[Госполитика КазЯз] 08_06_2023_Национальная_идентичность_Ф каз (1).docx

Ұлттық бірегейлікке қатысты<br> Ұлттық бірегейлік - бұл өздерінің бірлігін, ортақ шығу тегін, тұрмыс салтын, болмысын, әдет-ғұрыптарын, тарихи өткенін және әлеуметтік және саяси мүдделерінің ынтымақтастығын саналы түрде сезінуімен байланысқан индивидтердің жиынтығы. Халықаралық тәжірибені талдау сонымен қатар этникалық немесе азаматтық принциптеріне негізделгеніне қарамастан, тұрақты сәйкестігін қалыптастыра алмаған елдердің ішкі тұрақсыздық пен ірі саяси дағдарыстарға (Ливия, Ирак, Ауғанстан, Үндістан және Пәкістан) ұшырағанын көрсетеді. Осыған байланысты ұлттық бірегейлік пен бірлікті нығайту процесіне ерекше назар аудару маңызды болып отыр.<br> "Қаңтар оқиғалары" көрсеткендей, қазақстандық қоғамда көптеген алауыздық арналары болды. Сонымен қатар, азаматтар ұлттық бірлігінің берік екенін көрсеткен өткен жалпыхалықтық референдум оларды еңсеруге мүмкіндік берді. Елдегі қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз ету, этникалық сипаттағы ірі оқиғалардың көпшілігін шешу және Мемлекет басшысының саяси реформалар бағдарламасы төңірегінде шоғырланудың жоғары деңгейі барлық этностарды біртұтас ұлтқа біріктірудің жаңа нақты және тартымды тұғырнамасына айналды.<br> Бірлік пен ұлттық бірегейлікке сұраныс тек ішкі мәселелерге байланысты ғана емес, сонымен қатар геосаяси турбуленттілік аясында да туындайтынын атап өткен жөн. Шетелдік тәжірибені талдау сыртқы қауіп-қатер төнген жағдайда жалпыұлттық бірліктің жаңа деңгейге көтерілетінін айқын көрсетеді. Бұған мысал ретінде Әзербайжандағы ұлттың шоғырлану деңгейін ортақ мақсат пен төнген қауіп нығайтқан Қарабақ қақтығысын келтіруге болады. Қазіргі кезеңде Қазақстанда ұлттық сәйкестендіруге сұраныс Украина мен Ресей Федерациясы арасындағы әскери қақтығыспен тікелей байланысты және бұл ұмтылыс ең алдымен славян этностарының өкілдерінің арасында байқалады, сонымен бірге өзін-өзі сәйкестендірудің өзектілігі басқа этникалық топтардың өкілдерінде де байқалады.<br> Жоғарыда айтылғандарға қарамастан, этникалық, экономикалық және тілдік принцип бойынша бөлінген бірқатар проблемалық мәселелер бар. Қазақстандықтардың біртұтас сәйкестендіру негізінде бірігуінің проблематикасы келесі беталыстағы құбылыстарда жатыр:<br> Ресми мультикультурализм және ұлттық мәдениеттерге нұқсан келтіруден қорқу;<br> Титулдық ұлттың маңызды мемлекеттік және мемлекеттік емес лауазымдарда басым болуы, өзге этникалық тектегі азаматтар үшін кедергілер жасау, экономика секторларының "этностандырылуы" туралы пікірлер;<br> Тілдік мәселе, атап айтқанда этникалық шығу тегі түрлі азаматтардың мемлекеттік тілді үйренге құлшынбауы немесе мүмкіндіктерінің болмауы. Азаматтардың мемлекеттік тілдің сұранысқа ие және қажеттілік екенін түсінуін дарыту маңызды мәселе болып отыр.<br> Осы проблематиканы негізге ала отырып, жоғарыда аталған мәселелерге қатысты толыққанды бірегейлікті қалыптастыру бойынша жұмысты өрістету маңызды.