность обеспечения цены, контроль за расходованием средств и аудиторское сопровождение предусмотрены в условиях контракта. 24. Есть ли риск превышения бюджета? Как выстраивается финансовый контроль? Ответ: Риск превышения бюджета минимизирован за счёт детального планирования, фиксированной стоимости работ и государственного контроля. Контракт на инженерные изыскания предусматривает поэтапное финансирование с обязательной отчётностью за каждый завершённый этап. Финансовый контроль осуществляется через: – внутренние процедуры проверок со стороны подрядчика; – контроль со стороны ТОО «Казахстанские атомные электрические станции» как заказчика; – надзор со стороны Агентства РК по атомной энергии. Дополнительно применяется ведомственный и внутренний аудит, позволяющий своевременно выявлять отклонения и предотвращать нецелевое использование средств. Такой многоуровневый подход обеспечивает прозрачность расходования средств и устойчивость финансовой дисциплины. 25. Как будет обеспечиваться прозрачность на всех этапах строительства? Ответ: Прозрачность проекта обеспечивается через сочетание законодательных требований Республики Казахстан и международной практики в области реализации инфраструктурных проектов в атомной энергетике. На уровне государства предусмотрены обязательные процедуры общественного обсуждения, экологической и технической экспертизы, а также раскрытие информации о ключевых стадиях проекта. Вся документация, связанная с выбором площадки, проведением инженерных изысканий, получением лицензий и согласований, проходит публичные процедуры оценки. Для предотвращения конфликта интересов применяется практика независимых технических экспертиз и привлечение международных консультантов. Отдельный блок работы направлен на прозрачность финансовых процедур в рамках межгосударственного соглашения. 26. Планируется ли создать общественный наблюдательный совет? Ответ: Создание общественного наблюдательного совета возможно и соответствует практике реализации крупных инфраструктурных проектов, особенно в сфере атомной энергетики. На международном уровне подобные механизмы позволяют учитывать мнения различных заинтересованных сторон и усиливают общественное доверие. Вопрос о целесообразности создания такого совета в рамках проекта будет рассматриваться с учётом норм национального законодательства, международного опыта и позиций уполномоченных государственных органов. Как будут информироваться граждане о ходе реализации проекта? Ответ: Открытость и информирование населения по проекту будут обеспечиваться через различные каналы коммуникации, включая: – регулярные публикации новостей и разъяснительных материалов на официальных сайтах ТОО «КАЭС» и Агентства Республики Казахстан по атомной энергии; – участие представителей компании в общественных мероприятиях, открытых диалогах и выездных встречах с жителями региона; – активное использование социальных сетей и местных СМИ для распространения информации о проекте и его этапах; – открытие информационного центра по атомной энергии с наглядными материалами, макетами, буклетами и видеоматериалами, подготовленными с участием ТОО «КАЭС» и дочерних организаций выбранного подрядчика. Отдельное внимание планируется уделить взаимодействию с молодёжью, преподавателями и научным сообществом для формирования объективного восприятия целей и задач проекта, а также повышения уровня осведомлённости о современных технологиях в атомной энергетике. Будут ли публиковаться независимые оценки безопасности проекта? Ответ: В мировой практике реализация атомных проектов сопровождается многоуровневой системой экспертиз, включая участие независимых организаций, международных структур (например, МАГАТЭ), а также национальных регуляторов. Подобный подход направлен на обеспечение высокого уровня доверия к проекту со стороны общества. Порядок и объём публикации такой информации будет определяться в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан, международными обязательствами и политикой в сфере ядерной безопасности. Если отношения с Россией ухудшатся, может ли проект быть остановлен? Ответ: Проект реализуется на основе контрактных и межгосударственных договорённостей, сформированных с расчётом на долгосрочную перспективу. Эти договорённости обеспечивают стабильную правовую основу и устойчивость ключевых обязательств сторон, вне зависимости от колебаний политической конъюнктуры. Кроме того, значительная часть подготовительных работ реализуется с участием казахстанских организаций. Это снижает зависимость от внешнеполитических факторов и позволяет сохранить контроль над ключевыми процессами на национальном уровне. Система управления проектом предусматривает адаптивные механизмы, включая возможность диверсификации поставщиков и подключение третьих стран при необходимости. Были ли зафиксированы случаи коррупции или лоббизма в рамках этого контракта? Ответ: На текущий момент не зафиксировано никаких случаев коррупции или лоббизма в рамках реализации проекта строительства АЭС. Все действия осуществляются в соответствии с законодательством Республики Казахстан, с соблюдением принципов прозрачности, подотчётности и государственного контроля. КАЭС придерживается политики нулевой терпимости к коррупции, и любые нарушения будут пресекаться с привлечением уполномоченных органов. Проект сопровождается внутренними и внешними проверками, включая процедуры комплаенс-оценки и контроль за соблюдением этических норм. Почему назрела необходимость в строительстве АЭС в Казахстане? Какие проблемы позволит решить АЭС? Ответ: Развитие атомной энергетики является долгосрочной задачей, решение которой обеспечит энергетическую независимость и безопасность Казахстана как минимум на несколько десятилетий вперед. Также важно обеспечить переход энергетики на безуглеродную генерацию, если мы хотим поддержать зеленую трансформацию экономики страны, ее устойчивое развитие в условиях повышенного внимания мирового сообщества к вопросам климата. Многим сейчас понятно, что без атомной энергетики решить все эти задачи практически невозможно. И потому строительство АЭС в Казахстане - очевидное, выгодное решение, необходимое для индустриального развития страны, которое окажет положительный мультипликативный эффект на все сферы экономики. 32.