[Доклад К] +Тезисы_Доклад_каз_02.01-18.00.docx

Баяндама бойынша посттар мен мақалаларға арналған тезистер<br> 1. 2022 жылғы Қаңтар оқиғалары ― мемлекеттік төңкеріс жасау әрекеті, Қазақстанның тәуелсіздігі мен егемендігіне жасалған қастандық. Ел тарихында заңды билікті қарулы жолмен құлатудың алғашқы әрекеті, республиканың халық әл-ауқатының өсуінің басқа деңгейіне шығаруға бағытталған саяси және экономикалық реформаларына жол бермеуге ұмтылу.<br> 2. Қазақстанда да, шетелде де сарапшылар қаңтардағы оқиғаларды зорлық-зомбылықпен мемлекеттік төңкеріс жасау әрекеті деп сипаттады.<br> 3. Қаңтар – гибридтік сипаттағы бүліктің бейстандартты әрі «жаңа рецепті».<br> 4. Қаңтар оқиғаларының хроникасы әлемдегі күрделі геосаяси жағдай мен ел ішіндегі күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың фонында сұйытылған газ бағасының өсуі бүкіл ел бойынша келісілген қарулы қақтығыстарға кәсіби түрде айналған Маңғыстау облысындағы митингілер үшін басты себеп болғанын көрсетеді.<br> 5. Барлық жерде бейбіт күштер қатысқан погромдар, жеке меншіктің жойылуы, зорлық-зомбылық, кісі өлтіру болды. Бұл күш құрылымдары бөлімшелерінің жекелеген басшыларының жәрдемдесуімен немесе қылмыстық әрекетсіздігімен болды.<br> 6. Бейбіт митингіге жиналған азаматтардың түрлі уәждері мен үміттері болды. Олардың арасында әртүрлі әлеуметтік топтардың өкілдері болды. Бірақ өңірлердегі әкімдіктерді басып ала бастаған, Алматыдағы әкімшілік пен Резиденция ғимараттарын өртеп жіберген, облыс орталықтары мен мегаполистердегі полиция және ҰҚК департаменттеріне шабуыл жасаған қарулы құрылымдар да болды. Олар зорлық-зомбылық операцияларына ұйымдасқан әрі кәсіби түрде дайындалған.<br> 7. Тәртіпсіздіктерге қарулы қатысушылар топтарының міндеттері қақтығысты оқшаулауға емес, шиеленісті күшейтуге, елді басқару жүйесінде хаос орнатуға, заңды түрде сайланған билікті талан-таражға салуға бағытталған. Мұның бәрі – қарусыз қазақстандықтарға қарсы зорлық-зомбылық, антына берік, опасыздық жасамаған, күш қолданбаған және халық пен заңды билікті қорғауға шыққандарды өлтіру жолымен жасалды.<br> 8. 2022 жылғы 3-6 қаңтарда Қазақстанда болып жатқан оқиғалар ел ішінде және одан тыс жерлерде ақпараттық айла-шарғы жасау құралына айналды. Белгілі бір ықпал ету топтары әлі күнге дейін ең ауыр трагедияны ақпараттық шабуылдар үшін қолданып келеді және қаңтар айындағы оқиғаларға дейін басталған және сәтті жүзеге асырылған реформаларды құнсыздандыру үшін қазіргі уақытта да елді өзгертуге бағытталған арандату әрекеттері қарқынды түрде іске асырылуда.<br> 9. Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекеті оны ұйымдастырушылар күткен нәтижеге әкеле қоймады. Биліктің құлдырауының орнына біз қазіргі президенттің айналасындағы қоғамның шоғырлануын, түбегейлі реформаларды және бейбітшілік пен келісім жағдайында тұрақты дамуға ұмтылуды байқаймыз.<br> 10. Бейбіт митинг ретінде басталған наразылық бірнеше сағат ішінде бүкіл елдегі тәртіпсіздіктерге ұласты. Ұйымдастырушылардың негізгі және түпкі мақсаты әлеуметтік мәселелерді шешу емес екені белгілі болды. Оқиғалардың тез ұйымдастырылған дамуы күш блогының кейбір жоғары лауазымды басшыларының сатқындығымен қатар жүрді, нәтижесінде шабуылдаушылардың саны да, қару-жарағы да одан едәуір көп болды.<br> 11. Тәртіпсіздікке қатысушылар қару-жарақ пен оқ-дәрілерге қол жеткізіп, қылмыстық құрылымдардың қолдауымен мұқият құрылған арсеналын көбейтті. Схрондар әлі де табылуда.