<br> I. Ұлттық бірегейліктің негізгі ұйғарымдары<br> Ұлттық бірегейлікті құрудың негізгі мәселесі оның түрлі көріністеріндегі этникалық фактор (анклавтардың болуы, этникалық стереотиптеу және шовинизмнің көрінісі және т.б.) екенін ескере отырып, оны шешудің жалғыз әдісі этникалықтан жоғары бірегейлікті, яғни азаматтық ұлтты құру болып табылады. Бұл ұсыныс Мемлекет басшысының ҚХА сессиясында сөйлеген сөзінде келтірген жалпыұлттық бірегейлік рәміздерін – азаматтардың заң алдындағы теңдігін білдіретін көгілдір төлқұжатты және Қазақстанның тәуелсіздігі мен оның сан ғасырлық мемлекеттілігін білдіретін мемлекеттік туын ұсынған тұжырымдамасын дамытады. Азаматтық ұлтшылдыққа басымдық беретін елдерде, АҚШ, Франция, Германия және т. б. ұлттың нақты атауы бар екенін түсінген жөн, мысалы, "америкалықтар", "француздар", "немістер". Осы тұрғыда Мемлекет басшысы ұлтты қолданылып жүрген "қазақстандықтар" дегеннің орнына "қазақтар" деп сипаттауды ұсынды, өйткені "қазақстандықтар" деген ұғым этникалық межелеуді тудырады. Бұдан басқа, "қазақтар" ұғымының өзі халықаралық аренада этникалық топпен байланыстырылмайды, көбіне халықтың географиялық, мемлекеттік анықтауышы болып табылады. Бұған, Президент атап өткендей, елімізді халықаралық аренада танытып жүрген азаматтар дәлел бола алады (Г. Головкин, Д. Тен, З. Чиншанло, Б. Мамедов, И. Ильин және т. б.).<br> Сонымен бірге Мемлекет басшысының саяси платформасы – мүмкіндіктер теңдігі, әлеуметтік әділеттілік, басым құқықтар негізінде мемлекет этникалық мәдениеттермен күреспейді және олардың мұрасын қаралауға тырыспайды, бірақ шығу тегі мен нанымына қарамастан барлық әлеуметтік топтарды ұлттың біртұтас қоғамдастығына біріктіру ұстанымын дәйекті түрде қолдайды..<br> Осыған байланысты, бірегейлікті қалыптастырудың негізгі мәселелері бойынша жалпыұлттық бірлікті нығайту бойынша ұзақ мерзімді ақпараттық науқанға ортақ нарративтерді қалыптастыру ұсынылады:<br> а) Азаматтық ұлтшылдық<br> Біріншіден, жалпықазақстандық саяси мәдениетті дамытуға екпін беру негізгі болып табылады, ол азаматтарға олардың көзқарастары мен этникалық шығу тегіне қарамастан, тең мүмкіндіктер береді.<br> Екіншіден, барлық қазақстандық азаматтардың бойында отандастарының жетістіктеріне қатыстылық сезімін ояту қажет. Бұл медиа ретінде де, халықаралық аренада жетістіктерге қол жеткізген "қазақты" қолдау ретінде де (этносына қарамастан), сондай-ақ тарихи аспектіде де көрініс беруі тиіс. Сондай-ақ, Манифест нации – Ел манифестін қабылдау ұсынылған. «Ел» ұғымы бұл тұрғыда «халық» дегенді де, «ұлт» дегенді де білдіреді. Канадада канадалық мультикультурализм туралы Акт қолданыста, ол елдің ұлттық құрылысының негізгі қағидаттарын айқындайды. Бұл актінің артықшылықты тұсы – канада халқының анықтауышы. Осы тұрғыдан алғанда, заңды күшінсіз кең ауқымды осыған ұқсас бағдарламалық құжатты жасауды қарастыру ұсынылады, онда азаматтық ұлттың негізгі ережелері қамтылуы тиіс. Құжатты Ұлттық құрылтай ұсынуы тиіс және ол кейін Президент тарапынан қолдау табуы мүмкін.