Что означает начало инженерно-изыскательных работ и на каком этапе сейчас находится проект строительства АЭС? Ответ: Выполнение изыскательских работ по выбор площадки под строительство АЭС является первым и ключевым этапом в реализации проекта строительства АЭС, так как от обоснованности и качества данного этапа напрямую зависит не только выбор конкретного местоположения станции, но и её безопасная эксплуатация,, эффективность, а также минимизация воздействия на окружающую среду и население. Кроме того, выбранная площадка оказывает существенное влияние на стоимость реализации проекта за счёт геологических, природных и техногенных особенностей, которые необходимо всесторонне изучить в период инженерных изысканий. Целью проведения инженерных изысканий является комплексная оценка природных, техногенных и социальных факторов, влияющих на выбор наиболее безопасного и эффективной площадки для размещения электростанции. Срок проведения изысканий составляет 18 месяцев, в течение которых необходимо провести изучение полного годового цикла природных и климатических условий, включая все сезонные изменения, с целью получения объективных данных о характеристиках площадки. Это необходимо для всесторонней оценки рисков, связанных с сезонными колебаниями уровней грунтовых вод, паводковыми и метеорологическими явлениями, сейсмической активностью, а также для учета возможного влияния природных факторов на строительство и дальнейшую безопасную эксплуатацию атомной электростанции. Результаты изысканий станут основой для подготовки предпроектной документации и дальнейшего проектирования АЭС в соответствии с международными стандартами безопасности и устойчивого развития. 33. Каковы долгосрочные экологические последствия работы АЭС? Ответ: Воздействие АЭС на окружающую среду при соблюдении технологии строительства и эксплуатации значительно меньше, чем других технологических объектов: химических предприятий, ТЭЦ. АЭС не загрязняют окружающую среду такими веществами, как дымовые и иные газы, зола, сажа, сбросные воды. Подтверждением того, что АЭС не наносят вреда природной среде, является многолетний опыт их эксплуатации в различных странах. А отсутствие вредного воздействия абсолютно не зависит от срока службы атомной электрической станции, ввиду изначальной чистоты используемой технологии. АЭС способствует снижению парникового эффекта. К примеру, ежегодно работа атомной станции на 1000 МВт снижает выбросы парниковых газов на 4 млн. тонн. С точки зрения экологии, атомная энергетика считается одной из самых чистых и зеленых генераций. Например, при эксплуатации угольной станции мощностью 2,4 ГВт ежегодно в атмосферу выбрасывается порядка 10 млн. тонн углекислого газа, 800 тысяч тонн золы, 4-5 тысяч тонн пепла. При эксплуатации АЭС эти выбросы практически равны нулю. Важно отметить, что атомная энергетика активно используется в развитых странах (США, Франция, Япония, Южная Корея, Китай, страны Европы и т.д.), которые очень серьезно относятся к вопросам защиты экологии и тщательно оберегают свое население и территорию от негативных воздействий. При этом все они активно развивают атомную энергетику, что еще раз подтверждает ее безопасность. 34. Какие ключевые факторы учитывались перед выбором локации строительства АЭС? Ответ: В рамках подготовки к строительству АЭС в Казахстане был проведён комплекс исследований, охватывающих природно-климатические и техногенные факторы: сейсмичность, наличие водных ресурсов, геологию, рельеф и пр. Учитывая прогнозируемый дефицит электроэнергии на юге страны, в качестве оптимальной локации был определён данный район на западном берегу озера Балхаш. В октябре 2023 года Казахстан принял миссию SEED МАГАТЭ (Site and External Events Design), задачей которой была независимая оценка обоснованности выбора площадки и анализа внешних факторов. Эксперты МАГАТЭ подтвердили соответствие подхода Казахстана международным стандартам и не выявили факторов, ставящих под сомнение безопасность выбранного района. 35. Как строительство АЭС повлияет на озеро Балхаш и хватит ли озеру воды для обслуживания АЭС? Ответ: Мировая практика строительства АЭС на берегу естественных водоемов существует по всему миру, и ни одна страна еще не сталкивалась с какими-либо случаями негативного влияния станции на водоем. Наоборот, экосистема в окружении АЭС получает определенное развитие. Так в прудах-охладителях АЭС разводятся десятки видов рыб, и даже устраиваются международные чемпионаты по рыбной ловле. Вместе с тем, помимо предварительных оценок будут проведены всесторонние масштабные исследования о влиянии реализации проекта на экосистему озера Балхаш. Будет дана соответствующая экспертная оценка как казахстанских, так и международных специалистов. По ее результатам будет принято решение о дальнейшей реализации проекта. 36. А как будет решаться вопрос с радиоактивными отходами? Ответ: Вопрос обращения с радиоактивными отходами для Казахстана не нов. У нас уже накоплен значительный опыт в этой области. В частности, в настоящее время реализуется проект по выводу из эксплуатации первого в мире промышленного реактора БН-350, где также имеются радиоактивные отходы. Мы ведём системную работу по их безопасному обращению, и на сегодняшний день у нас уже сформирована соответствующая компетенция. Что касается будущей АЭС, стоит отметить, что объёмы радиоактивных отходов от её эксплуатации будут сравнительно небольшими. Для понимания можно привести пример: в США, начиная с 1950-х годов, эксплуатируются 96 атомных реакторов. За десятилетия их работы объём накопленных отходов условно сопоставим с одним крупным супермаркетом - и это при таких масштабах отрасли. Радиоактивные отходы бывают разными: жидкие, твёрдые, низко-, средне- и высокоактивные. Каждая категория требует своего подхода к хранению и утилизации. В Казахстане уже ведётся работа по определению зоны ядерной безопасности, где планируется создание пунктов временного хранения и последующего безопасного захоронения отходов. Все эти меры направлены на то, чтобы радиоактивные отходы не представляли никакой угрозы ни для окружающей среды, ни для здоровья населения. Мы подходим к этому вопросу с соблюдением международных стандартов и с учётом лучшего мирового опыта. 37. Какое влияние окажет проект строительства АЭС на местную промышленность? Ответ: Строительство АЭС в Казахстане принесет значительные выгоды для местной промышленности, включая развитие смежных отраслей, повышение квалификации наших специалистов и создание рабочих мест. В крупных проектах, таких как строительство АЭС, значительная часть работы выполняется местными компаниями. Это включает строительство, монтаж оборудования и поставку материалов. Кроме того, участие в высокотехнологичных проектах дает местным специалистам возможность обучаться и получать опыт, работая вместе с международными экспертами. Это способствует росту уровня профессионализма и конкурентоспособности казахстанских специалистов на международном рынке. Также реализация проекта АЭС создаст множество рабочих мест как на этапе строительства, так и в последующем на этапе эксплуатации. 