[Госполитика КазЯз] 10.06.2024 - линии комментирования_ПСБН_2 каз (1).docx

ОТБАСЫЛЫҚ-ТҰРМЫСТЫҚ ЗОРЛЫҚ-ЗОМБЫЛЫҚҚА ҚАРСЫ ІС-ҚИМЫЛҒА ҚАТЫСТЫ ТҮСІНІКТЕМЕ ЖЕЛІЛЕРІ<br> «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне әйелдер құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» және «Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне әйелдер құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Мемлекет басшысы 2023 жылғы 15 сәуірде қол қойған Қазақстан Республикасының заңдары ағымдағы жылғы 16 маусымда қолданысқа енгізіледі <br> (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң).<br> Мемлекет басшысы 2022 жылғы 16 наурыздағы және 2023 жылғы 1 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауларында әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық жасағаны үшін жазаны қатаңдату жөніндегі тиісті тапсырмаларды айтты.<br> Заң қабылданғанға дейін түзетулерді жұртшылық кеңінен талқылады. Парламент палаталарының отырыстарына үкіметтік емес ұйымдардың, Президент жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталықтың өкілдері және Бала құқықтары жөніндегі уәкіл қатысты.<br> Президенттіктің басынан бастап Мемлекет басшысы әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғауға ерекше көңіл бөледі. Мысалы, «Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі» атты 2019 жылғы халыққа Жолдауында Қ.К. Тоқаев Парламент пен Үкіметке жыныстық зорлық-зомбылық, педофилия, есірткі тарату, адам саудасы, әйелдерге қарсы тұрмыстық зорлық-зомбылық және жеке адамға, әсіресе балаларға қарсы басқа да ауыр қылмыстар үшін жазаны шұғыл түрде қатаңдатуды тапсырды. Шын мәнінде, бұл жаңа заңды әзірлеудің бастапқы нүктесі болды. Сол жылы депутаттар осы заң жобасына бастамашылық жасады.<br> «Әділ мемлекет. Біртұтас ұлт. Гүлденген қоғам» атты 2022 жылғы өз Жолдауында Мемлекет басшысы отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың көптеген жағдайларына көз жұмуға жол берілмейтінін айтып, «Отбасында ойран салатындар жазаға тартылмаса, олар одан бетер басынып кетеді. Ал жапа шеккендер мүлдем қорғаусыз қалады. Мұндай әрекеттер үшін жазаны күшейтетін кез келді деп санаймын» деп атап өтті. Содан кейін ол мұндай әрекеттер үшін жауапкершілікті күшейтуге шақырды. Мемлекет басшысы қоғамда айыптау және отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге қысым көрсету мәселесіне жеке назар аударды. Осы орайда ол отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарымен нәзік жұмыс істеу қажеттігін атап өтті.<br> 2023 жылғы «Әділетті Қазақстанның экономикалық бағдары» Жолдауында Мемлекет басшысы балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың кез келген түрі үшін жазаны қатаңдатуды талап етіп, Қазақстанда әрбір баланың бақытты және қауіпсіз балалық шағы болуы тиіс екенін атап өтті. Сонымен қатар, ол білім беру мекемелерінде психологиялық қолдау қызметін институционалды түрде күшейтуді, бірыңғай сенім телефонын ұйымдастыруды және зорлық-зомбылық пен қорқыту құрбандарына көмек көрсетудің тиімді бағдарламасын әзірлеуді тапсырды. Айта кету керек, Мемлекет басшысының бұл тапсырмалары қазірдің өзінде жүзеге асырылуда.<br> Заңның негізгі мақсаты – барлық азаматтардың, оның ішінде әйелдер мен балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі шаралардың тиімділігін арттыру. Отбасылық зорлық-зомбылықпен күресу жолында заңның үстемдігі мен тәртіп қағидаты біздің басты бағдарымыз болуы керек.<br> Әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың кез келген көрінісі үшін жауапкершілікті күшейтетін, сондай-ақ отбасы институтын, кәмелетке толмағандардың қауіпсіздігін нығайтуға арналған нормалар қолданысқа енгізіледі:<br> Денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіру және ұрып-соғу үшін қылмыстық жауаптылық қабылданды. Қасақана ауырлығы орташа және денсаулығына ауыр зиян келтіргені үшін жауапкершілік күшейтілді;<br> Неке және отбасы, әке болу, ана мен бала институтын нығайтуға негізделген неке-отбасы заңнамасының жаңа қағидаттары, сондай-ақ жалпыадамзаттық, ұлттық, дәстүрлі, мәдени және отбасылық құндылықтарды құрметтеу рухында балалардың адамгершілік және рухани тәрбиесін қамтамасыз ету қағидаты көзделді.<br> Ақпараттандыру саласында уәкілетті орган айқындайтын заңды тұлға рөлінде болатын отбасы, әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғау мәселелері жөніндегі байланыс орталығы жұмысының құқықтық негіздері құрылды. Бұл ретте мемлекеттік органдардың отбасы, әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғау мәселелері бойынша өзара іс-қимыл жасап қана қоймай, азаматтардың өтініштерін қарау қорытындылары бойынша қабылданған шаралар туралы ақпарат беру міндеті енгізілді;<br> Тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету үшін Отбасын қолдау орталықтарын құру және олардың жұмыс істеуі мәселелері заңнамалық түрде бекітілді;<br> Өз-өзіне қол жұмсауға итермелегені үшін, сондай-ақ өз-өзіне қол жұмсауды насихаттағаны үшін қылмыстық жауаптылық енгізілді.<br> 16 жасқа толмаған адамдарға жыныстық сипаттағы қателік жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық енгізілді. Кәмелетке толмағанды ұрлағаны және заңсыз бас бостандығынан айырғаны үшін жазалар айтарлықтай күшейтілді;<br> Алғаш рет кәмелетке толмаған баланы қорлау (қорқыту, кибербуллинг) үшін әкімшілік жауапылық енгізілді;<br> Білім беру ұйымдарының кәмелетке толмағандардың немесе оларға қатысты құқыққа қайшы әрекеттер жасағаны туралы құқық қорғау органдарына дереу хабарлау міндеті анықталды;<br> 16 жасқа дейінгі балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында оларда жол ақысы болмаған кезде оларды қоғамдық көліктен мәжбүрлеп түсіруге тыйым салынды.