<br> Үшіншіден, бұл жұмыстың тиімділігі үшін сонымен қоса елдегі түрлі этностардың жағдайына қатысты кез келген ғайбатты жойып отыру қажет, халық тобын стереотиптеумен күресу маңызды. Мәселен, белгілі бір этностар белгілі бір қызмет тобымен байланысты түсінік тудырады деген мәселе бар. Мұндай үрдіс сөзсіз азаматтардың белгілі бір салаларда әлеуметтік лифттер мен өсу мүмкіндіктерінің жоқтығы туралы пікірлерінің қалыптасуына әкеледі.<br> б) Экономикалық құрауышы<br> Азаматтық бірегейлік пен ұлт құрылысын қалыптастырудың құрамдас бөліктерінің бірі экономикалық дамумен тығыз екіжақты байланыс болып табылады. Оңтүстік Корея, Жапония, Сингапур және Қытайдың мысалдары азаматтық бірегейлікті қалыптастыру шеңберінде халықтың шоғырлануы экономикалық серпіліс жасауға мүмкіндік беретіндігін көрсетеді. Алайда, бұл жағдай керісінше жүргізілуі мүмкін, өйткені елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың нашарлауы, сондай-ақ халықтың табыс деңгейінің төмендеуі белгілі бір әлеуметтік топтар арасындағы қайшылықтарды тереңдетеді.<br> Бұл тұрғыда материалдық қамтамасыз ету бөлігінде орташа статистикалық қазақтың портреті - "орта тап" төңірегінде жалпыұлттық құндылық платформасын қалыптастыру орынды болып көрінеді. Атқарушы биліктің әлеуметтік-экономикалық блогының қызметі және заң шығару институтымен келісілген іс-әрекеттер "орта тап қоғамын" қалыптастырудың негізгі факторы болып табылады. Азаматтардың түсінігінде "орта тап" еңбек құндылығына негізделген өз әл-ауқатын арттырудың тең мүмкіндіктерімен салыстырылуы керек және қалың бұқара үшін шоғырландырушы фактор болуы керек.<br> Жоғарыда сипатталған ұсыныс Мемлекет басшысы айтқан мемлекеттік саясаттың екі басым бағытымен байланысты: 1) әлеуметтік теңсіздікті төмендету, 2) "Еңбек адамы" идеологемасын ілгерілету. Бұл бағыттар бірін-бірі өзара толықтырады - егер біріншісі материалдық әл-ауқатты білдірсе және атқарушы биліктің әлеуметтік-экономикалық блогының құзыреті аймағында болса, екіншісі біріншісіне жету үшін белгілі бір құндылықтарды енгізуді көздейді. Еңбекке қатысты құндылықтар жүйесінің өзгеруіне қатысты мыналар ұсынылады:<br> бұл мінез-құлық моделі әлеуметтік мақұлданған деген түсінік қалыптастыру үшін барлық қолжетімді арналар бойынша еңбекті насихаттау бойынша кешенді жұмыс жүргізу;<br> мақсатты беделін түсіру және қазақстандықтың оң имиджін теріс имиджімен салыстыру құралдары арқылы тұтынушылық және маргиналдылық қоғамның масылдық моделінен бас тартуды бекіту қажет;<br> белгілі бір әлеуметтік топ үшін беделді болып саналатын азаматтарды тарту (мұғалімдер, діни уағызшылар, шоу-бизнес саласындағы танымал тұлғалар және т.б.).<br> Сонымен қатар, экономиканың ұлттық құрылысқа әсерін талдау кезінде этникалық құрауышты ескеру маңызды болып көрінеді. Әлеуметтанушылардың пікірінше, әлеуметтік топтардың этникалық сипаттамалары бойынша бытыраңқылығы "этникалық экономика" аясында күшейе түседі. Бірнеше этностардың қатысуымен дағдарыстық жағдайлардың туындауы жекелеген топтарға тең емес құқықтарға қатысты пікірлердің екіге жарылуына әкеледі.