38. Насколько Казахстан готов в кадровом плане к реализации проекта АЭС? Есть ли у нас необходимые специалисты и какие программы подготовки запущены? Ответ: Казахстан обладает серьезным кадровым потенциалом для развития атомной энергетики. Уже сегодня в стране действуют высшие учебные заведения, где ведётся подготовка специалистов по направлениям атомной отрасли. С 2000 по 2025 год обучение прошли около 4 500 студентов, из которых около 1 800 - только за последние три года, что говорит о возросшем интересе молодёжи к атомной отрасли. После выбора технологического партнёра Казахстан совместно с ним разработает программу подготовки и переподготовки кадров. Обучение будет проводиться как на территории страны, так и за рубежом, в учебно-тренировочных центрах и на действующих АЭС вендора, чтобы наши специалисты могли пройти практику и повысить квалификацию на реальных объектах. Кроме того, в Казахстане уже есть сформированная отраслевая база и компетенции: - в стране эксплуатировался реактор БН-350, и накоплен значительный опыт эксплуатации ядерных установок; - работает Ульбинский металлургический завод, производящий ядерное топливо и топливные таблетки; - Казахстан является мировым лидером по добыче урана; - эксплуатируются три исследовательских ядерных реактора, обеспечивающие высокий уровень культуры ядерной и радиационной безопасности. Также важно отметить, что в Казахстане расположен Банк низкообогащённого урана МАГАТЭ, открытие которого в 2017 году на базе Ульбинского металлургического завода стало признанием со стороны международного сообщества доверия к нашей ядерной инфраструктуре. Таким образом, Казахстан не является новичком в ядерной отрасли. В стране есть производственная, научная и кадровая база, а строительство АЭС — это логичный шаг к замыканию ядерного топливного цикла и укреплению энергетической независимости. С точки зрения подготовки персонала по ядерным специальностям, в настоящее время активно ведется подготовка квалифицированных кадров по 18 образовательным программам, связанным с физикой, энергетикой и электротехникой. Подготовка осуществляется как в отечественных университетах (ВКТУ им. Д.Серикбаева, ЕНУ им. Л.Н.Гумилева, КазНУ им. Аль Фараби, АУЭС им. Г.Даукеева и др.), так и в рамках сотрудничества с ведущими зарубежными вузами, специализирующимися на ядерных технологиях. Кроме того, реализуются несколько профильных образовательных программ с возможностью получения двойного диплома (ядерная физика, ядерная инженерия, ядерная физика и атомная энергетика, теоретическая ядерная физика). 39. Почему для первой АЭС был выбран российский вендор, и как проходил этот процесс? Ответ: Мы понимаем общественную чувствительность к этому вопросу. Однако решение принималось исходя из конкретных технико-экономических и эксплуатационных показателей. Реактор ВВЭР-1200, предложенный Росатомом, относится к поколению «III+», и сертифицирован по международным стандартам. Такие реакторы уже эксплуатируются в России и Беларуси, а более 15 энергоблоков этой серии находятся на стадии строительства. Ключевые показатели, которые повлияли на наш выбор: срок строительства - 6–8 лет с момента заливки бетона; средняя стоимость блока сопоставима или ниже, чем у других вендоров; проектный срок эксплуатации - 60 лет, с возможностью продления; коэффициент технической готовности ВВЭР-1200 составляет более 90%, что выше, чем у многих альтернативных решений; технология ВВЭР является оригинальной российской разработкой. Важно, что все ключевые функции безопасности и эксплуатации остаются под полным контролем казахстанской стороны, включая персонал, системы безопасности и административное управление объектом. Дополнительно мы привлекли международных консультантов для проведения независимой оценки нашего выбора. Решение о выборе вендора принято не из политических соображений, а с учетом технических особенностей технологии и экономической обоснованности в интересах энергетической независимости и стабильности Казахстана. 40. Какие риски несет выбор Консорциума для Казахстана? Как насчёт западных санкций против России? Усложнят или замедлят ли они этот проект? Россия недавно объявила, что у неё возникли проблемы с финансированием трёх ТЭЦ в Казахстане. Могут ли подобные проблемы возникнуть у проекта АЭС? Ответ: Сотрудничество с компанией, выбранной в качестве лидера консорциума, основано на результатах комплексной технической и социально-экономической оценки. Выбор отражает интересы энергетической безопасности и развития Казахстана. Казахстан и Россия эффективно взаимодействуют в различных областях экономики, в том числе в энергетике и атомной промышленности. Консорциум будет возглавляться подрядчиком, прошедшим тщательную оценку рисков, в том числе сценариев введения новых антироссийских санкций и возможных перебоев с поставками оборудования. При этом консультировались и с международными юристами в части санкционного комплаенса. По последним данным, выбранного подрядчика нет в санкционных списках. На случай возникновения каких-либо рисков, связанных с усилением санкций в отдельных странах в будущем, у нас будут предусмотрены соответствующие договорные механизмы, которые казахстанские компании применяли в других проектах. Например, есть возможность применения соответствующих санкционных оговорок и других правовых инструментов. При этом, атомная энергетика, которая связана с социально-гуманитарными нуждами и климатической повесткой, не включена в санкционные списки. Все понимают, что АЭС будет строиться на территории Казахстана с участием международных компаний и будет принадлежать полностью Казахстану. В любом случае конечным бенефициаром этого проекта является Казахстан. В соответствии с достигнутыми договорённостями, Российская Федерация предоставит Казахстану экспортное финансирование на льготных условиях. Параметры этого финансирования находятся на стадии переговоров. В настоящее время начаты процедуры по разработке соответствующего Межправительственного соглашения, которое в дальнейшем пройдет согласование с государственными органами Казахстана и России. 41. Сможет ли Россия использовать этот проект как рычаг влияния на Казахстан? По крайней мере, приблизит ли этот проект Казахстан к России? В первую очередь, строительство АЭС обеспечит энергетическую безопасность Казахстана. Так, в 2024 году потребление электроэнергии в Казахстане выросло на 4,3% по сравнению с предыдущим годом и достигло 120 млрд кВтч. Одновременно выработка увеличилась на 4,5%, составив 117,9 млрд кВтч. В условиях пиковых нагрузок дефицит мощности компенсировался за счёт импорта электроэнергии, в том числе с РФ. При этом долгосрочный прогноз, показывает потенциальный дефицит мощности до 4,8 ГВт к 2031 году. Кроме этого, строительство АЭС даст мощный импульс развитию сразу нескольких регионов. В частности, для местных жителей откроются новые возможности – занятость, обучение, квалификация в технических профессиях. Также это способствует развитию местной инфраструктуры (дороги, электро- и водоснабжение), социальной сферы (открытие школ, детсадов, медучреждений и др.), росту инвестиционной привлекательности и деловой активности бизнеса, расширит горизонты для молодежи. Это будет наша первая казахстанская АЭС, находящаяся под полным национальным контролем. Выбор партнёра не означает зависимость. Казахстан развивает собственные компетенции в атомной энергетике, страна занимает первое место в мире по добыче урана, производит ядерное топливо, активно готовит национальные кадры и выстраивает инфраструктуру. Реализация проекта предполагает участие международного консорциума, что обеспечивает технологическую устойчивость и снижает риски зависимости от одного поставщика. При этом все ключевые решения принимаются на национальном уровне с приоритетом интересов и безопасности Казахстана. Владельцем, оператором, отвечающим за все технологические процессы, эксплуатирующей организацией будет казахстанская сторона. 