<br> 12. 4, 5, 6 қаңтарда қақтығыстар болды, әскери операцияларды еске түсіретін шабуылдар болды, тіпті ант берген құқық қорғау күштері мұндай оқиғаларға дайын болмай шықты, сондықтан олар осы күндері ауыр шығынға ұшырап, қаза тапқандар мен жараланғандар көп болды.<br> 13. 5 қаңтардан кейінгі наразылықтар туралы «бейбіт» деп тек сатылған, мүдделі немесе объективті емес, белгілі бір мақсаттарды көздейтін прікір иелері мен сарапшылар айта алады.<br> 14. Наразылық білдірушілердің әрекеттерін бүкіл ел бойынша арандатушылар үйлестірді, әлеуметтік медианы кеңінен қолданды. Маңғыстауда орталық және жергілікті билік органдарының іс-қимылдарының арқасында наразылық процестері құлдырағанда, сол күні Алматы мен Атырауда адамдар жинала бастады.<br> 15. Кәсіби ұйымдастырылған қақтығыстың үшінші күні оның ұйымдастырушылары наразылықты толықтай өз иелігіне алып, келісімге келуден үзілді-кесілді бас тартқанын білдірді. Билік газ мәселелерін тиімді және тез шешті, бірақ жағдайдың дамуы әлеуметтік аспект тек дамып келе жатқан трагедиядағы сылтау екенін көрсетті.<br> 16. Қазақстанның ең ірі қаласы – Алматы – бір мезгілде түрлі бағыттан жасалған арандатумен толқуға ұшырады. Тәртіпсіздіктерге қатысушылардың саны үнемі өсіп отырды, нәтижесінде наразылық күштері бірнеше рет басымдыққа ие болды.<br> 17. Қазақстанның орталық және жергілікті билігі алғаш рет осындай сын-тегеуріндерге тап болды, өйткені соққылар синхронды түрде, соның ішінде күш құрылымдарына да ықпал етіп, көтеріліс географиясына көбірек аймақтарды тарта бастады.<br> 18. Қоғамдық тәртіпті сақтауды қамтамасыз ету үшін азаматтар көп жиналатын орындарда полиция жасақтары қойылды. Алайда жиналғандардың саны құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен әскери қызметшілердің санынан бірнеше есе көп болды. Наразылық білдірушілердің көпшілігі заңсыз әрекеттерді жасауға арандатушылық үндеулерге сеніп қалды.<br> 19. Қала көшелеріндегі шерулер барысында тәртіпсіздіктерге қатысушылар дубинкалармен, таяқтармен, тастармен қаруланып, қорқытып-үркіту арқылы көліктерді тоқтатып, кілттерді алып, жүргізушілер мен жолаушыларды көпшілікке қосылуға мәжбүр етті.<br> 20. Республика ауқымындағы оқиғаларды талдау кезінде айқын синхрондылық байқалады: мемлекеттік органдардың әкімшілік ғимараттарына шабуылдар 2022 жылғы 5 қаңтарда түнде және түстен кейін дәйекті түрде болғаны расталды.<br> 21. Қылмыстық топ мүшелерінің іс-әрекеттерінің нәтижесінде құқық қорғау күштері мен әскери қызметшілердің 1097 қызметкері зардап шекті, он адам қаза тапты.<br> 22. Наразылық акциясына қатысушылардың көп болуынан оларды тоқтата алмады. Көп жағдайда қызметкерлер қаруланбаған, соңына дейін олар тек арнайы құралдарды ― су атқыштарды, резеңке таяқшаларды және т. б. қолданды, дегенмен осы уақытқа дейін ― 5 қаңтарда ― жүздеген құқық қорғау органдарының қызметкерлері жарақат алды, соның ішінде пышақ жарақатын алды, оқ тиді.<br> 23. Полицейлер мен әскери қызметшілерді ұрып-соғып, қорлап, мүгедек етіп, машиналармен басып, оларға Молотов коктейльдерін лақтырды. Бір офицер Алматы әкімдігінің ғимаратында өрт кезінде тірідей өртеніп кетті.<br> 24. Қаруды заңсыз қолдану фактісі бойынша пікірталастар жұртшылықты шынайы жағдайдан әдейі алшақтатады. Тәртіпсіздікке қатысушылардың қолында қару-жарақ дүкендерінен және Алматы ҰҚКД мен Қызылорда облысының арсеналынан, сондай-ақ Алматы және Жамбыл облыстарының ПД мен Талдықорған ПБ-дан ұрланған атыс қаруы болғанын ұмытпауымыз керек.