<br> Бұл тұрғыда негізгі мақсаты этникалық тегіне қарамастан Қазақстанда әлеуметтік лифттердің тиімді жұмыс істеуін көрсету болып табылатын кешенді отандық ақпараттық науқанды өткізу орынды болып көрінеді. Жұмыстың негізгі бағыты - азаматтардың қажетті құзыреттері болған, заңдарды сақтаған, мемлекеттік тілді меңгерген жағдайда олардың шығу тегіне қарамастан, лауазымдар мен жауапты қызметтерді кедергісіз атқара алатындығын көрсету.<br> б) Тіл саясаты<br> Біріншіден, тілдік аспект - этникалық шығу тегі бойынша әлеуметтік топтардың бөлінуінің негізгі бағыттарының бірі. Мұны мезгіл-мезгіл ел аумағында пайда болатын дағдарыстық жағдайлар аясында байқауға болады. Елдің ресми билігі тарапынан тіл саясаты берілген бағыт әртүрлілікті ескеретін, азшылықтардың құқықтарын қорғайтын және қоғамдағы шиеленісті барынша төмендететіндей етіп жүргізіледі. Соған қарамастан, негізінде жастардың арасында қазақ тілінің позициясын нығайту туралы сұраныс бар. Бұл беталыстың өзіне тән ерекшелігі - әлеуметтік желілердің барлық мүмкіндіктерін қолдана отырып, «жою мәдениеті». Осыған байланысты азшылықтардың құқықтарын бұзбай отырып, көпшіліктің сұранысына жауап беру қажеттілігі туындайды. Осылайша, төмендегі ұсыныстарға назар аударған жөн болып көрінеді:<br> ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу, қажет болған жағдайда қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін және клиенттермен өзара іс-қимыл жасайтын кәсіпкерлер үшін қазақ тілін енгізу бойынша әдістемелік қолдау көрсету;<br> қызметі барлық тілек білдірушілер үшін қазақ тілін үйренуге жағдай жасауға бағытталған тегін сөйлесу клубтарына ерекше назар аударған жөн;<br> қазақ тілін насихаттаумен айналысатын еріктілер қозғалыстарымен өзара іс-қимыл және оларды тарту;<br> мемлекеттік тілді дамыту қорының жобаларын ілгерілету маңызды болып көрінеді.<br> Екіншіден, қазақ тілін еліміздің барлық азаматтары, әсіресе жастар қандай да бір деңгейде жергілікті қолданатынына назар аудару қажет. Қазақ еместер қазақ мәдениетіне (тамақтану әдеттерінде, әлеуметтік құрылымда – үлкендерге деген құрмет пен иерархиялылыққа, аралас отбасылардағы қазақ әдет-ғұрыптарының тәжірибесі, төзімділік пен толеранттылыққа, бейбітсүйгіштікке) айтарлықтай тартылуынан басқа, олар орыс тілінің жергілікті нұсқасын қолданады. Бұл, ең алдымен, қазақ тілінің сөздерінің орыс тіліне кіруіне, сондай-ақ тек Қазақстанға ғана тән тілдің кейбір элементтерінің өзгеруіне қатысты. Негізгі өзгерістер адамдармен сәлемдесу мен үндеулерге, фразеологизмдер мен тұрақты сөз тіркестеріне, фонологияға қатысты болды. Осы тұрғыда қазақ тілін тікелей кірме сөздер, регионализмдер мен диалектизмдер арқылы дәріптеу жөніндегі жұмысты күшейту қажет. Ең алдымен, бұл азаматтардың бойында қазақ тілінің жақындығы мен қолжетімділігі туралы түсінігін қалыптастыруға көмектеседі. Сонымен қатар, бұл қызмет қазақстандық бірегейлікті көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін, өйткені бұлай сөйлеу тек Қазақстан тұрғындарына ғана тән.<br> Үшіншіден, тілді танымал етудің тиімді механизмі – оны танымал мәдениет арқылы, әсіресе әндер мен фильмдер арқылы насихаттау. Соңғы жылдары бұл өнімнің сапасы Қазақстанда ғана емес, шетелде де айтарлықтай өсіп, қабылданғандықтан, музыка мен ойын киносын насихаттау азаматтарға тиімді әсер етуі мүмкін.