42. Какой предполагаемый срок строительства и ввода АЭС в эксплуатацию? Ответ: Согласно международной практике, строительство АЭС с двумя энергоблоками мощностью занимает в среднем 10 лет. Этот срок включает в себя весь комплекс работ: от выбора технологического партнёра (вендора) и проведения проектно-изыскательских работ до разработки проектной документации и выполнения строительно-монтажных работ. Поэтому ввод станции в эксплуатацию ожидается к 2035 году. 43. Какая стоимость финансирования? Можете ли Вы уточнить планируемую валюту финансирования, ориентировочные процентные ставки, сроки экспортного кредитования и иные ключевые параметры финансового соглашения? Ответ: Пока рано говорить об окончательной стоимости проекта. На формирование итоговой стоимости при строительстве любой АЭС влияет ряд факторов, включая результаты инженерно-изыскательских работ, то есть как метеорологические сейсмологические условия места расположения могут повлиять на ход строительства; применение оборудования международных производителей, не входящих в состав поставщика реакторной технологии; уровень локализации в производстве оборудования и строительных материалов на территории, где планируется строительство АЭС; степень участия строительно-монтажных организаций и квалифицированных специалистов, то есть имеются ли человеческие ресурсы для строительства либо необходимость привлечение третьих лиц; логистические, финансовые и другие затраты. Окончательная стоимость будет определяться по итогам завершения проектирования и прохождения экспертизы. 44. Как планируется обеспечить надзор за строительством и безопасностью АЭС на всех этапах? Ответ: Контроль за строительством и безопасностью АЭС будет осуществляться на всех этапах - от проектирования до ввода в эксплуатацию и дальнейшей эксплуатации. В первую очередь, перед началом строительства будет выдана соответствующая лицензия на строительство АЭС. Эта лицензия будет выдаваться уполномоченным государственным органом на основании всесторонней оценки проекта и соблюдения всех технических и нормативных требований. Для реализации эффективного и независимого надзора в Казахстане создан Комитет по атомному надзору и контролю при вновь образованном Агентстве Республики Казахстан по атомной энергии. Ранее эти функции выполнял Комитет по атомному и энергетическому надзору в составе Министерства энергетики Республики Казахстан, но теперь полномочия перераспределены, и создан специализированный орган, сосредоточенный исключительно на вопросах атомного надзора и безопасности. ТОО «Казахстанские атомные электрические станции» как Владелец/Оператор АЭС также будет осуществлять постоянный контроль за соблюдением проектных решений, графика и качества работ. В задачи ТОО «КАЭС» входит координация взаимодействия между проектировщиком, подрядными организациями и надзорными структурами, а также обеспечение соответствия выполняемых работ требованиям ядерной и радиационной безопасности. Контроль будет включать: -систематическое инспектирование объектов на всех стадиях строительства; - контроль за соблюдением стандартов при вводе в эксплуатацию; - авторский надзор со стороны Генерального подрядчика; - независимый технический надзор; - привлечение международных экспертов, в том числе специалистов МАГАТЭ, для проведения независимых оценок. В составе Комитета уже работают квалифицированные специалисты, обладающие необходимыми знаниями и опытом в области ядерного надзора. Все эти меры позволят обеспечить прозрачность, безопасность и соответствие проекта международным требованиям. 45. Накануне на строительной площадке АЭС Аккую в Турции вспыхнули волнения на фоне отсутствия выплат по заработным платам для работников. Возможна ли аналогичная ситуация и в Казахстане? Ответ: В отличие от проекта «Аккую» в Турции, где атомная станция находится в собственности российской стороны в рамках схемы BOO (build-own-operate, строй-владей-эксплуатируй), казахстанская модель реализации АЭС предусматривает, что собственником всех основных активов, включая сам объект и связанные лицензии, выступит казахстанская сторона. Это означает, что управление проектом будет осуществляться через уполномоченные казахстанские государственные органы и национальную проектную компанию, а все стратегические решения будут приниматься с учётом интересов Республики Казахстан. Подрядные отношения и контроль за соблюдением законодательства (включая вопросы охраны труда и оплаты труда) формируются на основании национальных норм и договорных обязательств, подчиняющихся юрисдикции Казахстана. Кроме того, структура реализации проекта в Казахстане будет предусматривать распределение ролей между участниками консорциума с учётом механизма внутреннего контроля, отчётности и юридической защищённости казахстанской стороны. 46.Жобаны іске асырудағы ҚАЭС-тің үлесі қандай? Жауап: ҚАЭС жобаның операторы және бенефициары ретінде инженерлік зерттеулер сатысында негізгі үйлестіруші және бақылаушы рөл атқарады. Компания процесті жалпы басқаруға, мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылға, ұлттық талаптардың сақталуын бақылауға және шарттық міндеттемелер аясында Қазақстанның мүдделерін қорғауға жауапты. Осы кезеңдегі ҚАЭС-тің функцияларына келесі кіреді: – сауалнамаларды әкімшілік және техникалық қолдауды қамтамасыз ету (рұқсаттар, қауіпсіздік, деректерге қол жеткізу, жергілікті қолдау); – техникалық шарттарды және зерттеу бағдарламаларын келісуле қатысу; – мердігерлердің жұмыс кестесін және сапасын сақтауын бақылау; – нәтижелерді алдын ала бағалау үшін сараптамалық топтар құру; – ұлттық және халықаралық сарапшылармен, оның ішінде Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігімен және басқа да қадағалау органдарымен өзара іс-қимылды ұйымдастыру; – есеп құжаттамасын қабылдауға және оны мемлекеттік органдар мен жобалау институттарына беруге қатысу. Осылайша, ҚАЭС әрбір кезеңде ашықтықты, негіздеме мен ұлттық бақылауды қамтамасыз ете отырып, технологияны жеткізуші, мердігерлер, реттеушілер мен қоғам арасындағы байланыстырушы рөл атқарады. 