<br> 25. Әскери күштер алғаш рет 5 қаңтарда сағат 16.00 шамасында президенттің Алматыдағы резиденциясын қорғау кезінде жауынгерлік қаруды қолданды. Кейіннен қаруды қауіпсіздік күштері тәртіпсіздіктер зорлық-зомбылық кезеңіне өткен кезде полиция, әкімдіктер ғимараттарына жасалған шабуылдарды тойтару кезінде қолданды.<br> 26. Шындығында, біз кейбір қатысушыларды басқалары төңкеріс мақсаттарына жету құралы ретінде пайдаланған оқиғаны көріп отырмыз.<br> 27. Бейбіт митингілер ретінде басталған әрекетке қатысушылардың бір бөлігі шартты түрде бірнеше топқа бөлінеді. Біріншісі ― тәртіпсіздіктердің негізгі жетекшілері, олардың ұйымдастырушылары мен үйлестірушілері. Екіншісі ― ақпараттық ағынды дұрыс бағытта бағыттаған және ақпараттық кеңістікте белгілі бір арандатумен айналысқан кәсіби манипуляторлар. Үшінші топ ― наразылықтың басында тұруға тырысқан, бірақ оны ығыстырған немесе басталған акциялардың ауқымы мен елеулі қауіптілігін түсініп, «ұйымдастырушылардың» рөлінен бас тартқан қоғамдық пікір жетекшілері, «ойыннан тыс» саясаткерлер мен оппозиция.<br> 28. Қазақстан президенті, сондай-ақ тиісті мемлекеттік органдар мен ведомстволардың басшылары қаңтар оқиғаларын тергеу мәселелерінде қазақстандықтар үшін барынша ашықтық саясатын таңдады. Алайда, кантардың әлеуметтік-саяси күрделілігі тек «ашық тергеуді қажет ететін» белсенділер үшін жала жабуға немесе жаңалықтар тудыруға жол бермейтінін ескеру қажет. Қаңтар ― күрделі және мұқият ақпаратты жинау және талдау, бұлтартпас дәлелдермен расталған фактілерді салыстыру.<br> 29. Елдегі ресми биліктің бүгінгі мақсаттарының бірі ― 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалардың қайталануының алдын алу. Мұны қателіктер мен олардың салдары туралы мұқият жұмыс атқару арқылы ғана жасауға болады.<br> 29. 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалар тез дамыды. Президент Тоқаев мемлекет пен халықтың қауіпсіздігіне жауапты құрылымдардың басшылары халық пен елге қарсы шыққан жағдайда шешім қабылдауға мәжбүр болды. Бірнеше сағат ішінде елді хаос пен анархия жайлады, тек батыл саяси шешімдермен ғана олардың жолын кесу мүмкін болды. Президент осындай шешімдерді қабылдады.<br> 30. Мемлекет басшысы қаңтар оқиғалары кезінде антына адал екенін көрсетті. Президенттің, оның жақын ортасының нақты, кәсіби іс-әрекеттерінің, сондай-ақ отанына және заңға адалдығын сақтаған қауіпсіздік қызметкерлеріне сыртқы және ішкі күштердің қолдауымен жүзеге асырылған ауқымды, сауатты жоспарланған мемлекеттік төңкеріс әрекетінің алдын алды. Азаматтық соғыстың өршуіне әкеп соқтыратын, мемлекеттің тұтастығына, оның тәуелсіздігі сарапқа салынатын ең нашар сценарийге жол берілмеді.<br> 31. Президенттің диалогтың барлық мүмкіндігін толығымен іске асырған шешуші уақтылы шаралар қабылдауы, одан да көп адамның өліміне жол бермеуге деген ұмтылысы, сайып келгенде, жағдайды заң мен тәртіпке, елдің тұтастығы мен тәуелсіздігін, оның демократиялық бағытын сақтауға бағыттады.<br> 32. Қаңтар оқиғалары ел тарихындағы және халық жадындағы қайғылы тарауға айналды. Біз Қазақстандағы мемлекеттік төңкеріс әрекетінің артында кім тұрғанын білуіміз керек. Қазіргі уақытта Қаңтарға байланысты сот процестері жүріп жатыр. Қаңтар оқиғаларын тергеу жалғасуда.