<br> Сондай-ақ, өнімді толық қабылдау үшін әндерді аудармалармен, фильмдер мен сериалдарды субтитрлермен сүйемелдеу қажет екенін атап өткен жөн. Бұл тәсіл қазақ тілін нашар меңгерген азаматтарға жаңа сөз тіркестерін үйренуге және бұқаралық мәдениет арқылы сөздік қорын толықтыруға мүмкіндік береді.<br> в) Ұлттық бірегейлік өнімдері<br> "Қазақтар" ретінде жалпыұлттық бірегейлікке сүйене отырып, ұлттық брендтер желісін кеңейту қажет. Осылайша, Қазақстанның барлық азаматтарын біріктіретін және елді бейнелейтін заттарды анықтау керек. Мысалы, "Қазақстан" атауымен "Рахат" кондитерлік фабрикасының шоколад плиткасы ұлттық бренд ретінде танымал. Қазақстанда тұратын халықтардың мәдени ерекшеліктерін, атап айтқанда қонақжайлылығын ескере отырып, ел өкілдері шетелдік серіктестеріне сыйлықтар түрінде отандық өнімді ұсынады. Бұл тәжірибе мәдениет пен спорт саласында ғана емес, саяси мәдениетте де тамыр жайған.<br> Бұл тұрғыда ел азаматтарын біріктіретін материалдық рәміздерді кеңейту үшін осы бағытты дамытудың орындылығы көрінеді. Осы ұсыныс аясында басқа да отандық өнімдерге, әсіресе киім саласына назар аударған жөн. Мысалы, қазіргі уақытта "Qazaq Republic" өндірушілерінің киім желісінің жоғары танымалдығы байқалады, онда қазақ этносының ғана емес, жалпы қазақстандықтардың да мәдени ерекшеліктері пайдаланылады.<br> IІ. Анклавтармен және оқшауланған этностармен жұмыс<br> Негізгі екпіндерді сақтай отырып идеологиялық жұмыстар оларды этникалық анклавтар мен оқшауланған этностар деңгейіне көтеру үшін қосымша күш салу қажет. Жұмыстың ең маңызды бағыты -ұйғырлардың, дүнгендердің жартылай жабық қауымдастықтары, сондай-ақ орыс халқы басым елдің солтүстігіндегі шекаралас аймақтар. Егер дүнгендер, ұйғырлар сырттан ақпараттық ықпалға аз дәрежеде ұшыраса, Қазақстанның этникалық орыстары Ресей тарапының ақпараттық жұмысының объектісі болып табылады және тікелей "Орыс әлемі" деп аталатынның бөлігі ретінде қабылданады. Бұл тұрғыда анклавтар мәселесі тікелей шетелдік ақпараттық тәуелділік мәселесіне айналады.<br> Бұл шекаралас аймақтардың халқы негізінен орыс тілінде сөйлейтіндігіне байланысты, сондықтан ресейлік ақпараттық арналар отандық контентке қарағанда басым. Сондай-ақ, жағдайға "Триколор" және "НТВ Плюс" спутниктік теледидарының солтүстік өңірлерінде таралуы, сондай-ақ "Қазақтелеком" және "Alma TV" провайдерлерінің жиынтықтарында ресейлік арналар пакетінің болуы әсер етеді, бұл жергілікті халықтың ақпараттық және ойын-сауық контентіндегі қажеттіліктерін толық қанағаттандырады. Контенттік құрамдас бөліктен басқа, ресейлік медиа-сала түрлі онлайн-сервистермен ("Яндекс", "Megogo" және т.б.) және әлеуметтік желілермен (VK, Одноклассники және т. б.) ұсынылған, олар қазақстандықтарға ресейлік контентке кедергісіз қол жеткізуге мүмкіндік беріп қана қоймай, сонымен қатар Қазақстан ішінде тұтынушы туралы ақпаратты жинақтайды.