47.Бұл жұмыстарға қандай компаниялар қатысады және сапаға кім жауапты? Жауап: Инженерлік зерттеу жұмыстары ҚАЭС пен таңдалған мердігер ұйым арасында жасалған шарт негізінде орындалады. Ағымдағы жағдайда Консорциумның жоба мердігері қатысқандықтан инженерлік зерттеулер бойынша "Атомэнергопроект" АҚ еншілес ұйымы болады, ол зерттеулердің тиісті түрлерін жүргізуге лицензиясы бар қазақстандық сертификатталған компанияларды жалдай алады. Сапа үшін жауапкершілік: - барлық зерттеулер және талдамалық құжаттаманы ұсынатын бас мердігер; - қосалқы мердігерлік шеңберінде далалық жұмыстарды және зертханалық зерттеулерді орындайтын қазақстандық компаниялар; - ҚАЭС, келісімшарт талаптарының орындалуын техникалық және ұйымдастырушылық қадағалауды жүзеге асыратын тапсырыс беруші және оператор ретінде; - мемлекеттік органдар, оның ішінде инспекциялар мен тексерулерді жүзеге асыратын Атом энергиясы агенттігі жанындағы атомдық қадағалау және бақылау комитеті. Инженерлік іздестірулердің барлық нәтижелері экологиялық сараптаманы қоса алғанда, міндетті мемлекеттік сараптамадан өтеді, сондай-ақ Қазақстанның сұрауы бойынша халықаралық консультанттарға тәуелсіз бағалауға берілуі мүмкін. Сапа МАГАТЭ стандарттарын, ұлттық ҚНжЕ-ларды (СНиП) сақтаумен, сондай-ақ Консорциум мен ҚАЭС тарапынан ішкі бақылаумен жүргізіледі. 48.Инженерлік зерттеулерді аяқтау және құрылыс жұмыстарын бастау мерзімі қандай? Жауап: Зерттеу жүргізу мерзімі 12 айдан 18 айға дейін жалғасады, оның барысында алаңның сипаттамалары туралы объективті деректер алу мақсатында барлық маусымдық өзгерістерді қоса алғанда, табиғи және климаттық жағдайлардың толық жылдық циклін зерделеу қажет. Бұл жер асты сулары деңгейінің маусымдық ауытқуымен, тасқын және метеорологиялық құбылыстармен, сейсмикалық белсенділікпен байланысты тәуекелдерді жан-жақты бағалау үшін, сондай-ақ атом электр станциясын салуға және одан әрі қауіпсіз пайдалануға табиғи факторлардың ықтимал әсерін есепке алу үшін қажет. Зерттеу нәтижелері халықаралық қауіпсіздік және тұрақты даму стандарттарына сәйкес жобалау алдындағы құжаттаманы дайындау және атом электр станцияларын одан әрі жобалау үшін негіз болады. Бірінші энергоблоктың құрылысын бастау жобалау алдындағы құжаттама аяқталғаннан, құрылысқа лицензия және барлық сараптамаларды алғаннан кейін мүмкін болады. Оптимистік сценарийде бұл барлық реттеуші және ұйымдастырушылық кезеңдерді ескере отырып, шамамен 2029 жыл болмақ. Мерзімдер ауа райы жағдайларына, жобалық және жұмыс құжаттамасын әзірлеуге және мемлекеттік сараптамадан өтуге байланысты түзетілуі мүмкін. "ҚАЭС" ЖШС әкімдікпен, мердігерлермен және ҚР реттеуші органдарымен бірлесіп кестені үйлестіреді. 49.Зерттеу жұмыстарын кім қаржыландырады — Қазақстан, Ресей, немесе бірлесе отырып қаржыланыра ма? Жауап: Инженерлік зерттеу жұмыстарын қаржыландыру жобаны іске асырудың келісілген үлгісіне қарай ресейлік тарап немесе «ҚАЭС» ЖШС -мен қарастырылған қаражат есебінен жүзеге асырылуы мүмкін. Шығындарды жабу, сондай-ақ тараптардың рөлдері мен жауапкершілігін бөлу мәселелері талқылануда және олар тиісті келісімдерді жасау сатысында түпкілікті анықталатын болады. Қазақстан тарапы ұйымдастырушылық қолдауды, жұмыс барысын бақылауды және ұлттық органдармен және мүдделі құрылымдармен өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді. 50. Консорциум бас мердігері Келісімшарттың шарттары қандай? Осы қызметтерге белгіленген баға қарастырылған ба? Жауап: Инженерлік зерттеулерді орындауға келісімшарт Консорциум бас мердігері мемлекеттік корпорациясына кіретін ұйыммен жасалды. Ол қазақстандық тараптың қатысуымен әзірленген техникалық тапсырмаға қатаң сәйкес жұмыстар кешенін орындауды көздейді. Келісімшарттық құн бөлінген қаржыландыру шеңберінде белгіленеді, бұл осы кезеңде бюджеттің ерікті түрде ұлғаюын болдырмайды. Келісімшартқа сапа мен мерзімге жауапкершілік туралы ережелер, сондай-ақ форс-мажор жағдайында кестені түзету тетіктері енгізілген. Бағаның ашықтығын қамтамасыз ету, қаражаттың жұмсалуын бақылау және аудиторлық сүйемелдеу келісімшарт талаптарында көзделген. 51.Қаржының бюджеттен асып кету қаупі бар ма? Қаржылық бақылау қалай құрылады? Жауап: Бюджеттен асып кету қаупі егжей-тегжейлі жоспарлау, жұмыстың белгіленген құны және мемлекеттік бақылау есебінен азайтылды. Инженерлік іздестірулерге арналған келісімшарт әрбір аяқталған кезең үшін міндетті есептілікпен кезең-кезеңмен қаржыландыруды көздейді. Қаржылық бақылау келесі шарттар арқылы жүзеге асырылады: - Мердігер тарапынан ішкі тексеру рәсімдері; - Тапсырыс беруші ретінде "ҚАЭС" ЖШС тарапынан бақылау; - ҚР Атом энергиясы агенттігі тарапынан қадағалау. Сонымен қатар, ауытқуларды уақтылы анықтауға және қаражаттың мақсатсыз пайдаланылуын болдырмауға мүмкіндік беретін ведомстволық және ішкі аудит қолданылады. Мұндай көп деңгейлі тәсіл қаражат жұмсаудың ашықтығын және қаржылық тәртіптің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. 52.Құрылыстың барлық кезеңдерінде ашықтық қалай қамтамасыз етіледі? Жауап: Жобаның ашықтығы Қазақстан Республикасының заңнамалық талаптары мен атом энергетикасындағы инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру саласындағы халықаралық практиканың үйлесімі арқылы қамтамасыз етіледі. Мемлекет деңгейінде қоғамдық талқылаудың, экологиялық және техникалық сараптаманың міндетті рәсімдері, сондай-ақ жобаның негізгі кезеңдері туралы ақпаратты ашу көзделген. Алаңды таңдауға, инженерлік іздестірулер жүргізуге, лицензиялар мен келісімдер алуға байланысты барлық құжаттама ашық бағалау рәсімдерінен өтеді. Мүдделер қақтығысын болдырмау үшін тәуелсіз техникалық сараптамалар практикасы және халықаралық консультанттар тартылмақ. Жұмыстың жекелеген блогы мемлекетаралық келісім шеңберіндегі қаржылық рәсімдердің ашықтығына бағытталған. 53.Қоғамдық бақылау кеңесін құру жоспарлануда ма? Жауап: Қоғамдық бақылау кеңесін құру мүмкіндігі және ірі инфрақұрылымдық жобаларды, әсіресе атом энергетикасы саласында іске асыру тәжірибесіне сәйкес келеді. Халықаралық деңгейде мұндай тетіктер әртүрлі мүдделі тараптардың пікірлерін ескеруге және қоғамдық сенімді күшейтуге мүмкіндік береді. Жоба шеңберінде осындай кеңесті құрудың орындылығы туралы мәселе ұлттық заңнама нормаларын, халықаралық тәжірибені және уәкілетті мемлекеттік органдардың ұстанымдарын ескере отырып қаралатын болады. 54.Жобаның іске асырылу барысы туралы ақпарат халыққа қалай жеткізіледі? Жауап: Жоба бойынша халықтың ашықтығы мен ақпараттандырылуы түрлі коммуникация арналары арқылы қамтамасыз етілетін болады, соның ішінде: - "ҚАЭС" ЖШС және Қазақстан Республикасы Атом энергиясы агенттігінің ресми сайттарында жаңалықтар мен түсіндіру материалдарын тұрақты жариялау; - Компания өкілдерінің қоғамдық іс-шараларға, ашық диалогтарға және өңір тұрғындарымен кездесулерге қатысуы; - Жоба және оның кезеңдері туралы ақпаратты тарату үшін әлеуметтік желілер мен жергілікті БАҚ-тарды белсенді пайдалану; - "ҚАЭС" ЖШС және Консорциумның еншілес ұйымдарының қатысуымен дайындалған көрнекі материалдармен, макеттермен, буклеттермен және бейнематериалдармен Атом энергиясы жөніндегі ақпараттық орталықтың ашылуы. Жобаның мақсаттары мен міндеттерін объективті қабылдауды қалыптастыру, сондай-ақ атом энергетикасындағы заманауи технологиялар туралы хабардар болу деңгейін арттыру үшін жастармен, оқытушылармен және ғылыми қоғамдастықпен өзара іс-қимылға ерекше назар аудару жоспарлануда. 55. Жобаның қауіпсіздігінің тәуелсіз бағалауы жарияланады ма? Жауап: Әлемдік тәжірибеде Атом жобаларын іске асыру тәуелсіз ұйымдардың, халықаралық құрылымдардың (мысалы, АЭХА), сондай-ақ ұлттық реттеушілердің қатысуын қоса алғанда, көп деңгейлі сараптама жүйесімен сүйемелденеді. Мұндай тәсіл қоғам тарапынан жобаға деген сенімнің жоғары деңгейін қамтамасыз етуге бағытталған. Аталған ақпаратты жариялау тәртібі мен көлемі Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына, халықаралық міндеттемелерге және ядролық қауіпсіздік саласындағы саясатқа сәйкес айқындалатын болады. 56. Егер Ресеймен қарым-қатынас нашарласа, жобаның тоқтатылуы мүмкін бе? Жауап: Жоба ұзақ мерзімге арналған есеппен қалыптастырылған келісімшарттық және мемлекетаралық уағдаластықтар негізінде іске асырылады. Бұл уағдаластықтар саяси конъюнктураның ауытқуына қарамастан Тараптардың негізгі міндеттемелерінің тұрақты құқықтық негізін және орнықтылығын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, дайындық жұмыстарының едәуір бөлігі қазақстандық ұйымдардың қатысуымен жүзеге асырылады. Бұл сыртқы саяси факторларға тәуелділікті азайтады және негізгі процестерді ұлттық деңгейде бақылауға мүмкіндік береді. Жобаны басқару жүйесі жеткізушілерді әртараптандыру және қажет болған жағдайда үшінші елдерді қосу мүмкіндігін қоса алғанда, бейімдеу тетіктерін көздейді. 57. Бұл келісім аясында сыбайлас жемқорлық немесе лоббизм фактілері тіркелді ме? Жауап: АЭС салу жобасын іске асыру барысында қазіргі уақытта сыбайлас жемқорлық немесе лоббизмге қатысты ешбір факті тіркелген жоқ. Барлық жұмыс Қазақстан Республикасының заңнамасына сай, ашықтық, есептілік және мемлекеттік бақылау қағидаттарын сақтай отырып жүргізілуде. «ҚАЭС» ЖШС сыбайлас жемқорлыққа нөлдік төзімділік саясатын ұстанады. Кез келген заңбұзушылық анықталған жағдайда, ол уәкілетті мемлекеттік органдардың қатысуымен дереу қаралады. Жоба шеңберінде ішкі және сыртқы аудит, комплаенс-бағалау және этикалық нормалардың орындалуына тұрақты бақылау жүргізіліп отырады. 58. Қазақстанда АЭС салу қажеттілігі неліктен туындады? АЭС қандай мәселелерді шешуге көмектеседі? Жауап: Қазақстанда АЭС салу – бұл еліміздің энергетикалық қауіпсіздігі мен тәуелсіздігін ұзақ мерзімге қамтамасыз етуге бағытталған стратегиялық қадам. Сонымен қатар, Қазақстанның жасыл экономикаға көшуі, климаттың өзгеруіне қарсы жаһандық іс-қимылдарға үлес қосуы үшін көміртексіз энергия көздеріне көшу аса маңызды. Атом энергетикасы — осы міндеттерді шешудің сенімді жолы болып табылады. АЭС құрылысы – индустрияны дамытуға серпін беретін, экономиканың түрлі салаларына оң ықпал ететін тиімді әрі қажетті шешім. 59. Инженерлік-іздестіру жұмыстарының басталуы нені білдіреді және АЭС құрылысы жобасы қазіргі таңда қай кезеңде? Жауап: АЭС салу жобасының ең алғашқы және маңызды кезеңі — станцияны орналастыруға арналған аймақты анықтау бойынша инженерлік-іздестіру жұмыстарының басталуы. Бұл кезең жобаның қауіпсіздігі мен тиімділігін қамтамасыз ету тұрғысынан шешуші рөл атқарады. Инженерлік-іздестіру жұмыстары табиғи, техногендік және әлеуметтік факторларды кешенді зерттеуге бағытталған. Зерттеу нәтижелері болашақта АЭС-ті жобалау мен салу үшін негіз болып табылады және олар халықаралық қауіпсіздік стандарттарына сәйкес әзірленетін болады. Зерттеу жұмыстары 18 айға созылады. Осы уақыт ішінде маусымдық климаттық өзгерістерді, жер бедері мен сейсмикалық белсенділікті қоса алғанда, жыл бойғы табиғи жағдайлар толықтай зерделенеді. Бұл станцияны қауіпсіз және экологиялық тұрғыдан тиімді орналастыруға мүмкіндік береді. 60. АЭС салынатын орынды таңдауда қандай негізгі факторлар ескерілді? Жауап: АЭС салуға дайындық барысында табиғи-климаттық және техногендік жағдайларға қатысты кешенді зерттеулер жүргізілді. Нақтырақ айтқанда, сейсмикалық тұрақтылық, су ресурстарының болуы, геологиялық құрылым мен жер бедері сияқты факторлар жан-жақты талданды. Еліміздің оңтүстігінде күтіліп отырған энергия тапшылығын ескере отырып, Балқаш көлінің батыс жағалауы ең қолайлы орын ретінде айқындалды. 2023 жылдың қазан айында Қазақстан Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің SEED миссиясын (Site and External Events Design) қабылдады. Бұл - таңдалған аумақтың негізділігін және сыртқы қауіп-қатерлерді бағалауға арналған тәуелсіз халықаралық сараптама. Ұйым сарапшылары Қазақстан тарапынан қолданылған әдістемелер халықаралық стандарттарға сай екенін растады және таңдалған аумақтың қауіпсіздігіне күмән келтіретін ешқандай фактор таппады. 61. АЭС құрылысы Балқаш көліне қалай әсер етеді және көл суы станцияны қамтамасыз етуге жеткілікті ме? Жауап: Атом электр станцияларын табиғи су қоймаларының жағалауына орналастыру - әлемде кең тараған тәжірибе және бұл тәсіл өзінің қауіпсіздігі мен тиімділігін талай рет дәлелдеген. Қазіргі уақытқа дейін АЭС-тің су қоймасына теріс әсер еткені жөнінде нақты фактілер тіркелген жоқ. Керісінше, АЭС маңындағы экожүйелердің дамуына оң әсер ететін мысалдар кездеседі. Мысалы, салқындатқыш тоғандарда түрлі балық түрлері өсіріліп, халықаралық деңгейдегі балық аулау жарыстары ұйымдастырылады. Сонымен қатар, Балқаш көліне ықтимал экологиялық әсерді бағалау үшін жан-жақты кешенді ғылыми зерттеулер жүргізіледі. Бұл жұмыстарға қазақстандық және халықаралық тәуелсіз сарапшылар тартылады. Аталған зерттеулердің нәтижелері бойынша жобаның қоршаған ортаға әсері жөнінде толыққанды сараптамалық баға беріледі. Соған сәйкес, жобаны әрі қарай іске асыру туралы шешім қабылданатын болады. 62. Радиоактивті қалдықтар мәселесі қалай шешіледі? Жауап: Қазақстан радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеу бойынша тәжірибесі бар ел. Мысалы, қазіргі таңда елімізде алғашқы өнеркәсіптік БН-350 реакторын пайдаланудан шығару жобасы жүзеге асырылып жатыр. Бұл жоба аясында да радиоактивті қалдықтармен қауіпсіз әрі жүйелі түрде жұмыс жүргізілуде. Болашақ АЭС жұмысы барысында түзілетін радиоактивті қалдықтардың көлемі салыстырмалы түрде аз болады. Мысал ретінде, АҚШ-тағы ондаған жыл жұмыс істеп тұрған 96 реактордан жиналған қалдықтардың көлемі тек бір ірі супермаркетке тең. Қалдықтар әртүрлі сипатта болады – сұйық, қатты, төмен-, орта- және жоғарырадиоактивті. Әрқайсысы үшін арнайы сақтау және жою тәсілдері қолданылады. Қазіргі уақытта Қазақстанда ядролық қауіпсіздік аймағын айқындау және сол аумақта радиоактивті қалдықтарды уақытша сақтау мен кейіннен қауіпсіз көмуге арналған инфрақұрылымды құру бойынша жұмыстар жүріп жатыр. Барлық процестер халықаралық стандарттарға сай жүргізіледі және халық пен қоршаған орта үшін қауіпсіздік басты басымдық ретінде қарастырылады. 