<br> Белгілі болғандай, Қазақстан Республикасының Ақпараттық доктринасы негізгі міндеттердің бірі ретінде барлық ақпараттық кеңістіктің үздіксіз дамуы мен сапалы өсуі, сондай-ақ азаматтар арасында отандық медиа өнімдердің бәсекеге қабілеттілігі мен сұранысын арттыру үшін жағдайлар жасауды декларациялайды (қызметтің негізгі бағыттары осы құжаттың «Отандық ақпараттық контенттің бәсекеге қабілеттілігі мен сапасын арттыру» 3.3.2-тарауында көрсетілген). Мемлекеттік тілдегі контентті дамытуға ерекше рөл беріледі. Сонымен бірге, қолданыстағы медиа ландшафтты ескере отырып, орыс тілін қолдана отырып, ақпараттық жұмысты қалыптастыру тәсілдерін қарастырған жөн. Мәселен, ресейлік медиа шекара маңының орыс тілді тұрғындарының қазақстандық телевизия аясында тиісті баламасы болмауына байланысты өз ұстанымдарын нығайтты.<br> Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып ұсынылады:<br> ЦЭТД негізінде орыс тілді контенті басым арна құру немесе қолданыстағы телекоммуникациялық ресурстардың редакциялық саясатына түзетулер енгізу (мысалы, Qazaqstan ТРК "Ertis TV").<br> Тақырыптық контентпен толтырылатын және тек аймақтық ғана емес, сонымен қатар республикалық күн тәртібіне назар аудара алатын тиісті арнаны құру ресейлік хабар таратушылардың бастамаларын тоқтатуға көмектеседі. Хабар тарату желісінде негізінен отандық ойын-сауық контентін орыс тілінде, сондай-ақ қысқаша жаңалықтар блогын орналастыру мүмкіндігін қарастыру ұсынылады. Бағдарламалар шеңберінде сонымен қатар мемлекеттік тілді оқытуға арналған білім беру бағдарламаларын енгізу мүмкіндігін қарастыру ұсынылады.<br> Бұдан басқа, Қазақстанда түрлі этностардың азаматтары үшін мүмкіндіктердің бар екендігін (әлеуметтік лифттер, қысымның болмауы және т.б.) жасырын көрсетуге бағытталған тақырыптық бағдарламаларды көрсетуге уақыт бөлу керек. Ең маңызды үндеу орыстың немесе кез келген басқа этностың қазақ этносына сіңірілмей, қазақстандық қоғамға еркін кірігуін көрсету болуы тиіс.<br> Тақырыптық ойын-сауық контентін өндіру. Осы өңірдегі өмір көріністері көрсетілетін Түркістандағы өмірге арналған сериал ("Түркістан сериалы") айрықша мысал болып табылады. Мұндай контент мысалдары әсіресе аймақтық аудитория үшін қызықты. Сол сияқты, мұндай өнімдер барлық стереотиптерін паш етуге, аймақтағы өзекті жағдайды көрсетуге мүмкіндік бар шекаралас аймақтар үшін де іске қосыла алады.<br> Сондай-ақ, солтүстік аймақтардың ерекшелігі - шалғайдағы елді мекендердің жас буыны облыс орталықтарына немесе Ресейдің ірі қалаларына қоныс аударады (университетке түсу, тұрақты жұмыс орнын іздеу және т.б.). Осыған байланысты, негізгі аудитория орта және егде жастағы тұрғындар болып табылады, олардың ақпараттық күн тәртібіне кірігуі негізінен телеарналар мен басқа да телебағдарламалар арқылы жүзеге асырылады. Әлеуметтік желілерден аға буын негізінен "Одноклассники" платформасын пайдаланады.<br> Бұл тұрғыда ересек аудиторияны, сондай-ақ жастардың бір бөлігін толық қамту үшін танымал әлеуметтік желілерде жұмыс істеудің сараланған тәсілдерін әзірлеу ұсынылады:<br> - TikTok. Солтүстік облыстардың әкімдіктерінің, жастар қозғалысының белсенділері мен жергілікті блогерлердің күшімен отандық контентті жаппай таратуды және қолдауды ұйымдастыру қажет. Белсенділіктің жаппай өсуі желі алгоритмдерімен өсіп келе жатқан тренд ретінде белгіленеді деп болжанады, нәтижесінде ол пайдаланушылар ленталарында өздігінен пайда бола бастайды.