63. АЭС салу жобасы жергілікті өнеркәсіпке қандай әсер етеді? Жауап: АЭС салу жобасы Қазақстандағы жергілікті өнеркәсіп пен экономиканың дамуына елеулі серпін береді. Жоба ілеспе салаларды жандандырып, отандық кәсіпорындардың тапсырыстарға қол жеткізуіне, ал мамандардың – біліктілігін арттыруына мүмкіндік береді. АЭС жобасына қатысу қазақстандық инженерлер мен мамандар үшін халықаралық сарапшылармен тәжірибе алмасуға және заманауи технологияларды меңгеруге жол ашады. Бұл кадрлық әлеуетті нығайтып, еліміздің техникалық біліктілігін жаңа деңгейге көтереді. Сонымен қатар, АЭС құрылысы барысында да, кейін оның жұмыс істеу кезеңінде де мыңдаған жаңа жұмыс орны ашылады. Бұл жергілікті халықты жұмыспен қамтуға және аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына оң әсер етеді. 64. Қазақстан АЭС салу жобасына кадрлық тұрғыда қаншалықты дайын? Қажетті мамандар бар ма және қандай оқу бағдарламалары іске қосылған? Жауап: Қазақстанда атом энергетикасын дамыту үшін қажетті кадрлық әлеует қалыптасқан. 2000 жылдан бері бұл салада 4 500-ге жуық студент білім алды, оның ішінде 1 800-ден астамы соңғы үш жылда. Бұл жастардың атом саласына деген қызығушылығының артып келе жатқанын көрсетеді. Технологиялық серіктес анықталғаннан кейін, кадрларды даярлау мен қайта даярлау бағдарламасы бірлесіп іске асырылады. Оқу ел ішінде де және серіктес мемлекеттердің оқу орталықтары мен қолданыстағы АЭС-тер базасында, яғни шетелде өтетін болады. Бұл қазақстандық мамандарға нақты өндірістік жағдайларда тәжірибе жинауға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда физика, энергетика және электр техникасы бағыттары бойынша 18 білім беру бағдарламасы іске асырылуда. Дайындық Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Г.Дәукеев атындағы АЭжБУ секілді жетекші университеттерде, сондай-ақ шетелдік ЖОО-лармен әріптестік негізінде жүргізілуде. Қос диплом алуға мүмкіндік беретін ядролық инженерия, ядролық физика және атом энергетикасы бағыттары да дамып келеді. Сонымен қатар, Қазақстанда ядролық салада келесі инфрақұрылым мен құзыреттер қалыптасқан: – БН-350 реакторын пайдалану тәжірибесі; – Үлбі металлургия зауытында ядролық отын өндірісі; – Қазақстан – уран өндіру бойынша әлем көшбасшысы; – Үш зерттеу реакторы жұмыс істейді; – 2017 жылдан бері АЭХА-ның Төмен байытылған уран банкі елімізде орналасқан. Қазақстан - ядролық салада мықты ғылыми, өндірістік және кадрлық базаға ие мемлекет. АЭС салу – бұл ядролық отын циклін тұйықтап, еліміздің энергетикалық тәуелсіздігін арттыруға бағытталған стратегиялық қадам. 65. Қазақстанда салынатын алғашқы АЭС үшін неге Консорциумдағы ресейлік вендор таңдалды және бұл шешім қалай қабылданды? Жауап: Бұл тақырып қоғамда үлкен қызығушылық тудыратынын жақсы түсінеміз. Дегенмен, вендорды таңдау процесі тек техникалық және экономикалық көрсеткіштерге сүйене отырып жүргізілді. Консорциум бас мердігері ұсынған ВВЭР-1200 реакторы – халықаралық стандарттар бойынша сертификатталған, «III+» буынына жататын заманауи технология. Мұндай реакторлар қазір бірнеше елдерінде сәтті жұмыс істеуде, сондай-ақ әлем бойынша осы сериядағы 15-тен астам энергоблоктың құрылысы жүріп жатыр. Таңдауға әсер еткен негізгі факторлар: – құрылыс мерзімі – алғашқы бетон құйылған сәттен бастап 6–8 жыл; – блоктың орташа құны – басқа ұсыныстардан қарағанда бәсекеге қабілетті немесе төмен; – жобалық қызмет ету мерзімі – 60 жыл, және әрі қарай ұзарту мүмкіндігі бар; – техникалық дайындық коэффициенті – 90%-дан жоғары; – ССЭР (су-сулы энергетикалық реакторы) технологиясы – толықтай ресейлік әзірлеме. Ең маңыздысы – станцияның барлық негізгі қауіпсіздік және пайдалану функциялары Қазақстан тарапынан толық бақылауда болады. Бұған персоналды даярлау, қауіпсіздік жүйелерін басқару және жалпы әкімшілік бақылау кіреді. Сонымен қатар, вендорды таңдау барысында шешім қабылдау әділ әрі ашық болуы үшін халықаралық тәуелсіз кеңесшілер де тартылды. Бұл шешім саяси емес, Қазақстанның энергетикалық тәуелсіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған техникалық-экономикалық тұрғыдан негізделген шешім болды. 66. Консорциумның таңдаудыңда қандай тәуекелдері бар? Батыс санкциялары бұл жобаның жүзеге асуына әсер ете ме? Ресейдегі қаржыландыру мәселелері АЭС жобасына қауіп төндірмей ме? Жауап: Консорциумның таңдауы - Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігі мен тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында, жан-жақты техникалық және әлеуметтік-экономикалық сараптама негізінде қабылданған шешім. Жоба консорциум негізінде жүзеге асырылады. Бас мердігер ретінде барлық ықтимал тәуекелдер - соның ішінде санкциялар, жабдықтарды жеткізу мен қаржыландыру мәселелері - алдын ала бағаланған. Сонымен қатар, санкциялық комплаенс бойынша халықаралық құқықтық кеңесшілермен консультациялар жүргізілді. Қазіргі уақытта Консорциумның бас мердігері халықаралық санкциялық тізімдерге енгізілмеген. Болашақта мұндай тәуекелдер туындаған жағдайда, оларды реттеуге арналған арнайы келісімшарттық тетіктер қарастырылған — оның ішінде санкциялық ережелері мен құқықтық сақтандыру құралдары бар. Атом энергетикасы - әлеуметтік және экологиялық тұрғыдан маңызды сала ретінде халықаралық санкцияларға жатпайды. АЭС Қазақстан аумағында салынады және оның барлық меншік құқығы мен басқару функциялары Қазақстан тарапында сақталады. Жобаға халықаралық серіктестер де қатысады, ал барлық негізгі қауіпсіздік жүйелері мен персонал Қазақстанның бақылауында болады. Сонымен қатар, Ресей тарапы жобаны қаржыландыру үшін Қазақстанға жеңілдетілген шарттармен экспорттық несие ұсынуға дайын. Қазіргі уақытта осы бағытта тиісті үкіметаралық келісім жобасы әзірленіп, тараптар арасында келісу процесі жүріп жатыр 67. Ресей бұл жобаны Қазақстанға қысым жасау құралы ретінде пайдалана ала ма? Бұл жоба еліміздің Ресейге тәуелділігін арттырмай ма? Жауап: АЭС салу – Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған стратегиялық шешім. 2024 жылы елімізде электр энергиясына сұраныс 4,3%-ға өсіп, 120 млрд кВт·сағ жетті. Болашақта, атап айтқанда 2031 жылға қарай, Қазақстанда энергия тапшылығы 4,8 ГВт-қа дейін жетуі мүмкін. Осы орайда, АЭС – тұрақты әрі экологиялық таза энергия көзі ретінде маңызды рөл атқарады. Жоба еліміздің бірнеше өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін береді: жаңа жұмыс орындары ашылады, инфрақұрылым мен әлеуметтік нысандар дамиды, техникалық мамандықтар бойынша кадрлар дайындалады. Бұл Қазақстан аумағында салынып жатқан алғашқы АЭС, және ол толықтай ұлттық бақылауда болады. Серіктестің таңдалуы бұл тәуелділік емес. Қазақстан атом энергетикасы саласында өз құзыретін дамытуда: біз – әлемдегі уран өндіру бойынша көшбасшымыз, ядролық отын өндірісін жолға қойдық, кадрлар мен инфрақұрылымды дамытып келеміз. Жоба халықаралық консорциум аясында жүзеге асырылады. Бұл технологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етіп, бір ғана жеткізушіге тәуелділікті азайтады. Барлық негізгі шешімдер Қазақстан тарапынан, ұлттық мүдде мен қауіпсіздікті ескере отырып қабылданады. Станцияның иесі де, операторы да, барлық технологиялық процестерге жауапты тарап – Қазақстан болады. 68. Ресей бұл жобаны Қазақстанға қысым жасау құралы ретінде пайдалана ала ма? Бұл жоба еліміздің Ресейге тәуелділігін арттырмай ма? Жауап: АЭС салу – Қазақстанның энергетикалық қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған стратегиялық шешім. 2024 жылы елімізде электр энергиясына сұраныс 4,3%-ға өсіп, 120 млрд кВт·сағ жетті. Болашақта, атап айтқанда 2031 жылға қарай, Қазақстанда қуат тапшылығы 4,8 ГВт-қа дейін жетуі мүмкін. Осы орайда, АЭС – тұрақты әрі экологиялық таза энергия көзі ретінде маңызды рөл атқарады. Жоба еліміздің бірнеше өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін береді: жаңа жұмыс орындары ашылады, инфрақұрылым мен әлеуметтік нысандар дамиды, техникалық мамандықтар бойынша кадрлар дайындалады. Бұл Қазақстан аумағында салынып жатқан алғашқы АЭС, және ол толықтай ұлттық бақылауда болады. Серіктестің таңдалуы тәуелділік емес. Қазақстан атом энергетикасы саласында өз құзыретін дамытуда: біз – әлемдегі уран өндіру бойынша көшбасшымыз, ядролық отын өндірісін жолға қойдық, кадрлар мен инфрақұрылымды дамытып келеміз. Жоба халықаралық консорциум аясында жүзеге асырылады. Бұл технологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етіп, бір ғана жеткізушіге тәуелділікті азайтады. Барлық негізгі шешімдер Қазақстан тарапынан, ұлттық мүдде мен қауіпсіздікті ескере отырып қабылданады. Станцияның иесі де, операторы да, барлық технологиялық процестерге жауапты тарап – Қазақстан болады. 69. АЭС құрылысы мен пайдалануға берілуі қандай мерзімде жоспарланып отыр? Жауап: Халықаралық тәжірибеге сәйкес, екі энергоблоктан тұратын атом электр станциясы 10 жылдың ішінде салынады. Бұл мерзімге жобаның барлық кезеңдері кіреді: – технологиялық серіктесті (вендорды) таңдау, – инженерлік-іздестіру және жобалық жұмыстар, – жобалық-сметалық құжаттаманы әзірлеу, – құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізу. Осыған орай, Қазақстандағы алғашқы АЭС-ті пайдалануға беру 2035 жылға жоспарланып отыр. 70. АЭС жобасын қаржыландыру құны қандай? Қаржыландыру валютасы, пайыздық мөлшерлеме, экспорттық кредиттеу мерзімі және басқа да негізгі қаржылық шарттар нақтыланды ма? Жауап: АЭС жобасының нақты құнын қазіргі кезеңде айтуға ерте. Халықаралық тәжірибеде жобаның соңғы құнына бірқатар факторлар әсер етеді, соның ішінде: – инженерлік-іздестіру жұмыстарының нәтижелері (жер бедері, сейсмикалық және климаттық ерекшеліктер); – реактор жеткізушісінен тыс халықаралық өндірушілердің жабдықтарын қолдану мүмкіндігі; – құрылыс материалдары мен жабдықтарды жергілікті өндіру деңгейі (локализация); – кадрлық ресурстардың жеткіліктілігі немесе үшінші тарап мамандарын тарту қажеттілігі; – логистика, қаржыландыру және өзге де операциялық шығындар. Жобаның нақты құны жобалау кезеңі аяқталып, тиісті техникалық және экономикалық сараптамалар жүргізілгеннен кейін ғана анықталады. Қаржыландыру шарттарына (валюта, пайыздық мөлшерлеме, кредиттеу мерзімі және басқа параметрлер) қатысты нақты ақпарат тиісті үкіметаралық келісу процесі аяқталғаннан соң жарияланады. 71. АЭС құрылысы мен қауіпсіздігін қадағалауды барлық кезеңде қалай қамтамасыз ету жоспарлануда? АЭС құрылысы мен қауіпсіздігін бақылау барлық кезеңдерде – жобалаудан бастап іске қосу және одан әрі пайдалануға дейін жүзеге асырылатын болады. Ең алдымен, құрылыс басталғанға дейін АЭС құрылысына тиісті лицензия беріледі. Бұл лицензияны жобаны кешенді бағалау және барлық техникалық және нормативтік талаптарға сәйкестігі негізінде уәкілетті мемлекеттік орган береді. Тиімді және тәуелсіз қадағалауды жүзеге асыру үшін Қазақстанда жаңадан құрылған Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің жанынан Ядролық қадағалау және бақылау комитеті құрылды. Бұрын бұл функцияларды Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі құрамындағы Ядролық және энергетикалық қадағалау комитеті атқарса, бұдан әрі өкілеттіктер қайта бөлінді, тек ядролық қадағалау мен қауіпсіздік мәселелеріне бағытталған мамандандырылған орган құрылды. «Қазақстан атом электр станциялары» ЖШС АЭС иесі/операторы ретінде де жобалық шешімдердің сақталуына, жұмыс кестесі мен сапасына тұрақты бақылау жүргізетін болады. «ҚАЭС» ЖШС міндеттеріне жобалаушы, мердігерлер мен қадағалаушы органдар арасындағы өзара іс-қимылды үйлестіру, сондай-ақ орындалатын жұмыстардың ядролық және радиациялық қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету кіреді. Бақылау келесіні қамтиды: - құрылыстың барлық кезеңдерінде объектілерді жүйелі тексеру; - іске қосу кезінде нормалардың сақталуын бақылау; - бас мердігердің авторлық қадағалауы; - тәуелсіз техникалық қадағалау; - тәуелсіз бағалау жүргізу үшін халықаралық сарапшыларды, соның ішінде АЭХА (МАГАТЭ) мамандарын тарту. Комитет құрамына ядролық қадағалау саласында қажетті білімі мен тәжірибесі бар білікті мамандар тартылды. Бұл шаралардың барлығы жобаның ашықтығын, қауіпсіздігін және халықаралық талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етеді. 72. Түркиядағы «Аккую» АЭС құрылыс алаңында жалақы төлемдеріне байланысты наразылықтар орын алған еді. Осындай жағдай Қазақстанда да қайталануы мүмкін бе? Жауап: Қазақстанда мұндай жағдайдың туындау мүмкіндігі өте төмен. Себебі жобаның жүзеге асырылу моделі түбегейлі басқа. «Аккую» АЭС жобасы BOO (build–own–operate — салу, иелік ету, пайдалану) схемасымен іске асырылып, нысан Ресей тарапының меншігінде болса, еліміздегі жоба толықтай қазақстандық тараптың бақылауында болады. Станция мен оған қатысты барлық активтердің иесі — Қазақстан Республикасы. Бұл барлық шешімдердің Қазақстанның мүддесіне сай қабылданатынын білдіреді. Еңбек қатынастары, жалақы және қауіпсіздік талаптары қатаң түрде Қазақстан заңнамасына сәйкес реттеледі. Барлық мердігерлік міндеттемелер қазақстандық юрисдикцияда бақыланады. Сонымен қатар, жобаның құрылымы консорциум қатысушылары арасында нақты рөлдерді, ішкі бақылау мен есептілік тетіктерін көздейді. Бұл жобаның ашықтығын, әлеуметтік жауапкершілігін және тұрақтылығын қамтамасыз етеді.