<br> Қаланатын контент форматы - челлендждер, флешмобтар, қысқа бейнекесінділер. Мысалы, желіде Қазақстанда орыстардың қысымының жоқтығын көрсетуге бағытталған орыс тілді пайдаланушылардың дербес флешмобы іске қосылды (алғашқы жазба 49,4 мыңнан астам лайк жинады). Мұндай акцияларды белсенді қолдау қажет.<br> Сондай-ақ, жергілікті сипаттағы әлеуметтік-экономикалық мәселелерді көтеретін жергілікті блогерлерге назар аудару ұсынылады. Мәселен, Қарағанды облысынан келген орыс тілді блогер А.Смағұлов өз күн тәртібінде жастардың мәселелерін көтеріп, елге патриоттық көзқарас, заң бұзушылықтар мен сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарға мүлдем төзбеушілік туралы әңгімелерді насихаттайды. Сонымен, мұндай белсенділер жергілікті әлеуметтік топтарды этносаралық келісім мәселелерінен аулақ бола отырып, өзекті мәселелер төңірегінде біріктіре алады.<br> Mail.ru – «Одноклассники» және VK әлеуметтік желілері. "Одноклассники" әлеуметтік желісінің негізгі аудиториясы - КСРО-ны көрген және кеңес саясатының әңгімелерін қолдайтын орта және егде жастағы адамдар. Бұл желіде сентименталды сипаттағы контентті белсенді түрде орналастыру қажет, оның негізгі үндеуі қазіргі Қазақстандағы "халықтар достығы" болуы тиіс. Контент саясаттандырылмауы және тек қазақтар мен орыстардың өзара тиімді қатар өмір сүруі мәселелерімен ұштасуы тиіс.<br> Сол сияқты, тақырыптық контентті VK ("Вконтакте") жастар желісі арасында таратуды ұйымдастыруға болады. Осы желі шеңберінде қажетті нарративтермен қазақстандық контент таратылатын бірқатар қауымдастықтар мен топтарды ұйымдастыру маңызды. Негізгі назар жастардың сұранысына ие ойын-сауық (мемдер және басқа да әзіл-оспақ материалдарына басымдықпен) және танымдық контентке аударылуы керек.<br> "Яндекс.Дзен". "Яндекс" компаниясының өнімдерін пайдаланған кезде пайдаланушылар "Яндекс.Дзен" сервисінің жарияланымдарына үнемі сілтемелер алады, онда әртүрлі тақырыптарға арналған материалдар ұсынылған (саяси, ғылыми-танымдық, әзіл-оспақ және т.б.). Шартты түрде еркін редакциялық саясатты ескере отырып (мақалаларды сервис командасы емес, дербес авторлар жасайды), оларды одан әрі ілгерілетумен платформада мемлекеттік нарративтермен материалдарды жаппай орналастыру орынды болып көрінеді. Бұл жұмыстың мақсаты - елдің солтүстік аймақтарынан пайдаланушылардың қажетті ақпаратқа ие болу ықтималдығын қамтамасыз ету.<br> Ақпараттық саясаттағы бұл тәсілдерді басқа этникалық анклавтармен бірге қолдануға болады. Сонымен қатар, дүнген және ұйғыр қауымдастықтарымен жұмыс істеу кезінде тілдік тосқауыл мен мәдени айырмашылықтардың болуын ескеру қажет. Бұл топтарда жабықтық пен ішкі шоғырланудың жоғары деңгейі байқалады, бұл басқа этникалық қауымдастықтар, әсіресе қазақтар тарапынан осы этностардың оңтүстік өңірлерде тығыз қоныстануын ескере отырып, теріс реакция туғызады. Бұл тұрғыда мәдени байланыстың аумағын кеңейту негізгі мазмұндық бөлік болуға тиіс, ал славян халықтарымен осындай жұмыс кеңес дәуірінде жүргізілген және қазақстандық жұртшылық үшін өткен кезең болып табылады. Осы негізде ұсынылады:<br> аталған қауымдастықтарды мемлекеттік органдардың бақылауындағы өңірлік ақпараттық арналармен қамту. Мысалы, "Ұйғыр авази" газетінің редакциялық саясатына және басқа да осыған ұқсас арналарға өзгерістер енгізіп, ақпараттық күн тәртібіне, ең алдымен, өңірлік жаңалықтар блогын енгізген жөн. Бұл жұмыс қажетті нарративтерді одан әрі ілгерілету үшін аудиторияны бір ақпараттық арнаға жинауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, телевизия алаңдарында және әлеуметтік желілердің ресурстарында осындай жұмыстарды жүргізу мүмкіндігін қарастырған жөн. Осы бағытта ақпараттық саясатта ҚХР тәжірибесін қолдану қажет. TikTok әлеуметтік желісінде Қытайдағы түркі тілдес этностардың мәдени бірегейлігі мен дәстүрлері жағымды түрде көрсетілетін бейнематериалдар үлкен танымалдылыққа ие болуда. Бұл жұмыс оларға Қытай халқы мен Қытайдың солтүстік-шығысында орналасқан басқа этникалық қауымдастықтар арасындағы шиеленісті азайтуға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай тәсілді қолдану мәдениеттерді одан әрі ажыратпау үшін этностардың қазақстандық қоғамдастыққа интеграциялануын көрсетумен тығыз ұштасуы тиіс;<br> ұлттық іс-шараларды тұрақты негізде өткізу. Бұл тәжірибені Лондонның қазіргі әкімшілігі қолданады. Мәселен, 20-22 наурызда Лондон қаласының орталық алаңдарының бірінде "Наурыз мейрамы" мерекесі ұйымдастырылып, оған түркітілдес елдердің өкілдері қатысты. Қазақстандағы және Ұлыбританиядағы осындай іс-шаралардың басты айырмашылығы мерекенің мақсатты аудиториясы болып табылады - Қазақстандағы анклавтардың ұлттық іс-шаралары дәстүрлерді сақтауға және олардың жас ұрпақтары үшін мәдениетті қалыптастыруға бағытталған. Осыған байланысты, негізгі мақсаты түрлі этностар арасындағы мәдени алмасу болуға тиіс бақылаудағы қоғамдық ұйымдардың қатысуымен этникалық азшылықтардың ұлттық іс-шараларын тұрақты негізде өткізу ұсынылады.<br> Мемлекеттік саясаттың маңызды бағыты анклавтар ортасынан республикалық қоғамдық пікір көшбасшыларын тәрбиелеу болып табылады. Жастарға ерекше назар аудару керек. Мәселен, мемлекетке адал адамдардың беделін нығайтуға назар аудару ұсынылады, осылайша олар ұсынатын этникалық топ өз өкілдіктерін елде толық сезіне алады. Осылайша тәрбиеленген қоғамдық пікір көшбасшысы немесе билік өкілі олардың оқшаулану мәселесін шеше отырып, қажетті нарративтерді өз этникалық тобының деңгейіне тиімді түрде көтере алады.<br> Қорытындылай келе, қазақстандық бірегейлік жоғарыда аталған бағыттар шеңберінде құрылуы тиіс екенін атап өткен жөн. Қазақстандықтар ортақ саяси мәдениет, мүмкіндіктер теңдігі және бірыңғай мемлекеттік тілді жұмсақ сіңіру факторлары төңірегінде біріктіріле алады. Сонымен бірге, мұндай процестер қоғамда қазірдің өзінде жүріп жатыр, осыған байланысты жоғарыда аталған тәсілдерді ескере отырып, оларға қосымша серпін беру қажет.<br> Қарастыру және шешім қабылдау үшін енгізіледі.